Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brenhinllin Ming

Brenhinllin Ming|  |
| Enghraifft o: | gwladwriaeth hanesyddol Tsieina, cyfnod o hanes  |
| Daeth i ben | 1644  |
| Rhan o | Ming Qing, Late Imperial China  |
| Dechrau/Sefydlu | 1368  |
| Rhagflaenwyd gan | Brenhinllin Yuan, Chinese Middle Ages  |
|  |
| Rhagflaenydd | Brenhinllin Yuan, Song, Ymerodraeth y Mongol  |
| Olynydd | Shun dynasty, Brenhinllin Qing, Southern Ming dynasty  |
| Enw brodorol | 大明  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bw\_m  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Brenhinllin Ming** oedd y frenhinllin fu'n rheoli Tsieina o 1368 hyd 1644, yn dilyn cwymp Brenhinllin Yuan, oedd o dras Mongolaidd. Roedd Brenhinllin Ming yn frenhinllin Tsieineaidd ethnig neu Han, y frenhinllin Han olaf yn hanes Tsieina. Dinistriwyd y frenhinllin gan wrthryfel dan arweiniad Li Zicheng, a chymerwyd ei lle gan Brenhinllin Qing, o dras Manchu. Cipiwyd prifddinas y Ming, Beijing, yn 1644, ond parhaodd rhan o'r Ming mewn grym yn ne Tsieina hyd 1662.

Daeth Tsieina yn rym mawr yn y cyfnod Ming, gyda byddin sefydlog o 1,000,000 o filwyr. Gwelodd y cyfnod hefyd fordeithiau gan lynges dan arweiniad Zheng He yn y 15g i sawl rhan o'r byd.

 Tsieina yng nghyfnod Ymerawdwr Yongle

|  | **Cyfnodau hanes Tsieina** |
| --- | --- |
| **Hanes Tsieina** | Brenhinllin Shang • Brenhinllin Zhou • Cyfnod y Gwladwriaethau Rhyfelgar • Brenhinllin Qin • Brenhinllin Han • Brenhinllin Tang • Brenhinllin Yuan • Brenhinllin Ming • Brenhinllin Qing |

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 15 Gorffennaf

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Gorffennaf | >> |
| Ll | Ma | Me | Ia | Gw | Sa | Su |
|  |  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 |
| 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn |

**15 Gorffennaf** yw'r cant naw-deg chweched (196ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (197fed mewn blynyddoedd naid). Mae 169 diwrnod arall yn weddill hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1410 - Brwydr Grunwald.
* 1640 - Y prifysgol yn cael ei sefydlu (yn y Ffindir).
* 1834 - Diwedd swyddogol yr Inquisisiwn Sbaenaidd.
* 2007 - Shimon Peres yn dod yn Arlywydd Israel.

## Genedigaethau

Rembrandt
Emmeline Pankhurst
Jocelyn Bell Burnell
Forest Whitaker
* 1573 - Inigo Jones, pensaer (m. 1652)
* 1606 - Rembrandt, arlunydd (m. 1669)
* 1761 - Walter Davies, bardd a golygydd (m. 1849)

* 1806 - Owen Jones, golygydd a hanesydd (m. 1889)
* 1848 - Vilfredo Pareto, economegydd, cymdeithasegydd ac athronydd (m. 1923)
* 1858 - Emmeline Pankhurst, swffraget (m. 1928)
* 1867 - Jean-Baptiste Charcot, meddyg a fforiwr (m. 1936)
* 1874 - Gwyn Nicholls, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 1939)
* 1891 - Rachel de Montmorency, arlunydd (m. 1961)
* 1892 - Walter Benjamin, athronydd (m. 1940)
* 1899 - Seán Lemass, Prif Weinidog Iwerddon (m. 1971)
* 1911 - Juliet Pannett, arlunydd (m. 2005)
* 1914 - Unni Lund, arlunydd (m. 2007)
* 1915 - Edith Pfau, arlunydd (m. 2001)
* 1919 - Fonesig Jean Iris Murdoch, nofelydd (m. 1999)
* 1926
	+ Driss Chraïbi, llenor (m. 2007)
	+ Leopoldo Galtieri, milwr a gwleidydd (m. 2003)
* 1930 - Jacques Derrida, athronydd (m. 2004)
* 1933 - Julian Bream, gitaryd clasurol (m. 2020)
* 1934 - Syr Harrison Birtwistle, cyfansoddwr (m. 2022)
* 1938 - Fonesig Carmen Callil, cyhoeddwraig, awdures a beirniad (m. 2022)
* 1943 - Fonesig Susan Jocelyn Bell Burnell, astroffisegydd a seryddwraig
* 1946 - Hassanal Bolkiah, Swltan Brwnei
* 1950 - Arianna Huffington, awdures a gwraig fusnes
* 1952 - Celia Imrie, actores
* 1961 - Forest Whitaker, actor
* 1963 - Brigitte Nielsen, actores
* 1964 - Tetsuji Hashiratani, pêl-droediwr
* 1965
	+ Alistair Carmichael, gwleidydd
	+ Yasutoshi Miura, pêl-droediwr
* 1974 - Takashi Hirano, pêl-droediwr
* 1991 - Shogo Taniguchi, pêl-droediwr
* 1992 - Yoshinori Muto, pêl-droediwr

## Marwolaethau

Anton Chekhov
* 1262 - Richard de Clare, 6ed Iarll Hertford, 39
* 1685 - James Scott, Dug 1af Trefynwy, mab y brenin Siarl II a'i gariad Lucy Walter, 36
* 1782 - Farinelli, canwr *castrato*, 77
* 1839 - Louise Henry, arlunydd, 41
* 1904 - Anton Chekhov, dramodydd, 44
* 1927 - Constance Markievicz, gwleidydd, 59
* 1945 - Jeanette Slager, arlunydd, 64
* 1948 - John J. Pershing, cadfridog, 87
* 1963 - Muhammad Ali Bogra, Prif Weinidog Pakistan, 54
* 1997 - Luise Niedermaier, arlunydd, 89
* 2011 - Googie Withers, actores, 94
* 2012 - Celeste Holm, actores a chantores, 95
* 2017 - Martin Landau, actor, 89
* 2021 - Peter R. de Vries, newyddiadurwr, 64

## Gwyliau a chadwraethau

* Swithun Sant
* Diwrnod Undod a Democratiaeth Genedlaethol (Twrci)

## Cyfeiriadau
# Pobl

Grŵp o bersonau yw ystyr y gair **pobl**. Ym maes anthropoleg, grŵp cymdeithasol o fodau dynol sy'n rhannu nodweddion sydd yn aml yn bod y tu hwnt i ffiniau gwleidyddol yw pobl, sy'n debyg i hil, grŵp ethno-ieithyddol, grŵp ethnogrefyddol neu gasgliad o genhedloedd neu lwythau, er enghraifft y Celtiaid, y Slafiaid, a'r Arabiaid.

## Y gair

Y gair Lladin *populus* yw gwraidd y gair Cymraeg. "Pobloedd" yw ffurf luosog arferol y gair, ond ceir hefyd "poblau", "poblydd", a "pobledd". Enw benywaidd, ond yn eithriadol yn wrywaidd, yw "pobl", a gall hefyd fod yn ffurf luosog ynddi'i hun. Ceir treiglad meddal i'r ffurf luosog ar ôl y fannod, ac i ansoddair sy'n ei dilyn.

## Gweler hefyd

* Cenedligrwydd
* Poblogaeth

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **anthropoleg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Seremoni

Swyddogion sydd newydd eu comisiynu yn dathlu eu swyddi newydd drwy daflu eu capiau i'r awyr.
Digwyddiad sydd ag arwyddocad defodol yw **seremoni**, a chânt eu perfformio ar achlysuron arbennig.

## Digwyddiad seremonïol

Gall seremoni ddynodi defod newid byd mewn bywyd person, gan ddynodi arwyddocaol digwyddiad fel:

* genedigaeth (penblwydd)
* derbyniad (coleg wythnos gyfeiriadaeth)
* glasoed
* Dod yn oedolyn yn gymdeithasol (Bar (neu Bat) Mitzvah)
* seremoni graddio
* priodas
* ymddeoliad
* marwolaeth (Diwrnod y Meirw)
* claddedigaeth (angladd)
* ysbrydol (bedydd, cymundeb)

Wiciadur
Chwiliwch am seremoni
yn Wiciadur.
# 7 Rhagfyr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Rhagfyr | >> |
| Ll | Ma | Me | Ia | Gw | Sa | Su |
|  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 |
| 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn |

**7 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg unfed (341fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (342fed mewn blynyddoedd naid). Erys 24 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

1941: Ymosododd lluoedd Siapan ar Pearl Harbor
* 43 CC - Llofruddio Cicero.
* 1787 - Delaware, y dalaith gyntaf i gadarnhau cyfansoddiad yr Unol Daleithiau.
* 1916 - David Lloyd George yn cael ei benodi'n Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 1917 - Y Rhyfel Byd Cyntaf: Yr Unol Daleithiau'n cyhoeddi rhyfel ar Awstria-Hwngari.
* 1941 - Yr Ail Ryfel Byd: Ymosododd lluoedd Siapan ar Pearl Harbor, Hawaii.
* 1975 - Lluoedd Indonesia'n meddiannu Dwyrain Timor.
* 1988 - Daeargryn yn taro Spitak, Armenia (yn yr Undeb Sofietaidd ar y pryd), gan ladd o 25,000 o bobl.
* 2017 - Awstralia yn cyfreithloni priodas o'r un rhyw.
* 2024 - Gorffen adfer Notre-Dame de Paris, dros bum mlynedd ar ôl cael ei ddifrodi'n drwm gan dân.

## Genedigaethau

Noam Chomsky
Denise Idris Jones
* 521 - Sant Columba (m. 597)
* 1545 - Harri Stuart, Arglwydd Darnley (m. 1567)
* 1598 - Gian Lorenzo Bernini, arlunydd (m. 1680)
* 1860 - Syr Joseph Cook, gwleidydd, Prif Weinidog Awstralia (m. 1947)
* 1863 - Pietro Mascagni, cyfansoddwr (m. 1945)
* 1911 - John Gwyn Griffiths, ysgolhaig, bardd, beirniad a golygydd (m. 2004)
* 1912 - Daniel Jones, cyfansoddwr (m. 1993)
* 1915 - Eli Wallach, actor (m. 2014)
* 1924 - Mário Soares, Arlywydd Portiwgal (m. 2017)
* 1928 - Noam Chomsky, athronydd ac ieithydd
* 1932
	+ Elystan Morgan, gwleidydd (m. 2021)
	+ Ellen Burstyn, actores
* 1943 - Sue Johnston, actores
* 1950 - Denise Idris Jones, gwleidydd (m. 2020)
* 1963 - Mark Bowen, pêl-droediwr
* 1979 - Sara Bareilles, cantores
* 1980 - John Terry, pêl-droediwr
* 1984 - Robert Kubica, gyrrwr Fformiwla Un
* 1989 - Nicholas Hoult, actor

## Marwolaethau

Benjamin Zephaniah
* 43 CC - Cicero, gwleidydd ac awdur Rhufenig, 63
* 1254 - Pab Innocentius IV
* 1804 - Morgan John Rhys, gweinidog ac ymgyrchydd gwrth-gaethwasiaeth, 43
* 1815 - Michel Ney, milwr, 46
* 1817 - William Bligh, capten llong, 63
* 1985 - Robert Graves, bardd a nofelydd, 90
* 1995 - Masashi Watanabe, pêl-droediwr, 59
* 2005 - Lisel Salzer, arlunydd, 99
* 2009 - Hanny Fries, arlunydd, 91
* 2015 - Shirley Stelfox, actores, 74
* 2023
	+ Benjamin Zephaniah, bardd, actor ac ymgyrchydd, 65
	+ Jacqueline Mesmaeker, arlunydd, 94

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Rhyngwladol Hedfan Sifil
* Diwrnod Perl Harbor (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod Baner y Lluoedd Arfog (India)
* Diwrnod Cenedlaethol Arwyr (Dwyrain Timor)
* Diwrnod y Canhwyllau Bach (Colombia)
* Diwrnod y Sgarff Pen Wcreineg
# Malteg

Malteg| Enghraifft o: | iaith naturiol, iaith fyw  |
| Math | Sicilian Arabic, Ieithoedd De Ewrop  |
| Yn cynnwys | Żejtun dialect, Qormi dialect, Maltralian  |
|  |
| Rhagflaenydd | Siculo-Arabic  |
| Enw brodorol | Malti  |
| Nifer y siaradwyr |  - 570,000 (2012),
 - 482,880 (2012),
 - 403,000 (2012 – Malta)
 |
| cod ISO 639-1 | mt  |
| cod ISO 639-2 | mlt  |
| cod ISO 639-3 | mlt  |
| Gwladwriaeth | Malta, Canada, Unol Daleithiau America, Awstralia, y Deyrnas Unedig  |
| System ysgrifennu | Maltese alphabet, Maltese Braille  |
| Corff rheoleiddio | National Council for the Maltese Language  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04t3\_  |
| Thesawrws y BNCF | 218  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Wikipedia
 Argraffiad Malteg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

**Malteg** yw iaith genedlaethol Malta ac yn un o ddwy iaith swyddogol yr ynys (Saesneg yw'r llall). Mae'n un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd. Mae ganddi ryw 371,900 o siaradwyr. Malteg yw'r unig iaith Semitaidd sy'n cael ei hysgrifennu o'r chwith i'r dde ac sy'n defnyddio'r wyddor Rufeinig. Mae tua 60% o eirfa'r iaith yn Semitaidd, gyda'r gweddill at ei gilydd yn dod o ieithoedd Romawns ac Eidaleg Sicilia yn bennaf. Daw'r rhan fwyaf o'r eirfa "sylfaenol" o wreiddiau Semitaidd, ac mae'r geiriau sy'n ymwneud â llywodraeth a dysg yn dod o Eidaleg Sicilia e.e. *dar* yw "tŷ", ond *skola* yw "ysgol". Mae wedi benthyg nifer o eiriau o'r Saesneg sy'n ymwneud â byd gwaith e.e. *strajk* ("streic"), *union*, *leave* a *bonus*.

Mae llawer yn ystyried Malteg fel tafodiaith o Arabeg ond mae Malteg yn agos iawn i Aramaeg. Mae hi'n debyg mai Malteg yw'r iaith fodern agosaf i'r iaith roedd Iesu Grist yn ei siarad.

Y ddogfen hynaf mewn Malteg yw "Il Cantilena", cerdd o'r 15g a luniwyd gan Pietro Caxaro. Am ganrifoedd, iaith lafar yn unig oedd Malteg, gydag Arabeg yn gwasanaethu fel iaith lenyddol, ac yn ddiweddarach, Eidaleg. Eidaleg oedd yr iaith swyddogol ar yr ynys tan 1936 pan ddaeth Malteg a Saesneg yn swyddogol.

## Ymadroddion cyffredin

* Bonġu! : *Bore/P'nawn da!* (cynaniad; **bonjw**)
* Bonswa! : *Noswaith dda!*
* Il-lejl it-tajjeb! : *Nos da!* (cynaniad; **il-leil it-taieb**)
* Saħħa! : *Da boch chi!*
* Ċaw! : *Hwyl (fawr)!* (cynaniad; **shâw**)
* Skużi! : *Esgusodwch fi!*
* Skużani! : *Mae'n flin gen i!*
* Jekk jogħġbok! : *Os gwelwch chi'n dda!* (cynaniad; **iec iôjboc**)
* Grazzi (ħafna)! : *Diolch (yn fawr)!* (cynaniad; **gratsi haffna**)
* Iva : *ie/oes/do* etc.
* Le : *na*

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Maltese verbal morphology Archifwyd 2006-12-15 yn y Peiriant Wayback (PDF)
* L-Akkademja tal-Malti Archifwyd 2018-08-07 yn y Peiriant Wayback
* Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti Archifwyd 2017-10-04 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Maltese English Archifwyd 2006-06-26 yn y Peiriant Wayback
# Cordoffon

Cordoffon|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o offerynnau cerdd  |
| Math | offeryn cerdd  |
| Rhan o | Hornbostel–Sachs, Dosbarthiad MIMO o offerynnau cerdd, Dosbarthiad Guizzi o offerynnau cerdd  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/011\_f4  |
| Thesawrws y BNCF | 1601  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Offeryn cerdd sy'n cynhyrchu sain drwy achosi i dannau ddirgrynu yw **cordoffon**. Mae cordoffonau yn un o'r prif ddosbarthiadau yn system Hornbostel–Sachs. Offerynnau tannau yw'r ffurfiau mwyaf cyfarwydd o cordoffonau.

## Mathau

Mae'r rhifau isod yn cyfeirio at y dosbarthiad yn system Hornbostel-Sachs.

* 31: Cordoffonau syml neu sitherau

Offerynnau sydd â thannau gyda rhan i'w dal. Fel arfer mae gan yr offerynnau hyn seinfwrdd.
* + 311: Sitherau bar

Mae'r rhan sy'n dal y tannau ar siâp bar.
* + - 311.1: Bwâu cerddorol

Mae'r rhan sy'n dal y tannau yn grwm ac yn hyblyg.
* + - 311.2: Sitherau ffon

Mae'r rhan sy'n dal y tannau yn syth ac yn anhyblyg
* + 312: Sitherau tiwb

Mae tiwb yn gweithredu fel gwddf yr offeryn ac hefyd fel ei seinfwrdd.
* + 313: Sitherau rafft

Mae'r rhan sy'n dal y tannau wedi'i gwneud o gansenni wedi'u clymu at ei gilydd ar ffurf rafft.
* + 314: Sitherau bwrdd

Mae'r rhan sy'n dal y tannau wedi'i gwneud o fwrdd gwastad.
* + 315: Sitherau cafn

Mae'r rhan sy'n dal y tannau wedi'i gwneud ar ffurf cafn.
* + 316: Sitherau ffrâm

Mae'r tannau wedi'u hymestyn ar draws ffrâm agored.
* 32: Cordoffonau cyfansawdd

Offerynnau sydd â seinfwrdd fel rhan annatod. Mae hyn yn cynnwys y rhan fwyaf o offerynnau tannau y Gorllewin.
* + 321: Liwtiau

Mae'r tannau'n rhedeg yn gyfochrog ag wyneb y seinfwrdd.
* + 322: Telynau

Mae'r tannau'n rhedeg yn unionsyth ag wyneb y seinfwrdd.
* + 323: Liwtiau telyn

Offerynnau sy'n cyfuno elfennau strwythurol telynau a liwtau.
* 33: Cordoffonau diddosbarth

## Cyfeiriadau
# Dydd Mercher

Mae **dydd Mercher** yn ddiwrnod o'r wythnos. Mae gwahanol rannau o'r byd yn ei ystyried yn drydydd neu bedwerydd diwrnod yr wythnos. Cafodd ei enwi ar ôl Mercher, sef un o dduwiau'r Rhufeiniaid.

## Gwyliau

* Mercher y Brad
* Mercher y Lludw, diwrnod cyntaf Tymor y Grawys

| Dyddiau'r wythnos |
| --- |
| Dydd Llun | Dydd Mawrth | Dydd Mercher | Dydd Iau | Dydd Gwener | Dydd Sadwrn | Dydd Sul |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y calendr** neu **amser**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am Dydd Mercher
yn Wiciadur.
# Sung Jae-ki

| Sung Jae-ki |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 11 Medi 1967  Daegu  |
| Bu farw | 26 Gorffennaf 2013  Seoul  |
| Dinasyddiaeth | De Corea  |
| *Alma mater* | * prifysgol Yeungnam
 |
| Galwedigaeth | amddiffynnwr hawliau dynol, entrepreneur, hunangofiannydd  |
| Priod | Park Eun-kyong  |

Ymgyrchwyr hawliau dynol o Gorea oedd **Sung Jae-ki** (Coreeg: **성재기**; Hanja: **成在基**; a gaiff ei gyfieithu weithiau fel **Seong Jae-gi**, 11 Medi 1967 – 26 Gorffennaf 2013); roedd hefyd yn athronydd ac yn wleidydd rhyddfrydol. Ei lysenw oedd **Simheon**(심헌 審軒). Yn 2008, sylfaenodd gymdeithas Dynion Corea (남성연대 男性連帶).

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* '이기적 여성들'에 일침…성재기, 대체 누굴까? (Coreeg)
* 그는 왜 여성부 폐지에 '목숨'을 걸었나? Moneytuday 2012.01.04 (Coreeg)
* 여성부 디도스 공격 10대 알고 보니 남성연대 前 회원 Archifwyd 2013-09-21 yn y Peiriant Wayback 주간동아 (Coreeg)
* '성매매 안하면 현금준다?' 캠페인 논란 (Coreeg)
* Activist's 'suicide' causes huge stir Koreatimes 2013.07.26 (Saesneg)
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah (Saesneg)
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27 (Saesneg)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (Saesneg)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Dde Corea**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Romani (iaith)

Iaith y Roma a'r Sinti (Sipsiwn) yw **Romani**. Amcangyfrifir bod tua 4.5 miliwn o bobl yn siarad Romani. Mae'n iaith Indo-Ariaidd yn y teulu Indo-Ewropeaidd sy'n ymrannu'n sawl tafodiaith.

Yn ôl cyfrifiad Bwlgaria 2001, mae 327,882 o bobl yn siarad Romani fel mamiaith ym Mwlgaria (4.1% o'r boblogaeth), yn enwedig yn rhanbarthau Montana (yng ngogledd-orllewin Bwlgaria) a Sliven (yn y canol).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am y **Roma**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Fisigothiaid

Fisigothiaid|  |
| Enghraifft o: | llwyth, grwp ethnig hanesyddol  |
| Math | Germaniaid, llwyth, Gothiaid  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07zyk  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Symudiadau y Fisigothiaid ar draws Ewrop
Roedd y **Fisigothiaid** (*Gothiaid Gorllewinol*) yn un o'r ddwy brif gangen o'r Gothiaid; yr Ostrogothiaid oedd y llall.

Yn 410 cipiwyd Rhufain gan fyddin Fisigothaidd dan arweiniad eu brenin Alaric I. Wedi cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig, yr oedd y Fisigothiaid yn un o bwerau mawr Ewrop am gyfnod o ddwy ganrif a hanner.

Rhwng 407 a 409 roedd y Fandaliaid, gyda chymorth yr Alaniaid, wedi concro rhan helaeth o Sbaen. Gofynnodd yr ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Honorius, am gymorth y Fisigothiaid i adennill y tiriogaeth, ac wedi iddynt lwyddo, rhoddodd diriogaeth iddynt yn Gallia Aquitania fel gwobr. Yn 475, llwyddodd eu brenin Euric i orfodi'r Rhufeiniaid i gydnabod annibyniaeth teyrnas y Fisigothiaid. Erbyn 500 roedd Teyrnas y Fisigothiaid, gyda'r brifddinas yn Toulouse, yn rheoli Aquitania, Gallia Narbonensis a'r rhan fwyaf o Sbaen, neu Hispania. Yn 507 gorchfygwyd hwy gan y Ffranciaid dan Clovis I. Lladdwyd eu brenin Alaric II a chollasant eu gafael ar Aquitaine. Symudwyd canolfan y deyrnas i Barcelona, ac yna i Toledo. O 511 hyd 526, roedd y Fisigothiaid mewn cynghrair â'r Ostrogothiaid dan Theodoric Fawr.

Yn 554, collwyd Granada a rhan ddeheuol Hispania Baetica i'r Ymerodraeth Fysantaidd, ond erbyn 624 roedd y Fisigothiaid wedi adennill y tiriogaethau hyn. Yn 711, lladdwyd y brenin Roderic (Rodrigo) wrth wynebu ymosodiad Mwslemaidd ym Mrwydr Guadalete, ac erbyn 718 roedd y rhan fwyaf o Sbaen yn eiddo'r Mwslimiaid fel rhan o Al Andalus.

Symudodd llawer o'r Fisigothiaid tua'r gogledd, gan ffurfio Teyrnas Asturias yng ngogledd Sbaen, a bu gan eraill ran bwysig yn ymerodraeth Siarlymaen ychydig yn ddiweddarach.

## Brenhinoedd y Fisigothiaid

### Brenhinoedd Paganaidd

* Athanaric (369–381)
* Rothesteus (is-frenin)
* Winguric (is-frenin)

### Gwrthryfelwyr

* Alavivus (c.376)
* Fritigern (c.376–c.380)

### Brenhinllin Balti - brenhinoedd Ariaidd

* Alaric I (395–410)
* Atawlf (410–415)
* Sigeric (415)

### Brenhinllin Balti - brenhinoedd Ariaidd Toulouse

* Wallia (415–419)
* Theodoric I (419–451)
* Thorismwnd (451–453)
* Theodoric II (453–466)
* Ewric (466–484)
* Alaric II (484–507)

### Brenhinllin Balti

* Gesalec (507–511)
* *Rheolaeth gan Theodoric Fawr (511–526)*
* Amalaric (526–531)

### Brenhinoedd diweddarach

* Thewdis (531–548)
* Thewdigisel (548–549)
* Agila (549–554)

### Brenhinoedd diweddarach - Teyrnas Ariaidd Toledo

* Athanagild (554–567)
* Liwfa I (568–573)
* Liwfigild (568–586)

### Brenhinoedd diweddarach - Teyrnas Gatholig Toledo

* Reccared I (586–601)
* Liwfa II (601–603)
* Witteric (603–610)
* Gwndemar (610–612)
* Sisebwt (612–621)
* Reccared II (621)
* Swintila (621–631)
* Sisenand (631–636)
* Chintila (636–640)
* Twlga (640–641)
* Chindaswinth (641–649)
* Recceswinth (649–672)
* Wamba (672–680)
* Erwig (680–687)
* Egica (687–701)
* Wittiza (701–710)
* Roderic (710–711)
* Agila II (711–713)
* Ardo (713–721)
# De Ddwyrain Ewrop

Map o Dde Ddwyrain Ewrop (sy'n hepgor Moldofa a Slofenia).
Rhanbarth yn Ewrop yw **De Ddwyrain Ewrop** sydd gan amlaf yn cynnwys gwledydd y Balcanau (Albania, Bosnia a Hertsegofina, Bwlgaria, Cosofo, Croatia, Gwlad Groeg, Gogledd Macedonia, Moldofa, Montenegro, Rwmania, Serbia, a Slofenia), Twrci a Chyprus.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Dde Ddwyrain EwropEginyn erthygl sydd uchod am **Ewrop**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cynnyrch domestig gros

Term economaidd yw **cynnyrch domestig gros** (ynghynt **cynnyrch mewnwladol crynswth**), a adwaenir yn aml gan y talfyriad **CDG** neu **GDP**, sy'n golygu gwerth y farchnad yr holl nwyddau a gwasanaethau terfynol a gynhyrchir mewn gwlad o fewn cyfnod o amser penodol (blwyddyn fel arfer).

## Rhestrau a mapiau GDP

Ceir sawl rhestr o GDP gwledydd y byd, gan gynnwys rhestrau'r International Monetary Fund, World Bank a'r Cenhedloedd Unedig.

* Gwledydd yn nrhefn CMC nominal; 2014. Ffynhonnell: World Bank
* Cynnyrch mewnwladol crynswth (Saesneg: GDP), y person: yr ystadegau gan yr IMF; 2008
* CMC Cynnyrch mewnwladol crynswth, y person, 2022

Yn 2019 roedd GDP y pen Cymru yn 32fed gorau, drwy'r byd, tua'r un safle a Sbaen, Coweit a Malta. Yn ôl rhestr yr IMF, mae gan 4 allan o'r 10 gwlad mwyaf llwyddiannus (hy GDP y pen uchaf) boblogaeth llai na Chymru (Macau, Gwlad yr Iâ, Catar a Lwcsembwrg). Mae manylion CMC Cymru (1998 - 2021) i'w canfod ar wefan Llywodraeth Cymru.

## Cymru

Ceir rhestr lawn o wledydd sydd a CMC lla na Chymru yma. Dyma dabl o GDP rhai gwledydd, wedi'u trefnu yn ôl GDP Nominal y pen, gyda'r gwledydd cyfoethocaf ar y brig. Mae'r tabl yn tynnu gwybodaeth o Wicidata, felly, mae'r data'n diweddaru'n flynyddol.

| Gwlad | GDP nominal US $ | GDP nominal y pen US $ |
| --- | --- | --- |
|  Gweriniaeth Iwerddon  | 333,730,764,773.18 $ (UDA) (2017) | 333,730,764,773.18 $ (UDA) (2017) |
|  Yr Alban  | 237,618,000,000 $ (UDA) (2018) | 43,740 $ (UDA) (2018) |
|  Lloegr  | 2,286,295,170,684 $ (UDA) (2010) | 40,000 $ (UDA) (5 Medi 2018) |
|  Gwlad y Basg  | 68,817,000,000 Ewro (2016) | 35,300 Ewro (2016) |
|  Catalwnia  | 232,522,265,640 $ (UDA) (2015) | 33,661 $ (UDA) (2017) |
|  De Corea  | 1,530,750,923,148.7 $ (UDA) (2017) | 29,742 $ (UDA) (2017) |
| **Cymru**  | 97,760,000,000 $ (UDA) (2018) | 29,580 $ (UDA) (2020) |
|  Sbaen  | 1,311,320,015,515.99 $ (UDA) (2017) | 28,208 $ (UDA) (2017) |
|  Slofenia  | 48,769,655,479.2388 $ (UDA) (2017) | 23,601 $ (UDA) (2017) |
|  Portiwgal  | 217,571,083,045.99 $ (UDA) (2017) | 21,291 $ (UDA) (2017) |
|  Tsiecia  | 215,725,534,372.371 $ (UDA) (2017) | 20,379 $ (UDA) (2017) |
|  Hwngari  | 139,135,029,758.29 $ (UDA) (2017) | 14,278 $ (UDA) (2017) |
|  Rwmania  | 211,803,281,924.738 $ (UDA) (2017) | 10,819 $ (UDA) (2017) |

## Gweler hefyd

* Rhestr o wledydd yn ôl CMC (PPP)
* Rhestr o wledydd yn nhrefn CMC y pen
* Rhestr o wledydd gyda CMC y pen llai na Chymru

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am cynnyrch domestig gros
yn Wiciadur.