# Cycaki

| **Cycaki** |
| --- |
|  |
| *někotare cycaki:*

girafa (górjejce nalěwo),
(*Acerodon jubatus*),
jež,
law
 |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **bźez ranga** | **Opisthokonta** |
| **Swět** | **Zwěrina** |
| **nadkmjeń**: | (Deuterostomia) |
| **kmjeń**: | Chordazwěrjeta (*Chordata*) |
| **pódkmjeń**: | Rěpniki (*Vertebrata*) |
| **nadklasa**: | (Gnathostomata) |
| **rěd**: | (Tetrapoda) |
| **klasa**: | Cycaki (*Mammalia*) |
| **wědomnostne mě** |
| Mammalia |
| Linnaeus (1758) |
| **Pódklase** |
| * (Protheria)
* (Metatheria)
* (Eutheria)
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Cycaki** (*Mammalia*) su klasa rěpnikow. K jich charakteristiskim pśiznamjenjam słuša kóža a cycanje dorosta z mlokom. Swětadaloko buchu źinsajšno wokoło 5.500 recentnych družynow rozeznawane, kótarež buchu w tśi pódklasach rozdźělone: jaja njasece pracycaki (*Protheria*), měškarje (*Metatheria*) a wuše cycaki abo placentawcy (*Eutheria*), ku kótarymž teke cłowjek słuša.

## Systematika

Rodopis cycakow
Cycaki buchu do tśi pódklasow z něźi 25 až 30 pórědow rozdźělone, kótarež buchu z jich strony pśi měškarjach a wušych cycakach hyšći raz dwě resp. styri nadpórědowanym kupkam pśiźělowaś mógu. Bóle detailowa systematika z wšych swójźbami se namaka w systematika cycakow.

*Wallabia bicolor* (nimski Sumpfwallaby), družyna kenguruwow, ako pśikład za měškarjowŠnapacowe zwěrjekósćeńc šnapacowego zwěrjeśanjewjericka *(Sciurus* vulgaris) ako pśikład za wušych cycakow
* Pódklasa: Pracycaki (*Protheria*)
	+ Kloakowe zwěrjeta *Monotremata*
* Pódklasa: Měškarje (*Marsupialia*)
	+ Nadpórěd Ameridelphia
		- Pórěd (*Didelphimorphia*)
		- Pórěd (*Paucituberculata*)
	+ Napórěd Australidelphia
		- Pórěd Microbiotheria (z jadnučkej družynu Chiloé-měškarjowa ratwa (*Dromiciops gliroides*))
		- Pórěd (Notoryctemorphia)
		- Pórěd (Dasyuromorphia)
		- Pórěd (Peramelemorphia)
		- Pórěd Diprotodontia
* Pódklasa: Wuše cycaki (*Eutheria*)
	+ Nadpórěd Afrotheria
		- Pórěd Tenrekartige (Afrosoricida)
		- Pórěd Rüsselspringer (Macroscelidea)
		- Pórěd Röhrenzähner (Tubulidentata, z jadnučkej družynu Erdferkel (*Orycteropus afer*))
		- Pórěd Bibymalagasia †
		- Pórěd Schliefer (Hyracoidea)
		- Pórěd Pyskowace (Proboscidea, z jadnučkej swójźbu słony (elefanty) (Elephantidae))
		- Pórěd Sireny (Sirenia)
	+ Nadpórěd Nebengelenktiere (Xenarthra)
		- Pórěd Gepanzerte Nebengelenktiere (Cingulata)
		- Pórěd Zahnarme (Pilosa)
	+ Nadpórěd Euarchontoglires
		- Pórěd Spitzhörnchen (Scandentia)
		- Pórěd Riesengleiter (Dermoptera)
		- Pórěd Primaty (Primates)
		- Pórěd Gryzarje (Rodentia)
		- Pórěd Wuchace (Lagomorpha)
	+ Nadpórěd Laurasiatheria
		- Pórěd Překasančniki (Eulipotyphla)
		- Pórěd Fledertiere (Chiroptera)
		- Pórěd Ceslinate zwěrjeta (Pholidota)
		- Pórěd Rubjažne zwěrjeta (Carnivora, inkluziwnje roby (Pinnipedia))
		- Pórěd Jadnokopytarje (Perissodactyla)
		- Pórěd Dwójokopytarje (Artiodactyla)
		- Pórěd Wjelryby (Cetacea)

Někotare pśispomnjenja k toś tej systematice:

* Ameridelphia se ako parafyletiska kupka rozwažuju.
* Dwójokopytarje a wjelryby buchu cesto k zgromadnej pórěźe (Cetartiodactyla) zjate, dokulaž se su wjelryby z dwójokopytarjow wuwili, kótarež bźez toś togo zebraśa by parafyletiska kupka byli.
* „Kopytarje“ (Ungulata) wěcej njejsu w toś tej systematice žedna systematiska kupka, ale rozdźělne, nic bliže pśiswójźbne taksy zabjeru. Toś te rozdźělenje jo pak wobzwadne.
* Tu ako Tenrekartige (Afrosoricida) wóznamjenjone zwěrjeta buchu něga překasančnikam pśirědowane, by se pak jano konwergentnje wuwili mógli.
* Die Fledertiere buchu w někotarych systematikach do bliskostnego poměra k primatam stajone, wótergi buchu tež ako dwa jano konwergentnje wuwiwše taksy, lětajuce psyki a njetopyrje wobglědowane. Beides wird nach jüngeren Untersuchungen aber als nicht zutreffend erwogen.
* Zarědowanje Rüsselspringer, Erdferkels a ceslinatych zwěrjetow jo było dłujko diskutěrowane, genetiske pśepytowanja dopokazuju pak pśisłušnosć k pśecej górjejce mjenjowanym kupkam.

## Žrědło

* de:Säugetiere