Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Puncak Jaya

Puncak Jaya|  |
| Math | mynydd  |
|  |
| Cylchfa amser | UTC+09:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Y Saith Pegwn  |
| Sir | Mimika  |
| Gwlad |  Indonesia |
| Uwch y môr | 4,884 metr  |
| Cyfesurynnau | 4.08°S 137.18°E, 4.083333°S 137.183333°E  |
| Amlygrwydd | 4,884 metr  |
| Cadwyn fynydd | Sudirmanbergen  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Deunydd | calchfaen  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mynydd uchaf Indonesia a chopa uchaf Oceania yw **Puncak Jaya**. Gydag uchder o 4,884 medr, ef yuw'r mynydd uchaf rhwng yr Himalaya a'r Andes, a'r copa uchaf ar ynys.

Saif y mynydd ym Mynyddoedd Sudirman yn nhalaith Papua ar ynys Gini Newydd. Gerllaw, mae cloddfa aur fwyaf y byd, Cloddfa Grasberg. Enw gwreiddiol y mynydd oedd **Pyramid Carstenz**, ar ôl y fforiwr Iseldiraidd Jan Carstensz, a'i disgrifiodd yn 1623. Dringwyd y mynydd am y tro cyntaf yn 1962, gan dîm o ddringwyr oedd yn cynnwys Heinrich Harrer.

Mae'n un o'r Saith Copa, sef copaon uchaf pob cyfandir. Ystyrir ef yn un o'r anoddaf yn dechnegol o'r saith copa i'w ddringo.
# Baco

Baco|  |
| Enghraifft o: | tacson  |
| Math | planhigyn unflwydd, poisonous plant  |
| Safle tacson | rhywogaeth  |
| Rhiant dacson | Nicotiana  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| *Nicotiana tabacum* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol |
| Teyrnas: | Plantae |
| Ddim wedi'i restru: | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru: | Asteridau |
| Urdd: | Solanales |
| Teulu: | Solanaceae |
| Genws: | Nicotiana |
| Rhywogaeth: | N. tabacum |
| Enw deuenwol |
| **Nicotiana tabacum** Carl Linnaeus |

Planhigyn blodeuol yw **Baco** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Solanaceae*. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Nicotiana tabacum* a'r enw Saesneg yw *Tobacco*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwglys, Ffwgws, Myglys, Tybaco.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Baco
# Indoneseg

Indoneseg|  |
| Enghraifft o: | iaith, iaith safonol, iaith fyw, iaith lenyddol, macroiaith, iaith naturiol, human language  |
| Math | Maleieg  |
| Yn cynnwys | Standard Indonesian, Colloquial Indonesian, Colloquial Jakarta Indonesian, Indonesian slang  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Enw brodorol | Bahasa Indonesia  |
| Nifer y siaradwyr |  - 198,996,550 (2010),
 - 43,627,550 (2010),
 - 155,369,000 (2010)
 |
| cod ISO 639-1 | id  |
| cod ISO 639-2 | ind  |
| cod ISO 639-3 | ind  |
| Gwladwriaeth | Indonesia  |
| System ysgrifennu | y sgript Ladin  |
| Corff rheoleiddio | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/097kp  |
| Thesawrws y BNCF | 10768  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Indoneseg** (Bahasa Indonesia) yw iaith swyddogol Indonesia. Mae'n ffurf o'r iaith Falaieg a safonwyd yn dilyn annibyniaeth Indonesia yn 1945.

Fel ail iaith y mae'r rhan fwyaf o drigolion Indonesia yn ei siarad, gydag un o'r ieithoedd lleol fel iaith gyntaf. Tua 7% o'r boblogaeth, y rhan fwyaf o gwmpas y brifddinas Jakarta, sy'n ei siarad fel iaith gyntaf.

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am Indoneseg
yn Wiciadur.

Wikipedia
 Argraffiad Indoneseg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Indonesia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Getúlio Vargas

| Getúlio Vargas |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 19 Ebrill 1882  São Borja  |
| Bu farw | 24 Awst 1954  o anaf balistig  Catete Palace  |
| Dinasyddiaeth | Brasil  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Ffederal Rio Grande do Sul
 |
| Galwedigaeth | cyfreithiwr, gwleidydd  |
| Swydd | federal deputy of Rio Grande do Sul, Arlywydd Brasil, Arlywydd Brasil, member of the Senate of Brazil  |
| Plaid Wleidyddol | Partido Trabalhista Brasileiro, Partido Republicano Riograndense  |
| Tad | Manuel do Nascimento Vargas  |
| Mam | Cândida Francisca Dornelles  |
| Priod | Darci Vargas  |
| Plant | Lutero Vargas, Alzira Vargas, Jandira Vargas, Manuel Sarmanho Vargas, Getúlio Vargas Filho  |
| Gwobr/au | Coler Urdd Isabella y Catholig, Urdd yr Eryr Gwyn, Uwch Groes y Marchog gyda Choler Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Uwch Groes Dosbarth Arbennig Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Gwobr y Groes Uwch Genedlaethol o Groes y De, Urdd Teilyngdod y Llynges, Uwch Groes Urdd Filwrol y Tŵr a'r Cleddyf, Grand Cross of the Military Order of Avis, Uwch Groes Rhosyn Gwyn y Ffindir gyda Choler, Livro dos Heróis e Heroínas da Pátria  |
| llofnod |
|  |

Gwleidydd o Frasil oedd **Getúlio Dorneles Vargas** (19 Ebrill 1882 – 24 Awst 1954) a wasanaethodd yn swydd Arlywydd Brasil yn y ddau gyfnod 1930–45 a 1951–54.

Ganwyd yn nhalaith Rio Grande do Sul, a gwasanaethodd yn y fyddin ac astudiodd y gyfraith cyn iddo droi'n wleidydd. Cafodd ei ethol i'r Gyngres Genedlaethol ym 1922, ac wedi iddo gyflawni tymor o pedair blynedd fe gafodd ei benodi yn weinidog cyllid yn llywodraeth yr Arlywydd Washington Luís. Ym 1928 cafodd Vargas ei ethol yn llywodraethwr Rio Grande do Sul. Collodd etholiad arlywyddol 1930, ond ym mis Hydref y flwyddyn honno fe gipiodd grym mewn chwyldro.

Llywodraethodd Vargas ei wlad am bymtheg mlynedd, y mwyafrif o'r cyfnod hwnnw heb y gyngres. Yn ôl ei wrthwynebwyr unben ydoedd, ond cafodd ei gefnogi fel arweinydd sefydlog yn ystod oes o ffasgaeth a chomiwnyddiaeth. Ar 29 Hydref 1945 cafodd ei ddymchwel, ond parhaodd ei yrfa wleidyddol a chafodd ei ethol yn seneddwr i Rio Grande do Sul. Ymgyrchodd am yr arlywyddiaeth eto ym 1950, fel ymgeisydd y Blaid Lafur. Dychwelodd i'r arlywyddiaeth ar 31 Ionawr 1951. Erbyn 1954 wynebai Vargas gwrthwynebiad i'w lywodraeth o sawl ochr, ac fe saethodd ei hunan yn farw yn hytrach nag ymddiswyddo.
# São Paulo (talaith)

São Paulo|  |
|  |
| Arwyddair | Pro Brasilia Fiant Eximia  |
| Math | Taleithiau Brasil  |
| Enwyd ar ôl | yr Apostol Paul  |
| Br-SaoPaulo.ogg  |
| Prifddinas | São Paulo  |
| Poblogaeth | 44,035,304, 41,252,160, 43,663,669, 41,901,219, 45,094,866, 45,595,497, 44,411,238  |
| Sefydlwyd | * 1889
 |
| Anthem | Bandeirantes Anthem  |
| Pennaeth llywodraeth | João Doria  |
| Cylchfa amser | UTC−03:00, America/Sao\_Paulo  |
| Gefeilldref/i | Tokyo, Mie, Toyama, Tokushima, Gunma, Bafaria  |
| Nawddsant | yr Apostol Paul  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Sudeste  |
| Sir | Brasil  |
| Gwlad |  Brasil |
| Arwynebedd | 248,209.4 km²  |
| Uwch y môr | 514 metr  |
| Gerllaw | De Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | Rio de Janeiro, Minas Gerais, Mato Grosso do Sul, Paraná  |
| Cyfesurynnau | 22.07°S 48.4336°W  |
| BR-SP  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | cabinet of the governor of the state of Sao Paulo  |
| Corff deddfwriaethol | Legislative Assembly of São Paulo  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | governor of São Paulo  |
| Pennaeth y Llywodraeth | João Doria  |
|  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.786  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **São Paulo** yn dalaith ym Mrasil. Dyma un o ganolfannau diwydiannol ac economaidd Brasil. Enwyd y dalaith ar ôl Sant Paul. Mae gan São Paulo y boblogaeth fwyaf, y maes diwydiannol mwyaf a chynhyrchiad economaidd mwyaf y wlad. Y brif ddinas, São Paulo, yw'r ddinas fwyaf yn Ne America. Dau o brif gryfderau'r ardal yw'r bwyd a'r diwylliant. Mae nifer fawr o bobl yn ymweld â Barretos bob blwyddyn er mwyn mynychu'r rodeo *Festa do Peão de Boiadeiro*. Mae Brotas hefyd yn gyrchfan poblogaidd ar gyfer eco-dwristiaid ac anturiaethwyr. Man poblogaidd arall i ymweld ag ef yn ystod y gaeaf yw Campos do Jordão.

|  | **Taleithiau Brasil** |
| --- | --- |
| **Taleithiau** | Acre • Alagoas • Amapá • Amazonas • Bahia • Ceará • Espírito Santo • Goiás • Maranhão • Mato Grosso • Mato Grosso do Sul • Minas Gerais • Pará • Paraíba • Paraná • Pernambuco • Piauí • Rio de Janeiro • Rio Grande do Norte • Rio Grande do Sul • Rondônia • Roraima • Santa Catarina • São Paulo • Sergipe • Tocantins |
| **Tiriogaethau** | Distrito Federal |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Frasil**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ynysfor Mergui

Ynysfor Mergui|  |
| Math | grŵp o ynysoedd  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tanintharyi Region  |
| Gwlad | Myanmar  |
| Arwynebedd | 3,500 km²  |
| Uwch y môr | 767 metr, 283 metr  |
| Gerllaw | Môr Andaman  |
| Cyfesurynnau | 12°N 98°E  |
|  |
| Statws treftadaeth | Tentative World Heritage Site  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor ym Môr Andaman, yng ngogledd-ddwyrain Cefnfor India, yw **Ynysfor Mergui** sydd yn cynnwys mwy na 200 o ynysoedd ger arfordir de-ddwyrain Myanmar. Ymhlith yr ynysoedd mwyaf mae Mali Kyun, Kadan, Thayawthadangyi, Daung, Saganthit, Bentinck, Letsok-aw, Kanmaw, Lanbi, a Zadetkyi. Maent yn fynyddig ac yn llawn jynglau.

Map o Ynysfor Mergui
Prif drigolion yr ynysoedd yw'r bobl Moken, a elwir yn "Sipsiwn y Môr". Mae'r economi yn dibynnu ar fwyngloddio tun a thwngsten, pysgota perlau a chiwcymbrau'r môr, a nythau a gynhyrchir gan gorgoblynnod nyth bwytadwy.

## Cyfeiriadau
# Beirut

Beirut|  |
|  |
| Math | dinas fawr, endid tiriogaethol gweinyddol, y ddinas fwyaf, prifddinas cenedl  |
|  |
| Poblogaeth | 2,421,354  |
| Pennaeth llywodraeth | Abdallah Darwish  |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00  |
| Gefeilldref/i | Cairo, Istanbwl, Amman, Athen, Damascus, Emirate of Dubai, Yerevan, Los Angeles, Lyon, Marseille, Moscfa, Québec, Trieste, Montréal, Buenos Aires, Dinas Mecsico, Baghdad, Tripoli, Karachi, Rio de Janeiro, Île-de-France, Dubai  |
| Nawddsant | Siôr  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Beirut Governorate  |
| Gwlad |  Libanus |
| Arwynebedd | 20 km²  |
| Uwch y môr | 0 metr  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Cyfesurynnau | 33.8869°N 35.5131°E  |
| Cod post | 1107  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Abdallah Darwish  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Y *Corniche*, Beirut
**Beirut** (Arabeg: بيروت ; Ffrangeg: *Beyrouth*) yw prifddinas Libanus er 1941. Lleolir Senedd Libanus a sedd llywodraeth y wlad yno. Mae'n gorwedd ar bentir, ar lan y Môr Canoldir a hi yw prif borthladd y wlad. Saif i'r gorllewin o Fynydd Libanus sy'n rhoi ffurf triongl i'r ddinas. Gan na fu cyfrifiad yno ers blynyddoedd mae'r amcangyfrifon o'i phoblogaeth yn amrywio o rhwng 1 a 2 filiwn o bobl.

## Hanes

Roedd y ddinas ym meddiant y Tyrciaid am ganrifoedd nes i Ffrainc ei chipio ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Pan enillodd Libanus ei hannibyniaeth yn 1941 dewisiwyd Beirut yn brifddinas iddi.

Dioddefodd y ddinas ddifrod sylweddol yn ystod y rhyfel cartref (1973-1976) ac eto yn 1982 pan ymosododd byddin Israel arni er mwyn gorfodi'r PLO i ymadael.

## Datblygiadau diweddar

Yn 2006 cafodd y ddinas ei tharo nifer o weithiau gan lu awyr Israel gan ladd rhai cannoedd o bobl a dinistrio rhannau o'r ddinas, yn arbennig maerdvefi y de ac ardal y maes awyr. Ym Mai 2008 ceisiodd Llywodraeth y wlad esgymuno aelodau o Hezbollah: penderfyniad y bu iddi'n ddiweddarach wrthdroi oherwydd y protestio a gwrthdystio cyhoeddus. Yn dilyn ymyrraeth gan Dywysog Catar sefydlwyd Llywodraeth newydd gyda Phrifweinidog newydd yn ei harwain.

## Enwogion

* Nancy Ajram, cantores Arabeg

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Libanus**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Undodiaeth

Capel Alltyblaca, c.1885
Aelodau o gapel Undodaidd Pantydefaid, c.1885
Athrawiaeth Gristnogol Brotestannaidd yw **Undodiaeth** neu **Sosiniaeth**: gelwir y rhai sy'n ei harddel yn **Undodiaid**. Ceir sawl enwad neu eglwys Undodaidd, yn bennaf yng ngwledydd Prydain a'r Unol Daleithiau, ond roedd llawer o'r Undodiaid cynnar heb berthyn i enwad Undodaidd ond yn hytrach yn arddel y ddysgeidiaeth, neu rannau ohoni. Gelwir Undodiaeth yn **Sosiniaeth** weithiau am fod y diwinydd Sosin (Socinus, 1525-1562) wedi gosod sylfeini Undodiaeth.

Nid yw'r Undodiaid yn credu yn y Drindod sanctaidd sef y Tad, Y Mab a'r Ysbryd Glân (athrawiaeth a geir yn Ariaeth hefyd). Yn hytrach credant mai dyn da oedd Iesu Grist, gan wrthod credu yn ei dduwdod. Credant yn ogystal nad oes pechod gwreiddiol ac mae rheswm dyn yn unig sydd i esbonio'r Beibl.

Mae credoau ynghylch Crist wedi newid o amser John Biddle, at amser Joseph Priestley.

## Cymru

Yng Nghymru, roedd yr Undodiaid yn gryf yn ardal Llanbedr Pont Steffan a Llandysul yn ardal Dyffryn Teifi yng Ngheredigion ac o ganlyniad fe alwyd yr ardal yn 'Sbotyn Du'. Er bychaned eu nifer, cawsant ddylanwad sylweddol ar wleidyddiaeth a diwylliant y wlad ar ddiwedd y 18fed a dechrau'r 19g.

Mae Christadelphianiaid heddiw yn dal i ddilyn syniadau o Socinus ynglŷn â Christ.

## Undodiaid enwog

* Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi)
* Gwilym Marles
* Iolo Morganwg

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gristnogaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ignacy Jan Paderewski

| Ignacy Jan Paderewski |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Ignacy Jan Paderewski  18 Tachwedd 1860  Kurilivka  |
| Bu farw | 29 Mehefin 1941  Dinas Efrog Newydd  |
| Dinasyddiaeth | Gwlad Pwyl, Unol Daleithiau America, y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Prifysgol cerddoriaeth Chopin
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, pianydd, cyfansoddwr clasurol, diplomydd, cerddolegydd, athro cerdd, cyfansoddwr, pennaeth llywodraeth, gweinidog tramor  |
| Swydd | Prif Weinidog Gwlad Pwyl, National Council of Poland, llysgennad, Minister of Foreign Affairs of Poland  |
| Arddull | opera  |
| Plaid Wleidyddol | Front Morges  |
| Priod | Helena Paderewska  |
| Llinach | House of Paderewski  |
| Gwobr/au | Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Marchog Croes Fawr Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, Urdd yr Eryr Gwyn, Medal Aur Cymdeithas y Royal Philharmonic, Palmwydd Aur Polònia, honorary doctor of the Lviv University, Marchog Uwch Groes Urdd y Seintiau Maurice a Lasarus, Cadlywydd Urdd Coron yr Eidal, Uwch Croes Urdd Siarl III, Uwch Cordon Urdd Leopold, honorary doctor of Yale University, Doctor honoris causa o Brifysgol Jagiellonian, Krakow, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Rhydychen, Doethur Anrhydeddus Prifysgol Columbia, honorary doctor of the University of Southern California, doethur anrhydeddus Prifysgol Glasgow, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Caergrawnt, honorary doctor of the University of Warsaw, Honorary doctor of the University of Lausanne, Uwch Groes Urdd Polonia Restituta, Silver Cross of the Virtuti Militari, Seren ar Rodfa Enwogion Hollywood  |
| llofnod |
| Delwedd:Ignacy Jan Paderewski signature.svg, Ignacy Jan Paderewski signature PL.svg |

Cerddor a Phrif Weinidog Gwlad Pwyl oedd **Ignacy Jan Paderewski** (18 Tachwedd 1860 – 29 Mehefin 1941) a lladmerydd cryf dros annibyniaeth ei wlad.

Fe'i ganwyd yn Kuryłówka yn fab i Jan Paderewski a'i wraig Poliksena (née Nowicka). Cafodd ei addysg yn: Conservatorium Warsaw.

Roedd e'n Brif Weinidog Gwlad Pwyl rhwng 18 Ionawr 1919 a 27 Tachwedd 1919.

## Cyfeiriadau
# Arfbais Libia

Arfbais Libia|  |
| Enghraifft o: | arfbais genedlaethol  |
| Dechrau/Sefydlu | 27 Chwefror 2011  |
| Gwladwriaeth | Libia  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09k8gl  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

O 1977 hyd 2011, tarian werdd ar frest Hebog Quraysh, arwydd llwyth Muhammad, oedd **arfbais Libia**. Dalia'r hebog yn ei grafangau sgrôl yn dwyn enw llawn y wladwriaeth. Yn sgil dymchwel llywodraeth Muammar al-Gaddafi, nid oes arfbais swyddogol ond defnyddir seren a chilgant ar basbort Libia.

## Cyfeiriadau
# Bws

Bws|  |
| Enghraifft o: | vehicle functional class  |
| Math | cerbyd modur, cerbyd ffordd, passenger vehicle, commercial vehicle  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01bjv  |
| Thesawrws y BNCF | 16949  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Bws 'Traws Cymru', Aberystwyth, 2019
Benz-Omnibus, 1896
Mae **bws** yn gerbyd a ddefnyddir i gludo teithwyr. Yn gyffredinol, gall bws gael digon o seddi i gludo unrhyw le rhwng 8 a 300 o deithwyr. Bysiau yw'r trafnidiaeth cyhoeddus mwyaf cyffredin, er eu bod yn cael eu defnyddio yn nhwristiaeth ac fel cludiant preifat.

Gyda tŵf y defnydd o fysiau gwelwyd yr angen am adeiladu safleoedd bws pwrpasol, fel arfer gydag elfen o gysgod rhag y tywydd. Ceir amrywiaeth eang iawn yn nyluniad yr arhosfeydd bws yma.

## Dolen Allanol

* Diffiniadau o wahanol fathau o fysiau Archifwyd 2009-04-25 yn y Peiriant Wayback

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **fws**, **gorsaf fysiau**, neu **gwmni bysiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am bws
yn Wiciadur.
# Ynys Bathurst

Ynys Bathurst|  |
| Math | ynys  |
| Enwyd ar ôl | Henry Bathurst, 3ydd Iarll Bathurst  |
|  |
| Poblogaeth | 0  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Canadian Arctic Archipelago  |
| Sir | Nunavut  |
| Gwlad |  Canada |
| Arwynebedd | 16,042 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Arctig  |
| Cyfesurynnau | 75.75°N 100°W  |
| Hyd | 117 milltir  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleoliad Ynys Bathurst
Ynys yng ngogledd Canada yw **Ynys Bathurst**. Mae'n un o Ynysoedd Queen Elizabeth, yn ne-ddwyrain yr ynysoedd hyn. Yn weinyddol, mae'r ynys yn rhan o diriogaeth Nunavut.

Mae'n ynys fawr, gydag arwynebedd o 16,042 km², ond nid oes poblogaeth barhaol arni. Roedd pobl Thule yn byw yma am gyfnod o tua 1000 OC ymlaen, yn ystod cyfnod o hinsawdd gynhesach. Yr Ewropeaid cyntaf i gyrraedd yr ynys oedd gwŷr Syr William Edward Parry yn 1819. Enwodd hi ar ôl Henry Bathurst, 3ydd Iarll Bathurst.
# Ieithoedd Khoisan

Ieithoedd Khoisan| Enghraifft o: | teulu ieithyddol  |
| Math | human language  |
| Nifer y siaradwyr |  - 370,000
 |
| cod ISO 639-2 | khi  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04f1p  |
| Quora | Khoisan  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ieithoedd a siaredir yn bennaf yn ne a dwyrain Affrica yw'r **ieithoedd Khoisan**. Yn ne Affrica, siaredir yr ieithoedd yma gan y Khoi a'r San, ac yn nwyrain Affrica gan y Sandawe a'r Hadza. Maent yn adnabyddus am y "cliciau", sy'n unigryw i'r ieithoedd yma, seiniau sy'n cael eu cyfleu mewn ysgrifen fel "!".

Credir fod yr ieithoedd yma yn cael eu siarad ar hyd ardal eang o dde a dwyrain Affrica yn y cyfnod cyn ymledaeniad y Bantu, ond erbyn hyn maent wedi eu cyfyngu i anialwch y Kalahari, yn bennaf yn Namibia a Botswana, a rhan o ganolbarth Tansanïa. Mae'r rhan fwyaf o'r ieithoedd hyn mewn perygl, a rhai ar fin diflannu. Yr unig iaith gyda nifer sylweddol o siaradwyr yw Nama yn Namibia, gyda tua chwarter miliwn yn ei siarad.

Nid oes cytundeb ymysg ieithyddion a ellir ystyried yr iaithoedd Khoisan yn deulu ieithyddol; cred rhai nad oes perthynas agos rhwng y gwahanol ieithoedd. Gellir eu dosbarthu yn nifer o grwpiaqu:

* Hadza
* Sandawe
* Ieithoedd Khoe, y grŵp mwyaf, yn cynnwys 7 iaith
* Ieithoedd Tuu
* Ieithoedd Juu-ǂHoan

Ardaloedd lle siaredir ieithoedd Khoisan (mewn melyn)
# Cynghrair y Cenhedloedd

Cynghrair y Cenhedloedd|  |
|  |
| Enghraifft o: | sefydliad rhynglywodraethol, sefydliad rhyngwladol  |
| Cyllideb | rhyngwladoliaeth  |
| Daeth i ben | 20 Ebrill 1946  |
| Dechrau/Sefydlu | 1919  |
| Lleoliad yr archif | La contemporaine  |
| Pennaeth y sefydliad | Secretary-General of the League of Nations  |
| Olynydd | Y Cenhedloedd Unedig  |
| Isgwmni/au | Women's Advisory Council, League of Nations, Permanent Court of International Justice, y Sefydliad Llafur Rhyngwladol  |
| Pencadlys | palais Wilson, Palace of Nations  |
| Gwladwriaeth | Y Swistir  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04k4l  |
| Quora | League-of-nations  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Corff cydwladol a grëwyd ym 1920 oedd **Cynghrair y Cenhedloedd**. Fe'i sefydlwyd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr 1920, yng Ngenefa yn y Swistir.

Map o'r byd, gan ddangos aelodaeth y Gynghrair rhwng 1920–45. Glas tywyll: aelodau llawn; oren: aelodau rhanol (drwy fandad).
Ymgorfforwyd 'Cyfamod Cynghrair y Cenhedloedd' (ei dogfen sefydlu) yn y cytundebau heddwch a wnaed ar ôl y Rhyfel Mawr, ond gwrthodai'r Unol Daleithiau dderbyn Cytundeb Versailles ac o ganlyniad cafodd ei diarddel o'r Gynghrair. Roedd hyn yn llesteirio gwaith y sefydliad o'r cychwyn cyntaf bron. Serch hynny, llwyddai'r Gynghrair i wneud gwaith pwysig yn datrys anghydfod, yn trefnu cyngresau rhyngwladol ar sawl pwnc ac yn cyflawni gwaith dyngarol.

Fodd bynnag, methodd y Gynghrair a delio â'r sefyllfa ryngwladol a ddatblygai yn y tridegau, megis rhyfel Siapan yn Tsieina, yr Eidal yn Ethiopia ac yn bennaf oll achos yr Almaen, a dynnodd allan o'r Gynghrair ym 1933.

Cymerodd y Cenhedloedd Unedig le'r Cynghrair ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

## Aberystwyth

Un o brif noddwyr a chefnogwyr y Gynghrair yng Nghymru oedd David Davies, Aelod Seneddol sir Drefaldwyn, ŵyr y diwydiannwr enwog o'r un enw ag ef. Roedd hefyd yn Llywydd Prifysgol Aberystwyth. Pan gynigiwyd, ym 1925, na ddylid cynnal y gynhadledd flynyddol (a oedd i fod yn Dresden), yn yr Almaen, cynigiodd David Davies Aberystwyth fel lleoliad iddi, a derbyniwyd hynny. Y flwyddyn wedyn, rhwng 29 Mehefin a 3 Gorffennaf 1926, cynhaliwyd Cynhadledd Flynyddol Cynghrair y Cenhedloedd yn Aberystwyth..

Dyma rai o'r llefydd yr ymwelodd y Gynghrair â nhw:

* 1919 Paris.
* 1919 Llundain.
* 1919 Brwsel.
* 1920 Milan.
* 1920 Genefa.
* 1922 Prag.
* 1923 Fienna.
* 1924 Lyon.
* 1925 Warsaw.
* 1926 **Aberystwyth**.
* 1927 Berlin.
* 1928 Yr Hâg.
* 1928 Prag.
* 1929 Madrid.
* 1934 Brwsel.
* 1936 Genefa.

## Cyfeiriadau
# Llewpart hela

| Llewpart hela |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol |
| Teyrnas: | Animalia |
| Ffylwm: | Chordata |
| Dosbarth: | Mammalia |
| Urdd: | Carnivora |
| Teulu: | Felidae |
| Genws: | Acinonyx |
| Rhywogaeth: | A. jubatus |
| Enw deuenwol |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |

llewpart hela
Mae'r **llewpart hela** (*Acinonyx jubatus*; Saesneg: *cheetah*) yn gath fawr sy'n frodorol i Affrica a de-orllewin Asia (sydd wedi'i chyfyngu heddiw i ganol Iran). Dyma'r anifail tir cyflymaf, sy'n gallu rhedeg ar 80 i 98 km/h (50 i 61 mya), ac felly mae wedi datblygu addasiadau arbenigol ar gyfer cyflymder, gan gynnwys maint ysgafn, coesau hir a thenau a chynffon hir. Yn nodweddiadol mae'n cyrraedd 67-94 cm (26-37 modfedd) wrth yr ysgwydd, ac mae hyd y pen a'r corff rhwng 1.1 a 1.5 m (3 tr 7 i mewn a 4 tr 11 i mewn). Mae oedolion yn pwyso rhwng 21 a 72 kg (46 a 159 pwys). Mae ei ben yn fach ac yn grwn, gyda thrwyn byr a rhediadau wyneb du tebyg i ddagrau. Mae'r gôt fel arfer yn frech neu'n llwydfelyn gwyn hufennog neu welw ac wedi'i gorchuddio'n bennaf â smotiau du solet wedi'u gwasgaru'n gyfartal. Mae pedwar isrywogaeth yn cael eu cydnabod.

## Cyfeiriadau
# Esgid

Esgid|  |
| Math | esgidiau  |
| Yn cynnwys | shoe component  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/06rrc  |
| Thesawrws y BNCF | 4507  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Esgidiau
Dilledyn sy'n cael ei wisgo er mwyn amddiffyn y droed ydy **esgid**. Mae'r droed yn cynnwys mwy o esgyrn nag unrhyw darn arall o'r corff. Dim ond yn ddiweddar mae rhan fwyaf o boblogaeth y byd wedi dechrau gwisgo esgidiau, yn bennaf oherwydd nad oeddynt yn gallu eu fforddio. Mae esgidiau wedi newid a datblygu llawer dros y canrifoedd.

Gelwir crefftwr sy'n gwneud a thrwsio esgidiau yn grydd.

## Darnau'r esgid

* **Gwadn** - Gwaelod yr esgid.
* **Mewnwadn** - Darn o ddefnydd sy'n eistedd o dan y droed. Mae'n bosib ychwanegu mewnwadn arall oherwydd rhesymau iechyd.
* **"Outsole"** - Yr "outsole" ydy'r haen sy'n cyffwrdd y llawr. Mae'r "outsole" yn gallu cael ei wneud o ledr neu rwber.
* **Sawdl** - Ôl gwaelod yr esgid ydy'r sawdl. Fel arfer maent yn cael eu gwneud o'r un defnydd â'r gwadn. Mae'r darn yma yn gallu fod yn uchel ar gyfer ffasiwn neu i wneud i'r gwisgwr edrych yn dalach neu'n wastad ar gyfer defnydd ymarferol.

## Mathau

* Esgid sglefrio iâ
* Sandalau
* Sliperi

Wiciadur
Chwiliwch am esgid
yn Wiciadur.