# Ieithoedd Tyrcaidd

Ieithoedd Tyrcaidd| Enghraifft o: | teulu ieithyddol  |
| Math | human language  |
| Yn cynnwys | Common Turkic languages, Oghuric  |
| Nifer y siaradwyr |  - 300,000,000
 |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Map o ddosraniad canghennau'r ieithoedd Tyrcaidd yn Ewrasia yn yr 21g:
     De-orllewin (Oghuz)
     De-ddwyrain (Karluk)
     Khalaj (Arghu)
     Gogledd-orllewin (Kipchak)
     Tsafasieg (Oghur)
     Gogledd-ddwyrain (Siberaidd)
Teulu ieithyddol sydd yn cynnwys o leiaf 35 o ieithoedd yw'r **ieithoedd Tyrcaidd** neu'r **ieithoedd Tyrcig** a siaredir gan y bobloedd Dyrcig ar draws Ewrasia, yn Nwyrain Ewrop, y Cawcasws, Canolbarth Asia, Gorllewin Asia, Gogledd Asia (yn enwedig Siberia), a Dwyrain Asia. Tarddodd yr ieithoedd Tyrcaidd, ar ffurf y broto-Dyrceg, yng ngorllewin Tsieina a Mongolia, a lledaenodd i'r gorllewin, ar draws rhanbarth Tyrcestan a thu hwnt, yn sgil ymfudiadau'r bobloedd Dyrcig yn ystod y mileniwm cyntaf OC. Siaredir iaith Dyrcaidd yn frodorol gan ryw 170 miliwn o bobl, a chan gynnwys siaradwyr ail iaith mae mwy na 200 miliwn o bobl yn medru ieithoedd o'r teulu hwn. Tyrceg ydy'r iaith Dyrcaidd a chanddi'r nifer fwyaf o siaradwyr, ac mae ei siaradwyr brodorol yn Anatolia a'r Balcanau yn cyfri am ryw 40% o'r holl siaradwyr Tyrcaidd yn y byd.

Mae sawl ffordd o ddosbarthu'r ieithoedd Tyrcaidd, a fel rheol fe'i rhennir yn ddau gangen – yr ieithoedd Oghur a'r ieithoedd Tyrcaidd Cyffredin – a chwech neu saith is-gangen. O'r ieithoedd byw, Tsafasieg yw unig aelod y gangen Oghur; mae'r gangen Dyrcaidd Cyffredin yn cynnwys pob iaith Dyrcaidd byw arall, gan gynnwys yr is-ganghennau Oghuz, Kipchak, Karluk, Arghu, a Siberaidd. Nodweddir yr ieithoedd Tyrcaidd gan gytgord llafariaid, cyflyniad, a diffyg cenedl enwau. Rhennir cyd-ddealltwriaeth i raddau helaeth gan ieithoedd yr is-gangen Oghuz, gan gynnwys Tyrceg, Aserbaijaneg, Tyrcmeneg, Qashqai, Gagauz, a Gagauz y Balcanau, a hefyd Tatareg y Crimea, iaith Kipchak sydd wedi ei dylanwadu'n gryf gan dafodieithoedd Oghuz. Rhennir cyd-eglurder i raddau gan ieithoedd yr is-gangen Kipchak, yn enwedig y Gasacheg a'r Girgiseg. Gellir gwahaniaethu rhyngddynt yn seinegol tra bo'r eirfa a'r ramadeg yn hynod o debyg. Hyd at yr 20g, ysgrifennwyd y Gasacheg a'r Girgiseg drwy gyfrwng y ffurf lenyddol ar Tsagadai.
Gellir dadlau bod elfen gref o gontiniwum tafodieithol yn perthyn ar draws y gwahanol ieithoedd Tyrcaidd.

Dengys yr ieithoedd Tyrcaidd gryn dipyn o debygrwydd i'r ieithoedd Mongolaidd, Twngwsaidd, Coreaidd, a Japonaidd. O'r herwydd, awgrymodd ambell ieithydd eu bod i gyd yn perthyn i'r teulu ieithyddol Altäig, ond bellach gwrthodir y dosbarthiad hwnnw gan ieithyddion hanesyddol, yn enwedig yn y Gorllewin. Am gyfnod, tybiwyd i'r ieithoedd Wralaidd berthyn i'r rheiny hefyd yn ôl y ddamcaniaeth Wral-Altäig. Fodd bynnag, nid oes digon o dystiolaeth i gytuno ar fodolaeth y naill macro-deulu ieithyddol na'r llall, a phriodolir cyd-nodweddion yr ieithoedd hynny i gyswllt iaith cynhanesyddol.

## Dosbarthiad

* Ieithoedd Oghur
	+ Tsafasieg
	+ Casareg†
	+ Bwlgareg†
* Ieithoedd Tyrcaidd Cyffredin
	+ Ieithoedd Oghuz (De-orllewin)
		- Salareg
		- Oghuz y Gorllewin
			* Hen Dyrceg Anatolaidd†
				+ Tyrceg Otomanaidd†
					- Tyrceg
			* Aserbaijaneg
			* Gagauz
			* Gagauz y Balcanau
			* Pecheneg† (ansicr)
		- Oghuz y Dwyrain
			* Tyrcmeneg
			* Tyrceg Khorasan
		- Oghuz y De
			* Qashqai
	+ Ieithoedd Karluk (De-ddwyrain)
		- Karluk y Gorllewin
			* Wsbeceg
		- Karluk y Dwyrain
			* Wigwreg
			* Äynu
			* Ili Turki
			* Tsagadai†
			* Karakhanid
			* Khorezmian
	+ Ieithoedd Arghu
		- Khalaj
	+ Ieithoedd Kipchak (Gogledd-orllewin)
		- Kipchak–Bwlgar (Wralaidd, Wral-Caspiaidd)
			* Bashkir
			* Tatareg
			* Hen Datareg†
		- Kipchak–Cuman (Ponto-Caspiaidd)
			* Karachay-Balkar
			* Kumyk
			* Karaim
			* Krymchak
			* Urum
			* Tatareg y Crimea
			* Cuman†
		- Kipchak–Nogai (Aralo-Caspiaidd)
			* Casacheg
			* Karakalpak
			* Tatareg Siberia
			* Nogai
		- Cirgiseg–Kipchak
			* Cirgiseg
		- Kipchak y De
			* Fergana Kipchak†
	+ Ieithoedd Siberaidd (Gogledd-ddwyrain)
		- Siberaidd Gogleddol
			* Yakut/Sakha
			* Dolgan
		- Siberaidd Deheuol
			* Sayan
				+ Twfaneg
				+ Tofa
			* Yenisei
				+ Khakas
				+ Fuyü Gïrgïs
				+ Shor
				+ Wigwreg y Gorllewin
			* Chulym
			* Altäeg
			* Hen Dyrceg
				+ Tyrceg Orkhon†
				+ Hen Wigwreg†

## Gweler hefyd

* Continiwm tafodiaith
* Cyd-ddeallusrwydd ieithyddol

## Cyfeiriadau