Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kapital

**Kapital** ekonomiye de name aletanê serba/semedê jew çi vıraştene gureyeni. Makine, fabrika kapitalê, kapital namê aletê fizikiyo. Kapitalo ekonomik u kapitalê finansi jewbinan ra cıraya. Finas de kapital jew mali sero heqê mulkiyetiya. Bonoyo ke şeno pere bo, senedê hisse u çiyê binani kapitali qabul beni.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Dukandar

**Dukandar**: Merdımo kı dukanê cı esto u tey çi roşeno ey rê vanê dukandar. Tabi babet-babet dukan u dukandari estê. Tay dukandari çiyê werdenı, tay ê xoradayenı, tay meywe u zerzewat, tay derman (herbabet, yanê ê fıraq şıtenı, ê xo şıtenı, ê xo sawıtenı u herwına), tay ê xo paykerdenı (Mesela sewl, cizme, puçık u herwına), u taydê cı zi çiyo bino cure be cure anê u tey roşenê. Kes şeno wajo karkerdê welatê ma sera pancês-vistê cı dukandarê u idareyê keydê xo bı a dukandarey a kenê. Zahf cay estê qandê dukanan vırazıyayê. mesela, mewlexane, ispayi, çarşiyê sanayi, arısa, cay altun rotenı, cay qümaş rotenı u herwına. Nê cayandê wınasinan dı zahf dukani pê kışta vırazıyayê u tey çi yeno rotenı. Dukancinı kerdenı rê zaf sermaye lazım bı kı to pa çi bıherinayê u biyardê dukanê xo pa pırr kerdê kı to bışayê kar bıkerdê.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# 1871

1866- 1867- 1868- 1869- 1870 - **1871** -1872 -1873- 1874 -1875- 1876

**1871**, goreyê reqemanê romenan ra nuştışê cı *MDCCCLXXI* aseno.

Teqwimanê binan de 1871
| Gregoryen | 1871  |
| Ab Urbe | 2624 |
| Teqwimê Ermeniyan | 1320 ԹՎ ՌՅԻ |
| Asuri | 6621 |
| Teqwimê Bahai | 27–28 |
| Teqwimo Bengalki | 1278 |
| Teqwimê Berberan | 2821 |
| İngılız | 34 Vict. 1 – 35 Vict. 1 |
| Teqwimê Budistan | 2415 |
| Teqwimê Myanmari | 1233 |
| Teqwimê Bizansi | 7379–7380 |
| Teqwimo İbranki | 5631–5632 |
| İran | 1249–1250 |
| Teqwimo Hıcri | 1287–1288 |
| Teqwimê Japonan | Meiji 4 (明治4年) |
| Teqwimê Korya | 4204 |
| Teqwimê Minguo | 41 before Çin 民前41年 |
| Thai solar | 2414 |
|  |  |

## Seramey

### Qewmıyayışê dınya

#### Alaydayeni

#### Nobeli

### Qewmıyayışê memleketi

## Biyayışi

* Rosa Luxemburg

## Merdışi
# Xuzıstan (eyalet)

| Xuzıstan  |
| --- |
|  |
| Melumat |
| Dewlete |
İran |
| Ware |
İran |
| Paytext |
Ahvaz |
| Erd |
64 055 km2 |
| Nıfus |
4 710 509 |
| Kodê têlefoni |
0632422 |
| Letey saete |
UTC+03:30 |
| Geokod |
127082 |
| Embiryani |
İlam, Buşehr, Çeharmehal u Bextıyari, Kohgıluye u Buyer-Ehmed, Maysan Governorate, Lurıstan û Basra Governorate |
| Website |
www.ostan-kz.ir |
| Xerita |
|  |

**Eyaletê Xuzıstani** (be Farski: **استان خوزستان**‎ *Ostān-e Khūzestān*) hirıs û yew eyaletê İrani ra yewo. Erdê Xuzıstani 64.055 km²yo û serra 2006ıne de amarê merdumanê xo 4.274.979 amariyayo. Merkezê idarekerdışi Ehwazo. Heto bin ra no eyalet miyanê erdê İrani de merkezê petrolvetışiyo, cayê do muhimo û sûka Ebedani ra petrol zaf veciyeno.

## Cayê xo

Eyaletê Xuzıstani verocê İrani de ca geno. Dorme ra rocawanê xo de İraqi esto, verocê xo de Golfezê Farski esto û no eyalet be cayê xo İran miyan de eskeriya de muhimiya cıyê stratejiki esto. Zımeyê eyaleti de İlam û Lurıstan estê, zımeyê rocvetışi de İsfahan, rocvetış de Kohgıluye û Buyer-Ehmeh, verocê cı de zi Buşehr estê. Eyaletê Xuzıstani de cayê sivilizasyonê Elami de vıraziyayo ke merkezê Elamıcan (zıwananê ğeriban de *Elamite* vaciyeno) Susayo.

## Sûki

Eyaletê Xuzıstani, vist û hirê şehrıstanan ra yêno pera. Sûkê zey Behbahan, Abadan, Andimeşk, Hurremşehr, Bender İmam Humeyni, Dezful, Şuştar, Omidiye, İze, Bağ Melik, Bender Mahşehr, Deşt Azadigan, Ramhurmız, Şadgan, Susa, Mescıdê Sılêyman, Minoo Adası û Huveyze estê naca de.
# Korfezê Farsi

| Korfezê Farsi |
| --- |
|  |
| Melumat |
| Xısusiyet |
Derya û Korfez |
| Dewlete |
Erebıstano Seudi, İran, Uman, Yewina Emiranê Erebi, Qeter, Behreyn, Kuweyt û Iraq |
| Mıntıqa |
Okyanuso Hind |
| Erd |
251 000 km2 |
| Namegırewtış |
Persis |
| Geokod |
235616 |
| Xerita |
|  |

**Korfezê Farsi** (be zıwanê Farski: خلیج فارس, *Xalij-e Fârs*; Erebki: الخليج الفارسى, *Al-Khalīj al-Farsī*), zımeyê Nêmadeyê Erebıstani û verocê İrani de, rocawanê qıtaya Asya de yew korfezo û deryayo ke parçeyê de Okyanusê Hindiyo. Cayê xo miyanê İran û Nêmadeyê Erebıstani miyan dero. Korfezê Farsi hetê petrol û qazo tebii ra zaf zengıno ke bınê korfezi ra dewleti petrol vecenê.

Dewletê ke embiryanê Korfezê Farsiyê: Erebıstano Seudi, İran, Uman, Yewiya Emiranê Erebi, Qeter, Behreyn, Kuweyt û Iraq
Nameyê korfezi sero İran û tayê dewletanê Erebi miyan de problem esto. Hetê tarixi ra merdıman tiya rê Korfezê Farsi vatêne, 1960an ra tepeya pê nasyonalizmê Ereban tayê dewletanê Ereban nameyê korfezi vırnayo, kerdo Ereb.

## Bıvênên

* Problemê namekerdışê Korfezê Farsi
# Habitat

**Habitat** cao ke organizma tede weşiya xo ramena, oyo. Naca şeno herre, derya ya zi hewa bıbo. Habitat şeno zey okyanusi gırd ya zi zey bınê dare qıtek bıbo. Yew ra zêde ganiy şenê yew habitat miyan de weşiya xo bıramê. Habitat rê şeno bıvaciyo ki habitatê deweyan çolo, habitatê masan zi deryao.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Wılayetê İspanya

Asayışo ke wılayetanê İspanya mocneno
**Eyaletê İspanya** (İspanyolki: *Provincia de España*) miyandê qanunê İspanya de tarixê Tışrinê Peyêni 30, 1883 de herrê İspanya hewtês (17) caygehê otonomi u çewres u heşt wılayeti ra lete keriyayê. Serranê dımeyênan de Adeyanê Kanarya dı wılayeti zi kewtê herranê İspanya miyan u amarê wılayetanê İspanya resayo pancas.

## Referansi
# İndonezki

| İndonezki |
| --- |
| Zıwan |
|  |
| Melumat |
| Dewlete û mıntıqeyi |
İndonezya |
| Amarê qısekerdoğan |
198 996 550 |
| Ware |
İndonezya |
| Diyalekti |
Standard Indonesian, Colloquial Indonesian, Colloquial Jakarta Indonesian û Indonesian slang |
| Kodê zıwani |
| ISO 639-1 |
Id |
| ISO 639-2 |
Ind |
| ISO 639-3 |
Ind |
| Glottolog |
Stin1234 |
| Ethnologue |
Ind |
| Xısusiyetê zıwani |
| Topolociye |
Kes-Fiil-Obce, zıwanê peyra cıkerdey, zero-marking language, noun-adjective û synthetic language |
| Alfabe |
Alfabey Latinki |
| Keye | * Malayki
 |

**İndonezki** (zıwanê xo de: *bahasa Indonesia* yanê beno ke *zıwanê İndonezya*) zıwano Malaykiyo, İndonezya de zıwano resmiyo, Timurê Rocvetışi de zi wayirê statuyo resmiyo. Key ke serra 1945ıne de İndonezya xo reyna ra û xoseriya xo ilan kerda semedê İndonezya ra zıwano newe vıraziyayo ke namê xo zi zey İndonezki vêniyayo. İndonezki zıwanê Malayki ra bırriyayo a, cêra biyo.

Şarê Endonezya wayirê yew zıwani niyo, uca de xeylê zıwani estê. İndonezki zi İndonezya miyan de zıwanê dıyıne vêniyeno û zey Lingua franca kar keno. Amorê qalkerdoğanê xo zıwanê yewıne de 43 milyono, zıwanê dıyıne de zi 156 milyon miyan de vuriyeno.
# Getúlio Vargas

| Getúlio Vargas |
| --- |
|  |
| Melumato şexsi |
| Dewlete |
Brezilya |
| Cınsiyet |
Camêrd |
| Cayê biyayışi |
São Borja |
| Biyayış | 19 Nisane 1882 |
| Merdış | 24 Tebaxe 1954 (São Borjade merdo)  |
| Cayê merdışi |
Catete Palace |
| Sebebê merdışi |
(Dırbeta tıfıng ra merd)  |
| Wendış |
Federal University of Rio Grande do Sul |
| Pi |
Manuel do Nascimento Vargas |
| Maye |
Cândida Francisca Dornelles |
| Zıwani |
Portekizki û Brazilian Portuguese |
| Partner |
Darci Vargas |
| Domani |
Lutero Vargas, Alzira Vargas, Jandira Vargas, Manuel Sarmanho Vargas û Getúlio Vargas Filho |
| Verên |
Brazilian Military Junta of 1930 û Eurico Gaspar Dutra |
| Peyên |
José Linhares û Café Filho |
| İqtıdariye | 3 Gulane 1923, 3 Tışrino Peyên 1930, 31 Çele 1951 û 5 Şıbate 1946-15 Tışrino Peyên 1926, 29 Tışrino Verên 1945, 24 Tebaxe 1954 û 31 Çele 1951 |
|  |
| İmza |  |

**Getúlio Vargas**, yew siyasetkaro Brezilyayıc bi. Reyna cagırewtoğê kongreyê Brezilya û reisê cımhurê dewleta Brezilya bi.
# Voyvodayiya Lublini

| Voyvodayiya Lublini  |
| --- |
|  |
| Desmal u Arma |
|   |
| Melumat |
| Dewlete |
Polonya |
| Ware |
Polonya |
| Sazbiyayış | 1 Çele 1999 |
| Paytext |
Lublin |
| Erd |
25 114 km2 |
| Nıfus |
2 151 836 |
| Geokod |
858785 |
| Embiryani |
Podlakya, Mazowya, Świętokrzyskie, Karpatyay Cêri, Lviv Oblast, Волинська область û Bresckaja voblasć |
| Website |
www.lubelskie.pl |
| Xerita |
|  |

**Lublin**, yew voyvodaya dewleta Polonyaya.

## Cayi

### Sûki

1. Lublin (354,272)
2. Chełm (67,989)
3. Zamość (66,613)
4. Biała Podlaska (58,010)
5. Puławy (49,839)
6. Świdnik (40,037)
7. Kraśnik (36,072)
8. Łuków (30,564)
9. Biłgoraj (27,225)
10. Lubartów (22,950)
11. Łęczna (21,689)
12. Tomaszów Lubelski (20,118)
13. Krasnystaw (19,434)
14. Hrubieszów (18,617)
15. Dęblin (17,933)
16. Międzyrzec Podlaski (17,162)
17. Radzyń Podlaski (16,133)
18. Włodawa (13,630)
19. Janów Lubelski (11,938)
20. Parczew (10,281)

### Qezey

1. Poniatowa (9,911)
2. Ryki (9,716)
3. Opole Lubelskie (8,832)
4. Bełżyce (7,054)
5. Terespol (5,969)
6. Szczebrzeszyn (5,299)
7. Bychawa (5,285)
8. Rejowiec Fabryczny (4,533)
9. Nałęczów (4,243)
10. Kazimierz Dolny (3,572)
11. Kock (3,478)
12. Tarnogród (3,372)
13. Zwierzyniec (3,344)
14. Krasnobród (3,047)
15. Stoczek Łukowski (2,719)
16. Annopol (2,690)
17. Piaski (2,626)
18. Józefów (2,450)
19. Łaszczów (c. 2,300)
20. Ostrów Lubelski (2,245)
21. Tyszowce (2,242)
22. Frampol (1,415)
# Otobus

**Otobus** otoyo gırdo ke merdımi nışenê ro cı, raya xo sero şıno û merdıman ano û beno, kırışneno. Tırkiya de yew otobus şeno tewr zêde hewtês (des û hewt) merdımi bıkırışo. Otobusê verêni zi 1662 de Fransa de vıraziyay.

## Bıvênên

* Teksi
* Midibus
* Bıskılêt
* Kamyon
# Cemiyetê Mıletan

Serranê 1920–1945 miyan de Cemiyetê Mılletan
**Cemiyetê Mıletan** (İngılızki: *League of Nations*) ya zi **Liga Mıletan** zi vaciyeno, organizasyonê mılletano ke cengê cihani ra tepiya niya ro. Cemiyetê Mılletan serra 1920ıne de aşma Çıle de İsviçre de vıraziyao. Vıraştışê cı de problemê ke mılletan miyan de veciyenê, inan rê peyniye dayene u hal kerdene waziyayi. Cemiyetê Mılletan heta serra 1946 estiya xo ramıta hema Cengê Cihaniê II. de vêniyao ke eno cemiyet nêşeno nêşeno kar kero, nêguriyeno. Cengê Cihani ra dıma tarixê 18ê Nisane 1946i de Cenewre konferans arê kerdo u konferans be reydayışi arêbiyayışê XXIê pêroyi de cemiyet miyan ra darıto we, cemiyet xo leğv kerdo. Qanunê Cemiyetê Mılletan vist u şeş maddeyan ra ameyêne pêra. Hetê bınêni de Cemiyetê Mılletan qey kewto cêr nusiyeno:

1. Bunya cemiyeti de tedbirê ceng pay pıro dayışi, lecan wedarıtışi tayn u kemi est biyê u tedbirê sansyoni bes nêbiyê.
2. Sondname de maddeyo 10ın mutecawiz tayin nêkerdo, coka sulh pawıtış u seveknayış kemi mendê.
3. Probleman de prensibê reydayışi ameyêne kerdene, coka problemê politik u hıquqi rê çare diyene çetın biyo.
4. Rıçıkê xo Konferansê Parisi ra gırewtêne, na sebeb ra bêteref nêbiyo.
5. Hem heqanê merduman seveknayene waştêne hem zi kolonizasyon u sistemê manday nêdarıtêne we.
6. DAY Cemiyetê Mılletan ra abıriya u coka cemiyet fealiyetê xo vıni kerdo.

## Linkê teberi

* League of Nations Photo archive Archived 2019-12-09 at the Wayback Machine, Indiana.edu
* League of Nations chronology Archived 2011-02-11 at the Wayback Machine
* League of Nations timeline, worldatwar.net
* History of the League of Nations Archived 2021-01-03 at the Wayback Machine, University of Oxford-led project
* Wilson's Final Address in Support of the League of Nations Speech made 25 September 1919
* History (1919–1946) Archived 2011-03-22 at the Wayback Machine from the United Nations Office at Geneva
* League of Nations Archives Archived 2021-01-01 at the Wayback Machine from the United Nations Office at Geneva
* Table of Assemblies Archived 2019-07-16 at the Wayback Machine Dates of each annual assembly, links to list of members of each country's delegation
* LONSEA – League of Nations Search Engine, Cluster of Excellence "Asia and Europe in a Global Context", Universität Heidelberg Archived 2020-01-07 at the Wayback Machine
# Sewl

**Sewl** merdımi paê xo ra danê, merdımi wazenê kı paê xo herre, hewa u cısımê kı erd derê, inan ra bısevekno (sıtar kero). Merdımo ke sewli roşena cı rê vanê Sewlci. Ewro her cıns ra zaf sewli estê, şırketê sewli sewlan vırazenê, vecenê. Kışta tarixi ra Mısıro Antik dı merdıman sewl vıraştêne, daêne xo ra. İnan ra nata merdımi sewlan gurenenê, paê (lınga) xo padanê.

## Bıvênên

* Cild
* Lekas
* Postal
# Qazaxıstan

| Qazaxıstan  |
| --- |
| Desmal û Arma |
|   |
| Melumat |
| Ware |
Dewleta hegemonyal |
| Embıryani |
Tırkmenıstan, Cumhuriyetê Şariê Çini, Qırğızıstan, Ozbekıstan û Rusya |
| İdare |
Government of KazakhstanParliament of Kazakhstan |
| Erd |
2 724 900 km2 |
| Nıfus |
20 139 914 |
| Hıkumet |
Sistemê serdari |
| Serdar |
Qasym-Jomart Toqaev |
| Kodê telefoni |
+7 |
| Leteyê saete |
UTC+05:00 |
| Kodê interneti |
.kz |
| Zıwano resmi |
Qazaxki û Ruski |
| Merş |
Menıñ Qazaqstanym |
| Cayo tewr berz |
Khan Tengri |
| Cayo tewr nızm |
Karagiye |
| Pere |
Kazakhstani tenge |
| Ravêrşiyayışê heqa merdıman |
0,81 |
| Xerita |
|  |

**Qazaxıstan**, dewletê da qıteyanê Ewropa û Asyaya. Cayê xo rocvetışê qıtaya Ewropa û miyanê qıtaya Asya dero. Dorme ra Rusya, Çin, Qırğızıstan, Ozbekıstan, Tırkmenıstan û Deryayê Xezeri estê. Paytextê Qazaxıstani bacarê Nursultano. Nıfusê xo 19.125.620 nefero. Zıwanê xoyo resmi Kazaxkiyo. Sistemê idareyi cumhuriyeto. Qazaxıstani serra 1991ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Belucıstan

| Belucıstan |
| --- |
|  |
| Melumat |
| Xısusiyet |
Mıntıqay coğrafya, Mıntıqay kulturi û wareyo kehan |
| Dewlete |
İran, Efğanıstan û Pakıstan |
| Wılayet |
Iranian plateau |
| Leteyi |
Beluçıstan, Sistan u Beluçıstan, Nêmroz, Hılmend û Qendehar |
| Namegırewtış |
Beluçi |
| Cayê nezdiyi |
Deryayê Erebi |
|  |
| Xerita |
|  |
| Xerita |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

**Belucıstan** (be Belucki: بلوچستان, be Urduki: بلوچستان, be Farski: بلوچستان), yew mıntıqaya. Cayê xo rocawanê verocê Asya dero. Namey xoyo tarixi **Mekran**o. Erdê xo texminen 300.000 km²yo. Belucıstan de Beluci cıwiyenê. Ewro mıntıqaya Belucıstani de hirê dewleti estê; İran, Pakıstan û Efğanıstan. Namey mıntıqaya Belucıstani İran de beno Sistan û Belucıstan, Pakıstan de beno Beluçıstan. Cayê xo verocê rocvetışê İrani, verocê rocawanê Pakıstani û verocê Efğanıstanio. Erdê xo zaf çolıno. Ewro Belucıstan de zıwanê Belucki, Farski, Brahki û Urduki qısey benê.

Nêmê Gulana serra 2025ıne de, serdar Mir Yar Beluc, miyanê hêrişanê komanê zey Artêşê Belucıstaniyê Serbesti (BLA) de, Pakıstan ra xoseriya Belucıstani ilan kerd. Ey qandê şınasnayışê enternasyonali rê Hindıstan ra destkariye veng da. No ilanê miyanê averdayışê Belucani ke derg rameno, tede bi raşt, Pakıstani zi guney destdayışê komê ciyawaştoğan sero kerd ra Hindıstani ser.

## Bıvênên

* Belucıstan (Pakıstan)
* Sistan û Belucıstan (İran)
* Efğanıstan

## Referansi