# COVID-19

COVID-19|  |
| Enghraifft o: | clefyd heintus newydd, niwmonia annodweddiadol, dosbarth o glefyd  |
| Math | niwmonia annodweddiadol, haint coronafirws, niwmonia firal, milhaint, niwmonia, clefyd  |
| Symptomau | Peswch, y dwymyn, methiant anadlu, cur pen, myalgia, blinder meddwl, hemoptysis, dolur rhydd, diffyg anadl, lymphopenia, anaemia, anosmia, ageusia, hypoxia, oerni, gorlenwi'r trwyn, anorecsia, cyfog, llid y cyfbilen, poen yn yr abdomen, niwmonia firal, niwed ir ymennydd, deliriwm, anhwylder seicotig, enseffalitis, enanthem, anallu, thromboinflammation, anhwylder niwrolegol  |
| Achos | Sars-cov-2  |
| Dull trosglwyddo | Trosglwyddiad drwy'r aer, heintiad defnynnol, trosglwyddiad drwy gyffyrddiad, trosglwyddiad uniongyrchol, trosglwyddiad drwy chwydu, haint yn y llygad  |
| Dyddiad darganfod | Rhagfyr 2019  |
| Dynodwyr |
| UMLS CUI | C5203670  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Erthygl am yr haint a achoswyd gan SARS-CoV-2 yw hon.*
*Am y firws penodol a achosodd yr epidemig, gweler SARS-CoV-2.*
*Am y grŵp o erthyglau mae'r firws yn perthyn iddo, gweler: Coronafirysau*
*Am y pandemig, gweler yr erthygl Pandemig COVID-19.*
**Sylw!Nid yw Wicipedia yn darparu cyngor meddygol nac iechyd. Gall yr erthygl hon gynnwys gwybodaeth hen ffasiwn neu anghywir. Dim ond gweithiwr iechyd proffesiynol sy'n gallu rhoi cyngor meddygol i chi, a dim ond awdurdodau iechyd eich gwlad sy'n gymwys i roi cyfarwyddiadau iechyd cyhoeddus yn ymwneud â phandemig y Gofid Mawr.*

Clefyd heintus a ddaeth i'r amlwg yn Rhagfyr 2019 yw **COVID-19** sy'n fyr am "coronavirus disease 20**19**"; bathiad Cymraeg - **y Gofid Mawr**. Gellir olrhain yr achos cyntaf nôl i 17 Tachwedd 2019 yn Hubei. Y firws sydd wrth wraidd yr haint yw'r SARS-CoV-2, ac wrth i'r clefyd yma ymledu drwy'r byd, esgorodd ar bandemig coronafeirws 2019–20. Erbyn 30 Mehefin 2020 roedd dros 1,500 wedi marw yng Nghymru, dros 43,500 drwy wledydd Prydain a thros 505,000 yn fyd-eang..

Canllaw ar wefannau trenau; 27 Mawrth 2020.
Canfuwyd y clefyd yn gyntaf yn 2019 yn Wuhan, Tsieina, ac ers hynny mae wedi lledaenu’n fyd-eang, gan arwain at bandemig.

Mae symptomau cyffredin yn cynnwys twymyn (gorboethi, peswch ac anhawster anadlu, gyda phoen yn y cyhyrau, fflem ac fel arfer, dolur gwddf. Er bod mwyafrif yr achosion yn arwain at symptomau ysgafn, mewn rhai achosion ceir niwmonia difrifol ac organau'r corff yn methu.

Mae cyfradd y marwolaethau allan o'r holl achosion a ddiagnosiwyd ar gyfartaledd yn 3.4%. Ceir cryn amrywiaeth, gyda 0.2% yn y rhai iau nag 20 oed, i oddeutu 15% yn y rhai dros 80 oed. Fel arfer, mae'r haint yn cael ei ledaenu o un person i'r llall trwy ddefnynnau heintus yn cael eu hanadlu, ee drwy besychu neu disian. Mae'r amser rhwng dod i gysylltiad â symptomau a'r symptomau yn ymddangos, yn gyffredinol, rhwng dau a 14 diwrnod, gyda phum diwrnod ar gyfartaledd.

## Symptomau

Cyfradd y symptomau| Symptomau | Canran |
| --- | --- |
| Twymyn | 87.9% |
| Peswch sych | 67.7% |
| Gorflinder | 38.1% |
| Mwcws mewn poer | 33.4% |
| Diffyg anadl | 18.6% |
| Poen yn y cyhyrau a'r/neu'r cymalau | 14.8% |
| Dolur gwddw | 13.9% |
| Cur pen | 13.6% |
| Oerni | 11.4% |
| Teimlo'n sâl neu'n chwydu | 5.0% |
| Trwyn llawn | 4.8% |
| Dolur rhydd | 3.7% |
| Haemoptysis | 0.9% |
| cyfbilen gorlawn (*Conjunctival congestion*) | 0.8% |

Mae llawer yn datblygu symptomau tebyg i ffliw gan gynnwys twymyn, peswch, a diffyg anadl. Yn llai cyffredin, gellir gweld symptomau anadlu fel tisian, trwyn yn rhedeg, neu ddolur gwddf. Gwelir symptomau fel cyfog, chwydu a dolur rhydd mewn nifer bychan o achosion, ac yn rhai o'r achosion cychwynnol yn Tsieina gwelwyd symptomau cardiaidd yn unig, fel tyndra'r frest a chrychguriadau (*palpitations*). Mewn rhai achosion eithafol, gall y clefyd ddatblygu i niwmonia, methiant aml-organau, a hyd yn oed marwolaeth.

| Firws | Cyfnod Deor (cyfartaledd; mewn dyddiau) |
| --- | --- |
| COVID-19 | 2-14 (amcang.) |
| SARS | 2-7 |
| MERS | 2-14 |
| Ffliw moch | 1-4 |
| Y ffliw | 7 |

Cyfarwyddiadau syml pedwar cam: sut i wisgo offer amddiffynnol personol
Fel sy'n gyffredin â heintiau, ceir cyfnod o oedi rhwng yr adeg pan fo'r person wedi'i heintio â'r firws a'r adeg pan fyddant yn datblygu symptomau; gelwir y cyfnod hwn yn "gyfnod deori". Y cyfnod deori ar gyfer COVID-19 fel arfer yw pump i chwe diwrnod ond gall amrywio o ddau i 14 diwrnod. Gellir cymharu'r cyfnod dear hwn gyda chyfnod deor firysau eraill:

Cyfarwyddiadau dwyieithog gan Lywodraeth Cymru a GIG ar sut i ddeilio gyda'r fferyllydd.
Mae symptomau plant yn llawer mwynnach. Dangosodd adroddiad gan Ganolfan Tsieineaidd ar gyfer Rheoli ac Atal Clefydau, fod un o bob pedwar plentyn a brofodd yn bositif yn parhau heb unrhyw symptom, ar wahân i symptomau mwyn, megis peswch, 'erythema ffaryngeall' a thwymyn.

## Atal yr haint

Ymhlith y mesurau a argymhellir i atal haint mae golchi dwylo'n aml, cadw pellter oddi wrth eraill, a pheidio â chyffwrdd yr wyneb. Argymhellir defnyddio masgiau ar gyfer y rhai sy'n amau bod y firws arnynt a'r rhai sy'n rhoi gofal, ond nid y cyhoedd. Nid oes brechlyn na thriniaeth gwrthfeirysol benodol ar gyfer COVID-19. Mae rheolaeth yn cynnwys trin symptomau, gofal, ynysu a mesurau arbrofol.

## Gweler hefyd

* Y Gofid Mawr (COVID-19) yng Nghymru
* Gwyntiedydd meddygol
* Pla Du

## Dolenni allanol

* Newyddion am y pandemig COVID-19 (coronafeirws)

## Cyfeiriadau