# Tiyatro

**Tiyatro**, nuşteo ke heqa yew xısusiyeti de nusiyao u sehna de terefê kaykeran ra kay beno, cı rê vaciyeno. Temay tiyatroy cıwiyayışo. Tiyatro yew senata de şowia u rıstımê cı qıseykerdış u xomocnayışo. Eserê tiyatroy de hedisey terefê nuştekari ra qısey nêbenê, kaykero ke tiyatro de kay keno, hedisey terefê ey ra qısey benê. Zıwanê eserê tiyatroy zıwanê do asano u zıwanê şario. Rıstımê tiyatroy heta Yunanıstanê Antiki şıno. Tiyatro tewr verên seba Homayê Yunananê Şerebi *Dionyos* organize biyo. *Tragedya* u *komedya* tiyatroyê kıhani ra tayê ornagan vırazenê u nuştışê inan şıiro. *Dram* zi tiyatroyanê newey rao u nuştışê cı nezım u neşıro.

Tiyatro.
Amfitiyatroyê *Aspendos*i
## Tragedya

* Kayê tiyatroyo ke heqa qeder, elem, terse, dram dero.
* Tragedya de etik u şeref verplan dero.
* Tema cı mitolociya u tarix ra gêno.
* Tema cı corkesan (keso soyli) u kesê metafizikselan rao.
* Zıwano cı de zıwanê binan ra tay vacêy (çekuy) estê.
* Sistemê cıyê nuştışi menzumo.
* Ponc perdeyan ra vıraziyeno.
* Hediseyê pis, zey kıştene u merdış çıniyo.
* Qısımê diyalogi u koro ra yeno meydan.
* Koro de fıkirê merdıman esto.
* Tragedya de qanuno *hiri-yewiya* esto ;

1. Yewiya Zemani : Dergiya hedise vist u çehar seatiyo.
2. Yewiya Mekani : Hedise cayê destpekerdışi ra qadbiyayışi rê tena yew ca dero.
3. Yewiya Hedise : Nuşte de tena heqa yew hedise dero.

* Yunankiyo Kıhan de *Aishkhylos*, *Sophokles* u *Euripided*, dewrê klasiki de (seserra XVII de) *Racine* u *Corneill* tragedya de zaf raver şıyê.

## Komedya

* Turê Tiyatroyo ke heqa terefê merdımano komik, rınd dero.
* Tema cı cıwiyayışo aktuel ra yeno.
* Tema cı helq u kesê normali rao.
* Zıwano cı zaf aseno u seba zıwanê binan ra vacêygırewtış (çekuygırotene) karkerdış çıniyo.
* Qısımê diyalogi u koroy Komedya de zi estê.
* Qanuno *hiri-yewiya* esto.
* Heme hediseyan sehne de yeno kaykerdene
* Komedya Klasiki menzumo.
* Ponc perdey ra yeno meydan.
* Yunanıstano Antik de vıraziyao.
* Yunanıstano Antik de *Aristophanes*, Literaturê Latini de *Plautos* u seserra XVII de *Moliere* komedya de zaf raver şıyê.
* Komedya beno hiri letey ;

1. **Komedya Karakteri** : No komedya heqa terefê karakterio komik rao. *Moliere* no tur ra Komedyay nuşto
2. **Komedya Etiki** : No komedya heqa terefê mueşeretio lengayışi (eqsaqi) u komiki dero. Yunanıstano Antiki de *Aristophanes*; Literaturê Klasiki de *Moliere* u Literaturê Tırki de *Şınasi* komedyay etiki nuşto.
3. **Komedya Entrika** : No komedya heqa entrika dero. *Moliere* heqa no komedya de zaf nuştey nuşto.

## Tiyatroyo Modern

### Dram

Tiyatroyo ke hem heqa qeder u hem zi heqa komedi dero.

* Tema cı cıwiyayışo aktuel u tarix rao.
* Tema cı heme kesan rao.
* Tema cı hedisey pis (akerd, mıstehcen) dero.
* Zıwano cı aseno.
* Sistemê cıyê nuştışi hem menzumo hem zi mensıro.
* Qanuno *Hiri Yewiya* çıniyo.
* Amorê perdeyan xosero.
* Tiyatroyo de romantizmiyo.
* Shakespeare, Victor Hugo, Goethe, Schiller temsılkarê Tiyatroyo Dramo.

## Komedya (modern)

* Nizamê tiyatroyo klasiki ra ferqliyo.
* Tema cı lexê akerdıno u qufıro.
* Komediyo ke ebe hedisey rınd ra sıfte beno u bahdo tema cı şıno hedisey pis, *Komediyo Santimental* vaciyeno.
* Komediyo ke heqa entrika dero, *vodvil* vaciyeno.

## Tiyatroyê muziki

* Tiyatroyo ke tede dens u muzik esto ema vatey (kılam) çıniyo, bale vaciyeno.
* Tiyatoroyo ke tena muzik ra yeno meydan, opera vaciyeno.
* Tiyatroyo ke tede hem muzik u hem zi vacê esto, operet vaciyeno.
* Yewbiyayışê bale, opera u operet rê muzikal vaciyeno.
* Tiyatroyo ke tede kaykeri ebe seyrkeran kay keno, *Tiyatroyo Epik* vaciyeno.

## Terimê tiyatroy

 Perday tiyatroy
### Pandomim

Fikır u hissi ebe raya muziki u densi ra qıseykerdışo. Ebe menay kılmi Pandomim ebe hereketê dest, pol, ri, lıng u vucudi ra seba temay tiyatroy qıseykerdış kar keno.

### Tuluat

Turê tiyatro ra yewo. Senatkari gorey temay eseri ra kay keno, ema ebe zerri ra zi qısey keno. Mecburiyetê inan çıniyo seba gorey nuşte ra kaykerdış.

### Tirat

Vatey (qısey) ke sehne de kaykeri yewbini rê vano.

### Bale

Kayo ke tede muzık u dens esto u tema cı lirik u dramo. Gorey turê bini ra no tur de estetik zafêro.

### Revu

Tiyatroyo ke tede tenkidkerdış esto. Tena yew tema cı çıniyo. Zerrêkê cı de tabloy, monologi, skeçi, densi u vatey nukteyıni ebe raya showi ra qısey beno.

### Skeç

Kayo de muzikalio ke ponc - şeş deqiqey de kay beno u kayo de kılmo.

### Perde u Jest - Mimik

Namê her letey kayê tiyatroyo. Jest namê hereketê kaykerio dest-poliyo. Mimik namê hereketê riyê kaykero.

### Suflor

Eke kayker hereketê cı fira(vira) kerdo , ebe raya hereketan ra kayker qıseykerdışo.

### Replik u Feeri

Replik, kayo tiyatro de her vatey (qısey) kaykerano. Feeri eserê metanaturelio tiyatroyo.

### Suare

Salonê tiyatroy, sinema u konser de showo de şewıno.

### Matine

Salonê tiyatroy, sinema u konseri de showo de rocıno.