Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 314 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC

360au CC 350au CC 340au CC 330au CC 320au CC - **310au CC** - 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC

319 CC 318 CC 317 CC 316 CC 315 CC - **314 CC** - 313 CC 312 CC 311 CC 310 CC 309 CC

---

## Digwyddiadau

* Antigonus, rheolwr rhan Asiaidd o ymerodraeth y diweddar Alecsander Fawr, yn cael ei wrthwynebu gan gynghrair yn cynnwys Cassander, rheolwr Macedonia regent; Lysimachus, satrap Thrace; a Ptolemi, rheolwr yr Aifft, sydd wedi ochri gyda Seleucus, cyn-satrap Babylon,
* Antigonus yn ymosod ar Syria, a chipio dinas Tyrus.
* Mae Antigonus yn addo eu rhyddid i ddinasoedd Groeg os cefnogant ef yn erbyn Cassander, ac yn gwneud cynghrair a'r Aetoliaid.
* Yn Tsieina, sefydlir dinas Guilin gan Frenhinllin Qin.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* Xenocrates, athronydd Groegaidd, disgybl Platon a phennaeth yr Academi (g. 396 CC)
* Aeschines, areithydd a gwleidydd o Athen (g. 389 BC)
# Laozi

| Laozi |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Dan Li, Er Li, Tan Li  |
| Ganwyd | 6 g CC  Chu, Zhoukou  |
| Bu farw | Mileniwm 1. CC  |
| Dinasyddiaeth | Brenhinllin Zhou  |
| Galwedigaeth | athronydd, archifydd, ysgrifennwr, Taoist  |
| Adnabyddus am | 道德經  |
| Mudiad | Taoaeth, Eastern philosophy, Hundred Schools of Thought  |
| Tad | Li Jing  |
| Mam | Unknown  |
| Plant | Li Zong  |

Athronydd o Tsieina oedd **Laozi** neu **Lao Tzu** (Tsieineeg: 老子 *Lǎozǐ*). Mae ei waith yn ganolog i Daoaeth, athroniaeth led-grefyddol sy'n tarddu o Tsieina. Yn ôl y ffynonellau traddodiadol, roedd Laozi'n byw yn y 6ed ganrif CC ac yn awdur y *Tao Te Ching*. Yn ôl haneswyr diweddar, mae'n bosibl ei fod yn ffigwr cyfansawdd neu'n athronydd o'r 4 CC. Mae'r cyfeiriad cynharaf at Laozi i'w cael yn y *Shiji* ("Cofnodion yr Hanesydd"), a gafodd ei ysgrifennu tua 100 CC gan Sima Qian.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **athronydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Daoaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Y gosb eithaf

Y gosb eithaf yng ngwledydd y byd (06/2005):

Glas: Wedi ei dileu yn llwyr

Gwyrdd: Wedi ei dileu heblaw am amgylchiadau eithriadol, e.e. yn amser rhyfel

Oren: Ar gael mewn theori, ond heb gael ei defnyddio yn ddiweddar

Coch: Yn cael ei defnyddio
Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene*
**Y gosb eithaf** yw’r term a ddefnyddir am y wladwriaeth yn dienyddio drwgweithredwr fel cosb am drosedd.

Yn hanesyddol, defnyddid y gosb eithaf i ryw raddau gan bron bob cymdeithas trwy’r byd.
Erbyn hyn mae bron pob gwlad yn Ewrop wedi diddymu’r gosb eithaf, ac mae hyn hefyd yn wir am lawer o wledydd eraill. Defnyddir y gosb eithaf o hyd yn yr Unol Daleithiau, Tsieina, Japan, India, llawer o wledydd Affrica a’r rhan fwyaf o wledydd y Dwyrain Canol.

Yn y rhan fwyaf o wledydd sy’n parhau i ddefnyddio cosb marwolaeth, fe’i cedwir ar gyfer troseddau fel llofruddiaeth neu deyrnfradwriaeth, ond mae rhai gwledydd, megis Tsieina, yn ei defnyddio ar gyfer troseddau eraill, er enghraifft llygredd.

Yn 2006, dienyddiwyd drwgweithredwyr yn Bahrain, Bangladesh, Botswana, Tsieina, Yr Aifft, Gini Gyhydeddol, Indonesia, Iran, Irac, Japan, Iorddonen, Gogledd Corea, Coweit, Maleisia, Mongolia, Pacistan, Sawdi Arabia, Singapôr, Somalia, Sudan, Syria, Wganda, yr Unol Daleithiau, Fietnam a Yemen.

Roedd 91% o’r rhain mewn chwech gwlad:

1. Tsieina (o leiaf 1,010, efallai lawer mwy)
2. Iran (177)
3. Pacistan (82)
4. Irac (o leiaf 65)
5. Sudan (o leiaf 65)
6. Unol Daleithiau (53)

## Y gosb eithaf yng Nghymru

Yng Nghymru, roedd Cyfraith Hywel yn caniatau dienyddio drwgweithredwr dan rai amgylchiadau, ond fel rheol gellid osgoi dienyddio am lofruddiaeth, er enghraifft, trwy dalu galanas. Wedi 1282, defnyddid Cyfraith Lloegr fel cyfraith droseddol yng Nghymru, a than hon gellid dienyddio am nifer fawr o droseddau. Gweinyddwyd y gosb eithaf am y tro olaf yng Nghymru ar 6 Mai 1958, pan grogwyd Vivian Tweed yng Ngharchar Abertawe am lofruddio William Williams.

Cafodd 130+ o garcharorion eu clirio o'r drosedd a'u rhyddhau ers y flwyddyn 1976.

## Gweler hefyd

* Tyburn, ardal o Lundain, sy'n enwog fel safle'r crocbren, a ddefnyddid am ganrifoedd fel y prif safle ar gyfer gweinyddu'r gosb eithaf
* Helen Prejean, ymgyrchydd o UDA yn erbyn y gosb eitha ac awdur *Dead Man Walking* (1993)

## Cyfeiriadau
# Rénmín Rìbào

Rénmín Rìbào
人民日报|  |
| --- |
| Argraffiad ar 1 Hydref 1949, dyddiad sefydlu Gweriniaeth Pobl Tsieina |
| Math | Papur newydd dyddiol |
| Cyhoeddwr | Pwyllgor Canolog Plaid Gomiwnyddol Tsieina |
| Sefydlwyd | 15 Mehefin 1948 |
| Iaith | Tsieineeg (argraffiadau ychwanegol yn Saesneg, Japaneg, Ffrangeg, Sbaeneg, Rwseg, ac Arabeg) |
| Pencadlys | Dosbarth Chaoyang, Beijing |
| Gwefan swyddogol | www.people.com.cn |

Papur newydd dyddiol a gyhoeddir yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina yw Rénmín Rìbào (Tsieinëeg: 人民日报, Cymraeg: Papur Dyddiol y Bobl). Llais Pwyllgor Canolog y Blaid Gomiwnyddol yw'r papur, ac fe'i gyhoeddir ar draws y byd gyda chylchrediad o 3 i 4 miliwn. Yn ogystal â'i brif argraffiad Tsieineeg, cyhoeddir argraffiadau Saesneg, Japaneg, Ffrangeg, Sbaeneg, Rwseg, ac Arabeg.

Yn ystod protestiadau Sgwâr Tiananmen ym 1989, cyhoeddodd *Rénmín Rìbào* erthygl olygyddol i gondemnio gweithredoedd myfyrwyr. Cynyddodd tensiynau rhwng y protestwyr a'r llywodraeth o ganlyniad i'r erthygl hon.
# Arwyddlun Tsieineaidd

Yr arwyddlun am *Hanzi*. Du: traddodiadol; coch: symledig
**Arwyddlun Tsieineaidd** neu **Hanzi** yw'r geirarwyddion (logogramau) a ddefnyddir i ysgrifennu ieithoedd Tsieina. Rhennir Hanzi yn arwyddluniau traddodiadol a symledig.

Gellir rhannu arwyddluniau Tsieineaidd yn bum categori:

* pictogramau (yn cyfleu darlun): 月 = lleuad, 日 = haul
* ideogramau syml (yn cyfleu syniad): 下 = oddi tan, 上 = uwchben
* ideogramau cyfansawdd: 日+月 = 明 = clir
* ffonogramau (yn cyfleu ystyr trwy wreiddyn a rhan ffonetig)
	+ e.e.: 女 (gwreiddyn: ‘merch’ + 马 (elfen ffonetig ‘ma’ (ceffyl)) = 妈 ‘mam’
* arwyddluniau benthyg: i gyfleu syniadau haniaethol, defnyddir arwyddlun sydd eisoes mewn bodolaeth
	+ e.e.: 象(eliffant) hefyd yn cael ei ddefnyddio am “yn debyg i”

Ffonogramau yw tua 90% o'r arwyddluniau a ddefnyddir heddiw. Mae tua 56,000 o arwyddluniau Hanzi wedi eu cofnodi, rhai ohonynt yn rhai na ddefnyddir mwyach. Byddai angen gwybod tua 3,000 o arwyddluniau i ddarllen papur newydd Tsieineaidd, tra disgwylid i Tsieinïad diwylliedig wybod tua 7,000 ar gyfartaledd.

Symleiddiwyd yr arwyddluniau yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina yn 1950 dan Mao Zedong. Defnyddir y dull symledig yn Singapôr hefyd, ond mae Taiwan yn defnyddio'r dull traddodiadol.

Kanji yw'r enw a roddir ar arwyddluniau Tsieinëeg a gaiff eu defnyddio yn system ysgrifennu Japaneg.
# Meteleg

Meteleg|  |
| Enghraifft o: | cangen o wyddoniaeth  |
| Math | materials science  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04zrq  |
| Thesawrws y BNCF | 27324  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Helmed Celtaidd o tua 350 CC a ganfuwyd yn Agris, gorllewin Ffrainc
Yr adran honno o wyddoniaeth deunyddiau sy'n ymwneud â metalau yw **Meteleg' *neu* metaleg** (Saesneg: metallurgy). Mae meteleg yn astudiaeth o gyfansoddion metelig a sut y maent yn cael eu cymysgu i greu aloi a hefyd yn ymwneud â thechnoleg h.y. sut mae metalau'n cael eu cymhwyso yn y byd mawr i bwrpas ymarferol. Mae'r gair yn tarddu o'r Groeg: μεταλλουργός, sef "y gweithiwr metel".

Mae gwaith metel yn adran ar wahân, sy'n ymwneud â hyn a gelwir y person sy'n gwneud y gwaith yn of.

Bathwyd y gair yn gyntaf yn 1593 gan alcemyddion megis y Cymro John Dee.

## Gweler hefyd

* Metel
* Metel alcalïaidd
* Metel daear alcalïaidd
# Marchog

Marchogion gyda baner ac arfau Owain Glyndŵr
*Erthygl yw hon am filwr ar gefn ceffyl. Gweler hefyd marchog (gwahaniaethu) a marchog (gwyddbwyll).*
Milwr sy'n ymladd ar gefn ceffyl (march) yw **marchog**. Mae'n ddull hynafol o ymladd y ceir tystiolaeth helaeth ohono yn rhyfeloedd yr Henfyd. Erbyn heddiw mae'r marchog fel milwr yn perthyn i hanes ond mae rhai gwledydd yn parhau i gadw marchogluoedd at bwrpas seremonïol.

## Yr Oesoedd Canol

Roedd y marchog yn yr Oesoedd Canol yn cyfateb i danc yn ein oes fodern. Roedd yn gwisgo haenau ar haenau o arfwisg y technoleg mwya diweddar. Nid dyn cyffredin oedd y marchog fodd bynnag gan fod y fath wisg yn ofnadwy o gostus. Roedd yn rhaid bod yn ddyn cyfoethog iawn gyda statws uchel i ddod yn farchog oherwydd roedd talu am geffyl, edrych ar ei ôl, trin, magu, bwydo a hyfforddi’r ceffyl yn costio tua’r un faint ac awyren fechan heddiw. Heb sôn am dalu am yr arfwisg i gael ei wneud a'i ffitio’r marchog gan of arbennig. Nid gwaith i'r gof lleol oedd i greu’r arfwisg. Roedd ei arfau hefyd yn gostus iawn: cleddyf, tarian, cyllell ac efallai ychydig o waywffyn.

## Gweler hefyd

* Marchog crwydr
* Sifalri

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 123 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC

170au CC 160au CC 150au CC 140au CC 130au CC - **120au CC** - 110au CC 100au CC90au CC 80au CC 70au CC

128 CC 127 CC 126 CC 125 CC 124 CC - **123 CC** - 122 CC 121 CC 120 CC 119 CC 118 CC

---

## Digwyddiadau

* Gaius Gracchus yn cael ei ethol i swydd tribwn yn Rhufain am y tro cyntaf. Mae'n aros nes cael ei ail-ethol y flwyddyn ganlynol cyn cynnig mesurau radicalaidd tebyg i'r rhai a gynigiwyd gan ei frawd hynaf, Tiberius Gracchus yn 133 CC.
* Sefydlir dinas *Aquae Sextiae* (Aix-en-Provence heddiw) dan enw'r Conswl Rhufeinig Sextius Calvinus.

## Genedigaethau

## Marwolaethau
# Xiangyang

Xiangyang|  |
| Math | dinas lefel rhaglawiaeth, dinas fawr  |
|  |
| Poblogaeth | 5,680,000, 5,260,951  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | Raleigh, Columbus  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Hubei  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 19,727.68 km²  |
| Uwch y môr | 71 metr  |
| Yn ffinio gyda | Suizhou  |
| Cyfesurynnau | 32.0654°N 112.1531°E  |
| Cod post | Ville : 441000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Q106036959  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Xiangyang** (Tsieinëeg syml: 襄阳; Tsieinëeg draddodiadol: 襄陽; pinyin: *Xiāngyáng*). Fe'i lleolir yn nhalaith Hubei.

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd Hubei**

Anlu ·Badong ·Chibi ·Danjiangkou ·Daye ·Huangshi ·Lichuan ·Linxiang ·Qianjiang ·Songzi ·Suizhou ·Tianmen ·Wuhan ·Xiangyang ·Yichang ·Zhijiang

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ffwrnais chwyth

Ffwrnais sydd yn mwyndoddi i gynhyrchu metelau ac aloion megis haearn, plwm, a chopr yw **ffwrnais chwythEginyn erthygl sydd uchod am **feteleg** neu **fetelwaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 113

1g - **2g** - 3g

60au 70au 80au 90au 100au - **110au** - 120au 130au 140au 150au 160au

108 109 110 111 112 - **113** - 114 115 116 117 118

---

## Digwyddiadau

* Osroes, brenin Parthia yn torri cytundeb a Rhufain trwy sefydlu brenin yn Armenia. Mae'r ymerawdwr Trajan yn dechrau rhyfel yn erbyn Parthia ac yn cipio Armenia.
* Adeiladu Colofn Trajan yn Rhufain.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* Plinius yr Ieuengaf, cyfreithiwr a gwyddonydd Rhufeinig (tua'r dyddiad yma)
# Hunanladdiad

Y weithred o unigolyn yn terfynu bywyd ei hun yn fwriadol yw **hunanladdiad**. Yn aml, cyflawnir hunanladdiad am fod person yn teimlo heb obaith, neu oherwydd anhwylder meddyliol a allai gynnwys iselder, anhwylder deubegwn, sgitsoffrenia, alcoholiaeth neu gam-ddefnydd o gyffuriau. Mae anhawsterau ariannol, problemau gyda pherthynas rhyngbersonol a sefyllfaoedd annymunol eraill yn medru chwarae rhan hefyd.

Mae dros filiwn o bobl yn farw drwy hunanladdiad bob blwyddyn. Dyma yw'r prif achos o farwolaeth ymysg pobl yn eu harddegau ac oedolion o dan 35 oed. Mae cyfraddau hunanladdiad yn uwch ymysg dynion na menywod. Amcangyfrifir fod rhwng 10 ac 20 miliwn o bobl yn ceisio cyflawni hunanladdiad bob blwyddyn yn aflwyddiannus.

Maer Leipzig ar ôl lladd eu hunan, ei wraig a'i ferch ar 20 Ebrill 1945
## Gweler hefyd

* Hunanladdiad yng Nghymru

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iechyd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Banditiaeth

Bywyd a throseddau'r banditiaid yw **banditiaeth**. Ystyr bandit yw lleidr neu herwr, term sy'n debyg i frigand. Yn hanesyddol defnyddir y term i ddisgrifio grwpiau o herwyr ac ysbeilwyr ym mynyddoedd yr Eidal, Sisili, Sbaen, Gwlad Groeg, a Thwrci.

## Hanes

Dienyddwyd rhyw 5000 o fanditiaid gan Bab Sixtus V yn y pum mlynedd cyn ei farwolaeth ym 1590, ond roedd tua 27,000 mwy ohonynt yn byw yng nghanolbarth yr Eidal.

Erbyn 1930 roedd 20 miliwn o fanditiaid yn Tsieina.

## Gweler hefyd

* Carmine Crocco
* Gwrthdaro'r banditiaid yn Nigeria
* Gwylliaid Cochion Mawddwy

## Cyfeiriadau
# Cynhanes

|  |
| --- |
| **Cyfnodau cynhanes** |
| **H** |   La Tène |   | Rhaghanes |
|   Hallstatt |
| **Oes yr Haearn** |
|   Oes ddiweddar yr Efydd |   |
|   Oes ganol yr Efydd |
|   Oes gynnar yr Efydd |
| **Oes yr Efydd** |
|     Chalcolithig |   |   |
|   Neolithig | Cynhanes |
| Mesolithig |
| **P** |     Paleolithig Uchaf |   |
|     Paleolithig Canol |
|     Paleolithig Isaf |
|   Hen Oes y Cerrig |
| **Oes y Cerrig** |

**Cynhanes** yw'r term a ddefnyddir i gyfeirio at y cyfnod maith cyn ymddangosiad y cofnodion ysgrifenedig cyntaf, mewn cyferbyniaeth â hanes. Mae hanes yn tynnu ar ffynonellau ysgrifenedig felly, tra bod cynhanes yn dibynnu ar dystiolaeth archaeolegol. Mae ei hyd a'i barhâd yn amrywio o le i le yn y byd.

Yn Ewrop y cyfnodau traddodiadol ar gyfer cynhanes yw:

* Oes y Cerrig (sy'n dechrau gydag ymddangosiad cyntaf y ddynolryw)
	+ Hen Oes y Cerrig, neu'r cyfnod Paleolithig
	+ Oes Ganol y Cerrig, neu'r cyfnod Mesolithig
	+ Oes Newydd y Cerrig, neu'r cyfnod Neolithig
* Oes yr Efydd
* Oes yr Haearn

### Gweler hefyd

* Cynhanes Cymru

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 264

2g - **3g** - 4g

210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au

259 260 261 262 263 - **264** - 265 266 267 268 269

---

## Digwyddiadau

* Sun Hao yn olynu Sun Xiu fel rheolwr Teyrnas Wu yn Tsieina

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* Sun Xiu, ymerawdwr Teyrnas Wu
# Alcemi

Alcemi| Delwedd:Alchemik Sedziwoj Matejko.JPG, JosephWright-Alchemist-1.jpg |
| Enghraifft o: | protoscience  |
| Math | yr Ocwlt  |
| Rhan o | athroniaeth naturiol  |
| Olynydd | cemeg  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0h70  |
| Thesawrws y BNCF | 12122  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

"Renel the Alchemist", gan William Douglas, 1853
Daw'r gair **alcemi** (weithiau **alcemeg**) o'r gair Arabeg الخيمياء *al-khīmiyā'* ) sef yr astudiaeth cynnar o natur, athroniaeth a'r goruwchnaturiol ynghyd â chemeg. Sylwer ar y gair Arabeg, *al* + *khimiya*, sef "(Y) Cemeg": roedd yn llawer mwy na dim ond ceisio troi metalau megis plwm yn aur.

Roedd alcemi yn gyfuniad o'r disgyblaethau uchod a'r canlynol: metaleg, ffiseg, meddygaeth, astroleg, semioteg, cyfriniaeth, ysbrydaeth, a chelf. Roedd yn cael ei ymarfer ym Mesopotamia, Yr Aifft, Persia, India, Japan, Corea, Tsieina, Groeg a Rhufain, ac yna yn Ewrop hyd at y 19eg ganrif - cyfnod hir o dros 2500 o flynyddoedd.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 316

3g - **4g** - 5g

260au 270au 280au 290au 300au - **310au** - 320au 330au 340au 350au 360au

311 312 313 314 315 - **316** - 317 318 319 320 321

---

## Digwyddiadau

* Yr Ymerawdwr Rhufeinig Cystennin I yn gwahardd croeshoelio caethweision a'u llosgi ar eu gwynebau.
* Rhagfyr — Cystennin I yn gorchfygu ei gyd-ymerawdwr Licinius ym Mrwydr Mardia, ac yn ennill peth o'i diriogaeth.

## Genedigaethau

## Marwolaethau
# Lot (Beibl)

| Lot |
| --- |
|  |
| Man preswyl | Sodom  |
| Ymgynghorydd y doethor | * Paul Robin
 |
| Tad | Haran  |
| Priod | Lot's wife  |
| Plant | Moab, Ben-Ammi, Lot's older daughter, Lot's younger daughter  |

Cymeriad yn yr Hen Destament, mab Haran, brawd Abraham, oedd **Lot**. Ceir ei hanes yn Llyfr Genesis (Gen. 11-14, 19).

Lot a'i ferched
Dewisodd Lot ardal Bethel fel ei randir o etifeddiaeth ei dad Haran. Roedd hyn yn cynnwys tir helaeth ar lannau'r Iorddonen.

Aeth Lot a'i wraig i drigo yn ninas Sodom. Datguddiwyd cymeriad "anfoesol" y ddinas iddo pan letyodd angylion a chafodd ei rybuddio i ddianc ohoni cyn iddi gael ei dinistrio gan Duw.

Mewn un o'r hanesion enwocaf yn yr Hen Destament, dywedir fod gwraig Lot wedi ei throi'n biler halen am iddi anwybyddu rhybuddion yr angylion a throi'n ôl i weld dinistr Sodom a Gomorra.

Ffoes Lot i ddinas Soar ar ôl dinistr y ddwy ddinas.

Gorffenodd Lot ei ddyddiau mewn tlodi, yn byw efo'i ferched mewn ogof yn yr anialwch. Yn ôl yr hanes yn Llyfr Genesis, roedd merched Lot eisiau cael plant. Meddwasant Lot a chysgu gydag ef. Beichiogasant. Esgorodd yr hynaf ar fab, Moab, sylfaenydd dinas Nebo, un o ddinasoedd pwysicaf y Moabiaid. Esgorodd yr ieungaf ar Ben-Ammi, hynafiad yr Amonniaid.

## Cyfeiriadau

* *Y Beibl Cymraeg Newydd*
* *Geiriadur Beiblaidd*, gol. Thomas Rees ac eraill (Wrecsam: Hughes a'i Fab, 1926), d.g. "Lot"
# 422

4g - **5g** - 6g

370au 380au 390au 400au 410au - **420au** - 430au 440au 450au 460au 470au

417 418 419 420 421 - **422** - 423 424 425 426 427

---

## Digwyddiadau

* 10 Medi - Pab Celestine I yn olynu Pab Bonifacius I fel y 43ydd pab

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* 4 Medi - Pab Bonifacius I
* Liu Yu (Ymerawdwr Wu o Liu Song), ymerawdwr Brenhinllin Song yn China
# Anabledd

Anabledd| Symbolau anabledd |
| Math | nodwedd  |
| Yn cynnwys | anabledd corfforol, anabledd meddwl, anabledd deallusol, disability affecting intellectual abilities, anabledd datblygiad  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0fl5x  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Anabledd** yw cyflwr lle mae un o gyneddfau person yn sylweddol llai effethiol na'r cyffredin i unigolyn yn eu dosbarth. Gall gyfeirio at anabledd corfforol, er enghraifft anallu i gerdded, dallineb, byddardod ac eraill, neu anabledd meddyliol.

Gall unigolion gael eu geni gydag anabledd neu gallant gael anabledd ar unrhyw gyfnod o'u bywyd o ganlyniad i ddamwain, clefyd neu ddirywiad y corff.

Ar 13 Rhagfyr 2006, cytunodd y Cenhedloedd Unedig ar Gytundeb Hawliau Pobl Anabl, cytundeb hawliau dynol cyntaf yr 21ain ganrif. Credir fod tua 650 miliwn o bobl anabl trwy'r byd. Bydd disgwyl i wledydd sy'n arwyddo'r cytundeb ofalu bod eu cyfreithiau yn sicrhau fod gan bobl anabl yr un mynediad at addysg, cyflogaeth a bywyd diwylliannol, yr hawl i berchenogi ac etifeddu eiddo a thriniaeth gydradd o ran priodas a phant.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iechyd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# 588

5g - **6g** - 7g

530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au

583 584 585 586 587 - **588** - 589 590 591 592 593

---

## Digwyddiadau

* Æthelric yn dod yn frenin cyntaf Northumbria, wedi uno teyrnasoedd Deifr a Brynaich
* Y Lombardiaid yn dod yn Gristionogion
* Adeiladu mynachlog Skellig Michael yn Iwerddon

## Genedigaethau

## Marwolaethau
# 447

4g - **5g** - 6g

390au 400au 410au 420au 430au - **440au** - 450au 460au 470au 480au 490au

442 443 444 445 446 - **447** - 448 449 450 451 452

---

## Digwyddiadau

* Brwydr Utus: Attila. brenin yr Hyniaid yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig. Dim canlyniad pendant, ond mae'r Hyniaid yn meddiannu'r Balcanau cyn belled a Thermopylae.
* Dinas Sofia yn cael ei dinistrio gan yr Hyniaid
* Merovech yn dod yn frenin y Ffranciaid
* Mae'r cofnod cyntaf yn yr *Annales Cambriæ* yn cyfeirio at y flwyddyn yma.

## Genedigaethau

## Marwolaethau
# 549

5g - **6g** - 7g

490au 500au510au 520au 530au **540au** 550au 560au 570au 580au 590au

544 545 546 547 548 **549** 550 551 552 553 554

## Digwyddiadau

* Agila yn olynu Theudigisel fel brenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* Theudigisel, brenin y Fisigothiaid.
* Tuathal Maelgarb, brenin Tara yn Iwerddon.
# 500

5g - **6g** - 7g

450au 460au 470au 480au 490au - **500au** - 510au 520au 530au 540au 550au

495 496 497 498 499 - **500** - 501 502 503 504 505

---

## Digwyddiadau

* Dyddiad posibl Brwydr Mynydd Baddon (awgrymwyd dyddiadau rhwng 490 a 510); y Brythoniaid yn gorchfygu byddin Sacsonaidd. Yn ôl Nennius, arweinydd y Brythoniaid yn y frwydr oedd Arthur.
* Ffurfio teyrnas y Ffranciaid
* Sefydlu Uxmal (tua'r dyddiad yma)

## Genedigaethau

* Procopius, hanesydd (tua'r dyddiad yma)
* Theodebert I, brenin Austrasia (tua'r dyddiad yma)
* Theodora, ymerodres Fysantaidd

## Marwolaethau

* Zu Chongzhi, mathemategydd o Tsieina
# 542

5g - **6g** - 7g

490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au

537 538 539 540 541 - **542** - 543 544 545 546 547

---

## Digwyddiadau

* Totila, brenin yr Ostrogothiaid yn ail-deddiannu Napoli, Benevento, a rhannau eraill o'r Eidal.
* Childebert I yn cipio Pamplona a gwarchae ar Zaragoza.
* Y Pla Du yn lladd tua 100,000 yn ninas Caergystennin.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* 27 Awst - Sant Caesarius o Arles
# 565

5g - **6g** - 7g

510au 520au 530au 540au 550au - **560au** - 570au 580au 590au 600au 610au

560 561 562 563 564 - **565** - 566 567 568 569 570

---

## Digwyddiadau

* 14 Tachwedd - Justin II yn olynu Justinian I fel Ymerawdwr Bysantaidd.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* 13 Tachwedd (neu 14) - Justinian I, Ymerawdwr Bysantaidd
* Belisarius, cadfridog Bysantaidd
* Procopius o Caesarea, hanesydd
* Audoin, brenin y Lombardiaid

## Events
# Zhengzhou

Zhengzhou|  |
| Math | dinas lefel rhaglawiaeth, dinas fawr  |
|  |
| Poblogaeth | 10,136,000, 12,600,574  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Campo Grande, Napoli, Cluj-Napoca, Saitama, Shumen, Irbid, Jinju, Shimanto, Магілёў  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Henan  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 7,567.18 km²  |
| Yn ffinio gyda | Jiaozuo, Xinxiang, Kaifeng, Xuchang, Pingdingshan, Luoyang  |
| Cyfesurynnau | 34.7492°N 113.6605°E  |
| Cod post | 450000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Q106088208  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas talaith Henan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, ydy **Zhengzhou**（Tsieinëeg syml: 郑州; Tsieinëeg draddodiadol: 鄭州; pinyin: *Zhèngzhōu*).

 **Dinasoedd Henan**[cuddio]

Changge ·Huixian ·Luoyang ·Qiling ·Ruzhou ·Zhengzhou

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gwasanaeth milwrol

Yn ei ystyr symlaf, cyfeira **gwasanaeth milwrol** at wasanaeth gan unigolyn neu grŵp mewn byddin neu filisia arall, boed yn swydd maent wedi'i ddewis neu o ganlyniad i gonsgripsiwn. Mae rhai gwledydd (e.e. Mecsico) yn disgwyl i bob dinesydd gyflawni rhyw faint o wasanaeth milwrol (ac eithrio achosion arbennig megis anabledd corfforol neu feddyliol neu gredoau crefyddol). Gan amlaf nid yw gwledydd sydd â milwyr gwirfoddol llawn yn galw ar ddinasyddion i gyflawni gwasanaeth milwrol, oni bai fod ganddynt argyfwng recriwtio yn ystod cyfnod o ryfel.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Bozhou

Bozhou|  |
| Math | dinas lefel rhaglawiaeth  |
|  |
| Poblogaeth | 4,996,844  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Anhui  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 8,521.23 km²  |
| Uwch y môr | 32 metr  |
| Cyfesurynnau | 33.8626°N 115.7742°E  |
| Cod post | 236800  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Q106088452  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Bozhou** (Tsieinëeg: 亳州; pinyin: *Bózhōu*). Fe'i lleolir yn nhalaith Anhui.

## Enwogion

* Cao Cao (155-220)
* Hua Tuo (110-208)
* Hua Mulan

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd Anhui**

Hefei ·Wuhu ·Bengbu ·Huainan ·Ma'anshan ·Huaibei ·Tongling ·Anqing ·Huangshan ·Chuzhou ·Fuyang ·Suzhou ·Lu'an ·Bozhou ·Chizhou ·Xuancheng

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*