Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Thomalia

Thomalia|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

**Thomalia** aŋicjäŋ de Paankɔc Thomalia. Aye kɛl tɔ̈ tuŋ de Apirïka yic. Yen arɔm akeu ke Dïjïbuti alɔŋ parutcuɔl, Kenya alɔŋ pagutcuɔl, wärliep de Aden kekë Yïmin alɔŋ parut, Wärdït Yindia alɔŋ pabak ku Ithopia alɔŋ pacuɔl.

Thomalia ee pamac läunhom. Mën thɛɛr ë tɔŋbaai Thomalia në runthiäär de 1980, go bɛ̈në ciɛ̈n mïïr lui ye Thomalia tuɔ̈ɔ̈mthok ëbɛ̈n. Kuaat wäc acë bɛ̈në thɔ̈ɔ̈r bïkë gël.

Thomalia ë mɛn ajɔɔl them bëk kɔc ke mac rode ku dhuk kë nhial në cöökkenic kekë määl den tet nyin tɔ̈. Kɔc Thomali aa thääi ke anïïn ruäi ye cɔl kuaat. Akut de kuaat thääidɛ̈ aa ke yic mat ebɛ̈n ke kuɛny ruɛ̈ɛ̈i kɔ̈ɔ̈th ke kɔcken thɛɛr wɛ̈lɛ̈ ruɛ̈ɛ̈i kɔ̈k ke yuɔm.

Thomalia aa mac thɔ̈rɔ̈ɔ̈l wɛ̈lɛ̈ thöök ku aye pïïrden tääu ke kɔ̈ɔ̈th. Thomalia yic, ɣään ke pïu ku nyuäth de lääi ken aa likyiic. Wuɔ̈c ë thok e ɣään kɛ̈yiic e tɔŋ bɛ̈ɛ̈i anïïniic. Tɔŋ e ye kɔ̈ɔ̈u thel abë kuaat ruäi ke kɔckɛ̈ määt thïn ku jɔl nyin dït abë tɔŋdït kuaat bɛ̈i.

Yök de miök ku käyewecpiny Thomalia yic acë ɣäänjuɛ̈cpïïr cak abë anïïn naŋ lɔ tueŋ, ku keekë kääk acë wuɔ̈c ë thok/puɔ̈u ku tɔŋ juackiic arëtic.

Wɛ̈t cïn Thomalia akuma/kuerëlöŋ lui, anïïn aye kuaatken mät thin kë yenë kuer pɛ̈l tɔŋ piny. Kuer töŋ lëu e aye guirëlöŋ, akut töŋ cë tök bɛ̈në cak aye Amatnhomëɣönluk de Adɛ̈ɛ̈r.

Në puɔ̈l, Amatnhomëɣönluk Adɛ̈ɛ̈r acï bɛ̈në yök kë ye anääkkɔc ku Ithopia acë tɔŋjɔ̈ɔ̈t Thomalia bïk akuma yuit ku tɛ̈ɛ̈u kë akumaden thïn në riɛliic.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Ethiopia

Ethiopia|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

**Ethiopia** ee pamac tɔ̈ në tuŋ de Apirïka. Yen ee pamac töŋ nyicë wëlthɛɛrke arëët në pinynhom paan de Apirika. Acïn pamac cït yen në bɛ̈i ke Apirika yiic, Ethiopia ee tɔ̈ yetök ɣɔn në aköl ke yaanic Piny de Apirika, Ake ɣɔn mukë yen në run ke dhiëc (5) në kɔc ke Yitalya. Ethiopia ee ye cɔɔl Abathiina, wɛ̈t ye cɔɔl Ethiopia ee wɛ̈t de thoŋ de Griik, luɛlde ee bɛ̈n de Akɔ̈l nyin ërial. Në luɔɔi de Pamac në ruɔ̈ɔ̈nic 2008 ke kë ye raan tök yök ee cin de 1370.

## Wëlthɛɛr (Akököl)

Ciɛɛŋ de Akthum mëlëŋ tueeŋ nɔŋ riɛl arëët, ɣɔn cë rɔt jɔt në Ethiopia, ebɔ̈ nhial në ruɔ̈ɔ̈n buɔt tueeŋ de AD. Mani raandït ye duur në yath, acë Perthia, Akthum, mat Rome ku Caina ke ke ye riirdït arëët ke ŋuan në thaade (akölke). Ɣon ce jɔɔk në run de buɔt ke ŋuan (400) cenë Thyro-Griik poth wɛ̈ric, go Prumentiɛɛth ɣäth në luk nom ku war ceŋ de Edhana mëlëk rɔt bë ya Krithano, yetɛ̈ɛ̈n go ceŋ de Ethiopia rɔt waar ëya bë ya yanh de Krithianity, ku në yekenë, acenë yen bë gäm rin ke  *Abbthelama* , ku në akölwääc agut aköl ke ruɔ̈ɔ̈n buɔt ke dhetem (600), go Akthum kuum në aköl jöt juëc teem Baar-Thith leer Yemen.

Yetɛ̈ɛ̈n, go kuum de kuan ye ye cök jɔɔk në mëlëëk ke Akthum jäl kuum në run lik. Raan tueeŋ ee ye tiɛŋ mëlëk Gudit ke ye Juda në kaam de run ke (950) ku kuɛny Dhagwe Dynathty cök në kaam de run ke 1270 ku bɔ̈ kuan de Tholomon bïk Ethiopia bɛ̈n muk lëulkɛ̈ ye yïkë kuan de Mëlëëk de Akthum, yïkë röt cɔɔl Neguthe Nɛgeth (Mëlëŋ de Mëlëëk ka ciɛɛŋ de mëlëk), jamden ee yïkë lueel ye yïkë dhiënh de Tholomon ku Tiɛŋ Mëlëŋ de Ceba.

ɣɔn në kuum de ciɛɛŋ de mëlëk Lebna Deŋel, go Ethiopia looi ke yetë piɛɛth tueeŋ nɔŋ mɛ̈t, kenë Pamääc ke Yurup ku Potugal. Yekenë ee ye yïknhial piɛth. Naa ɣɔn go Mëlëŋde Thomali jɔt tɔŋ tooc bɛ̈nydït de rem de tɔŋ ku Yimam, Amad Yibn Yibriim al-Gadhi. Yetɛ̈ɛ̈n, go Lebna Deŋel, Potugal thïïc bïk yen kony në rem de tɔŋ, go Potugal tuɔ̈c rem de tɔŋ raan buɔt ke ŋuan (400) ëke ye röör. Keek acë Gelawdewoth wën de Doŋel bë kony tiamkɛ̈ al-ɣadi nyooth riɛlde. Yetɛ̈ɛ̈n, go Dutuuc ke Jethuit bɛ̈n nhial kenë gäm de Kanitha de Othodok tënɔŋ kɔc ke Ethiopia ku nyiɛɛi ke Dutuuckɛ̈. Ku në ye thaa töŋë, go kɔcke Oromo röt jɔt thieckë riɛl de Krithanooi ke Ethiopia tɔ̈ piny de Abathiina, ku kɔɔrkɛ̈ bïk yanhden muknhom.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Djibouti

Beer ë Djibouti
Kärɔ̈ɔ̈m ë Djibouti tɔ̈ Apirïka
**Djibouti** (aŋïcjäŋ ka ye cɔl **Paankɔc Djibouti**) ee pamac tɔ̈u pabak wäryɔu Apirika. Djibouti ayök nhomlääude aköl nïn 27 Pen Dhɛtem, ruön 1977. Pamac kënë ee ye ker piny kɔɔc Somali ye cï kɔc pan cɔl France keer run 1800-ku-tɛkac wäär cï kɔc France abaŋ Apirika bɛ̈n mac. Djibouti acï yök ka lɛŋic raan 818,159 wäär kueen kacke ruön 2009. Ee pan tök kam bɛ̈ɛ̈i lik kɔc thïn Apirika.

Djibouti acï mɛt Amat Bɛ̈idït (UN) yic aköl nin 20 Pendhoŋuan, ruön 1977. Atɔ̈u akut bɛ̈ɛ̈i Arab (Arab League) yic, Amatnhom Africa ku Riɛlkammïriic Latueŋic (Intergovernmental Authority on Development or IGAD) yic aya.

Kathɛɛr Djibouti aa dhuk ciëën ruön tiim juëc dɔm thok tɛwäär cï yen kaŋ ya rëër wunwuöt (empire) cɔl Saba (Ethiopia) yic leer kaam wäär cï kɔc Djibouti biök ya la ɣaac wei kɛ̈ŋïr ku kɛ̈wɛ̈u pɛnthɛɛr Ijip (Egypt), Pakistan ku Caina (China).

Liääpdeen cï kek lac liääp kek Arab tɔ̈u Aguukic Arab run 1,000 ku tɛ̈ kac, kuat Somalia ku Afar ke tɔ̈u baai alɔŋ kënë arɛ̈ɛ̈r kam kɔc Apïrïka tueŋ cï yanh jur jɔ̈ŋköör (Islam) gam. Djibouti ee pan ye yanh jur jɔ̈ŋköör theek thïn ku ee lac luui kakeen wɛt Nhialicdeen ku amɛtmɛt Juur Mïthiɔ̈ŋ aya.

Pankën athiɔk kek tɛ̈ kooric Wär Apac (Red Sea) ku kɛya aye tïŋ kaye tɛ̈ ril apɛi alɔŋ riɛlmɛ̈c (military).

Djibouti athiɔ̈k kek Tuŋ Apirïka. Alɛŋ akeu kek pan cɔl Eritrea parut, kek Ethiopia pacuɔl ku paguöt, ku kek Somalia paguötbak. Akeu abaŋ cï döŋ acï wëër karou jal thiik thok, Wär Apac ku Liemwär Aden (Gulf of Aden) pabak.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |
# Eriteria

Eriteria|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

**Eriteria** ee pamac tɔ̈ pabak wäryɔu Apirïka, yen atɔ̈ Wär Apac yɔu aya. Yen atɔ̈ parut de Bab-el-mandeb ku tuŋ ë Apirïka. Eriteria ala akeu kekë pamac Thudän, Ethiopia ku Djibouti. Piny pan Eriteria ee 101,000 km² ku yen ee tök në pamaac korbëtɛɛm Apirïka-yic. Cinëkoc Eriteria ee tëcït 5.6 tïmëtïm. Abaŋdït aa jam Tigrinya tëdä Tigre keye thuɔŋden. Eriteria ade nhom dhieth kadhoŋuan: Kɔc Far, Balen, Hedareb, Kunama, Nara, Rashaida Soha, Tigre ku Tigray-Tigrinya. Wëu de Eriteria acɔl Nakfa. Cïmën tök në rouic në wëu Eriteria-yic aa ben tënë kɔc Eriteria ye ciëŋ aɣer. Kek aa wëu tuɔɔc baai tënë kɔcken baai. Abaŋdït de abëk kɔ̈k aa bën puɔ̈ric. Pamac juëc acë piny Eriteria mac. Kam 1885 ku 1941 ee cï Italy rum. Kam 1941 ku 1952 ee cï Amat de Bëidit täu tiet ë Amatnhom Mäcŋaknhom. 1952 cök, Eriteria ee cë bɛn abaŋ de Ethiopia, ku acë kɔc Eriteria kuec. Kën ee yen wët cï toŋbaai looi kam kɔc Eriteria ku miir Ethiopia. Ɣeet 1993 Eriteria acë nhomlaaude yök ciën wën cï kek cuet tënë kacken. Ee yen pamac töŋ yambëtɛɛm ee pinynhom ëbɛ̈n. Eriteria aŋic ke pamac ayaŋkɔcbëtɛɛm Apirïka-yic, kamdët aye thööŋ kekë Parut Korea. Pamac acï jɔ̈ny rin juëëc temkɔ̈u de yithraan, kor nhomlääu ku juëëc döm cïncɔ̈kde.

|  |
| --- |
| Apirïka |
| Algeria · Aŋola · Brundi · Cad · Paankɔc Ciɛl de Apirïka · Dhambia · Djibouti · Eriteria · Ethiopia · Kameroon · Kenya · Paankɔc de Koŋgo · Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo · Libya · Madagathkar · Naijeria · Nijer · Paankɔc Paguöt Apirïka · Paguot Thudän · Ruanda · Tandhania · Thomalia · Thudän · Uganda |