Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ateizm

Ateizm
**Ateizm** namê şiyayışo felsefiyo ke tede Homa, çiyê dini, çiyê ğeyali u çiyê metafiziki rê bawer niyo. Ateizm çiyo ke raşto, ney pê raya diniye ra akerde kerdış qebul nêkeno; ney pê mezgi ra akeno. Ateizm pêro be bêdini vaciyeno hema ninan miyan de ferq esto; zey Ateizmi dinê rocvetışê duri de ki Homa çıniyo.

Ateizm Homa u ya zi vıraştoğo bin qebul nêkeno u inca ra teizmi ra cıra beno. Deizmi ra gore Homa esto u vıraşto heme çi, Ateizm ney ra zi cıra beno. Panteizmi de Homa heme tebieto u Ateizm ney ra zi cırayo. Agnostisizm vano ki merdum nêşeno pê mezgê xo Homa bımuso ya zi bızano, Ateizm Agnostisizmi ra zi cıra beno.

Yew cıgeyrayışo newe vano ki 13%ê merdumanê cihani, ateistê; amorê merdumê ke yew dini rê bawer nêkeni %20ê nıfusê cihanio. %20ê merdumê Yewiya Ewropa ateistê; 30% nıfusê Kanada ateistê.

Merdumê ke bawer nêkenê; %79ê merdumê Cumhuriyetê Çeki, %60yê merdumê Estonya, %71ê merdumê Koryay Zımey, %60yê merdumê Japonya, %56ê merdumê Hong Kong u %52yê merdumê Çini vırazenê. Serra 2005 de %1ê nıfusê Amerikay biyê ateist u dıma 7 (hewt) serran, serra 2012 de %12ê nıfusê Amerika xo Ateist vatê. Amerika de amorê dindaran serra 2005 de %73 biyo, serra 2012 de kowto %60i ra, yanê kemiyao.

Merdumo ke Homa u estiya Homay ğeyali vınêno, cı rê ateist vaciyeno. Tayê cayan de nuseno ki merdumo ke Homay nêşınaseno/nêzano, cı rê ateist vaciyeno hema ney raşt niyo çunkê gorey ateistan Homa çıniyo, çiyo ke çıniyo senên bışınasiyo.

## Etimolociye

Namê ateisti, zuanê Yunanki rayo, *theos* Yunanki de yeno arezey ra *Homa*. Verê theosi, herfa a yeno u herfê a enê vatey keno negatif. Namê Ateizmi serra 1587 de kowto zuanê İngılızki ra.

## Vêrde

Vêrdeyê ateizim, zaf kıhano, şıno Yunanıstano Antiki. Yunanê Antiki de Anaksimandros, Anaksogoras, Demokritos u Epikuros ateizmi temsıl kerdê, ateistê namdari biyê. Rocvetış de zi Hindıstani de Carvaka ekolê ateisti vıraşto. Dıma Ronesansi, Ewropa zaf aver şiya u xoseriya dini vıraziye. Dıma Revolusyonê Fransızi, seserra 19. de Ludwig Feuerbach, Arthur Schopenhauer, Karl Marx, Friedrich Engels u Friedrich Nietzsche ateist biyê.

Serra 1966ıne de Time (pêseroke) “Homa merd?” pers kerd u dıma nê persi musiyao ki nimê pêro dınya bınê idarey ateizmi dero.” Serra 1977 de Enver Hoca Arnawudiye de ateizm ilan kerd, Arnawudiye dınya ser de ateizm de dewleta verêniya biya.

## Fotogaleriye

* Pêseroka Bezbojnik û Stanka
* Pêseroka Bezbojniki ra yew karikatur ("Nicadê modernistan")

## Referansi
# Naxır

| Naxır |
| --- |
|  |
| İswiçre de yew naxır |
| Weziyetê seveknayışi |
| Heywanê Khediy |
| Sınıfkerdışê şınasiye |
| Cıns: | Bos |
| Tewri: | taurus |
|  |
| Warey cıwiyene |
| Hemname |
| * *Bos primigenius*
* *Bos indicus*
 |

**Naxır** (Lat.: *bos taurus*), heywano khediyo, sımıkıno ke familya bınêna naxıran u familya iştirınan rayo. Na ra verê 8- 10.000 serran de amo khedi kerdene. Ebe nisorkerdene ra nebatê selulozênan çarneno ra şıt u goşt. Sınıfa çıcıkınan ra aid, tewrê de heywanê khediyo.

Serba şıti, goşti, çermey u kari (antena zey hengazi u ğızaki) yeno weyiye kerdene.
Naxır (zımıstani, rocanê serdınan u sondane) zerrê axuran de, verê arran de be çolıxan yeno gırê daene. Arran de sımer u vaş beno ver. Usar be amnani ki beno teber, çayır u mergan de çırayniyeno.

Naxır tayê dıwelan (zey Hindıstani) de ziyargeyo /bımbareko.
Dınya de hirê cınsê naxıri estê: Ni bos taurus (naxırê Ewropa [yê Afrika u Asya ki zey ninanê]), *bos indicus* (*zebu*) u *bos primigenius* (*auerochs*)...

*Auerochs* cedê naxırê Ewropa u *zebu*yo.

Sılê naxıri ra bızıkê phani vıracinê, ni teber de tici vera benê husk. Ninan ra tezek vacino. Tezeki wertê kolian de yenê tanayene.

Ebe çolıxan zew nire vılê (dı) gaan sero yeno gırê daene. Sapê hengazi ki nire ra bestiyo. Ebe na usıl hengazi ancina, yanê hêgaan de cıte yena kerdene.

Mangey şıt danê. Cıni kursi be zew bures ya ki badiye cênê, bınê manga de, lewê nezdiyê cızıkan de nisenê ro. Dı destan ra, cızıkan wertê bêçıka pile be bêçıkanê binan de ancenê u na tewır şıt çhızê qabi beno u nia mangey doşiyenê.

## Tayê cınsê naxırio khedi

1. Cınsê kulturi : Belekın, Jersey, Guernsey, Ayrshir, Angler
2. Pêra rındkerdiya caêne
3. Pêra caêne

## Hetê axpinêni ra gore

1. Cınsê şıtıni
2. Cınsê goştıni
3. Cınsê hetê axpinênia kari ra
4. Cınsê axpino kombine
# Polis

|  |  |
| --- | --- |
|  | **No nuşte be Zazakiyo Standard nênusiyao.**
 Wına aseno ke no nuşte be Zazakiyo Standard nênusiyao. Eke şıma Zazakiyê Standardi zanê, şıma şenê miyandê Wikipediya de standardê enê nuşteyi bınusên. |

Fransa de polisi, inan ri *gendarme* vaciyeno
**Polis/e** (Yunanki: *ἡ πολιτεία*) teno/a ke semedi asayişo sosyali seveknayene xaptıno/a. Tarixi teşkılati polisan kıhano. Tarix de tarixo antiki de tarixi polisan heta İmperatoriya Roma şono. İmperatoriya Roma de *İrenark*i est bi u ê semedi erdê dewleti seveknayene (sıtarkerdış) kar kerdi. İrenarki erdê Roma de asayişi raşt kerdi u nizamê şari seveknê. Emma cihan de poliso/a modern/e raveri serra 1800 de vıraziyao/ya. Raveri polisi suka Londra de istihdam biyi. Suka Londra de polisê deryay, teşkılatê sukanê Parisi, Glasgowi, organizasyonanê kıhanan raê. Pêro dewleti de polisi be dewleti rê gıre dayê. Tırkiya de organizasyono verên, serra 1845 de sûka Estanboli de vıraziyao. Raveri waxto ke tede İmperatoriya Usmanıcan biya xırabe, qanunê polistan terefê dewleta newe Tırkiya ra vurniyao. Ewro Tırkiya de 250.000 (dıse u poncas hınzar) polisi esti u kar keni. Polisan teber de teşkılatê gendarmes esto u be teşkılatê polisani ra nezdiyo. Dınya de tipê polisan esti. Mısal dewletê ke be İslami ra idare beni inan de poliso/a dini/ye esto/a u ninan ri Erebıstanê Seudi de mıtawen, Efğanıstani de *emırbilmeruf* vaciyeno. Dewleti ke tede eskeri zaf quwetıno, inan de polisê dewleti esti zey Federasyonê Rusya, Brezilya, Portekiz u bini. Heqê polisan ca be ca vurini, mısal dewleti ke tede rejim zaf ver dero inan de heqê polisan zaf herao, emma heto bini ra tayê cayan de heqê polisan kemio.

## Etimolociye

Etimolociya vate *polisi* rıstımi de zuanê Yunanki (Yunankiyo kıhan) ra yeno. Zuanê Yunanki de vatey polisi yeno menay suke. Wexto ke İmperatoriya Roman erdê Yunanan gırota, eno vate kowto zuanê Roma Latinki. Raveri seba sukan vatene vaciyao u be zemani ra menay vate vuriya u biya seveknayış. Seserra 19. de eno vate heme zuanê Ewropa kowto.

## Referansi
# Labuan

| Labuan  |
| --- |
|  |
| Desmal |
|   |
| Melumat |
| Dewlete |
Malêzya |
| Ware |
Malêzya |
| Paytext |
Victoria |
| Erd |
91,64 km2 |
| Nıfus |
95 100 |
| Letey saete |
UTC+08:00 |
| Geokod |
1734240 |
| Embiryani |
Brunei-Muara û Deryay Çinê Veroci |
| Cayê ziyari |
Deryay Çinê Veroci |
| Website |
www.pl.gov.my |
| Xerita |
|  |

**Labuan**, qıtaya Asya de yew wareyê dewleta Malêzyayo.
# Roşanê Qurbani

**Roşanê Qurbani** ya zi **Roşanê 'Heciyan** ya zi **İdiya Qurbani** (be Erebki: عيد الأضحى *ʿĪd al-'Aḍḥā*, be Farski: عید قربان ʿ*Īd-e Gorbān*) ya zi **Roca İsmail Peyğamberi**, yew roşano dinio ke terefê mısılmanan ra gorey teqwimê hıcri 10ê aşma Zılhıce ra nat çar roci yeno mıbarek kerdene.

Dinê İslami de be Roşanê Remezani ra piya dı roşanan ra tewr muhıman ra yewo. No roşan namey xo 'seba rıza Heqi mal ya ki naxır qırban-kerdene' ra gêno. Roşanê Qurbani, dıwelê ke nıfusê xo zêdêr mısılmano, inan de lewê roşanê dini de roşano resmi ya zi roca tetili ilan bena.

Nıka terefê mısılmananê dınya pêroine ra mıbarek-kerdana Roşanê Qurbani İbrahim peyğamberi ra menda. Ey waşto ke lacê xo İsmaili Heqi rê qurbane kero. Labelê Heqi o ef kerdo. Yanê adê deyo manewi qebul kerdo u hurêndia İsmaili de yew vosn/beran şawıto/rusno ke ey qurban kero.

Eyni zeman de alemê İslami her serre seba ferzê Heci hurêndi-ardene rê na wext de şonê Mekka. Roca roşani de nemacê eydi/roşani beno u xudbey roşani waniyeno. Teqwimo Hıcri teqwimê aşmano (aşme ra gore hesabiyeno) coka Teqwimo Miladi (roc ra gore hesabiyeno) des u yew, des u dı roci kılmo. Coka Roşanê Qurbani her serre des u yew ya zi des u dı roci rew yeno mıbarekkerdış. Her hirıs u hirê serri de roca roşani kewna eyni tarixi.

## Dinê İslami de cayê qurbani

Wextê Roşanê Qurbani de Kabe ra yew asayış
Dinê İslami de mezhebanê mısılmanan miyan de qurbankerdış henefiyan de wacib, mezhebanê sunniyanê bini de zi sunet beno. Roca roşanê qurbani de raver mısılmani şınê camiye, nımecê roşani kenê u nımec ra tepeya zi qurban bırniyeno. Kamo ke qurbani bırneno, hirê parçeyanê qurbani yewi dano nezdiyanê xo, ê yewê bini zi dano feqıran u wayirê ê bini zi o beno. Goştê qurbani ra kamci nanweri pewciyenê se merdım inan dano meymananê xo. Merdım ma u pi, wa u bırayanê xo geyreno, qıcan rê pereyi dano. Qıteki (qıci, domani) lew nanê destanê pilanê xo ro.

## Bıvênên

* Roşanê Remezani
* Bewraq
* Akika
* Dawıtey
* Pırêni
* Kılêncey
# Mektebo Serên (Lisa)

**Mektebo Serên** (ya zi **lisa**) oyo ke, domananê (qıcanê) ke mektebo werteyın qedêna, şonê cı. No mekteb zi 3 (hirê) serriyo. Tayê cayan de 4 (çar) serriyo.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Recım

Welatê ke tede cezaya recımi esta.
**Recım** (kerrekerdış, siyeeştış) yew şerto ke tayê dinan de esto. Merdımo ke zina (seksê teberê zeweci) kerda ya zi be yew merdımê bini ra gıreya xo (zey gıreya cınsiye) est biya, kerre erziyena ro cı u o hêdi hêdi kışiyeno. Qurane de serba kerre eştış u kışiyayış de çiyê çıniyo, hema pırodayış esto. Yanê merdımo ke zina kerda, daniyeno pıro. Emma İslam de tayê hedisan de recım esto. Wextê Mıhemmed bin Ebdullahi de recım biyo. Yew camêrdo ke namey cı Maizo u yew cêniya ke namey cı Cuheynelıco, merdıman ê recım kerdê, ê recım biyê. Teberê İslami de dinê Cıhudan u dinê Xıristiyanan de zi recım esto. Xetta İsa vano ke *Şıma ra kamo ki gunay cı çıniya, raver o kerre bıerzo*.

## Referansi
# Sierra Leone

| Sierra Leone  |
| --- |
|  |
| Desmal û Arma |
|   |
| Melumat |
| Ware |
Cumhuriyet |
| Embıryani |
Gine û Liberya |
| İdare |
Parliament of Sierra Leone |
| Erd |
71 740 km2 |
| Nıfus |
7 557 212 |
| Hıkumet |
Sistemê serdari |
| Serdar |
Julius Maada Bio |
| Kodê telefoni |
+232 |
| Leteyê saete |
UTC±00:00 |
| Kodê interneti |
.sl |
| Zıwano resmi |
İngılızki û Krio |
| Merş |
High We Exalt Thee, Realm of the Free |
| Cayo tewr berz |
Mount Bintumani |
| Cayo tewr nızm |
Okyanuso Atlantik |
| Pere |
Leone |
| Ravêrşiyayışê heqa merdıman |
0,48 |
| Xerita |
|  |

**Sierra Leone** yew dewleta qıta Afrikao. Caê xo verocê rocawanê (ğerbê) qıta Afrika dero. Dormey ra Gine, Liberya u Okyanuso Atlas estê. Paytextê Sierra Leone Freetowno. Nıfusê xo 6,294,774o. Zıwanê xoyo resmi İngilizkiyo. Sistemê idarey demokrasiya. Sierra Leoney serra 1961ine de xo reyno ra u xoser ilan kerdo.
# Muherem

**Muherem**, teqwimê hıcri de aşma sıfteyına. Maneyê çekuye *heram* ra yeno.

## Bıvêne

* 1 Muherem - Serra hıcriye
* 10 Muherem - Roca aşura

|  |
| --- |
| **Aşmê/Mengê Erebi *الأشهر الهجرية |
| Goreyê serrenameyo hicri ra ewro 5 Muharram serran ra 1448yo |
| Muherem | Sefer | Rebiyel-Ewel | Rebiyel-Axır | Cımadiyel-Ewel | Cımadiyel-Axır | Receb | Şeban | Remezan | Şewal | Zılqede | Zilhıce |
| *محرم* | *صفر* | *ربيع الأول* | *ربيع الثاني* | *جمادى الأولى* | *جمادى الثانية* | *رجب* | *شعبان* | *رمضان* | *شوال* | *ذو القعدة* | *ذو الحجة* |
# Vine

| Vine |
| --- |
|  |
| Şınasiye |
| Tewr |
Service on Internet, virtual community û online community |
| Dewlete |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Sazbiyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Zıwan |
Ruski, İngılızki, Fransızki, İspanyolki û Almanki |
| Serdar |
Colin Kroll |
| Website |
vine.co |
| Twitter |
 (Pêro piya
13 884 865 Teqibwani) |

**Vine** aplikasyonê bêpereyo ke 2013 de twitteri ramıto piyasa. Be vine kamci merdımo ke ey gureneno, be şeş saniyan videoy xo anceno u twitter ya zi facebooki sero embazanê xo ra bare keno. No aplikasyonê twitteri hem Tırkiya de hem zi pêro dınya sero aplikasyono rocaneyo ke tım guriyeno. Karberi şenê be vist u şeş zıwanan ra bıresê enê aplikasyoni.