# Y Môr Coch

Y Môr Coch|  |
| Math | môr  |
| Enwyd ar ôl | coch  |
|  |
| Cysylltir gyda | Y Môr Canoldir, Camlas Suez  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Cefnfor India  |
| Gwlad | Yr Aifft, Sawdi Arabia, Swdan, Jibwti, Eritrea, Iemen, Israel, Gwlad Iorddonen  |
| Arwynebedd | 445,816 km²  |
| Uwch y môr | 0 metr  |
| Yn ffinio gyda | Gogledd Affrica, Y Dwyrain Canol  |
| Cyfesurynnau | 22°N 38°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Map o'r **Môr Coch**
Delwedd loeren o'r **Môr Coch**
Hen ffresgo o Dura Europos yn dangos Moses yn arwain ei bobl trwy'r **Môr Coch**
Pysgod ar rîff cwrel, **Môr Coch** yr Aifft
Mae'r **Môr Coch** yn fraich hir gul o Gefnfor India sy'n gorwedd rhwng gogledd-ddwyrain Affrica a gorynys Arabia yng Ngorllewin Asia. Yn ddaearegol mae'n rhan o Ddyffryn y Rhwyg Mawr (*Great Rift Valley*). Ei arwynebedd yw 438,000 km² (169,076 milltir²).

## Daearyddiaeth

Mae'n ymestyn tua 2400 km (1490 milltir) i'r gogledd-ogledd-orllewin o gulfor Bab al Mandab rhwng Gwlff Aden a'r Môr Coch ei hun, sy'n ddarn bach o fôr rhwng Bab al Mandab yn Jibwti a phwynt mwyaf gorllewinol yr Iemen. Yn y gogledd fe'i cysylltir â'r Môr Canoldir gan Culfor Suez a Chamlas Suez. Yn ei ben gogleddol hefyd mae Gwlff Aqaba yn ymestyn i'r gogledd-ddwyrain rhwng Sinai a Sawdi Arabia ac mae gan Israel a Gwlad Iorddonen stribyn cul o dir yn ei ben eithaf.

Ar ei lannau mae arfordiroedd yr Aifft, Swdan, Eritrea a Jibwti yn Affrica ac Iemen, Sawdi Arabia a'r Sinai (yn yr Aifft) yng Ngorllewin Asia.

## Hanes

Yn hanesyddol mae'r Môr Coch wastad wedi bod yn sianel pwysig i fasnach forol ond tyfodd yn gyflym mewn pwysigrwydd yn sgîl agor Camlas Suez yn 1869.

Yr Eifftwyr Hynafol oedd y cyntaf i geisio archwilio'r Môr Coch. Yn y Beibl mae hanes yr Exodus yn adrodd sut y bu i Moses arwain yr Israeliaid drwy ddyfroedd y môr (cyfeiriad at y Môr Pabwyr hynafol, ar safle Culfor Suez heddiw, efallai) a boddi o fyddin Pharo ynddo.

Fodd bynnag, morwr Groegaidd o'r enw Hippalus a roddodd gyhoeddusrwydd rhyngwladol fel petai i'r Môr Coch trwy ei gyfrol ar fordaith i gyffiniau Eritrea; agorwyd masnach eang a buddiol rhwng Ewrop ac Asia mewn canlyniad. Am ganrifoedd bu morwyr Arabaidd yn hwylio'r môr yn eu dhows, rhwng Affrica ac Arabia ac rhwng yr Aifft ac is-gyfandir India.

Bu'n rhaid aros tan y 15g i Ewrop ddechrau cymryd diddordeb yn y môr. Yn 1798 gorchmynodd Ffrainc i Napoleon Bonaparte oresgyn yr Aifft a dwyn y Môr Coch. Er iddo fethu yn ei ymdrech arweiniodd hynny i'r peiriannydd J.B. Lepere ail edrych ar gynlluniau i adeiladu camlas, syniad a wyntyllwyd am y tro cyntaf yn oes y Pharos. Agorwyd Camlas Suez yn 1869. Y pryd hynny rhannai Prydain, Ffrainc a'r Eidal wersyllfaoedd masnach yno.

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd bu'r ardal yn destun ymgiprys am ddylanwad rhwng yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd; yn y cyfamser tyfodd maint y drafnidiaeth llongau olew yn sylweddol. Fodd bynnag, mewn canlyniad i'r Rhyfel Chwech Diwrnod caewyd Camlas Suez o 1967 hyd 1975 a lleihaewyd y drafnidiaeth. Byth ers hynny nid yw Suez a'r Môr Coch wedi adfer eu lle yn wyneb cystadleuaeth o lwybr forol Penrhyn Gobaith Da.

## Trefi a dinasoedd

Mae'r trefi a dinasoedd ar lan y Môr Coch yn cynnwys:

* Aqaba العقبة ,
* Arkiko,
* Assab,
* Dahabدهب ,
* Eilat אילת ,
* Hala'ib حلايب ,
* Al Hudaydah الحديدة,
* Hurghada الغردقة,
* Jeddahجدة ,
* Marsa Alamمرسى علم ,
* Massawa,
* Nuweiba نويبع ,
* Port Safaga ميناء سفاجا ,
* Port Swdan بورت سودان ,
* Sharm el-Sheikh شرم الشيخ ,
* Suakin سواكن,
* El Suweis السويس ,
* Taba الطور,
* El-Tor الطور

## Gweler hefyd

* Camlas Suez

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Casgliad o luniau tanfor o ffawna'r Môr Coch