Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Paankɔc de Koŋgo

**Paankɔc de Koŋgo** (aŋïc aya  Koŋgo-Brazzaville) ee pamac tɔ̈ wäryöu pacuɔl Apirïka ciɛlic (kënë cie Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo). Ee nɔŋ akeu ke pamaac kathiëc: Gabon alɔŋ pacuɔl; Cameroon alɔŋ parutcuɔl; Paankoc Mïïrlockoc de Koŋgo alɔŋ paguötbak, ku Cabinda, ye abaŋ Angola, alɔŋ paguöt; ku Adɛ̈kdiɛt Atlantic alɔŋ paguötcuɔl. Dïtde ee lɔ̈k ye 340,000km2 ku cinëkocde ee 5,125,821.

Kuat ye thook ke Bäntu jam aacë rëër lɔ̈k kënë-yic talïk run 3,000 cëjal ku aake ɣɔɔc looi kekë kɔc ye rëër ɣorëpiujaac de kiir Koŋgo-yic. Koŋgo thɛɛr eeyee abaŋ panmäcalëi French ye cɔl Apirïka de Atekpïny. Paankɔc de Koŋgo eeyee looi akölnïn 28 Penethiäärkutök ku yok nhomlääu tënë France ruɔ̈n 1960. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992, nacɔk miircïlɔckɔc eecï lönykɔ̈u  ruɔ̈n 1997 në toŋbaai de Paankɔc de Koŋgo, ku Bɛ̈nymacbaai Denis Sassou Nguesso cë bën tueŋ riɛɛl  ruɔ̈n1979 ee cë baai mac run 35 në run 40 cëjal.

Paankɔc de Koŋgo acë bën malooi miök 4 në ditë pinynhom wärliep de Guinea thin, ye gam pamac laŋkoŋ nacɔk cieduk wëlëmiiric ku määcëkäŋic alɔŋ lɔ̈ɔ̈k dɛ̈t ku ciethöŋ ë tëk ë wëu miök pamacëbɛ̈n. Määcëkaŋ ë Koŋgo ee rot gei rilic në miök, ku määcëkaŋ ë pamac akëc rot juäk  tëɣɔn dhukpiny ë cin de miök kencök 2015.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Aŋola

Beer de Aŋola
Aŋola tɔ̈ gïïrëpiny de Apirïka
**Aŋola** ee Apirïka. Genamaatnhomde ayee cɔl Luanda.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Ruanda

Ruanda|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

**Ruanda** aa pamac tɔ Apirïka, athiök ke Brundi, Koŋo-Kinshasa, Yöganda, ku Tandhania. Thoŋden kuerëtueny acɔl Kinyaruanda. Pawut adic akut kɔc diäk: Bahutu, Batutthï, Batwa. Ku ayee yök amɛn lɔn cïn yen thuumëkɔc thöŋ ke thuumëkɔc de Ruanda në të cïnë ye lɔɔc thïn. Akutnhom Nhiäk Apirïka.

## Aruɔ̈ɔ̈mpiny

Wäärthɛ̈r pamaac Yurop acë Apirïka makpiny, kɔc Beljiem acë Ruanda rum, go
kɔc Ruanda tekic akuut karou, Bahutu ku Batutthï. Kɔc Beljiem eke yee kɔc thöŋ cäätden ke kɔc ke Yurop lɔc ku cɔlkï ke Batutthï; kɔc cïn Batutthï acë yaa Bahutu. Kɔc Beljiem acë luel tënë kɔc Ruanda lɔn Batutthï aariel tënë Bahutu ku cɔl Batutthï mac Bahutu nhom.

## Pawuut

Ruanda atekic pawuut dhiëc, kek Pawut Parut, Pawut Paguot, Pawut Pacuɔl, Pawut Pabak, ku gendït Kigali në ciɛlic.

## Baairot cök

Kölnïn 1 Pɛnëdhorou, 1962, Ruanda acï yik baairot ku Bahutu yik riɛl maacbaai, ku kɔc Batutthï acï mak në ɣɔn juɛ̈c. Go kɔc juɛ̈c Tutsi riɛŋ Yuganda ku gɔl akut cɔl Ruanda Patriotic Front (Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ Nhiɛɛrëbaai de Ruanda), ku themkï bïk dhuk Ruanda riɛlic ruɔ̈n 1991.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Akutnhom Pabak Apirïka

Pamaac ke Akutnhom Nhiäk Apirïka
Akut miirdït cï rot mat në bɛ̈ɛ̈i-yic tëmën aram bëu, Burundi, Kenia, Ruanda, Paguot Thudän, Tanzania, ku Yuganda. Raan ë cuɔl John Magufuli bëny pan cɔl Tanzania ee yen bëny ë akutnhom.

Akutnhom ee cï kuany në ruɔ̈n 1967, ku wïïk ruɔ̈n 1977 ku ben pïïr 7 Pendhorou 200. Ruɔ̈n 2008 thok jam akutnhom guiër käŋ la tueŋ baai Apirïka Paguot (SADC). Akutnhom Käŋ Ɣääc käm kën Apirïka Paguot ku Pabak (COMESA). Akutnhom pan Apirïka acïk mat ku bï akutnhom bë lääu ku bï dït, ku cïk kek juar, rin ye kek kɔc akutnhom kädiäk (EAC) akutnhom pan Apirïka.

Ruɔ̈n 2010, go akutnhom EAC käŋ ɣaac wei, lai ku jiɛɛk panden, ku bïk wënh cïk juaar gäm baai. Ruɔ̈n 2013, gokɛ̈ löŋ gam bïk kë than tënë ruɔ̈n thiäär bɔ̈ Kenia, Tanzania, ku Yuganda acïk mat në ruɔ̈n 20 ɣɔnthɛɛr Kenia ku Yuganda ruɔ̈n 1917, aa kï cï mat ku bïk look kamken ɣɔn ruɔ̈n 1927, Taŋganyika acï röt mät EAHC ku bïk luɔi jɔɔk cök ruɔ̈n 1948 aɣet ruɔ̈n 1961, akutnhom pan Apirïka ka yëk aloi EACSO.

Jɔk cök ruɔ̈n 1961 ɣet 1967, ku 1967 ɣet 1977, Burundi ku Ruanda acï rot mät EAC akol nin 6 pen dhorou 2009.

Bɛ̈ny macbaai pan Kenia ku Ruanda akut miirdït cï röt lel gokë miirdït Paguot Thudän col ku bïk mɛ̈t akutdënic, Paguot Thudän aake cï nhomlääu lööm ruɔ̈n 2011, go Paguot Thudän acï lueel arɛ̈k lɔn cï yen gɛ̈t ɣöt ku bï yaa raan akutic pen dhorou-yic ruɔ̈n 2011. Paguot Thudän acï gam ku bï yaa raan töŋ akut cuɛt yic nä ruɔ̈n 2016, gokë lööŋ cï gam bï kɔ̈ɔ̈c ke looi ruɔ̈n 2016 pen ŋuan.
# Dhambia

Beer ë Dhambia
Dhambia tɔ̈ gïïrëpiny de Apirïka
**Dhambia** ee Apirïka. Genamaatnhomde ayee cɔl Lusaka.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |