Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# UTC

Ewropa de wareyê saetan (UTC)
**UTC** (be İngılızki: *Coordinated Universal Time* "Demo Dınyewiyo Saziyekerde" ya zi "Demo Beynelmılelo Koordinekerde") dewletan miyan de wareyê saetano.

## Çımey

* NIST Archived 2004-12-04 at the Wayback Machine
* Wareyê saete Archived 2014-10-21 at the Wayback Machine
# Latinki

| Latinki |
| --- |
| Zıwano merde |
|  |
| Melumat |
| Dewlete û mıntıqeyi |
Vatikan |
| Ware |
Roma Antike |
| Diyalekti |
Latin word û Latin or Greek word |
| Kodê zıwani |
| ISO 639-1 |
La |
| ISO 639-2 |
Lat |
| ISO 639-3 |
Lat |
| Glottolog |
Lati1261 |
| Ethnologue |
Lat |
| Xısusiyetê zıwani |
| Topolociye |
Kes-Obce-Fiil, zıwanê pêamyayey, pro-drop language, synthetic language û Zıwanê Akusativ-Nominativ |
| Gramer |
Halê namey, vokativ, akuzatif, genitif, dative case, locative case û ablatif |
| Cınsiyeto gramatik |
Mayki, Neriki û notr |
| Alfabe |
Alfabey Latinki |
| Keye | * Latino-Faliscan
 |

**Latinki** yew zıwanê Hind-Ewropayo û zıwano zaf kıhan û antiko. Ewro tayê merdumi Latinki qısey kenê. Latinki, dewranê İmperatoriya Roma da zıwanê resmi bi. Ewro, Latinki Vatikan da zıwanê resmiyo.

| Latinki | Almanki | İngılızki | - | Zazaki |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| pater | Vater | father |  | pi/pêr |
| sex | sechs | six |  | şeş/ses |
| est | ist | is (there) |  | esto/esta |

## Çıme û gıreyê teberi

* Etimolociya Latinki
* Qısebendê Latinki
* *Latin for Beginners* (Archived 2010-01-08 at the Wayback Machine)
* Zıwanê Latinki*, ware u tarix, gramer, çekuyi, metıni, uçb.*
* *Freelang* ra qısebendê Latinki u İngılızki *qaytbiyayış ya zi warardış*
* Kıtabxaneyê Latinki *Yew koleksiyonê metınanê Latinki: klasik, xıristiyani, miyanên u neweza.*
* Latinki (Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine)
* Archived 2010-08-18 at the Wayback Machine *LATINUM* (Latinki)

### Musayışê Latinki

* Latinum Archived 2010-08-18 at the Wayback Machine, *free Latin Language Podcast - hundreds of audio lessons and classical readings. Free pdf textbook. Classical Pronunciation.*
* Classical Latin course Archived 2010-02-27 at the Wayback Machine *- a free online course*
* Latin Online Archived 2015-04-29 at the Wayback Machine *- lessons from the University of Texas*
* *Latin for Beginners Archived 2010-11-08 at the Wayback Machine* *- an ebook of a 1911 Latin textbook*
* Academia Thules Archived 2021-03-22 at the Wayback Machine *offers online courses on Roman History, Philosophy, Archaeology, Religion, Language, Military Arts, Law.*
* Free public domain Latin textbooks Archived 2006-04-11 at the Wayback Machine *- from TextKit.com*
* Beginners' Latin *- UK Government website for learning Latin (UK National Archives)*
* Advanced Latin *- covers the next stages.*
* Latin grammar - interactive Archived 2009-09-05 at the Wayback Machine (Java)
*
* Ephemeris, *a Latin newspaper online*
# Eyaletê Dewletanê Yewbiyayeyan

Dewletê Amerikaê Yewbiyaey 50 eyaletan ra yenê pêra. Eyaletê Alaska u Hawaii tebera mendê. Amerikanan de şekılê idarey Cumhuriyeto federalo.

## Eyaleti

Alabama \* Alaska \* Arizona \* Arkansas \* Kaliforniya \* Kolorado \* Connecticut \* Delaware \* Florida \* Georgia \* Hawaii \* Idaho \* Illinois \* İndiana \* Iowa \* Kansas \* Kentucky \* Louisiana \* Maine \* Maryland \* Massachusetts \* Michigan \* Minnesota \* Mississippi \* Missouri \* Montana \* Nebraska \* Nevada \* New Hampshire \* New Jersey \* New Mexico \* New York \*Karolinaya Zımey \* Dakotaya Zımey \* Ohio \* Oklahoma \* Oregon \* Pennsylvania \* Rhode Island \* Karolinaya Veroci \* Dakotaya Veroci \* Tennessee \* Teksas \* Utah \* Vermont \* Virginia \* Washington \* West Virginia \* Wisconsin \* Wyoming
# Partiya Demokratike

| Partiya Demokratike |
| --- |
|  |
| Melumat |
| Dewlete |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Tewr |
Partiy |
| Sazbiyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Sazdar |
Andrew Jackson û Martin van Buren |
| Serdar |
Jaime Harrison û Ken Martin |
| Ezayiye |
Progressive Alliance |
| Aboney |
80 097 731 |
| İstıqamet |
Centrism |
| İdeolociye |
Modern liberalism in the United States û social liberalism |
| Merkez |
Washington D.C. |
| Rengi | Rengê partiye |
|
Wikidata sera bıvurne |

Logoyê Partiya Demokratike
**Partiya Demokratike** (be İngılızki: *Democratic Party*, be İspanyolki: *Partido Demócrata*) Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de dı partiyanê gırdi ra yewa. Partiya Demokratike partiya liberala u prosesifa ke demokrat, liberal u sentristan ra yena pêra. Dewletanê Yewbiyayeyan de sukanê gırdi de, zımeyê Amerika, rocvetışê Amerika, rocawanê miyanê Amerika u rocawanê Amerika (zey eyaletê Kaliforniya) de Partiya Demokratike zaf quwetına u rêza yewıne de ca gêna.

Partiya Demokratike heqanê merduman, xoseriya merduman rê u xoseriya ekonomike rê desteg dana, wayirê çekebiyayışi rê desteg nêdana. Merkezê partiye Washington de ca gêno. Partiya Demokrate serra 2008ıne ra nat Dewletanê Yewbiyayeyan de iqtıdar tepışeno destê xo de.

## Liderê Partiya Demokratike

1. Andrew Jackson (1829-1837)
2. Martin Van Buren (1837-1841)
3. James Knox Polk (1845-1849)
4. Franklin Pierce (1853-1857)
5. James Buchanan, Jr. (1857-1861)
6. Stephen Grover Cleveland (1885-1889), (1893-1897)
7. Thomas Woodrow Wilson (1913-1921)
8. Franklin Delano Roosevelt (1933-1945)
9. Harry S. Truman (1945-1953)
10. John Fitzgerald Kennedy (1961-1963)
11. Lyndon Baines Johnson (1963-1969)
12. James Earl Carter, Jr. (1977-1981)
13. William Jefferson "Bill" Clinton (1993-2001)
14. Barack Obama II (2009-2017)

## Referansi
# Baraceyo metropoliten

Tokyo: Sûka Tokyoy yew baraceyo metropoliteno.
**Baraceyo metropoliten**, yew sûke de yewbiyayışê nahiyeyan u merkezê sûkeyo. Misal, sûka Estanboli tenya yew sûka, ema be nahiyeyanê xo, Estanbol beno yew baraceyo metropoliten. Sûkê zey New York, Los Angeles, Londra, Roma, Estanbol, Tehran, Tokyo u Pekini baraceyê metropolitenê.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eno meqale yew vernuşteyo. Şıma şenê enê nuşteyi **bıvurnên**.  |
# Demonim

**Demonim**, nışan bıyaye yew ca de merdumê ke ikamet kenê inan rê vaciyeno. Zafêri namey cayi ra toreme biyaye kelimeyi vanê. Şarê Tırkiya rê vanê tırk lakin zey maqeley Tırki niyo. No standard literatur de şınasnayışo. İswiçre de İswiçreyıc vane lakin na dewlete de be İtalyan, be Fransız u be Almani cıwiyenê.
# Saeta amnani

Gırwenayışê saeta amnani:
  Gırweno.
  Endi nêgırweno.
  Qet nêgırweo.

**Saeta amnani**, yew sistemê eyarkerdışê saetano. Semedo ke roşniya roci bêro gurenayış dewleti saeta xo vırnenê. Saeta amnani raver serra 1895i de George Vernon Hudsoni eşta ver. Dewleti saetê kenê miyan pê saeta amnani.

## Referansi

* Ian R. Bartky (2007). One Time Fits All: The Campaigns for Global Uniformity. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-5642-6.
* Michael Downing (2005). Spring Forward: The Annual Madness of Daylight Saving Time. Shoemaker & Hoard. ISBN 1-59376-053-1.
* David Prerau (2005). Seize the Daylight: The Curious and Contentious Story of Daylight Saving Time. Thunder’s Mouth Press. ISBN 1-56025-655-9.
* David Prerau (2005). Saving the Daylight: Why We Put the Clocks Forward. Granta Books. ISBN 1-86207-796-7.
# Kentucky

| Kentucky  |
| --- |
| Desmal |
|   |
| Melumat |
| Dewlete |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Mıntıqa |
Qıtay DYA |
| Ware |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Sazbiyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Paytext |
Frankfort |
| Erd |
104 659 km2 |
| Nıfus |
4 505 836 |
| Cayo tewr berz |
Black Mountain |
| Serdar |
Andy Beshear |
| Letey saete |
Mıntıqay Zemanê Rocvetışi |
| Geokod |
6254925 |
| Embiryani |
Virginia Rocawani, Ohio, İndiana, Virginia, Tennessee, Missouri û İllinois |
| Cayê ziyari |
Mississippi River, Roê Ohio û Big Sandy River |
| Xerita |
|  |

**Kentucky** yew eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyano. Cayê xo rocakewtene dewleta Amerika dero. Dormey Kentucky de eyaletê Tennessee, West Virginia, Virginia, Missouri, Illinois, Indiana u Ohio estê. Paytextê Kentucky sûka Frankfortiya. Nıfusê eyaletê Kentucky 4,454,189o (2017). Riyê erdê xo 104,749 km²yo. Sûka Louisvilleyi eyaletê Kentucky dê ca gêna.

## Referansi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Arşivê Embarê Wikimedya de heqa Kentucky de vêşêri multimedya esta. |
# Diktatorê Roma

**Diktatorê Roma** (Latinki: Dictator romanus) Cumhuriyetê Roma de merdımo ke serdariya imperatoriya Roma kerda u imperatoriya Roma dikte kerda, vısta ra destê xo, cı rê vaciyeno. Diktatorê Roma rê "efendiyê şari" vaciyêne.
# Cumhuriyetê Roma

Ewropa sero Cumhuriyetê Roma
**Cumhuriyetê Roma** (Latinki: *Respublica Romana*) cumhuriyeto verêno ke İtalya sero niyo ro, uca ra Ewropa, Rocvetışê Miyani û Afrika sero xo kerdo hera. Cumhuriyetê Roma hirê (3) standardan ra ameyo pêra. Nameyê inan zi oligarşiye, hiyerarşiye û monarşiye benê rêze. Tarixê Cumhuriyetê Roma de hirê zemani zi estê: Cumhuriyeto verên, cumhuriyeto klasik û cumhuriyeto peyên.

Cumhuriyetê Roma serra verê İsayi 509ıne de niyo ro, şarê Roma qıral ardo cêr û cumhuriyet ilan kerdo. Hema o taw herrê cumhuriyeti qıtek biyê. Coka be cumhuriyet ra idarekerdış zor nêbiyo. Be averşiyayışê zemani ra piya herrê cumhuriyetê Roma biyê hera, heta Afrika û Rocvetışê Miyani û İngıltere şiyê. Coka merkez ra idarekerdış zor vêniyayo. Hêdi hêdi quweta idarekaran biya berz û raveri Caesari xo diktator ilan kerdo. Ey ra pey zi senatoyê Roma wezifaya xo daya Augustusi û ena zi peyniya cumhuriyeti biya.
# Sacramento Kings

| Sacramento Kings |
| --- |
| Melumat |
| Tewr |
Kluba basketboli |
| Dewlete |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Sazbiyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Klubo esas |
Pacific Division |
| Direktor |
Doug Christie |
| Lig |
National Basketball Association |
| Cayê cı |
Golden 1 Center |
| Sûke |
Sacramento |
| Lızge |
Basketbol |
| Aidiye |
Downtown Plaza |
| Arma |
|  |

**Sacramento Kings**, yew taxımê basketboliyo. Eyaletê Kaliforniyai de, sûka Sacramentoi de ca gêno. Serra 1945ıne de biyo a. NBA de, Gruba Pasifiki miyan de kay keno. NBA de 1 şampiyoniya cı esta. Maçanê xo Sleep Train Arena de kay keno.

## Kupeyê ke gırewtê

### NBA

1951

Şablon:Kadroy Sacramento Kingsi
# Xıristiyaniye

**Xıristiyaniye**, yew dino tek Homayıno (monoteisto), rıçıkê xo Rocvetışê Miyani ra gêno, dinê do İbrahimio. Cı rê **İsewitiye** zi vaciyena, eno name zi namey İsay ra yeno. Merdımo ke enê dini rê bawer keno cı rê Xıristiyan vaciyeno. Kitabê firazê İsewitiye İncila u İsay rê ameya.

Dinê Xırıstıyaniye dınya sero her ca ra biyo vıla, labelê tewr zêde Ewropa, Amerika, Afrikay Veroci u Awıstralya de esto.

Rıstımê çekuya *Xristiyan*i Yunanki *khristos* ra yeno u seba Mesihi vaciyeno. Mesih ki İbraniki *maşiah* ra yeno u mana xo yena be "ruwen ra miştdaene, mıbarek kerdene".

Xıristıyaniye ke Cıhudiye ra veciya, uca ra Ado Kıhan gırewto u Ado Newe kerdo ra ser. Ayra ke İncil dı letey ra yena pêra. Nae rê Kıtabo Mıqeddes ki vaciyeno. Letê xoyo yew Ado Kıhan, leto bini ki Ado Neweo.

Ado Newe ra gore Homa hirê şeklan ra yeno pêra. Ninan rê "Pi" (Heq/Homa), "Lac" (İsa) u "Roho Qudus" vaciyeno. Yanê Xristiyani İsay rê zey rebê xo u xeleskarê xo bawer kenê.

Hirê lızgey itıqadê İsewitiye estê:

* Xıristiyaniya Protestante ya ki Protestantizm
	+ Dêra İsayê Raşte
* Xıristiyaniya Katolike ya ki Katolisizm
* Xıristiyaniya Ortodokse ya ki Ortodoksiye

## Bıvênên

* İncil
* Kılise
* İsa
* Papa
* Hirêleti
* Yeneyo Aziz
# Calvin Coolidge

| Calvin Coolidge |
| --- |
|  |
| Melumato şexsi |
| Dewlete |
Dewletê Yewbiyaeyê Amerika |
| Cınsiyet |
Camêrd |
| Cayê biyayışi |
Plymouth Notch |
| Biyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Merdış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** (Plymouth Notch Cemeteryde merdo)  |
| Cayê merdışi |
Northampton |
| Sebebê merdışi |
(Krizê qelbi ra merd)  |
| Wendış |
Amherst College |
| Pi |
John Calvin Coolidge, Sr. |
| Maye |
Victoria Josephine Moor |
| Zıwani |
İngılızki |
| Partner |
Grace Coolidge |
| Domani |
John Coolidge û Calvin Coolidge, Jr. |
| Verên |
Warren G. Harding, Samuel Walker McCall, Thomas R. Marshall û Grafton D. Cushing |
| Peyên |
Herbert C. Hoover, Channing H. Cox, Charles G. Dawes û Channing H. Cox |
| İqtıdariye | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 950 de ya: attempt to call field 'splitDate' (a nil value).**-**Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 950 de ya: attempt to call field 'splitDate' (a nil value).** |
|  |
| İmza |  |

**Calvin Coolidge**, yew siyasetkaro Amerikano. Ey serdariya Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan kerda.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Arşivê Embarê Wikimedya de heqa Calvin Coolidge de vêşêri multimedya esta. |
# Kulturo populer

**Kulturo populer** oyo ke dıma seserra 20ıne be modernizasyonê şaran veciyo, vêrdo cayê kulturê şariê kıhani ra. Kulturo populer bêpeyni niyo, dom be dom vuriyeno yanê daimi nêbeno. Vuriyayışê xo rêwo u lezeyo.

## Ê bini

* İkono kulturel
# Lech Wałesa

| Lech Wałesa |
| --- |
|  |
| Melumato şexsi |
| Dewlete |
Polonya |
| Cınsiyet |
Camêrd |
| Cayê biyayışi |
Popowo |
| Biyayış | **Lua error Xetay pele Modul:Wikidata dı rêza 1004 de ya: attempt to call field 'between' (a nil value).** |
| Gure |
Siyasetkar, Elektriker, Sendikawan, dissident, Aktivista siyasi, activist û anti-communist |
| Fıkır |
Solidarity Electoral Action |
| Zıwani |
Polonki |
| Hempar |
Danuta Wałęsa |
| Domani |
Jarosław Wałęsa, Sławomir Wałęsa, Przemysław Wałęsa, Bogdan Wałęsa, Brygida Wałęsa, Maria Wiktoria Wałęsa, Anna Wałęsa û Magdalena Wałęsa |
| İtıqad |
Katolisizm |
| İmza |  |

**Lech Wałęsa** yew serdarê Polonyawo. 29 Keşkelun 1943dı Popowodı emayo dınya. 1990- 1995 Dı Reisêcumhurey kerda. Pi cı merengozo.

## Medya

|  |
| --- |
| **Bıvênên**: **Wałęsa (film)** |

## Teber de

* Lech Wałęsa: *Ein Weg der Hoffnung: Autobiographie*. Zsolnay, Wien 1987, ISBN 3-552-03922-8
* Lech Wałęsa: *Droga nadziei*. Wydawn. Znak, Kraków 1990, ISBN 83-7006-142-7
* Lech Wałęsa: *Droga do wolności: 1985-1990 decydujące lata*. Ed. Spotkania, Warszawa 1991, ISBN 83-85195-03-3
* Hans Peter Rullmann: *Lech Walesa: Der sanfte Revolutionär*. Goldmann, München 1981, ISBN 3-442-11321-0
* Jule Gatter-Klenk: *Vielleicht auf Knien, aber vorwärts!: Gespräche mit Lech Walesa*. Athenäum-Verlag, Königstein/Ts. 1983, ISBN 3-7610-8340-8
* Jerzy Klechta: *Lech Walesa: Eine politische Biographie*. Aktuell, Stuttgart 1992, ISBN 3-87959-469-4
* Tony Kaye: *Lech Walesa*. Chelsea House Publ., New York 1989, ISBN 0-7910-0689-1
* Jaroslaw Kurski: *Democrat or dictator?* Westview Press, Boulder 1993, ISBN 0-8133-1788-6
* Roger Boyes: *The naked president: A political life of Lech Walesa*. Secker & Warburg, London 1994, ISBN 0-436-20055-4
* Reinhold Vetter: *Polens eigensinniger Held*. Berliner Wissenschafts-Verlag 2010.
* Danuta Wałęsa, *Marzenia i tajemnice*, 2011, ISBN 978-83-08-04836-8

## Çıme

* Signing of the Gdańsk Agreement
* Presidential Inauguration
* Speech at the National Press Club on Nov.16 1989, from C-SPAN video archive
* Official blog
* Lech Wałęsa Institute
* Stephen Engelberg, Man in the News; The Grandmaster of Polish Politics: Lech Walesa, New York Times, 11 December 1990
* Stefan Chwin, God must have parachuted him to Earth Archived 2014-08-14 at the Wayback Machine originally published in Tygodnik Powszechny, December 2008
* New Statesman interview with Lech Walesa Archived 2020-03-26 at the Wayback Machine by Mark Seddon
* Wałęsa speech Archived 2016-01-31 at the Wayback Machine (mp3)
* Lech Walesa – Nobel Lecture
* BBC interview with Lech Walesa on the 25th anniversary of the founding of Solidarity
* Interview on WTTW
* The Shaming of Lech Walesa: Why the defeater of communism finds himself defeated by ex-communists—and why he and the American public haven't noticed Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine Agnieszka Tennant, Books & Culture magazine, 2002
* Lech Walesa, NNDB.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Arşivê Embarê Wikimediya de heqa Lech Wałesa de vêşêri multimedya esta. |