# San Francisco

San Francisco|  |
| Arwyddair | Gold in Peace, Iron in War  |
| Math | charter city and county, dinas yn yr Unol Daleithiau, dinas fawr, sanctuary city  |
| Enwyd ar ôl | Ffransis o Assisi  |
| LL-Q809 (pol)-Poemat-San Francisco.wav, De-San Francisco.ogg, Nl-San Francisco.ogg  |
| Poblogaeth | 873,965  |
| Sefydlwyd | * 29 Mehefin 1776
 |
| Pennaeth llywodraeth | Daniel Lurie  |
| Cylchfa amser | UTC−08:00, UTC−07:00, Cylchfa Amser y Cefnfor Tawel  |
| Gefeilldref/i | Zürich, Abidjan, Burgas, Caracas, Sydney, Thessaloníci, Taipei, Corc, Haifa, Dinas Ho Chi Minh, Manila, Osaka, Seoul, Shanghai, Vladivostok, Addis Ababa, Assisi, Bangalore, Bwcarést, Caltagirone, Valparaíso, Napoli, Alassio, Belém, Lisbon, Amman, Tref y Penrhyn, Kraków, Ischia, Paris, Kiel, Barcelona, Callao, Guiyang  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ardal Bae San Francisco, San Francisco–San Mateo–Redwood City metropolitan division  |
| Sir | Califfornia  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau America |
| Arwynebedd | 600.592202 km², 600.59028 km²  |
| Uwch y môr | 30 metr  |
| Gerllaw | Bae San Francisco, Y Cefnfor Tawel, Golden Gate  |
| Yn ffinio gyda | Sausalito, Richmond, Alameda, Brisbane, Daly City  |
| Cyfesurynnau | 37.775°N 122.4194°W  |
| Cod post | 94102, 94103, 94104, 94105, 94107, 94108, 94109, 94110, 94111, 94112, 94114, 94115, 94116, 94117, 94118, 94119, 94120, 94121, 94122, 94123, 94124, 94125, 94126, 94127, 94128, 94129, 94130, 94131, 94132, 94133, 94134, 94137, 94139, 94140, 94141, 94142, 94143, 94144, 94145, 94146, 94147, 94151, 94158, 94159, 94160, 94161, 94163, 94164, 94172, 94177, 94188  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | San Francisco Board of Supervisors  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer San Francisco  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Daniel Lurie  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | José Joaquín Moraga, Francisco Palóu  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas a sir yng Nghaliffornia yn Unol Daleithiau America yw **San Francisco** (**Dinas a Sir San Francisco**). Dyma yw'r bedweredd ddinas mwyaf poblog yng Nghaliffornia a'r drydedd ddinas ar ddeg mwyaf poblog yn yr Unol Daleithiau, gyda 744,230 o bobl yn byw yn y ddinas a 7,533,384 o bobl yn byw yn Ardal Bae San Francisco. San Francisco yw'r ddinas gyda'r dwysedd poblogaeth fwyaf yn y dalaith a'r ddinas gyda dwysedd ail fwyaf yn yr Unol Daleithiau. Lleolir y ddinas ar ben pellaf penrhyn San Francisco, gyda'r Cefnfor Tawel i'r gorllewin iddi a Bae San Francisco i'r gogledd a'r dwyrain.

Ym 1776, sefydlodd y Sbaenwyr amddiffynfa wrth y Golden Gate a chenhadaeth a enwyd ar gyfer Ffransis o Assisi. Yn sgîl y Rhuthr am Aur ym 1849, aeth y ddinas trwy gyfnod o dŵf cyflym, a drawsnewidiodd y ddinas nes ei bod y ddinas fwyaf ar yr Arfordir Orllewinol ar y pryd. Ym 1906, cafodd San Francisco ei tharo gan ddaeargryn a thân a chafodd mwy na 3,000 o bobl eu lladd a rhan helaeth o'r ddinas ei dinistrio. Ail-adeiladwyd y ddinas yn gyflym, gan gynnal Arddangosfa Ryngwladol Panama-Pasiffig naw mlynedd yn ddiweddarach. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, San Francisco oedd y man ffarwelio ar gyfer nifer o filwyr. Pan ddaeth y rhyfel i ben, arweiniodd y don o filwyr yn dychwelyd, mewnfudiad enfawr, agweddau rhyddfrydol, a ffactorau eraill at yr Haf o Gariad a'r mudiad hawliau hoyw, gan gadarnhau statws San Francisco fel canolfan rhyddfrydol yn yr Unol Daleithiau.

Erbyn heddiw, mae San Francisco yn ganolfan ryngwladol o ran y byd ariannol, cludiant a diwylliant. Mae'r ddinas hefyd yn gyrchfan gwyliau poblogaidd i dwristiaid sy'n enwog am ei niwl hafaidd, ei bryniau serth niferus, ei chymysgedd o bensaernïaeth Fictoraidd a modern, ei thirnodau bydenwog fel Pont Golden Gate, ei cherbydau ceblau a Thref Tsieina.

## Daearyddiaeth

Penrhyn San FransiscoLleolir San Francisco ar arfordir gorllewinol yr Unol Daleithiau, ar ddiwedd Penrhyn San Francisco, ac mae'n cynnwys rhannau helaeth o'r Cefnfor Tawel a Bae San Francisco o fewn ei ffiniau. Mae sawl ynys, Ynys Alcatraz, Treasure Island, a'r Ynys Yerba Buena gyferbyn, a rhannau bychain o ynys Alameda, Ynys y Garreg Goch, ac Ynys yr Angylion i gyd yn rhan o'r ddinas. Yn fras, mae'r prif dir o fewn ffiniau'r ddinas yn cynnwys "sgwâr saith milltir gyda saith milltir," yn ôl y trigolion lleol, er mewn gwirioedd mae arwynebedd y ddinas, gan gynnwys y dŵr yn 232 milltir sgwâr (600 km2).

Mae San Francisco yn enwog am ei bryniau. Ceir yno dros 50 o fryniau o fewn ffiniau'r ddinas. Enwyd rhai cymdogaethau ar ôl y bryn lle maent wedi eu lleoli, gan gynnwys Nob Hill, Pacific Heights, a Russian Hill. Yn agos i ganolbwynt ddaearyddol y ddinas, i'r de-orllewin o ardal "downtown", ceir nifer o fryniau llai poblog. Mae Twin Peaks, sy'n bâr o fryniau yn un o fannau uchaf y ddinas, yn fan poblogaidd i weld y ddinas. Mae bryn mwyaf San Francisco, Mount Davidson, yn 925 troedfedd (282 m) o uchder ac ar ei ben mae yna groes 103 troedfedd (31 m) o uchder, a adeiladwyd ym 1934. Dominyddir yr ardal hon hefyd gan Dŵr Sutro, tŵr darlledu radio a theledu coch a gwyn.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Arboretum Strybing
* Carchar Alcatraz
* Parc Candlestick
* Pont Golden Gate
* Tref Tsieina
* Tŵr Coit

## Pobl o San Francisco

* Levi Strauss (1829-1902), dyn busnes
* Robert Frost (1874-1963), bardd
* Alice B. Toklas (1877-1967), awdures a ffrind Gertrude Stein
* Mel Blanc (1908-1989), actor a chomediwr
* Clint Eastwood (g. 1930), actor, cyfarwyddwr a gwleidydd
* Jerry Garcia (1942-1995), cerddor
* Courtney Love (g. 1964), cerddores

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol Dinas a Sir San Francisco
* (Saesneg) Amgueddfa rhithiol o Ddinas San Francisco
* (Saesneg) Canolfan Hanes Llyfrgell Gyhoeddus San Francisco Archifwyd 2009-08-29 yn y Peiriant Wayback

## Oriel

* Pont Golden Gate
* Car cablen San Francisco
* Maes awyr y ddinas
* Palas y Celfyddydau Meinion
* Y Presidio
* Y Merched Peintiedig