Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1961

1956- 1957- 1958- 1959- 1960 - **1961** -1962 -1963- 1964 -1965- 1966

**1961**, goreyê reqemanê romenan ra nuştışê cı *MCMLXI* aseno.

Teqwimanê binan de 1961
| Gregoryen | 1961  |
| Ab Urbe | 2714 |
| Teqwimê Ermeniyan | 1410 ԹՎ ՌՆԺ |
| Asuri | 6711 |
| Teqwimê Bahai | 117–118 |
| Teqwimo Bengalki | 1368 |
| Teqwimê Berberan | 2911 |
| İngılız | 9 Eliz. 2 – 10 Eliz. 2 |
| Teqwimê Budistan | 2505 |
| Teqwimê Myanmari | 1323 |
| Teqwimê Bizansi | 7469–7470 |
| Teqwimo İbranki | 5721–5722 |
| İran | 1339–1340 |
| Teqwimo Hıcri | 1380–1381 |
| Teqwimê Japonan | Shōwa 36 (昭和36年) |
| Teqwimê Korya | 4294 |
| Teqwimê Minguo | Çin 50 民國50年 |
| Thai solar | 2504 |
|  |  |

## Seramey

### Qewmıyayışê dınya

#### Alaydayeni

#### Nobeli

### Qewmıyayışê memleketi

## Biyayışi

## Merdışi

* Carl Gustav Jung
* 24 Nisane - Ahmet Mithat Yenel
# Roman

**Roman** edebiyat miyan dı nuşteyo dergo kı yew hedisey qali keno, cı rê vanê roman. Roman yew rêz ra gore yeno nuştış, nuştekarê cı şeno zerrekê cı bı mezgê ho vırazo ya ji çiyê kı raştê inan bıgo roman miyan. Şanık u hêkat ra gore roman deha dergo, yew ra zêde kesi tedı qali benê. Key nuştekar romanê ho nusıno çi wazıno bınıso se şeno bıgo zerrekê romanê ho, romanê xo vırazo, bıko. Roman dı ornagê verini François Rabelais, Dante, Miguel de Cervantes day cı.

## Çiyê kı romani vejınê miyan, cı vırazınê

Roman çar keran ra yeno vıraştış. Inê çar keri “ca, zeman, zerrek u karakter“ yenê umartış. Qorê romanan dı “fikir” ji ê pancın beno.

* Karakteri (merdımi kı romand ca gênê): Pêro romanand kadroy merdıman herao.

Romand yew karaktero serin (yewın) esto u teberê cıd karakterê bini estê. Roman dı merdımi bı her detayê ho qali benê. Heyatê qahramanê romani, be çerçeveyo hera pêro piya qali beno. Kesê romani zê “tip” u “karakter” vejinê verê ma.

Tip: Merdımo kı yew sınıf temsil keno. Tip merdımo normalo, xısusêtê normali motınê. Tipi zê tipo ganweş, tipo çımteng, tipo sosyal şenê sınıf bê.

Karakter: Merdımo kı xısusêtê tipi nêmotıno, oyo. Karakterd her tip ra çiy estê, komplikeyo, kowto têmiyan.

* Hedise: Romani, hedisey kı dormey yewbinand benê u kowtê têmiyan, inan ra vejınê miyan. Hedisey kı romand qal benê, şeno raşt ya ji şaş bo. Her hedise peyniya ho ra yeno bestış. Coka ji nuştekar kamê kı wanınê, inan uncıno xo.

* Dorme (ca): Cay kı karakterê romani tedı weşiya ho ramınê, o dormeyo. Zê merdıman, karakterê romani ji yew dormed weşiya ho ramınê. Nuştekar ınê dormey bı asayışê ho qal keno. Romand dorme u cay kı karakteri estê, bı detayê ho qal benê u ınê detayi zaf derg benê.

* Zeman: konseptê zemani romand zaf yeno asayiş. Hedise ya ji hedisey yew zemand benê. Roman dı fıili pêro bı zemano kı verao ra qali benê. Romano klasik veraye, ınka u dıma ra hiri zemanan ra qali beno. Romano ewroyind ana niyo. Yew zeman esto, zemani şenê kowê têmiyan. Mezgê merdımi ra zeman şeno şo apey ya ji aver.

## Linkê teberi

* *The novel 1780-1832* Archived 2021-11-11 at the Wayback Machine at the British Library (İngılızki)
* *The novel 1832-1880* Archived 2021-06-25 at the Wayback Machine at the British Library (İngılızki)
# Betonvaney

**Betonvaney** (Beton, betonrıjnayox, betonci, betonvan): Merdımo kı beton vırazeno u rıjneno ey rê vanê betonvan yan zi betonci. Ban, qonax, xan, saray u herwına çiyê xo tey sıtarkerdenê kı vırazıyayê, qandê ser u bınê inan gırotenı beton rıjnayê. Beton qandê emnıyetê nê vıraştan, insanê kı inan miyan dı sıtar benê u heyatê xo ramenê zor mühim u lazım bı. Serê cı qandê zımıstani, qandê varan, şıli u şerpi, serd u germi gırotenı beton zaruri bı. Bınê cı zi qandê vıjyayena heşeri, demaşkül u çidê wıni lazım bı. Jew zi qandê raştkerdenı u duzbiyayenı lazım bı. Betonê ê wexti zi ya qum u têmıyankerdena çimentoy ra, yan zi alawıtena lınci ra vırazıyayê. Vıraştena lınci dı sımer karardê, sımer dekerdê u têmıyan alawıtê.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Estonya

| Estonya  |
| --- |
|  |
| Desmal û Arma |
|   |
| Melumat |
| Ware |
Dewlete |
| Mıntıqa |
Baltic states |
| Embıryani |
Letonya û Rusya |
| İdare |
Government of EstoniaRiigikogu |
| Erd |
45 335 km2 |
| Nıfus |
1 369 995 |
| Hıkumet |
Cumhuriyeto parlamenter |
| Serdar |
Alar Karis |
| Kodê telefoni |
+372 |
| Leteyê saete |
UTC+02.00 |
| Kodê interneti |
.ee |
| Zıwano resmi |
Estonki |
| Merş |
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm |
| Cayo tewr berz |
Suur Munamägi |
| Cayo tewr nızm |
Baltic Sea |
| Pere |
Ewro |
| Ravêrşiyayışê heqa merdıman |
0,89 |
| Xerita |
|  |

**Estonya**, dewletê da qıtaya Ewropaya. Cayê xo rocakewtena qıtaya Ewropa dero. Dorme ra Letonya, Rusya, Finlanda, İswec û Deryayê Baltıki estê. Paytextê Estonya sûka Tallinniya. Nıfusê xo 1,324,333yo. Zıwanê xoyo resmi Estonkiyo. Sistemê idareyi cumhuriyeto. Estonya serra 1991ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.
# 11 Tışrino Verên

|  |
| --- |
|  <<       **Tışrino Verên**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |

**11 Tışrino Verên**, Serrenamey Gregoryani de roca 284ına.

## Ebe varyant u nameyanê binan

* Ekime
* Menga Başaği
* Paizia Wertêne
* Payize
* Payizo Wertên

## Seramey

### Dınya de

### Welat de

## Biyayışi

## Merdışi
# Porr

Asayışê yew muye
**Porr** (Latinki: *pili*) ya ki *gıcık, gıjık*, muyê ke serey merdumi sero benê derg. Porr tewr zêde keratin ra yeno meydan. Taê istisneyan ra, zey kefa destan, wertey beçıkan, bınê lıngan, serê cıcıkan u lewan ra qêri heme wucıdê insanan muyıno.

Porr 3 (hirê) *pırley* rao.

Merdumo ke porrê xo suro teqriben 90.000 muyi, êyê ke porrê xo zerdo teqriben 140.000 muyi sere raê.

* Serey insani ra her roc teqriben 60–100 têli porr rışiyeno.
* Rozê de teqribi 0,3 mm beno derg.
# Sey Rıza

| Sey Rıza |
| --- |
|  |
| Melumato şexsi |
| Dewlete |
İmperatoriya Usmanıcan |
| Cınsiyet |
Camêrd |
| Cayê biyayışi |
Pulur |
| Biyayış | 1863 |
| Merdış | 15 Tışrino Peyên 1937 (Tırkiya de merdo) |
| Cayê merdışi |
Xarpêt(Henıqnayış ra merd)
 |
| Gure |
Siyasetkar û İmam |
| Zıwani |
Zazaki û Tırki |
| İtıqad |
Elewi |

**Sey Rıza** (ya zi **Seyıd Rıza**) pilê eşira Abasan bi. Serra 1863ine de Dêsım de dewa Puluri, Derê Arey de ameyo dınya. Piyê Sey Rızay Sey İbrahimo.

Zafê Dêsımıcan rê pilê Dêsımio, Zazayan u Elewiyan rê tımsalê xoverdayışio. Keyê Sey Rızay çar bıray biy. Tewr qıcê xo Sey Rıza biyo. Eşira Şixamedan ra biyo. Labelê, eke bar kerdo, şiyo Xozat, hetê Abasan uca o kerdo pilê eşire.
Hirê lacê xo biy: Sey Usên, Şix Hesen u Baba.

15ê Payızia Peyêne (Tışrino Peyên) 1937 de hıkumetê Tırkiya raver serrê cı mehkeme de ardi war, tepeya o eşt ra dare. Ebe Sey Rızay ra piya 6 (şeş) xoverdayoği eşti ra dare.

## Fotogaleriye

## Bıvênên

* Ani Xatune, cêniya Sey Rızay biye.
* Baba, hirê lacanê Sey Rızay ra yew bi.
* Sey İbrahim, piyê Sey Rızay bi.
* Sey Usên, hirê lacanê Sey Rızay yew bi.
* Şix Hesen, hirê lacanê Sey Rızay ra yew bi.
# Waye

Dı wayi, 1911
Hirê wayi, 1902
**Waye** (ya zi **way**), domananê yew keyi ra keynekan rê vanê.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Hope

Keyneki asnaw kenê, wextê xo viyarnenê ra.
**Hope** (ya zi *hewze*), cayo ke merdımi tede asnaw kenê, awe ra yeno pêra, ey rê vaciyeno. Ewro bınê hopan beton û kerran ra vıraziyenê. Key tetıl beno, merdımi şınê cayanê tetıli, uca tetıl kenê û hopan de asnaw kenê. Hopan her menge nizami kenê klor.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# 23

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Seserre: | 5ıne | 4ıne | 3ıne | 2ıne | 1ıne | 1ıne | 2yıne | 3yıne | 4ıne | 5ıne | 6ıne |
| Serri: | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |

**23** yew serra teqwimiya.

## Seramey

### Biyayış

* Gaius Plinius Secundus, nuştekar u filozof (m. 79)

## Merdışi

* 14 Keşkelun - Julius Caesar Drusus
* Wang Mang, imperatorê Çini (b. vm 45)

### Weqey
# Perestışge

Perestışgey Luxori, Mısır.
**Perestışge** (ya zi **ibadetxane**) cao ke merdımi tede perestış keni, rituelê ibadeti vırazeni u tek yew Homa ya zi yew ra vêşêr Homan ra perestış keni, ucao. Perestışge merdımanê dindaran çım de cayê do firazo. MiyanÊ terminolociya baweri de ayini, kerdışê dini perestışge de yeni kerdış, nuştê u kıtabê firazi tede yeni wendış. Din be din zerrek u fonksiyonê perestışgan yewbini ra abırriyeni, vıriyeni. Demanê verênan de merdıman bawer kerdo ke zerrey perestışgan de Homay u nêm-Homay est biy. Demanê antikan ra heta nata be destê merdıman zaf perestışgey vıraziyay. Eyro tayê tewr perestışganê namdaran be namanê kılisa, perestışgey budistan, camiye, sinagog esti u têdıma ê Xıristiyan, Budist, Mısılman u Cıhudan ra bestiyeni.
# Hirohito

| Hirohito |
| --- |
|  |
| Melumato şexsi |
| Dewlete |
Japonya |
| Cınsiyet |
Camêrd |
| Cayê biyayışi |
Akasaka Estate |
| Biyayış | 29 Nisane 1901 |
| Merdış | 7 Çele 1989 (Musashi Imperial Graveyard de merdo) |
| Cayê merdışi |
Tokyo Imperial Palace(Duodenum adenocarcinoma ra merd)  |
| Wendış |
Gakushūin |
| Gure |
Esker, diplomat, marine biologist, zoologist, Hıkumdar, aristocrat û scientific collector |
| Zıwani |
Japonki |
| Hempar |
Kōjun |
| Domani |
Shigeko Higashikuni, Sachiko, Princess Hisa, Kazuko Takatsukasa, Atsuko Ikeda, Akihito, Masahito, Prince Hitachi û Takako Shimazu |
| Maye |
Empress Teimei |
| Pi |
Emperor Taishō |
| İtıqad |
Şinto |
| İmza |  |

**Hirohito**, yew imperatorê Japonya biyo. Serra 1901ıne de, Tokyode ameyo riyê dınya. Serra 1924ıne de be prenses *Nagako* ra zeweciyayo. İmperator piyê xo serra 1926ıne de merdo. Ey serranê 1926 û 1989 miyan de 63 serri imperatorêniya Japonya kerda. İmperatoranê Japonya ra tewr zêde text de mendo. 7ê Çeleyê serra 1989ıne de merdo.
# Keşkelun

|  |
| --- |
|  <<       **Keşkelun**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

**Keşkelun**, des û dı aşmanê serra ra aşma newıno.

## Ebe varyant u nameyanê binan

* Cıtmengı
* Elun (beno ke *Eylul* ra yena)
* Eylule (Erebki ra)
* Êlule (Erebki ra)
* İlone (beno ke *Eylul* ra yena)
* Kortqırane
* Payizia Verêne
* Payizo Verên

## Hedisa / mesela

* Aşmiya cıte kerdena.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |

|  |
| --- |
| Aşmi u rocê serre |
| Çele | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31  |
| Sıbate | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29  |
| Adar | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31  |
| Nisane | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Gulane | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Heziran | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Temuze | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Tebaxe | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Keşkelun | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Tışrino Verên | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Tışrino Peyên | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Kanun | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

 |
# 1640

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Seserre: | 12ıne | 13ıne | 14ıne | 15ıne | 16ıne | 17ıne | 18yıne | 19yıne | 20ıne | 21ıne | 22ıne |
| Serri: | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 |

## Seramey

## Biyayışi

## Merdışi

* Melayê Cizîrî
* Murad IV