Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prydferthwch

Pan fo person yn cael mwynhad o edrych ar rywbeth gellir dweud fod y gwrthrych hwnnw yn llawn **prydferthwch**. Gall y gwrthrych fod yn berson, yn anifail, yn lle, yn wrthrych megis afal neu ffenest liw neu hyd yn oed yn syniad. Ei wrthwyneb ydy'r ansoddair "hyll" neu erchyll.

Mewn hen gân werin, fe gymhara'r bardd ei gariad drwy ddweud:

*Mae prydferthwch ail i Eden*
*Yn dy gynnes fynwes, feinwen...*
## Rhai pethau a ystyrir gan lawer yn brydferth

* Blodyn
* Wyneb neu gorff
* Lle (Ardal Glaslyn)
* Ffenest liw yn Notre-Dame de Paris.

Os oes gan y mwynhad hwn (prydferthwch) arlliw rhywiol yn perthyn iddo yna fe ddefnyddir y gair "erotig" yn ei le.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **athroniaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Rhyddfrydiaeth glasurol

Ideoleg ryddfrydol sy'n rhoi pwyslais ar unigolyddiaeth yw **rhyddfrydiaeth glasurol**. Yn gyffredinol mae'n gwrthwynebu ymyrraeth lywodraethol ac yn gweld y wladwriaeth, yng ngeiriau Tom Paine, fel "*necessary evil*" ("drwg angenrheidiol").

## Cyfeiriadau

## Ffynhonnell

* Heywood, Andrew. *Politics* (Palgrave Macmillan, 2007).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Thomas Paine

| Thomas Paine |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Thomas Paine  29 Ionawr 1737 (yn y Calendr Iwliaidd)  Thetford  |
| Bu farw | 8 Mehefin 1809  Greenwich Village  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Prydain Fawr, Unol Daleithiau America, Teyrnas Prydain Fawr, Ffrainc, Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Thetford Grammar School
 |
| Galwedigaeth | athronydd, gwleidydd, ysgrifennwr, entrepreneur, newyddiadurwr, rhyddieithwr, gohebydd gyda'i farn annibynnol  |
| Swydd | Aelod o Gynulliad Cenedlaethol Ffrainc  |
| Adnabyddus am | Common Sense, The Age of Reason, Rights of Man  |
| Priod | Mary Lambert, Elizabeth Ollive  |
| Gwobr/au | Neuadd Enwogion New Jersey  |
| llofnod |
|  |

Awdur gwleidyddol ac athronydd oedd **Thomas Paine** (neu **Tom Paine**) (29 Ionawr 1737 – 8 Mehefin 1809). Cafodd ei eni yn Thetford, Norfolk.

Ar argymhelliad Benjamin Franklin, ymfudodd i America yn 1774 lle cyhoeddodd gyfres o lyfrau pwysig ar hawliau dynol, crefydd a llywodraeth.

Ysgrifennwyd *Rights of Man* gan Paine yn rhannol er mwyn amddiffyn syniadau'r Cymro Richard Price yn erbyn ymosodiad Edmund Burke (*Reflections on the Revolution in France*).

## Llyfryddiaeth

* *Common Sense* (1776)
* *The Rights of Man* (1791)
* *The Age of Reason* (1793)

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Thomas PaineEginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Coleg Etholiadol UDA

Map o ganlyniadau etholiad arlywyddol 2012 gan y Coleg Etholiadol. Barack Obama (D-IL) a enillodd y bleidlais boblogaidd mewn 26 Talaith a Dosbarth Columbiad (glas) a roddodd iddo 332 pleidlais. Mewn 24 Talaith yr enillodd Mitt Romney (R-MA) y bleidlais boblogaidd (coch) a roddodd iddo 206 pleidlais.
*Yn yr erthygl hon mae'r term "etholwr" yn cyfeirio at* "elector"*, sef cynrychiolydd talaith gyfan, neu ran ohoni.*
Y **Coleg etholiadol** yw'r sefydliad sy'n ethol arlywydd ac is-arlwydd yr Unol Daleithiau, bob 4 mlynedd. Nid yw dinasyddion yr Unol Daleithiau'n ethol yr arlywydd a'r is-arlwydd yn uniongyrchol, yn hytrach maent yn ethol "etholwr" sydd fel arfer yn addo pleidleisio am ymgeisydd penodol.

Mae "etholwyr" yn cael eu penodi i bob un o'r 50 talaith yn ogystal ag i Ardal Columbia (a elwir hefyd yn Washington, D.C.).

Mae nifer yr "etholwyr" ym mhob talaith yn cyfateb i nifer aelodau Cyngres yr Unol Daleithiau. Caniateir, drwy'r *Twenty-third Amendment* i Ddosbarth Columbia gael cynifer o "etholwyr" ag sydd gan y dalaith gyda'r nifer lleiaf o etholwyr: 3 ar hyn o bryd. Yn 2016 roedd cyfanswm o 538 etholwr, yn cyfateb i 435 Cynrychiolydd o Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau (*House of Representatives*) a 100 Seneddwr. Yn ogystal â hyn ceir y 3 ychwanegol o Ddosbarth Columbia (Washington, D.C.). Ni all swyddog ffederal fod yn etholwr.

## Y dulliau pleidleisio

Ers y 1880au, mae pob talaith ar wahân i Maine a Nebraska wedi dewis y dull pleidleisio a elwir ganddynt yn *"winner-take-all"*. Hynny yw, mae'r "etholwr" a ddewisir yn tyngu llw y gwnaiff bleidleisio dros yr ymgeisydd arlywyddol sy'n derbyn y nifer fwyaf o bleidleisiau gan y dalaith gyfan. Mae dwy dalaith, Maine a Nebraska, fodd bynnag wedi dewis y dull a elwir yn *"congressional district method"*, drwy rannu eu talaith yn dair rhanbarth, gydag un etholwr ym mhob un o'r rhanbarthau hyn yn cael ei ethol drwy bleidlais poblogaidd a'r ddau arall drwy bleidlais talaith gyfan.

Nid oes deddf yn mynnu fod yn rhaid i'r etholwr fod yn driw i bleidleiswyr ei dalaith hy eu cynrychioli, a chafwyd enghreifftiau yn y gorffennol pan y pleidleisiodd yn wahanol i fwyafrif ei dalaith. Oherwydd hyn aeth ambell dalaith ati i sicrhau fod eu cynrychiolydd (eu hetholwr) yn dilyn barn y mwyafrif, ond yn gyfansoddiadol, nid yw'r fath lwon yn dal dŵr.

Mae'r *Twenty-third Amendment* yn gofyn i'r etholwr fwrw dwy bleidlais - y naill i'r arlywydd a'r llall i'r dirprwy arlywydd.

Yn 21 o'r taleithiau ni cheir deddfau sy'n clymu'r etholwr i bleidleisio yn ôl ei addewid, i drwch y mwyafrif. Mewn 29 talaith (a Dosbarth Columbia) ceir deddfau pwrpas i gosbi'r etholwr sy'n torri'r llw (*faithless elector*) ac yn pleidleisio'n wahanol, ond ni orfodwyd y deddfau hyn ar unrhyw achlysur hyd yma (2016). Mae gan Michigan a Minnesota ddeddfau sy'n gwneud pleidlais di-ffydd yr etholydd yn anghyfreithlon ac yn ddi-rym (*"void"*).

## Cyfeiriadau
# Amtrak

Amtrak|  |
| Math | cwmni rheilffordd |
| Aelod o'r canlynol | Undeb Rheilffyrdd Rhyngwladol |
| Diwydiant | cludiant (rheilffordd) |
| Sefydlwyd | 1 Mai 1971 |
| Aelod o'r canlynol | Undeb Rheilffyrdd Rhyngwladol |
| Pencadlys | Gorsaf reilffordd Union |
| Refeniw | 3,240,558,000 $ (UDA) (2016) |
| Incwm gweithredol | -1,020,710,000 $ (UDA) (2016) |
| Cyfanswm yr asedau | 14,084,224,000 $ (UDA) (30 Medi 2016) |
| Perchnogion | Llywodraeth Ffederal yr Unol Daleithiau |
| Gwefan |      |

Mae'r **National Railroad Passenger Corporation**, sy'n gwneud busnes fel **Amtrak** (marc adrodd **AMTK**), yn cael ei weithredu a'i reoli fel corfforaeth er-elw.

Rhodd 20 o reilffyrdd eu gwasanaethau i deithwyr i Amtrak, a chyhoeddwyd gwasanaethau Amtrak ar Mawrth 22, 1971. Dechreuodd gwasaneithau ar 1 Mai. Erbyn 1972, roedd 14 o drenau'n ddyddiol o Efrog Newydd i Washington, D.C. ac 11 o Efrog Newydd i Foston ar Goridor y Gogledd-ddwyrain. Estynnwyd gwasanaethau i Chicago erbyn 1975.

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* Gwefan Amtrak

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gludiant**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am yr **Unol Daleithiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Efrog Newydd (talaith)

Efrog Newydd|  |
|  |
| Arwyddair | I Love New York  |
| Math | taleithiau'r Unol Daleithiau  |
| Enwyd ar ôl | Dug Iorc  |
| En-us-New York.ogg  |
| Prifddinas | Albany  |
| Poblogaeth | 20,201,249  |
| Sefydlwyd | * 26 Gorffennaf 1788
 |
| Pennaeth llywodraeth | Kathy Hochul  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Dwyrain, UTC−05:00, America/Efrog Newydd, UTC−04:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | taleithiau cyfagos UDA  |
| Sir | Unol Daleithiau America  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau America |
| Arwynebedd | 141,300 km²  |
| Uwch y môr | 305 metr  |
| Gerllaw | Llyn Erie, Afon St Lawrence, Swnt Long Island, Bae Efrog Newydd Isaf, Llyn Ontario, Afon Niagara, Llyn Champlain, Cefnfor yr Iwerydd  |
| Yn ffinio gyda | New Jersey, Vermont, Pennsylvania, Connecticut, Massachusetts, Ontario, Québec  |
| Cyfesurynnau | 43°N 75°W  |
| US-NY  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | State of New York  |
| Corff deddfwriaethol | New York State Legislature  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Llywodraethwr Efrog newydd  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Kathy Hochul  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith yng ngogledd-ddwyrain yr Unol Daleithiau yw **Efrog Newydd** (Saesneg: *New York*; Sbaeneg: *Nueva York*). Ei lysenw yw "y Dalaith Ymerodrol" (Saesneg: *the Empire State*), am ei fod yn un o daleithiau cyfoethocaf a mwyaf dylanwadol yr undeb. Mae ganddi boblogaeth o tua 19,500,000.

Lleoliad Efrog Newydd yn yr Unol Daleithiau
## Dinasoedd Efrog Newydd

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | Dinas Efrog Newydd | 8,175,133 |
| 2 | Buffalo | 261,310 |
| 3 | Rochester | 210,565 |
| 4 | Yonkers | 201,588 |
| 5 | Syracuse | 138,560 |
| 6 | **Albany** | 97,856 |
| 7 | New Rochelle | 77,062 |
| 8 | Mount Vernon | 68,321 |
| 9 | Schenectady | 66,135 |
| 10 | Utica | 62.235 |

## Siroedd Efrog Newydd

* Gweler Rhestr o Siroedd Efrog Newydd

## Gweler hefyd

* Dinas Efrog Newydd
* Efrog

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Llywodraeth talaith

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# New York Jets

New York Jets|  |
|  |
| Enghraifft o: | tîm pêl-droed Americanaidd  |
| Rhan o | AFC East  |
| Dechrau/Sefydlu | 1960  |
| Perchennog | Woody Johnson  |
| Rhagflaenydd | New York Titans  |
| Pencadlys | Dinas Efrog Newydd, East Rutherford  |
| Gwladwriaeth | Unol Daleithiau America  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05g49  |
| Quora | New-york-jets  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ninas Efrog Newydd, Efrog Newydd yw'r **New York Jets**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bêl-droed Americanaidd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cyfalaf

Cysyniad economaidd yw **cyfalaf** sy'n cyfeirio at unrhyw beth sy'n hybu a galluogi cread gwerth. Mae cyfalaf wrth wraidd ideoleg economaidd cyfalafiaeth.

## Gweler hefyd

* Cyfalaf benthyg
* Cyfalaf buddsoddion
* Cyfalaf clir
* Cyfalaf crynswth
* Cyfalaf cylchredol
* Cyfalaf nofiol
* Cyfalaf sefydlog

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Lahore

Lahore|  |
| Math | dinas, dinas fawr, endid tiriogaethol gweinyddol, tref ar y ffin, mega-ddinas, prifddinas y dalaith  |
| Lahore pronunciation.ogg  |
| Poblogaeth | 11,126,285  |
| Cylchfa amser | UTC+05:00  |
| Gefeilldref/i | Mashhad, Isfahan, Istanbwl, Buxoro, Samarcand, Dushanbe, Fès, Glasgow, Xi'an, Chicago, Fresno, Amol, Chengdu, 사리원시, Córdoba, Rio de Janeiro  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Wrdw  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Lahore District  |
| Gwlad |  Pacistan |
| Arwynebedd | 1,772 km²  |
| Uwch y môr | 217 ±1 metr  |
| Cyfesurynnau | 31.5497°N 74.3436°E  |
| Cod post | 54000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Metropolitan Corporation Lahore  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Lahore  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas ail-fwyaf Pacistan a phrifddinas talaith Punjab yw **Lahore** (Pwnjabeg: لہور; Wrdw: لاہور). Roedd ganddi boblogaeth o 6,318,745 yn ôl cyfrifiad 1998 ond mae'r boblogaeth wedi cynyddu i fwy na 10 miliwn bellach. Lleolir y ddinas ar Afon Ravi ger y ffin ag India. Mae wedi gwasanaethu fel prifddinas sawl teyrnas ac ymerodraeth dros y mileniwm diwethaf ac mae ganddi lawer o adeiladau hanesyddol o'r cyfnodau hynny. Heddiw, mae'r ddinas yn un o brif ganolfannau economaidd, addysgol a diwylliannol Pacistan.

Caer Lahore
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bacistan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Jiang Zemin

| Jiang Zemin |
| --- |
| Jiang Zemin yn 2002. |
| Ganwyd | 17 Awst 1926  Yangzhou  |
| Bu farw | 30 Tachwedd 2022  o liwcemia, syndrom amharu ar organau lluosog  Shanghai  |
| Man preswyl | Shanghai, Zhongnanhai, Shanghai  |
| *Alma mater* | * Yangzhou High School of Jiangsu Province
* Shanghai Jiao Tong University
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, peiriannydd trydanol  |
| Swydd | General Secretary of the Chinese Communist Party, Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina, Chairman of the Central Military Commission of the Chinese Communist Party, member of the Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Gomiwnyddol Tsieina  |
| Mam | Wang Zhelan  |
| Priod | Wang Yeping  |
| Gwobr/au | Order of the Golden Eagle, Grand Cross of the Order of Good Hope, Order of State of Republic of Turkey, Urdd Tywysog Yaroslav Gall, Dosbarth 1af, Grand Cross of the Order of Tahiti Nui, Medal Pushkin, Uwch Groes Urdd y Gwaredwr, Urdd dros ryddid, Urdd José Martí, Urdd Coron Brwnei, Ordre du Mérite Congolais, Urdd Bethlehem, Urdd Croes y De, National Order of Mali  |

Gwleidydd Tsieineaidd oedd **Jiang Zemin** (17 Awst 1926 – 30 Tachwedd 2022) a wasanaethodd yn Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Gomiwnyddol Tsieina o 1989 i 2002 ac Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina o 1993 i 2003.

Ganed ef yn Yangzhou, yn nhalaith Jiangsu, Gweriniaeth Tsieina. Ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol ym 1946. Graddiodd o Brifysgol Jiao Tong Shanghai ym 1947 gyda gradd mewn beirianneg drydanol. Gweithiodd yn beiriannwr mewn sawl ffatri, ac yna yn bennaeth ar sefydliadau ymchwil technolegol ar draws Tsieina. Ym 1980, fe'i penodwyd yn is-weinidog y comisiwn gwladol ar fewnforion ac allforion. Esgynnodd i swyddi llywodraethol eraill, ac ymunodd â Phwyllgor Canolog y Blaid Gomiwnyddol ym 1982 a'r Biwro Gwleidyddol ym 1987. Gwasanaethodd hefyd yn ddiplomydd i Rwmania.

Ad-drefnwyd arweinwyr y llywodraeth Tsieineaidd yn sgil protestiadau Sgwâr Tiananmen ym 1989, a phenodwyd Jiang i olynu Zhao Ziyang yn swydd Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol ac i olynu Deng Xiaoping yn Gadeirydd y Comisiwn Milwrol Canolog. Ym 1993, etholwyd Jiang yn Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina gan Gyngres Genedlaethol y Bobl, ac wedi marwolaeth Deng ym 1997 ystyriwyd Jiang yn arweinydd goruchaf y wlad. Aeth ati i barhau â pholisïau Deng o ddiwygio'r economi heb ildio awdurdodaeth y Blaid Gomiwnyddol dros gymdeithas Tsieina, gan gynnwys preifateiddio nifer o ddiwydiannau. Ceisiodd hefyd wella cysylltiadau Tsieina ag Unol Daleithiau America.

Ymddiswyddodd Jiang fel Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol yn 2002, ac ildiodd yr arlywyddiaeth yn 2003; fe'i olynwyd yn y ddwy swydd gan Hu Jintao. Bu farw Jiang Zemin yn Shanghai yn 96 oed yn 2022.

## Cyfeiriadau

## Darllen pellach

* Bruce Gilley, *Tiger on the Brink: Jiang Zemin and China's New Elite* (Berkeley, Califfornia: University of California Press, 1998).
* Robert Lawrence Kuhn, *The Man Who Changed China: The Life and Legacy of Jiang Zemin* (Efrog Newydd: Crown Publishers, 2004).
# Itzhak Perlman

| Itzhak Perlman |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 31 Awst 1945  Jaffa  |
| Man preswyl | Dinas Efrog Newydd  |
| Label recordio | Deutsche Grammophon  |
| Dinasyddiaeth | Israel, Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Ysgol Juilliard, Efrog Newydd
* Buchmann-Mehta School of Music
 |
| Galwedigaeth | fiolinydd, arweinydd, athro cadeiriol, addysgwr  |
| Cyflogwr | * Coleg Brooklyn
* Ysgol Juilliard, Efrog Newydd
 |
| Adnabyddus am | Schindler's List  |
| Arddull | cerddoriaeth glasurol  |
| Gwobr/au | Y Medal Celf Cenedlaethol, Gwobr Grammy am Gyraeddiadau Gydol Oes, Chwedl Fyw Llyfrgell y Gyngres, Medal y Rhyddid, Medal Rhyddid yr Arlywydd, Anrhydedd y Kennedy Center, Grammy Award for Best Instrumental Soloist(s) Performance (with orchestra), Grammy Award for Best Instrumental Soloist Performance (without orchestra), Grammy Award for Best Chamber Music Performance, Grammy Award for Best Classical Album, Great Immigrants Award, Royal Philharmonic Society Award (Instrumentalist)  |
| Gwefan |   |

Fiolinydd o Israel yw **Itzhak Perlman** (ganwyd 31 Awst 1945). Cafodd ei eni yn Nhel Aviv.

## Disgograffi

* *Beethoven: Sonatas for Violin and Piano (gyda Vladimir Ashkenazy) (1979)*
* *Brahms: Concerto For Violin in D* (1979)
* *Music for Two Violins (Moszkowski: Suite For Two Violins/Shostakovich: Duets/Prokofiev: Sonata for Two Violins* (gyda Pinchas Zukerman) (1981)
* *The Spanish Album* (1981)
* *Tchaikovsky: Piano Trio in A Minor* (gyda Vladimir Ashkenazy a Lynn Harrell) (1982)
* *Isaac Stern 60th Anniversary Celebration* (1982)
* *Beethoven: The Complete Piano Trios* (gyda Ashkenazy a Harrell) (1988)
* *Brahms: The Three Violin Sonatas* (1991)
* *The American Album - Works of Bernstein, Barber, Foss* (1996)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Siop

Arwydd Cymraeg ar ffenest siop.
Adeilad lle yr adwerthir nwyddau neu/a gwasanaethau yw **siop**. Daw'r gair Cymraeg o'r Saesneg Canol *shop[pe]*, ond ceir hefyd fathiad Cymraeg: *masnachdy*, a *maelfa*. Ceir sawl math o siop ac maen nhw'n chwarae rhan annatod o fywyd yn y cyfnod modern. Ond ni cheir siopau ymhob cyfnod o hanes. Datblygodd siopau gyda thyfiant cylchrediad arian bath a datblygu'r fasnach economaidd yn nhrefi a dinasoedd yr Henfyd. Erbyn heddiw ceir amrywiaeth eang o siopau mawr a bach, o'r siop gornel mewn pentrefi i archfarchnadoedd anferth sy'n gwerthu pob dim dan haul bron.

## Mathau o siopau

* Archfarchnad
* Siop adrannol
* Siop Gymraeg
* Siopau Cymraeg Arlein
* Siop bwtsiar
* Siop bwydydd iach neu 'siop bwydydd naturiol'
* Siop bapur-newydd
* Siop gadwyn
* Siop groser
* Siop ddillad
* Siop elusen
* Siop fferins
* Siop wystl (*pawnshop*)
* Siop lyfrau
* Siop teganau
* Siop trin gwallt neu 'siop farbwr'
* Siop ryw
* Siop sgidiau
* Siop Sgod a Sglods neu 'siop tsips' neu siop sglods

## Dywediadau

* "Siop siafins" - llanast
* "Siop siarad" - *talking shop*

## Gweler hefyd

* Marchnad
* Maelfa
* Canolfan siopa

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am siop
yn Wiciadur.
# Niigata (talaith)

Niigata| Delwedd:Niigata city night view.jpg, 長岡まつり復興祈願花火フェニックス.jpg |
|  |
| Math | taleithiau Japan  |
| Enwyd ar ôl | Niigata  |
|  |
| Prifddinas | Niigata  |
| Poblogaeth | 2,192,319  |
| Sefydlwyd | * 7 Ebrill 1870 (2, Suibara Prefecture, 明治3年3月7日 ,（第2次）)
* 3 Ebrill 1869 (1, Echigo Prefecture, 明治2年2月22日 ,（第1次）)
* 31 Rhagfyr 1871
 |
| Anthem | Niigata Kenminka  |
| Pennaeth llywodraeth | Hideyo Hanazumi  |
| Cylchfa amser | UTC+09:00, amser safonol Japan  |
| Gefeilldref/i | Heilongjiang  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Japan  |
| Gwlad |  Japan |
| Arwynebedd | 12,582.47 km²  |
| Yn ffinio gyda | Toyama, Nagano, Gunma, Fukushima, Yamagata  |
| Cyfesurynnau | 37.90247°N 139.02317°E  |
| JP-15  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Niigata prefectural government  |
| Corff deddfwriaethol | Niigata Prefectural Assembly  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | governor of Niigata Prefecture  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Hideyo Hanazumi  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith Niigata yn Japan
Talaith yn Japan yw **Niigata** neu **Talaith Niigata** (Japaneg: 新潟県 Niigata-ken), wedi ei lleoli ar arfordir gogleddol rhanbarth Chūbu ar ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Niigata.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# 1871

18g - **19g** - 20g

1820au 1830au 1840au 1850au 1860au - **1870au** - 1880au 1890au 1900au 1910au 1920au

1866 1867 1868 1869 1870 - **1871** - 1872 1873 1874 1875 1876

---

## Digwyddiadau

* 2 Ionawr - Mae Amadeus I yn dod brenin Sbaen.
* Mawrth - Henry Morton Stanley yn mynd i chwilio am David Livingstone yn Affrica.
* Awst - Agoriad yr orsaf reilffordd Llanharry.
* 31 Awst - Mae Adolphe Thiers yn dod yn Arlywydd Ffrainc.
* 10 Tachwedd - Mae Henry Morton Stanley yn dod o hyd i David Livingstone yn Affrica.

## Genedigaethau

* 5 Mawrth - Rosa Luxemburg, gwleidydd (m. 1919)
* 31 Mawrth - Arthur Griffith, sylfaenydd ac arweinydd cyntaf Sinn Féin (m. 1922)
* 6 Ebrill - Tywysog Alexander John o Gymru, mab Tywysog a Thywysoges Cymru (m. 7 Ebrill 1871)
* 3 Gorffennaf - W. H. Davies, bardd (m. 1940)
* 10 Gorffennaf - Marcel Proust, llenor (m. 1922)
* 19 Awst - Orville Wright (m. 1948)
* 28 Awst - Mabel Beardsley actores (m 1916
* 30 Awst - Ernest Rutherford, ffisegydd (m. 1937)
* 21 Medi - Alfred Brice, chwaraewr rygbi (m. 1938)
* 1 Tachwedd - Stephen Crane, awdur (m. 1900)
* 27 Tachwedd - Robert Evans (Cybi), llenor a hanesydd (m. 1956)

## Marwolaethau

* 11 Mai - John Herschel, seryddwr, 79
* 2 Awst - David James (Dewi o Ddyfed), awdur, 68
* 18 Hydref - Charles Babbage, mathemategydd, 79

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Lewis Carroll - *Through the Looking-Glass*
* George Eliot - *Middlemarch*
* Robert Fowler, MD - *A Complete History of the Case of the Welsh Fasting-Girl*
* James Kenward - *Ab Ithel*

### Barddoniaeth

* Arthur Rimbaud - *Le Bateau ivre*

### Cerddoriaeth

* Georges Bizet - *Jeux d'enfants*
* Giuseppe Verdi - *Aida* (opera)
# Garan gwyn Siberia

| Garan gwyn Siberia *Grus leucogeranus*

 |
| --- |
| Statws cadwraeth |
|  Mewn perygl difrifol  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol |
| Teyrnas: | Animalia |
| Ffylwm: | Chordata |
| Dosbarth: | Aves |
| Urdd: | Gruiformes |
| Teulu: | Gruidae |
| Genws: | Leucogeranus[\*] |
| Rhywogaeth: | Leucogeranus leucogeranus |
| Enw deuenwol |
| Leucogeranus leucogeranus  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Garan gwyn Siberia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: garanod gwyn Siberia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Grus leucogeranus; yr enw Saesneg arno yw *Great white crane*. Mae'n perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. leucogeranus*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu

Mae'r garan gwyn Siberia yn perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Brolga | Grus rubicunda |  |
| Garan coronog | Balearica pavonina |  |
| Garan coronog y De | Balearica regulorum |  |
| Garan cycyllog | Grus monacha |  |
| Garan glas | Anthropoides paradiseus |  |
| Garan gyddfddu | Grus nigricollis |  |
| Garan Manshwria | Grus japonensis |  |
| Garan mursenaidd | Anthropoides virgo |  |
| Garan twyni | Grus canadensis |  |
| Garan ubanol | Grus americana |  |
| Grus grus | Grus grus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Garan gwyn Siberiagan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Lluoedd arfog

Gelwir y fyddin, y llynges a'r awyrlu gyda'i gilydd yn **Lluoedd Arfog** (yn achos gwledydd heb lynges nac awyrlu fawr y fyddin yw lluoedd arfog y wlad). Eu hamcan fel arfer yw amddiffyn gwlad rhag ymosodiad, er y gallant ymosod ar wlad arall hefyd wrth gwrs. Mae'r fyddin yn amddiffyn neu ymosod ar dir, yr awyrlu yn yr awyr ac i ollwng bomiau, a'r llynges ar y môr.

Mae'r milwyr, y llongwyr, a'r awyrlu yn gwisgo iwnifform fel y gellir eu gwahaniaethu oddi wrth y gelyn.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.