Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Terry County, Texas

Terry County|  |
| Math | sir Texas  |
| Enwyd ar ôl | Benjamin Franklin Terry  |
|  |
| Prifddinas | Brownfield  |
| Poblogaeth | 11,831  |
| Sefydlwyd | * 1876
 |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser Canolog  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 2,308 km²  |
| Talaith | Texas |
| Yn ffinio gyda | Hockley County, Lynn County, Dawson County, Gaines County, Yoakum County, Cochran County, Lubbock County  |
| Cyfesurynnau | 33.17°N 102.34°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America yw **Terry County**. Cafodd ei henwi ar ôl Benjamin Franklin Terry. Sefydlwyd Terry County, Texas ym 1876 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Brownfield.

Mae ganddi arwynebedd o 2,308 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 0.2% .  Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 11,831 (1 Ebrill 2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda Hockley County, Lynn County, Dawson County, Gaines County, Yoakum County, Cochran County, Lubbock County. Ceir 9 cylchfa amser yn UDA, ac mae'r sir hon yn perthyn i'r cylchfa amser a elwir yn Cylchfa Amser Canolog. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn:  *National Register of Historic Places listings in Texas*.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Texas | Lleoliad Texas o fewn UDA |

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 11,831 (1 Ebrill 2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned | Poblogaeth | Arwynebedd |
| --- | --- | --- |
| Brownfield | 8936 | 16.966968 cilometr sgwâr 16.966965 cilometr sgwâr |
| *Meadow* | 601 | 4.164516 cilometr sgwâr 4.164515 cilometr sgwâr |
| Wellman | 230 | 0.880017 cilometr sgwâr 0.880016 cilometr sgwâr |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Norwich

Norwich|  |
|  |
| Math | dinas, tref sirol, dinas fawr  |
|  |
| Ardal weinyddol | Dinas Norwich |
| Poblogaeth | 195,971  |
| Sefydlwyd | * 1004
 |
| Gefeilldref/i | Novi Sad, Koblenz, Rouen  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Norfolk (Sir seremonïol) |
| Gwlad |  Lloegr |
| Arwynebedd | 52.6 km²  |
| Uwch y môr | 15 metr  |
| Cyfesurynnau | 52.6286°N 1.2928°E  |
| Cod post | NR1–NR16  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw **Norwich**. Y ddinas yw canolfan weinyddol a dinas sirol Norfolk. Yn ystod yr 11g, Norwich oedd ail ddinas fwyaf Lloegr ar ôl Llundain, ac yn un o fannau pwysicaf teyrnas Lloegr.

Castell Norwich
## Adeiladau a chofadeiladau

* Castell
* Eglwys Gadeiriol Norwich
* Llyfrgell y Mileniwm
* Marchnad
* Neuadd y Ddinas
* Neuadd y Ddraig
* Tŵr y Fuwch

## Enwogion

* Elizabeth Fry (1780–1845), dyngarwraig
* Harriet Martineau (1802–1876), awdures
* Edith Cavell (1865–1915), nyrs
* Ed Balls (g. 1967), gwleidydd
* Cathy Dennis (g. 1969), cantores

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd a threfi NorfolkDinas**

Norwich

**Trefi**

Acle **·**
Attleborough **·**
Aylsham **·**
Cromer **·**
Dereham **·**
Diss **·**
Downham Market **·**
Fakenham **·**
Gorleston-on-Sea **·**
Great Yarmouth **·**
Hingham **·**
Holt **·**
Hunstanton **·**
King's Lynn **·**
Loddon **·**
Long Stratton **·**
North Walsham **·**
Reepham **·**
Sheringham **·**
Stalham **·**
Swaffham **·**
Thetford **·**
Thorpe St Andrew **·**
Watton **·**
Wells-next-the-Sea **·**
Wymondham

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Norfolk**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Édith Piaf

| Édith Piaf |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Édith Piaf  |
| Ganwyd | Édith Giovanna Gassion  19 Rhagfyr 1915  Paris  |
| Bu farw | 10 Hydref 1963  Grasse, 16ain bwrdeistref Paris  |
| Man preswyl | Paris, Unol Daleithiau America, Normandie, Ffrainc  |
| Label recordio | Pathé-Marconi, Polydor  |
| Dinasyddiaeth | Ffrainc  |
| Galwedigaeth | canwr, actor, artist recordio, chansonnier, artist stryd, cyfansoddwr caneuon, awdur geiriau  |
| Adnabyddus am | La Vie en rose, Milord, Non, je ne regrette rien  |
| Arddull | chanson, chanson réaliste, ballade  |
| Math o lais | contralto  |
| Taldra | 147 centimetr  |
| Tad | Louis Gassion  |
| Mam | Line Marsa  |
| Priod | Jacques Pills, Théophanis Lamboukas  |
| Partner | Marcel Cerdan, Louis Gérardin, Yves Montand, Unknown  |
| Plant | Marcelle Dupont  |
| Gwobr/au | Gwobr Neuadd Enwogion y Grammy, silver record, gold record, platinum record  |
| llofnod |
|  |

Cantores o Ffrainc oedd **Édith Piaf** (ganed **Édith Giovanna Gassion**) (19 Rhagfyr 1915 – 11 Hydref 1963). Cafodd ei geni ym Mharis. Adlewyrchai'r caneuon a ganai ei bywyd, ac arbenigodd mewn canu caneuon serch. Ymhlith ei chaneuon enwocaf mae "La Vie en Rose" (1946), "Hymne à l'Amour" (1949), "Milord" (1959), "Non, Je Ne Regrette Rien" (1960), "l'Accordéoniste" (1955), "Padam... Padam..." (1951), a "La Foule" (1957).

## Ei bywyd cynnar

Er gwaethaf nifer o gofiannau amrywiol, ceir cryn dipyn o ansicrwydd am fywyd Piaf. Fe'i ganed yn **Édith Giovanna Gassion** yn Belleville, Paris, a oedd yn ardal o fewnlifiad uchel. Yn ôl yr hanesion, cafodd eo geni ar bafin *Rue de Belleville 72*, ond dywed ei thystysgrif geni mai yn Hôpital Tenon y'i ganed.

Cafodd ei henwi'n Édith ar ôl nyrs Brydeinig o'r Ail Ryfel Byd, Edith Cavell, a ddienyddiwyd am helpu milwyr Ffrengig i ddianc rhag yr Almaenwyr. Roedd Piaf—a yn derm llafar am ddryw a daeth hyn yn ffugenw iddi ugain mlynedd yn ddiweddarach.

### Caneuon enwog

* "La Vie en Rose" (1946)
* "Milord" (1959)
* "Non, Je Ne Regrette Rien" (1960)

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) A tribute
* (Saesneg) Paris Edith Piaf
* (Ffrangeg) Les conquêtes de Piaf

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Marwolaethau babanod

|  |  |
| --- | --- |
|  Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**  Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

 Cyfraddau marwolaethau babanod, o dan 1 oed, yn 2013
**Marwolaethau babanod** yw marwolaeth plant ifanc o dan 1 oed. Mesurir y doll marwolaeth hon gan y **gyfradd marwolaethau babanod** ( **IMR,** Wedi'i grynhoi o "Infant mortality rate" yn Saesneg ), sef nifer y marwolaethau plant o dan flwydd oed fesul 1000 o enedigaethau byw. Mae'r gyfradd marwolaethau o dan bump oed, y cyfeirir ati fel y *gyfradd marwolaethau plant*, hefyd yn ystadegyn pwysig, gan ystyried mai dim ond ar blant o dan flwydd oed y mae'r gyfradd marwolaethau babanod.

Genedigaeth gynamserol yw'r cyfrannwr mwyaf i'r IMR. Achosion arweiniol eraill o farwolaethau babanod yw asphyxia genedigaeth, niwmonia, camffurfiadau cynhenid, cymhlethdodau genedigaeth tymor fel llosgiad llinyn bogail y ffetws yn anarferol, neu lafur hir, haint newydd-anedig, dolur rhydd, malaria, y frech goch a diffyg maeth. Un o achosion mwyaf cyffredin marwolaethau babanod y gellir eu hatal yw ysmygu yn ystod beichiogrwydd. Mae llawer o ffactorau'n cyfrannu at farwolaethau babanod, fel lefel addysg y fam, amodau amgylcheddol, a seilwaith gwleidyddol a meddygol. Gall gwella glanweithdra, mynediad i ddŵr yfed glân, imiwneiddio yn erbyn clefydau heintus, a mesurau iechyd y cyhoedd eraill helpu i leihau cyfraddau marwolaethau babanod uchel.

Ym 1990 bu farw 9 miliwn o fabanod yn llai na blwyddyn ar ôl eu geni yn fyd-eang. Tan 2015 mae'r nifer hwn bron wedi haneru i 4.6 miliwn o farwolaethau babanod. Dros yr un cyfnod, gostyngodd y *gyfradd* marwolaethau babanod o 65 o farwolaethau fesul 1,000 o enedigaethau byw i 29 o farwolaethau fesul 1,000.

Ledled y byd, mae cyfradd marwolaethau babanod (IMR) yn amrywio'n sylweddol, ac yn ôl Gwyddorau Biotechnoleg ac Iechyd, addysg a disgwyliad oes yn y wlad yw prif ddangosydd IMR. Cynhaliwyd yr astudiaeth hon ar draws 135 o wledydd dros gyfnod o 11 mlynedd, gyda chyfandir Affrica â'r gyfradd marwolaethau babanod uchaf o unrhyw ranbarth arall a astudiwyd gyda 68 o farwolaethau i bob 1,000 o enedigaethau byw.

## Cyfeiriadau
# Gwylnos

**Gwylnos** oedd y dull traddodiadol o goffáu'r meirw, trwy ddathlu yn hytrach na thristhau a galaru. Roedd chwarae cardiau (weithiau ar arch y corff marw) ac yfed cwrw yn digwydd yn ystod yr wylnos. Ceir arfer cyffelyb yn yr Iwerddon (*wake*). Cyfeirir ati hefyd fel 'Gwylnos y Meirw'.

Dywed Hugh Evans: "Anodd iawn esbonio hyfdra'r hen Gymry ym mhresenoldeb y marw, a hwythau mor ofergoelus gyda golwg ar ymddangosiad ysbrydion yr ymadawedig."

Arferai merched fynd i dŷ person eithaf sâl i "wylad", ers talwm, sef gwylio'r corff. Diddorol sylwi fod "wake" yn Saesneg hefyd yn cynnwys yr agwedd hon: "*to watch or guard*".

Gyda thwf dylanwad y Methodistiaid yng Nghymru, difrifolwyd yr wylnos a'i throi'n achlysur crefyddol yn unig, a chollwyd y firi a fu.

## Cyfeiriadau
# Aberth dynol

Aberth dynol| Darluniad o aberth dynol yr Asteciaid yn Llawysgrif Magliabechiano (16g). |
| Math | aberth, dynladdiad, achos marwolaeth  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0ksyk  |
| Thesawrws y BNCF | 35596  |
| Quora | Human-sacrifice  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Lladd bod dynol er offrymu ei fywyd i dduw neu fod goruwchnaturiol tebyg yw **aberth dynol**. Fel arfer nodir yr arfer gan bwysigrwydd tywallt gwaed a'i gysylltiad â'r enaid neu rym bywyd, ond ceir hefyd enghreifftiau o aberth dynol trwy dagu neu foddi.

## Y Celtiaid

Yn ôl yr awduron clasurol, yn eu plith Diodorus Siculus, Strabo, a Tacitus, ymarferwyd aberth dynol gan Geltiaid y cyfandir a Cheltiaid Ynysoedd Prydain ac Iwerddon. Y disgrifiad enwocaf ydy ardystiad Iŵl Cesar o ddyn gwellt enfawr yn llawn pobl ac anifeiliaid a gafodd ei losgi. Mae Tacitus yn lladd ar ddefodau'r Celtiaid ac yn haeru bod y derwyddon yn diberfeddu caethion ar yr allor er ymysgarddewiniaeth, sef darogan neu gyfathrebu â'r duwiau drwy edrych ar organau mewnol.

Ysgrifennai awduron diweddarach taw athrod oedd cyhuddiadau'r Rhufeiniaid, a bod aberth dynol yn ddefod brin gan y Celtiaid. Mae'n bosib yr oedd yn ffurf ar y gosb eithaf, a lleddid troseddwyr a charcharorion yn unig. Cafwyd hyd i gyrff mewn corsydd mewn amodau sy'n awgrymu iddynt gael eu haberthu, ac mae gan y rhain foliau llawn bwyd a gwallt ac ewinedd o gyflwr da. Mae'n debyg felly i garcharorion o statws uchel gael eu trin yn dda cyn eu haberthu. Mae ambell chwedl Geltaidd, er enghraifft *Togail Bruidne Dá Derga* yng Nghylch Wlster, yn sôn am aberth dynol.

## Cyfeiriadau
# Cwmni cyfyngedig

Mae **cwmni cyfyngedig** yn gwmni wedi'i gofrestru yng ngwledydd Prydain a gogledd Iwerddon, ble mae cyfrifoldeb yr aelodau neu gyfranwyr y cwmni wedi ei gyfyngu i beth maent wedi buddsoddi neu warantu i'r cwmni. Gallai cwmnïau cyfyngedig fod yn gyfyngedig gan y cyfranddaliadau neu'r gwarantiad. Gellir rhannu cwmnïau a gyfyngir â cyfranddaliadau yn gwmnïau preifat a chwmnïau cyhoeddus. Mae amodau yn ôl y gyfraith a rheolau'r cwmni ynglŷn â'r rhai sydd cael dod yn aelod o gwmni cyfyngedig preifat. Gall unrhyw berson brynu cyfranddaliadau mewn cwmni cyfyngedig cyhoeddus.

Mae Tŷ’r Cwmnïau'n Asiantaeth Weithredol o dan Yr Adran Busnes, Arloesi a Sgiliau (BIS) o'r a'i brif swyddogaeth yw corffori a diddymu cwmnïau cyfyngedig, archwilio a chadw gwybodaeth am gwmnïau a gyflwynir yn unol â’r Ddeddf Cwmnïau a deddfwriaeth gysylltiedig; a threfnu i’r wybodaeth hon fod ar gael i’r cyhoedd.

Mae gan wledydd Prydain gyfundrefn cofresru a chorffori cwmnïau ers 1844. Mae materion corffori cwmnïau wedi eu cwmpasu gan gan Ddeddf Cwmnïau 2006.

Ceir mwy na 3 miliwn o gwmnïau cyfyngedig wedi eu cofrestru yn y DU, a chaiff dros 400,000 o gwmnïau newydd eu corffori yn flynyddol.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Elusen
# Guevaraeth

Guevaraeth| Enghraifft o: | ideoleg wleidyddol, strategaeth filwrol  |
| Math | sosialaeth chwyldroadol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03sldd  |

Ffurf ar Farcsiaeth–Leniniaeth yw **Guevaraeth** (Sbaeneg: *guevarismo*) sydd yn tynnu ar ddamcaniaeth chwyldroadol Ernesto "Che" Guevara a'i strategaeth o ryfela herwfilwrol. Agwedd fawr ohoni yw damcaniaeth filwrol *foco*, a ddatblygwyd gan Guevara yn ei lyfr *La guerra de guerrillas* (1960) a Régis Debray yn *Révolution dans la révolution ?* (1967).

Yn ystod Chwyldro Ciwba (1953–59), cychwynnodd Guevara fel sosialydd gwrth-drefedigaethol yn debyg i'w gymrawd Fidel Castro. Byddai Guevara yn dod yn fwyfwy dan ddylanwad athrawiaeth Farcsaidd uniongred a chomiwnyddiaeth Sofietaidd, ac anogodd Castro i gofleidio'r syniad o chwyldro byd. Aeth i'r Congo a Bolifia i geisio defnyddio'i strategaeth *foco* i ysgogi chwyldroadau comiwnyddol yn y gwledydd hynny, ond heb lwyddiant.

Dadleuodd Guevara dros addasu Marcsiaeth–Leniniaeth at amodau lleol a rhanbarthol, gan adolygu'r syniadaeth ynglŷn ag anghenion y chwydro yn America Ladin. Yn ôl Guevaraeth, mae'r newid mewn ymwybyddiaeth o ddosbarth yn blaenori datblygiad grymoedd cynhyrchu economaidd, a chymhellion moesol yn hytrach na symbyliadau materol sydd yn gyrru'r chwyldro.

## Cyfeiriadau
# Saddam Hussein

| Saddam Hussein |
| --- |
|  |
| Ganwyd | صدام حسين المجيد  28 Ebrill 1937  Tikrit  |
| Bu farw | 30 Rhagfyr 2006  o crogi  Camp Justice  |
| Man preswyl | As-Salam Palace  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Irac, Gweriniaeth Cyntaf Irac, Irac Ba'athist, Irac  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Cairo
 |
| Galwedigaeth | person milwrol, ysgrifennwr, nofelydd, Q125804073, gwleidydd  |
| Swydd | Prif Weinidog Irac, Arlywydd Irac, Prif Weinidog Irac, Ysgrifennydd Rhanbarthol Plaid Ba'ath Irac, Dirprwy Arlywydd Irac, Aelod o Reolaeth Ranbarthol Cangen Ranbarthol Irac  |
| Adnabyddus am | Zabibah a'r Brenin, Y Castell Caerog  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Ba'ath, Plaid Sosialaidd Arabaidd Ba'ath – Rhanbarth Irac  |
| Mudiad | Saddamism, Ba'athism, Cenedlaetholdeb Arabaidd, sosialaeth Arabaidd, Seciwlariaeth  |
| Tad | Hussein 'Abid al-Majid  |
| Mam | Subha Tulfah al-Mussallat  |
| Priod | Sajida Talfah, Samira Shahbandar  |
| Plant | Uday Hussein, Qusay Hussein, Hala Hussein, Rana Hussein, Raghad Hussein  |
| Perthnasau | Khairallah Talfah, Ali Hassan al-Majid, Mustapha Hussein, Q126901370, Hussein Kamel al-Majid  |
| Gwobr/au | Urdd Stara Planina, Urdd José Martí, Urdd Mubarak Fawr, Urdd y Seren Iwgoslaf, Urdd Al Rafidain, Urdd Teilyngdod Dinesig, Urdd Isabel la Católica, Urdd Teilyngdod Cenedlaethol, urdd Al-Khalifa, Urdd y Faner Genedlaethol, Urdd al-Hussein bin Ali, Friendship Order, Uwch-Groes Urdd Isabel la Católica, Urdd Teilyngdod Sifil, Allwedd Detroit, Urdd y Gorchfygwr Mwyaf, Order of the National Flag, 1st class  |
| llofnod |
|  |

|  |
| --- |
| Saddam Hussein |
| **Cyfnod yn y swydd** 16 Gorffennaf 1979 – 9 Ebrill 2003 |
| Rhagflaenydd | Ahmed Hassan al-Bakr |
| Olynydd | Jay Garner (fel Cyfarwyddwr *Office for Reconstruction and Humanitarian Assistance*) |
|

---

 |
| Geni |  |

Arlywydd Irac o 1979 hyd 2003 oedd **Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti** (Arabeg: صدام حسين عبد المجيد التكريتي)
(28 Ebrill, 1937 - 30 Rhagfyr, 2006)

## Cefndir

Cafodd ei eni yn Tikrit.

## Ei yrfa

Dechreuodd Saddam ei yrfa wleidyddol yn rhengoedd is y Blaid Ba'ath Iracaidd. Mewn amser daeth i arwain y blaid honno a'i defnyddio fel sylfaen i'w rym gwleidyddol.

Cyn y rhyfel yn erbyn Irac cafodd ei gyhuddo gan George W. Bush o fod yn rhan o Echel y Fall (ynghyd â Gogledd Corea ac Iran).

## Ei dal ar ôl y rhyfel

Wedi i luoedd UDA a Phrydain oresgyn Irac aeth Saddamm ar ffo yn sgîl cwymp ei lywodraeth yn y rhyfel. Cafodd ei ddal gan filwyr yr Unol Daleithiau ar 13 Rhagfyr, 2003, tua 15 milltir y tu allan i'w dref enedigol Tikrit, canolfan ei rym.

## Achos llys

Ar 5 Tachwedd, 2006, cafodd ei ddyfarnnu'n euog o droseddau yn erbyn dynoliaeth gan lys ym Maghdad a chafodd ei ddedfrydu i farwolaeth i'w grogi. Apeliodd yn erbyn penderfyniad y llys ond ar Ŵyl San Steffan (26 Rhagfyr) 2006 gwrthodwyd yr apêl. Am 0300 GMT ar 30 Rhagfyr fe'i crogwyd. Dygwyd y cyn-arlywydd o'i garchar mewn gwersyll Americanaidd ym Maghdad i safle dienyddio gerllaw. Dangoswyd lluniau o'r weithred ar deledu Irac.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Irac**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Angela Davis

| Angela Davis |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Angela Yvonne Davis  26 Ionawr 1944  Birmingham  |
| Label recordio | Alternative Tentacles  |
| Dinasyddiaeth |  Unol Daleithiau |
| Addysg | Doethur mewn Athroniaeth  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Califfornia, San Diego
* Prifysgol Humboldt Berlin
* Little Red School House and Elisabeth Irwin High School
* Prifysgol Goethe Frankfurt am Main
* Prifysgol Brandeis
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Herbert Marcuse
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, amddiffynnwr hawliau dynol, athronydd, hunangofiannydd, academydd, gwleidydd, ymgyrchydd dros hawliau merched, Carcharor gwleidyddol, ffeminist, ymgyrchydd hawliau sifil  |
| Cyflogwr | * Prifysgol San Francisco
* Rutgers University–New Brunswick
* Prifysgol Califfornia, Los Angeles
 |
| Adnabyddus am | Women, Race and Class, Are Prisons Obsolete?, Angela Davis: An Autobiography  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Gomiwnyddol UDA  |
| Tad | Benjamin Frank Davis, Sr.  |
| Mam | Sallye Davis  |
| Gwobr/au | Urdd Playa Girón, Medal Jiwbili "I Goffáu 100fed Pen-blwydd Geni Vladimir Ilyich Lenin" (10 gair / words), Gwobr Thomas Merton, Gwobrau Llyfrau Americanaidd, Seren Cyfeillgarwch y Bobl, Gwobr y Blaned Las, dinesydd anrhydeddus Magdeburg, honorary doctorate of Pompeu Fabra University, honorary doctorate of Paris Nanterre University, Q109986273, Gradd er anrhydedd o Goleg Spelman, Q121537149, Gwobr Time 100, 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Caergrawnt, doethuriaeth er anrhydedd, Gwobr Heddwch Lennin, Star of People's Friendship in Silver  |

Awdures o Unol Daleithiau America yw **Angela Davis** (ganwyd 26 Ionawr 1944) sy'n nodedig am ei gwaith fel awdur, gweithredydd dros hawliau dynol, athro, athronydd, hunangofiannydd ac academydd. Fe'i ganed yn Birmingham, Alabama ar 26 Ionawr 1944.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Califfornia, San Diego, Prifysgol Humboldt, Berlin a Phrifysgol Brandeis.

Daeth yn ymgyrchydd gwrthddiwylliant amlwg yn y 1960au gan weithio gyda Phlaid Gomiwnyddol yr Unol Daleithiau, a bu'n aelod ohoni hyd at 1991; am ychydig bu'n ymwneud â sefydliad y *Black Panther*, yn anterth y Mudiad Hawliau Sifil.

## Aelodaeth

Bu'n aelod o Gymdeithas Phi Beta Kappa am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Urdd Playa Girón (1972), Medal Jiwbili "I Goffáu 100fed Pen-blwydd Geni Vladimir Ilyich Lenin" (10 gair / words) (1972), Gwobr Thomas Merton (2006), Gwobrau Llyfrau Americanaidd (1998), Seren Cyfeillgarwch y Bobl (1972), Gwobr y Blaned Las (2011), dinesydd anrhydeddus Magdeburg (1972), honorary doctorate of Pompeu Fabra University (2021), honorary doctorate of Paris Nanterre University (2014), Q109986273, Gradd er anrhydedd o Goleg Spelman (2021), Q121537149 (2019), Gwobr Time 100 (2020), 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod (2019), Doethor Anrhydeddus Prifysgol Caergrawnt (2025), doethuriaeth er anrhydedd (2016), Gwobr Heddwch Lennin (1979), Star of People's Friendship in Silver .

## Cyfeiriadau
# Emboledd ysgyfeiniol

Emboledd ysgyfeiniol|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o glefyd  |
| Math | pulmonary artery disease, clefyd  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws NCI | C50713  |
| Freebase | /M/01ddth  |
| Thesawrws y BNCF | 2601  |
| MeSH | D011655  |
| UMLS CUI | C0034065  |
| Quora | Pulmonary-embolism-1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **emboledd ysgyfeiniol** yn digwydd pan fydd llestr gwaed yn eich ysgyfaint wedi cau. Y rhan fwyaf o’r amser, clot gwaed sy’n achosi hyn. Mae’n gyflwr difrifol oherwydd gall achosi gwaed rhag cyrraedd eich ysgyfaint. Gall triniaeth feddygol gyflym achub bywyd.

## Symptomau

Mae’n galli bod yn anodd i adnabod symptomau emboledd ysgyfeiniol oherwydd gallant amrywio rhwng gwahanol bobl. Y prif symptomau yw poen yn y frest, teimlo’n fyr eich gwynt, tagu a theimlo’n benysgafn neu lewygu hyd yn oed. Mae clot gwaed yn eich coes yn gallu torri’n rhydd a theithio i’ch ysgyfaint, felly mae’n bosib y cewch arwyddion rhybudd eraill fel coes boenus, goch, sydd wedi chwyddo.

## Achosion

Y rhan fwyaf o’r amser, clot gwaed sy’n teithio i fyny o un o’r gwythiennau dwfn yn eich coesau sy’n achosi emboledd ysgyfeiniol. Thrombosis gwythïen-ddofn (DVT)yw’r enw ar y math hwn o glot.

## Diagnosis

Gall fod yn anodd i feddygon benderfynu a oes gennych emboledd ysgyfeiniol neu beidio, oherwydd mae’r symptomau yn debyg i lawer o gyflyrau eraill. Mae’n bwysig gwneud diagnosis cywir ohono oherwydd nid yw trin emboledd ysgyfeiniol wastad yn hawdd, a gall triniaethau achosi sgil-effeithiau. Os yw eich meddyg yn amau emboledd ysgyfeiniol, cewch nifer o brofion, fel pelydr-X ar y frest, neu sgan uwchsain i weld a oes clot gwaed yn eich coes, a phrofion i weld pa mor dda mae eich ysgyfaint yn gweithio.

## Triniaeth

Gwrthgeulydd yw’r brif driniaeth, sef cyffur sy’n achosi newidiadau cemegol yn eich ysgyfaint i’w atal rhag ceulo yn hawdd. Bydd y gwrthgeulydd yn atal y clot rhag mynd yn fwy, tra bydd eich corff yn ei amsugno’n araf. Mae hefyd yn lleihau’r risg o gael clotiau eraill. Y prif gyffuriau a ddefnyddir i drin emboledd ysgyfeiniol yw heparin, ar ffurf chwistrelliad, a warfarin, ar ffurf tabled. Bydd angen i’r rhan fwyaf o bobl sy’n cael diagnosis o emboledd ysgyfeiniol gael chwistrelliad o heparin am o leiaf pum diwrnod. Dim ond warfarin y bydd angen i chi gymryd wedyn fel arfer.
# Elinor Ostrom

| Elinor Ostrom |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Elinor Claire Awan  7 Awst 1933  Los Angeles  |
| Bu farw | 12 Mehefin 2012  Bloomington  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| Addysg | Doethuriaeth Nauk mewn Athroniaeth  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Califfornia, Los Angeles
* Ysgol Uwchradd Beverly Hills
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Dwaine Marvick
 |
| Galwedigaeth | economegydd, gwyddonydd gwleidyddol, academydd  |
| Swydd | llywydd corfforaeth  |
| Cyflogwr | * Cabot Corporation
* Prifysgol Talaith Arizona
* Prifysgol Califfornia, Los Angeles
* Prifysgol Indiana
 |
| Adnabyddus am | Understanding Institutional Diversity, Governing the Commons, Understanding Knowledge as a Commons, Institutional analysis and development framework, Ostrom Design Principles  |
| Mudiad | common goods movement, amgylcheddaeth  |
| Priod | Vincent Ostrom  |
| Gwobr/au | Gwobr Economeg Nobel, Gwobr Johan Skytte mewn Gwyddoniaeth Gwleidyddol, Gwobr Hyrwyddo Gwyddoniaeth John J. Carty, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Humboldt, Berlin, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Uppsala, doethuriaeth anrhydeddus Prifysgol Zurich, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, honorary doctorate from University of Montpellier-I  |

Gwyddonydd Americanaidd oedd **Elinor Ostrom** (7 Awst 1933 – 12 Mehefin 2012), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, gwyddonydd gwleidyddol ac academydd.

## Manylion personol

Ganed Elinor Ostrom ar 7 Awst 1933 yn Los Angeles ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol California, Los Angeles. Priododd Elinor Ostrom gyda Vincent Ostrom. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Gwobr Economeg Nobel, Gwobr Johan Skytte mewn Gwyddoniaeth Gwleidyddol, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Humboldt, Berlin, Gwobr Hyrwyddo Gwyddoniaeth John J. Carty a Doethor Anrhydeddus Prifysgol Uppsala.

Achos ei marwolaeth oedd canser y cefndedyn.

## Gyrfa

Am gyfnod bu'n Gadeirydd.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Indiana
 * Prifysgol Talaith Arizona
 * Cabot Corporation
 * Prifysgol Califfornia, Los Angeles

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Academi Genedlaethol y Gwyddorau
 * Academi Celf a Gwyddoniaeth America
 * Cymdeithas Athronyddol Americana
 * Cymdeithas America ar gyfer Dyrchafu Gwyddoniaeth

## Gweler hefyd

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau