Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ynysoedd Hawaii

Ynysoedd Hawaii|  |
| Math | ynysfor, ardal ddiwylliannol  |
| Enwyd ar ôl | John Montagu, 4ydd Iarll Sandwich, Hawaii  |
|  |
| Cylchfa amser | Hawaii–Aleutian Time Zone  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Hawaii  |
| Gwlad | Unol Daleithiau America  |
| Arwynebedd | 16,636 km²  |
| Uwch y môr | 4,205 metr  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 20.75°N 156.15°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor yng Ngogledd y Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Hawaii** (Hawäieg: *Mokupuni o Hawai‘i*) sy'n cynnwys wyth prif ynys, nifer o atolau, nifer o ynysigau llai, a morfynyddoedd. Ac eithrio Midway, sydd yn diriogaeth anghorfforedig o'r Unol Daleithiau, mae Ynysoed Hawaii yn ffurfio Hawaii, un o daleithiau'r Unol Daleithiau. Hen enw'r ynysfor oedd Ynysoedd Sandwich, enw a roddwyd gan y fforiwr James Cook.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ynysfor Maleia

Ynysfor Maleia| Map o'r byd yn dangos Ynysfor Maleia (gwyrdd). |
| Math | ynysfor, grŵp, rhanbarth  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Maleisia, Indonesia, Singapôr, Brwnei, Dwyrain Timor, Papwa Gini Newydd, y Philipinau  |
| Arwynebedd | 2,000,000 km²  |
| Gerllaw | Cefnfor India, Y Cefnfor Tawel  |
| Cyfesurynnau | 2.080582°S 126.546887°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Grŵp o ynysoedd trofannol yn Ne Ddwyrain Asia ac ynysfor mwyaf y byd yw **Ynysfor Maleia** a leolir ar hyd ororau Cefnfor India â'r Cefnfor Tawel, rhwng gorynys Indo-Tsieina ac Awstralia. Mae'n cynnwys y 17,000 o ynysoedd yn Indonesia a'r 7,000 o ynysoedd yn y Philipinau, yn ogystal ag ynysoedd a rhannau o ynysoedd sydd yn eiddo i Frwnei, Dwyrain Timor, Maleisia, Papwa Gini Newydd, a Singapôr. Adwaenir yr ynysfor gan sawl term arall, gan gynnwys yr enw Indoneseg Nusantara a'r hen enw Ewropeaidd India'r Dwyrain.

Estynnir am ryw 6,000 km ar hyd y cyhydedd, gydag hyd o 3,500 km o'r gogledd i'r de ar ei fwyaf. Mae'r amryw ynysoedd yn amgylchynu moroedd Sulu, Celebes, Manda, Molucca, Jawa, Flores, a Savu. Gwahanir yr ynysoedd oddi ar dir mawr Asia i'r gogledd-orllewin gan Gulfor Malacca a Môr De Tsieina, oddi ar ynys Taiwan i'r gogledd gan Sianel Bashi, ac oddi ar Awstralia i'r de gan Gulfor Torres.

Yn nhermau strwythur y Ddaear, rhennir Ynysfor Maleia yn dair rhan: Ysgafell Sunda, sydd yn rhan o ysgafell gyfandirol Indo-Tsieina ac yn cynnwys Sumatra, Jawa, a Borneo; Ysgafell Sahul, sydd yn cysylltu cyfandir Awstralia â Gini Newydd; a'r ardal rhyngddynt, sydd yn cynnwys nifer o ynysoedd llai o faint. Fel arfer, cynhwysir Gini Newydd—a rheolir gan Indonesia yn y gorllewin a Phapwa Gini Newydd yn y dwyrain—yn rhan o'r ynysfor, er nad yw'n rhan o'r un plât tectonig â'r holl ynysoedd eraill; ni fyth cynhwysir Ynysoedd Andaman a Nicobar i'r gorllewin, nac Ynysfor Bismarck i'r dwyrain, na Thaiwan i'r gogledd.

## Cyfeiriadau
# Trofan yr Afr

Trofan yr Afr|  |
| Math | tropic, rhanbarth  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Hemisffer y De  |
| Gwlad | Namibia, Botswana, De Affrica, Mosambîc, Madagasgar, Awstralia, Tsile, yr Ariannin, Paragwái, Brasil  |
| Cyfesurynnau | 23.43669°S 0.000000°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Trofan yr Afr** yn llinell ledred. Lleolir 20 °30'D. Dyma'r llinell bellaf i'r dde lle mae'n bosib i'r haul arddangos yn syth uwchben am ganol ddydd.

Trofan yr Afr ar Fap y Byd
Trofan yr Afr, Gorllewin Awstralia yn Awst 2008
# Môr Aral

Môr Aral|  |
| Math | cynlyn  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ardal Môr Canoldir  |
| Sir | Casachstan  |
| Gwlad | Casachstan, Wsbecistan  |
| Arwynebedd | 8,303 km²  |
| Uwch y môr | 31 metr  |
| Cyfesurynnau | 45°N 60°E  |
| Dalgylch | 690,000 cilometr sgwâr  |
| Hyd | 428 cilometr  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Môr neu lyn yng Nghanolbarth Asia yw **Môr Aral** (Casacheg: Арал теңізі, *Aral tengizi*, Rwseg: Аральскοе мοре, Tajik/Perseg: Daryocha-i Khorazm, *Llyn Khwarazm*). Mae ei ran ogleddol yng Nghasachstan a'r rhan ddeheuol yn Karakalpakstan, rhanbarth o Wsbecistan. Ystyr yr enw yw "Môr yr Ynysoedd"; ceir dros 1,500 o ynysoedd ynddo,

Ers y 1960au mae arwynebedd Môr Aral wedi bod yn lleihau, wedi i gwrs yr afonydd Amu Darya a Syr Darya sy'n llifo iddo gael eu newid gan yr Undeb Sofietaidd ar gyfer dyfrhau cnydau. Erbyn 2004, nid oedd ganddo ond 25% o'i arwynebedd gwreiddiol, ac roedd lefel yr halen yn ei ddyfroedd wedi cynyddu bron bum gwaith, gan ladd llawer o'r anifeiliaid a phlanhigion ynddo. Mae llygredd yn broblem fawr hefyd. Ar hyn o bryd mae ymdrechion yng Nghasachstan i achub rhan ogleddol y llyn.

Môr Aral
Crebachu Môr Aral rhwng 1960 a 2014
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Asia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lyn**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Môr Bohai

Môr Bohai|  |
| Math | môr ymylon  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Y Môr Melyn, Y Cefnfor Tawel  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 77,000 km²  |
| Cyfesurynnau | 38.7°N 119.9°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleoliad Môr Bohai
Môr ger arfordir Tsieina yw **Môr Bohai** (渤|渤, Bó Hǎi), hefyd **Gwlff Bohai** neu **Bo Hai**. Mae'n ffurfio rhan fewnol y Môr Melyn, ac yn cael ei wahanu oddi wrth y gweddill o'r môr hwnnw gan ddau benrhyn, Liaodong a Shandong .

Mae gan y môr arwynebedd o tua 78,000 km². Oherwydd ei fod yn agos i Beijing, mae'n un o'r moroedd prysuraf yn y byd. Llifa afon Huang He i mewn iddo.