Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Roce (zeman)

**Roce** (bıwane: *rodz'Ə*), wextê zemanio ke vist u çehar saetan ra yeno pêra. Dınya ke jû raye dormeyê xo de çerexiye, jû roce bena temam. Şewe u şewdır yenê meydan.

Yew hefte de hewt roci estê. Nê, be Dışeme, Sêşeme, Çarşeme, Pancşeme, Yene, Şeme u Kırê name benê. Rocê heftey nêmeşewe ra saete 24:00 ra dest pê kenê u heta şewa bine eyni saete de qediyenê.

Jû serre de 365 (hirêsey u şeşti u panc) roci estê. Jû aşme miyan de 28, 29, 30 ya zi 31 roci estê.

Jû roce miyan de veciyayışê roci u warşiyayışê cı zerreyê yew çarçıki de aseno.
# Zeman

Lewiyayışê roc u aşme tarixê insani de tım daim waxt tewsir kerdo.
Waxtunê vırêni de waxt eve/bı saeta qumi amo wendene
**Zeman** (Erebki: زمن, İngılızki: *time*), yew mefhumo. Zeman ra her daim yew eleqedariya Felsefe piya biyo, hama teyniya felsefe, matematik u ilım de zeman xeylê cayo de gırd gureto. Qandê zemani xeylê munaqeşe u mışewre viraciyo, no hona ki neqediyo. Labelê tewr zêde teoriya Albert Einsteini itıbar vênena.

Zeman 3 mekano ke ma tederime u yew ebad (*boyut*) ra piya yeno qebul kerdene. Fizik de sembolê zemani herfa 't'ya (Latinki de *tembus*) ra yeno u yeno ra mana waxt ya ki zeman.

Zeman, pêtiya zerqi (*Işık Hızı*) ra indirekt alaqadaro. Madde ke ame nezdiyê pêtiya roşti u waxt zemani ke beno hêdêk u eke tam ame pêtiya roşti u waxt ki cemedino, yanê tım vındeno. Protonê ke atom derê pêtiya roşti ra çip raye cênê u waxt/zeman hetê peyi ser şono, no hipotez miyanê Fizike Modern u Teoriya Relativitayo.
# Film

Filmo verên, serra 1888ıne de anciyao.
**Film** raveri qaytkerdışê asayışan ra vıraziyao. Dıme ra, no terim pêro kerdo zerrekê cı rê sinema zi kewto. Film oyo ke zerrekê cı de kayker (aktor ya zi aktrise) kay keno, terefê direktori ra anciyeno, terefê senaristi ra nusiyeno u en peyên terefê şırketi ra pêl beno. Film de asayışê merdumi be objey ra kamera rê qayt beno u be teknikê animasyoni u efekti ra vıraziyeno.

İmajê dı ebati kaykerdış, heta serra 1860ıne ra şıno. Seserra 19ıne de be aletê optiki zey *zoetrope* u *praxinoscope* asayışê hereketıni aferiyao. Filmo en verên, 1902 de terefê Georges Mélièsi ra be namê *Le Voyage dans la Lune* ra anciyao. Filmanê verênan de veng ca nêgıroto, teyna asayış biyo.
# Koryay Veroci

| Koryay Veroci  |
| --- |
|  |
| Desmal û Arma |
|   |
| Melumat |
| Ware |
Dewleta hegemonyal |
| Mıntıqa |
MIKTA |
| Embıryani |
Korya Zımey, Cumhuriyetê Şariê Çini û Japonya |
| İdare |
Government of South KoreaNational Assembly |
| Erd |
100 295 km2 |
| Nıfus |
51 466 201 |
| Hıkumet |
Cumhuriyet |
| Serdar |
Lee Jae Myung |
| Kodê telefoni |
+82 |
| Leteyê saete |
Korea Standard Time |
| Kodê interneti |
.kr |
| Zıwano resmi |
Koryaki û Korean Sign Language |
| Merş |
Aegukga |
| Cayo tewr berz |
Hallasan |
| Cayo tewr nızm |
Sea of Japan |
| Pere |
Won |
| Ravêrşiyayışê heqa merdıman |
0,93 |
| Xerita |
|  |

**Koryay Veroci**, mıntıqa ra rocakewtena Asya dera. Zımeyê Koryay Veroci de Koryay Zımey, rocawan de Çin û Deryayo Zerd, rocakewtene de Japonya u deryayê Japonya estê. Paytextê Koryay Veroci Seulo. Koryay Veroci ezayê Mılatanê Yewbiyayiyan u WTOya. Sistemê siyaseti demokrasiya, labelê sistemê iqtısadi kapitalisto.

## Tarix

Verênde seserra 20ıne de Korya jûye biye. Wextê Cengê Dınya'ê Dıyıne de Japonya Korya işğal kerde u zehf terteley kerdi. Feqet peydêna Japonya Korya terk kerde, Dewletê Amerikayê Yewbiyayiyan Koryay Veroci işğal kerde u Rusya Koryay Zımey işğal kerde. Enlemê 38i bi sindorê Koryay Veroci û Koryay Zımey. Koryay Veroci biye kapitaliste u Koryaya Zımey biye sosyaliste. Labelê serra 1950ıne de Koryay Zımey Koryay Veroci işğal kerde. Çin u Rusya peşti dê Koryay Zımey. Mıletanê Yewbiyayeyan u NATO dest da Koryay Veroci. Ewro hal zey verio.

## İklim û sûki

İklımê Koryaya Veroci honıko. Zaf varan vareno. Seba ke be vartışo, erdê Koryay Veroci de dari zafê. Çı esto ke her serre bûmlerz (zelzele) beno.

Bacarê (sûkê) gırdi:

* 1. Seul. Nıfus: 10.147.972
* 2. Busan. Nıfus: 3.650.000
* 3. Incheon. Nıfus: 2.466.338
* 4. Daegu. Nıfus: 2.400.000
* 5. Ulsan. Nıfus: 1.087.958

Bacarê Seuli zaf raver şiyê, bina u banê xeylê berzi estê, bacarê devizio, paytextê borsao, merkezê iqtısadê Koryay Veroci u ê Asyao. Sûka Seuli de xeylê şırketê teknolociye û iqtısadi estê.

Xeritaya Koryaya Veroci
## Nıfuse

Nıfusa şarê Koryay Veroci 47 milyona. Nıfusa Koryay Veroci her serre kemiyena, çımke şarê Koryay Veroci şıno dıwelanê teberi. Dinê Koryay Veroci çıniyo; zaf merdumê Koryay Veroci ateistê (% 46), hema Budisti û İsewiy/Xrıstiyani zafê; (% 27) u (% 25). Zıwano resmi Koryakiyo. Nuskar u wendoğê xo zafê.

## İqtısad

İqtısadê Koryay Veroci hirao, dınya de rêza desıne (10.) dero. Teknolociye u komputerê cı zehf be kaliteyê. Koryay Veroci xeylê wasıtan (otomobilan) vecena. Kia Koryay Veroci de veciyena. İdxalatê (eksport) Korya zafo. Sayiya idxalatê (eksport) ra Koryay Veroci ekonomiya xo biye hewle. Endustriya elektronik u komputer u malzemey dicitali zaf gırda.

## Çımey

* Siteyê Koryaya Veryaoci
# Koryaki

| Koryaki |
| --- |
| Zıwano tabii |
|
 |
| Melumat |
| Dewlete û mıntıqeyi |
Korya Veroci, Korya Zımey, Cumhuriyetê Şariê Çini, Japonya, Dewletê Yewbiyaeyê Amerika, Kanada, Malêzya û Rusya |
| Amarê qıseykerdoğan |
77 300 000 |
| Ware |
Korya Zımey û Korya Veroci |
| Kodê zıwani |
| ISO 639-1 |
Ko |
| ISO 639-2 |
Kor |
| ISO 639-3 |
Kor |
| Glottolog |
Kore1280 |
| Ethnologue |
Kor |
| Xısusiyetê zıwani |
| Topolociye |
Kes-Obce-Fiil, zıwanê peyra cıkerdey, adjective-noun, zıwanê heceyıni, synthetic language, Zıwanê Akusativ-Nominativ, vowel harmony, aksano nışanın, postposition û pro-drop language |
| Gramer |
Halê namey, genitif, dative case, akuzatif, bendo wekil û vokativ |
| Alfabe |
Han’gŭl û Hanja |
| Keye | * Koreanic
 |

**Koryaki** (Koryaya Veroci: 한국어/韓國語 *hanguk-eo*; Koryaya Zımeyi: 조선말/朝鮮말 *chosŏn-mal*), yew zıwanê rocvetışê Asyayo ke terefê se û hewtsey û heşt (78) milyon merduman ra qal beno. Koryaki dewletanê Koryaya Veroci û Koryaya Zımeyi de zıwano resmiyo.

## Çımeyi

*
# Ruski

| Ruski |
| --- |
| Zıwan |
|
 |
| Melumat |
| Dewlete û mıntıqeyi |
Rusya |
| Amarê qıseykerdoğan |
154 000 000 |
| Ware |
Rus |
| Kodê zıwani |
| ISO 639-1 |
Ru |
| ISO 639-2 |
Rus |
| ISO 639-3 |
Rus |
| Glottolog |
Russ1263 |
| Ethnologue |
Rus |
| Xısusiyetê zıwani |
| Topolociye |
Kes-Fiil-Obce, Zıwanê Akusativ-Nominativ, stress-timed language, free-order language, zıwanê pêamyayey, synthetic language û pro-drop language |
| Gramer |
Halê namey, genitif, dative case, akuzatif, bendo wekil, prepositional case, locative case, partitive case û vokativ |
| Modo gramatik |
Indikativ, kipê emıri û subjonktiv |
| Cınsiyeto gramatik |
Notr, mayki, Neriki û nerimayki |
| Alfabe |
Alfabey Kiril |
| Keye | * Zıwanê Slawkiyê Rocvetışi
 |

**Ruski** (be Ruski: *русский* "russkiy"), yew zıwanê Hindo-Ewropayo, aidê gruba Slawiyo. Rusya de qısey beno û zıwanê resmiyê welatiyo. Ruski tayê dewletanê Ewropayan de zi qısey beno, mesela Rusyaya Sıpiye û Ukrayna de. 145 milyon merdumi Ruski zey zıwanê maye qısey kenê, 255 milyon zi zey zıwanê dıyıni.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | П п | Р р | С с | Т т | У у |
| Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ |
| Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |  |  |

Zıwanê Slawi zaf nezdiyê zıwananê İrankiyanê. Tayê misali:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ruski** | **мозг** | **жена** | **знать** | **сто** | **зима** | **волк** | **мать** |
| **mózg** | **jena** | **znat'** | **sto** | **zima** | **volk** | **mat'** |
| **Zazaki** | **mezg** | **ceniye** | **zanayene** | **se** | **zımıstan** | **verg** | **maye** |
# 18 Heziran

|  |
| --- |
|  <<       **Heziran**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

**18 Heziran** teqwimê Gregoriyani de roca 169ına.

## Seramey

* 1815 - Napolyon Bonapart, Herbê Waterloo de bi meğlub.
* 1928 - Amelia Earhart, be yew teyera ra Okyanusê Atlantiki sera vêrd ra.
* 1953 - Mısır de cumhuriyet ilan bi.

## Biyayışi

* 1332 - İoannis V
* 1812 - Ivan Goncharov
* 1818 - Angelo Secchi
* 1882 - Georgi Dimitrov
* 1884 - Édouard Daladier
* 1886 - George Mallory
* 1905 - Eduard Tubin
* 1918 - Franco Modigliani
* 1918 - Jerome Karle
* 1919 - Jüri Järvet
* 1929 - Jürgen Habermas
* 1937 - Vitali Jolobov
* 1942 - Paul McCartney
* 1948 - İlhan Şeşen
* 1949 - Jarosław Kaczyński
* 1949 - Lech Kaczyński
* 1952 - Isabella Rossellini
* 1958 - Mazlum Çimen
* 1974 - Kenan İmirzalıoğlu
* 1976 - Bilgehan Demir
* 1976 - Maksim Galkin
* 1978 - Sarah Adler,
* 1982 - Marco Borriello
* 1986 - Richard Gasquet
* 1987 - Ezgi Asaroğlu

## Merdışi

* 741 - León III
* 1291 - Alfonso III
* 1928 - Roald Amundsen
* 1936 - Maksim Gorki
* 1937 - Gaston Doumergue
* 1957 - Necip Akar
* 1959 - Ethel Barrymore
* 1973 - Roger Delgado
* 1980 - Terence Fisher
* 1982 - Curd Jürgens
* 1982 - Djuna Barnes
* 1982 - John Cheever
* 2006 - Vincent Sherman
* 2010 - José Saramago
# Seul

| Seul |
| --- |
|  |
|  |
| Melumat |
| Xısusiyet |
Special City of Korea, suke, Megasûke, Metropol, largest city û national capital |
| Dewlete |
Korya Veroci |
| Merkezê idareyi |
Korya Veroci |
| Ware |
Korya Veroci |
| Eyalet |
Seoul Capital Area |
| Erd |
605,25 km2 |
| Nıfus |
9 668 465 |
| Berziye |
38 m |
| Serdar |
Oh Se-hoon |
| Kodê têlefoni |
02 |
| Leteyê saete |
UTC+09:00 |
| Kodê posteyi |
01000–01200 |
| Zıwano resmi |
Koryaki |
| Sazbiyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Zıwanê bini |
Koryaki |
| Namegırewtış |
Paytext |
| Geokod |
1835848 |
| Cayê nezdiyi |
Han River, Cheonggyecheon, Jungnangcheon, Anyangcheon, Tancheon, Yangjaecheon û Q12608949 |
|  |
| Website |
english.seoul.go.kr |
| Xerita |
|  |
| Xerita |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

**Seul** (|서울, *Saul* — «paytext» (서울 특별시, *Saul Tukpialşi*), paytextê Koryay Verocio. Nıfusê cı tewr zêde sûkan ra yewo.

Serra 1988ıne de Olimpiyatê Amnani u 2002 de FIFA (Kupa Dınya]] tiya de biyê. Şırketê cı zaf namdarê. Ninan miyan de Samsung, LG Grup, Hyundai u Kia estê.

## Nıfus

Amardena 2009i nıfusê Korya 10,464,051yo.

## İdareyê sûke

Seul 25 Guyan (구/區, "semt") ra abıryayo.

|  |  |
| --- | --- |
| * Dobong-gu (도봉구)
* Dongdaemun-gu (동대문구)
* Dongjak-gu (동작구)
* Eunpyeong-gu (은평구)
* Gangbuk-gu (강북구)
* Gangdong-gu (강동구)
* Gangnam-gu (강남구)
* Gangseo-gu(강서구)
* Geumcheon-gu (금천구)
* Guro-gu (구로구)
* Gwanak-gu (관악구)
* Gwangjin-gu (광진구)
* Jongno-gu (종로구)
 | * Jung-gu (중구)
* Jungnang-gu (중랑구)
* Mapo-gu (마포구)
* Nowon-gu (노원구)
* Seocho-g(서초구)
* Seodaemun-gu (서대문구)
* Seongbuk-gu (성북구)
* Seongdong-gu (성동구)
* Songpa-gu (송파구)
* Yangcheon-gu (양천구)
* Yeongdeungpo-gu (영등포구)
* Yongsan-gu (용산구)
 |

### Mimariya cı

Korea Finance Building, Kuley N seul, Seoul Star Tower, Jongno Kuley Jongno u Tower Palace.

### Muzey

Seul de nezdiyê 100 teney muzey estê.

### Din

Seuli miyan de mebedi veror yenê. Wextê Xanedaniya Joseoni de felsefeyê Konfuçyusi biyo felsefeyo resmi. Qandê coy Seul de mebedê Konfuçyusi vıraştê. Mebedê verêni Jongmyo, Munmyo u Dongmyoyê.

Budizmi rê Xanedaniya Joseoni nêşa mıdaxele kero, qandê coy budizm tiya de biyo vıla.
Seuli miyan de Katedrala Myeongdongi, kıliseyê Katolikan u kıliseyê Protestanan estê.
Cengê Korya ra dıme sûka Yongsani de Camiya Seuli vıraşta.

### Parki

Parkê Namsani N Seoul Tower miyan dero. No park cayê geyrayışio. Parkê Seulio Olimpik serra 1988ıne de qandê Olimpiyatê Amnani vıraziyao.

## Fotrafi

Hewa ra Seul
Hi! Seul Festival u Seul Plaza
## Sûkê bıray

San Francisco, Qahire, Jakarta, Delhiyo Newe, Taipei, Anqara, Guam, Tehran, Bogota, Tokyo, Moskowa, Sidney, Pekin, Ulan Bator, Hanoi, Warşowa, Astana, Atêna, Washington D.C., Bangkok, Tirana, São Paulo, Delhi, Buenos Aires, Meksiko City, Rio de Janeiro, Honolulu County, Paris, Roma, New York City, Honolulu, Bandung û Kiew