Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Piööckatɔɔr

**Piööckatɔɔr** (physics) ee këër ë piööc ë nyïnyëkäŋ yenë riil juëc piɔ̈ɔ̈c kenë luɔɔiden, ku të ciëŋ ë thïn. Piööckatɔɔr yam ee tɛ̈ktɛ̈k määt kedhiɛ të cït lööŋ kaŋuan cë kek eke thöŋ, ku rëër cëmande (cëriɛl, rɛkrɛk, thiööŋ, ku thöŋ).

## Tɛ̈t

Piööckatɔɔr ee piööc de riɛl ë käŋ në dääric ku kaamdeakööl ku të thiɛ̈ɛ̈k kek thïn. Kɔc ke piööckatɔɔr aaye kë tak alantɔ̈ käŋ, bɛ̈rde, kaadekööl, cänh de mac ë wëëth, ku jɔl teet, bɛ̈ɛ̈i ë luɛl de ka cïï them lajiɛ̈k kɔ̈k të cït ka jiɛɛm kekë, thiɛk cë war, bɛ̈r, kaam de kööl, cäth ë riɛl ë manyëwëëth, aacë lëu bïï ke teet, yen kë cïï gam keye kë jiɛɛmë aye teet ku them aluɔ̈ɔ̈t. Ajuɛɛr ëkë jiɛɛmë pinyëbɛ̈n, kilogram, ee yaa gɔ̈c jiɛɛmë thiɛkcëwar, miter, ee gɔ̈c këjiɛɛmë de bɛ̈r, ku këderou, ee gɔ̈c kë jiɛɛmë kaamde kööl, ku amper ë gɔ̈c kejiɛɛmë cäth ë riɛl ë manyëwëëth.

Ka yuïc bïï jäl mat ke kajiɛɛmë kaŋuankɛ̈, anɔŋ kɔ̈k kadiäk anɔŋ, mol, ke ye këjiɛɛm ë käŋ lɔ jiɛ̈k, kandel yen ee riɛldït ë mer them (riɛl de ɣɛɛr) ku kelbin, ke jiɛɛmë de thööŋë atuɔ̈c ku liɛr.

Piööckatɔɔr ee piööc të ye käŋ ciɛɛth thïn ku riɛl ye ke caath cëmënë dac kat ku dac lɔɔc aaye looi të di piööckatɔɔr bë ke nyuɔɔth të ye kek ciɛɛth thïn ayɛ. Kɔc ë piööckatɔɔr aaye piööc ë riɛl ë miɛ̈t, manyëwëëth, riɛlëpïk ku miɛ̈t, ku riɛl käŋ muk kedhiɛ.
# Wɛ̈t de Nhialic

**Wɛ̈t de Nhialic** (në thoŋ Dïŋlïth "Bible",biblía' wɛt de Gïrïk τὰ βιβλία "athör") ayee akut athör lajik cï keek maatic cï gäm në Judai ku Kërëthänooi. Acin "Wɛ̈t de Nhialic" toŋ eyen romki ku ade Wɛ̈t de Nhialic juëc jiem kek në kuɛɛr juëc tɔ̈u thin. Akuut ke kɔc cï jam, acïk athördït ke piooc de lööŋ ke Nhialic në dhɔ̈l juëc kɔk yiic, ku akööl kɔ̈k aye tɛ̈ɛ̈kic ku mat keek athör, ku nɔn e wël kɔ̈k mat athördït në lööŋ cïmäätic.

Wɛ̈t de Nhialic de ɣeberu (acɔl Tanakä) ade-yic athöör ke thiärou ku ŋuan ku acï tɛ̈ɛ̈kic në adiäk, athör kadhic aacɔl Lööŋwëët (Tora), Athörtït (Nebiim), ku Athörcïgɔ̈ɔ̈r (Ketubim). Wɛ̈t de Nhialic de Kërëthänooi acit ke thoŋ kekë athör ke thierdhetem ku dhetem athör ë lööŋ ë Kɔc tɛɛr (Protestant) agut te ɣet kek athör ë lööŋ ke cit thierbet ke tok tɔ̈u luaŋ de Nhialic de Ethiopia (Ethiopian Orthodox Church).

Baŋ tueŋ de Wɛ̈t de Nhialic de Kërëthänooi ee Lëk thɛɛr, ku ade yic ke cit athör de Wɛ̈t de Nhialic de ɣeberu thierou ku ŋuan cï tɛ̈ɛ̈kic athör thierdiak ku dhoŋuan ku acï guiir cïïthoŋ athör ë Wɛ̈t de Nhialic në thoŋ de ɣeberu. Arɔm Luaŋnhialic (Catholic Church) ku Luëknhialic Nhiäk (Eastern Orthodox Church) acää athör kɔ̈k mat Lëkthɛɛric, ku aakëc mat athör Nhialicic ɣëbëru. Baŋ ekek rou ee Lëkyam mac ade yic athör thierou ku dhorou, ŋuan eki athör de Wëlpiɛth, Luɔɔi de dutuuc, thiɛrou ku tök athör tok cï gɔ̈ɔ̈r, ku jɔ yaa athör Nyuuth, ku athör e thɔɔn cï gɔ̈ɔ̈r ɣeric.

Në reenken ruɔ̈ɔ̈nbot DBN, ke akutnɔm ke Judai aake ye athör Wɛ̈t de Nhialic "Kacïgɔ̈ɔ̈r" ku ye kike cɔt "Kalajik" ye cɔl ("kitbei akodes" në thoŋ de ɣeberu), ku ye mɛɛn akut de Kërëthänooi aaye Lëk thɛɛr kekë Lëk yam de wɛt lajik de Nhialic cɔl "Wɛ̈t de Nhialic lajik" aya "Kacïgɔ̈ɔ̈r lajik" (në thoŋ de Gïrïk τὰ βιβλία τὰ ἅγια aya η Αγία Γραφή0).

Kekë Aramaic athör thɛɛr de ɣeberu ye cɔl "Tanakä" gät ekɔc në nin mec të cit ruɔ̈ɔ̈nbot 10. Wɛ̈t de Nhialic aatekic në cɔ̈kdït në ruɔ̈ɔ̈nbot kathier ku diak DBN në raan cɔl Stephen Langton, ku berë tekic në cɔ̈kthii në ruɔ̈ɔ̈nbot kathier ku dhetem në mony magurgur athör ë gɛ̈ɛ̈r, raan cɔl Robert Estienne ku në ye mɛɛn Wɛ̈t de Nhialic aye jal kuanyic në cokdït ku cokthii cë yeen cɔk kɔcic ë kuɛ̈n.

Wɛ̈t de Nhialic yeka ye yök ke yen athöör töŋ ye ɣɔɔc apɛi në Pinynhom. Aye yök ke cit ciin de tïmëtïm bɔt ke bianabur në ke ye ɣaac ë ruuntok. Yeen anɔŋ kuɔnydït apɛi ë biak de lɔ tueŋ de kuɛ̈n ku gäär ku gän de katheer, ku jɔl nhɔmdït në biak de Pinytheei (the West) te ɣɔn thɛɛr ɣɔn cin ë athör juëc gät biic në makana në ciendït. Athöör tueŋ de wɛt Nhialic ye cɔl "Gutenberg" yenë kee kɔŋ juɔt beyic në makana.
# Aköljonbɛ̈nyrɔt

**Aköljonbɛ̈nyrɔt** ayee aköllajik. Tënë Kërëthänooi ee yanh yee cam në atheek de jönërɔt ë Yecu Kritho. Kërëthänooi gam lɔn ayee thëkbëtɛɛm në ruɔn tökic. Kɔc kɔ̈k cie Kërëthänooi aa yanhë cam ke ye gɔ̈ny ë Kër.

Yanhë Aköl jɔtë bɛ̈nydït rɔt acie cam në aköl nyindhiɛ̈ në ruɔ̈n ëbɛ̈n, luɛɛlde ye cɔɔl yanhëcath. Yenmën akut Kërëthänooi ëbɛ̈n acïk gäm të kuen thïn akölninde. Yanh ë Akölë jön bɛ̈nydït rɔt ee cam në akölnhialic tueŋ në ɣɛ̈r ë pɛɛi-yic tueŋ cök në pɛinïn 21 Penëdiäk cök, luɛlde ee cam në Penëdiäk tëdɛ̈t Pen ë ŋuan. Aköl nïn tueŋ yennëkë lëu bï cam ayee 22 Penëdiäk, ku aköl nïn thök ayee 25 Penëŋuan. Akut ɣot Nhialic de Pacuɔl cïmën Arɔm Luaŋnhialic aalooi agenruon Gregori, ku Akutɣotnhialic de Pabak cïmën Luaŋnhialic Mukciɛɛŋ de Pabak, aalooi agenruon Juliuth, ku rin kënë, tëdït ë run akölnïn yenëkë kɔc yanh ë Aköljonbɛ̈nyrɔt cam yic Akutɣotnhialic karou-yic acïï thöŋ, cɔkyen kek aa akölnïn kuen në dhël thöŋ. Në ruɔ̈ɔ̈n 2015 yanh ë Aköljonbɛ̈nyrɔt acï cam pɛinïn 5 Penëŋuan në agenruon Gregori-yic ku agenruon Juliuth-ic aya.

Wën Dïŋlïth Easter, luɛlde Aköljonbɛ̈nyrɔt, acë guɛr Eastre thin, ee rin ke nyawën de Kër Jerman wäärthɛɛr, yanhë acë rɔtlooi akölthöŋwɛr de Kër. Wën Pranth Pâcques acë bën në wën Gïrïk tënë Pethak, ayee yanh Judai yee cam në alawɛ̈ɛ̈r thöŋ ruɔ̈ɔ̈nic.