Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hoci Cymru

| Hoci Cymru |
| --- |
| **Chwaraeon** | Hoci |
| **Sefydlwyd** | 1996 |

Logo Hoci Cymru
Gêm hoci dynion rhwng yr Iseldiroedd v Cymru, 1951
Menywod Yr Iseldiroedd v Cymru, 1976
**Hoci Cymru** (Saesneg: *Hockey Wales*) yw'r corff llywodraethu cenedlaethol ar gyfer hoci yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd fel **Undeb Hoci Cymru** (Welsh Hockey Association) yn 1996, trwy uno Cymdeithas Hoci Cymru ("Welsh Hockey Association", sefydlwyd 1896) a Chymdeithas Hoci Merched Cymru (Welsh Women's Hockey Association, sefydlwyd 1897), ail-frandiwyd fel Hoci Cymru yn 2011. Mae Hoci Cymru yn gyfrifol am weinyddu pob agwedd ar y gêm yng Nghymru, gan gynnwys clybiau, cystadlaethau, datblygu, gemau rhyngwladol, ysgolion, dyfarnwyr a phrifysgolion.

## Cystadlaethau Rhyngwladol

Ymhlith y cystadlaethau cenedlaethol mae Cwpanau Cymru dynion a menywod. Yn rhyngwladol, mae chwaraewyr Cymru yn cystadlu yn y gemau Olympaidd fel rhan o dîm Prydain Fawr. Ym mhob cystadleuaeth arall, gan gynnwys Cwpan y Byd Hoci a Gemau'r Gymanwlad, mae tîm menywod Cymru a thîm dynion Cymru yn cystadlu yn eu rhinwedd eu hunain. Mae tîm hoci Cymru hefyd yn cystadlu yn Nhlws Gwledydd EuroHockey (ENT), a gynhaliwyd yn Wrecsam ym mis Awst 2009. Gwledydd eraill sy'n cystadlu yn yr ENT yw Belarus, Gweriniaeth Tsiec, Iwerddon, yr Eidal, Rwsia, yr Alban a'r Swistir.

## Gweinyddiaeth

Mae Hoci Cymru wedi'i leoli yng Nghanolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru, Gerddi Sophia, Caerdydd. Lleolir sawl corff chwaraeon genedlaethol Gymreig yno a hefyd Chwaraeon Cymru.

## Hyrwyddo'r Gêm

Mae'r gymdeithas yn ceisio hyrwyddo hoci ymysg chwaraewyr ifanc a rhai nad sy'n gyfarwydd â'r gêm. Yn 2018 cychwynnwyd ar brosiect *Hooked on Hoci* oedd yn cynnwys 6 wythnos o sesiynau hyfforddi o fewn ysgolion cynradd, mynediad i ŵyl holi ysgolion cynradd, a chreu dolen gyda chlwb sefydledig.

## Cystadlaethau Domestig

Ceir amryw o gystadlaethau ar gyfer gwahanol adrannau o dan adain Hoci Cymru. Dyma enillwyr tymor 2017-18:

Menywod dan-do - Clwb Hoci Abertawe (Swansea HC)
Dynion dan-do - Caerdydd a'r Met (Cardiff & Met)
Pencampwriaeth Menywod - Gwent
Pencampwriaeth Dynion - Caerdydd a'r Met
Tlws y Menywod - Castell Newydd Emlyn
Tlws y Dynion - Abertawe
Her y Menywod - Whitchurch Saints 5ths (Eglwys Newydd, Caerdydd)
Her y Dynion - Caerdydd a'r Met E
Meistri Menywod - Saggy Baggies
Meistri Dynion - Yr Eglwys Newydd
## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan *Hoci Cymru* (Saesneg)
* @HockeyWales
* 'Welsh hockey fans continue history research in landmark month'
# Tsuneyasu Miyamoto

**Tsuneyasu Miyamoto**| Manylion Personol |
| --- |
| **Enw llawn** | Tsuneyasu Miyamoto |
| **Dyddiad geni** |  (1977-02-07) 7 Chwefror 1977 |
| **Man geni** | Osaka, Japan |
| Clybiau |
| **Blwyddyn** | **Clwb** | **Ymdd.\(Goliau)** |
| 1995-2006 2007-2008 2009-2011 | Gamba Osaka Red Bull Salzburg Vissel Kobe |  |
| Tîm Cenedlaethol |
| 2000-2006 | Japan | 71 (3) |
| 1Ymddangosiadau a goliau mewn clybiau hŷn a gyfrodd tuag at y gyngrhair cartref yn unig .

\* Ymddangosiadau |

Pêl-droediwr o Japan yw **Tsuneyasu Miyamoto** (ganed 7 Chwefror 1977).

## Tîm Cenedlaethol

| Tîm cenedlaethol Japan |
| --- |
| Blwyddyn | Ymdd. | Goliau |
| 2000 | 2 | 0 |
| 2001 | 3 | 0 |
| 2002 | 11 | 0 |
| 2003 | 10 | 0 |
| 2004 | 19 | 2 |
| 2005 | 15 | 1 |
| 2006 | 11 | 0 |
| Cyfanswm | 71 | 3 |

## Dolenni Allanol

* Timau Pêl-droed Cenedlaethol
* Cronfa Ddata Tîm Pêl-droed Cenedlaethol Japan
# Amser ychwanegol

Amser ychwanegol|  |
| Enghraifft o: | egwyl  |
| Math | period, gêm penderfynu  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02yw92  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mewn rhai chwaraeon, yn enwedig pêl-droed, cyfnod o chwarae ychwanegol er mwyn rhoi cyfle i dîm ennill yw **amser ychwanegol**. Fel rheol mae amser ychwanegol mewn gemau pêl-droed yn cael ei chwarae pan geir sgôr cyfartal ar ddiwedd y 90 munud arferol a phan fod rhaid cael enillydd yn y gêm.

Mewn pêl-droed chwaraeir dau hanner ychwanegol o 15 munud pob ffordd.

Os na cheir enillydd ar ddiwedd yr amser ychwanegol penderfynir y canlyniad trwy giciau o'r smotyn.

Talfyriadau arferol wrth gofnodi canlyniad gêm:

* **w.a.y.** (*wedi amser ychwanegol*)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **chwaraeon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Bowlio deg

Bowlio deg|  |
| Enghraifft o: | math o chwaraeon  |
| Math | bowling  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 671  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mabolgamp dan do sy'n ffurf ar y chwaraeon bowlio yw **bowlio deg** neu **fowlio decbinnau**. Nod y chwaraewyr yw i rolio pêl fowlio ar hyd alai fowlio tuag at ddeg o binnau i geisio eu curo i gyd i lawr.

## Gweler hefyd

* Bowlio canwyllbinnau
* Bowlio lawnt
* Bowlio nawpinnau
* Bowlio pinnai cwta
* Bowlio pumpinnau
* Sgitls

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **chwaraeon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ryotaro Azuma

| Ryotaro Azuma |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 16 Ionawr 1893  Osaka  |
| Bu farw | 26 Mai 1983  Tokyo  |
| Dinasyddiaeth | Japan, Ymerodraeth Japan  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Tokyo
 |
| Galwedigaeth | meddyg yn y fyddin, meddyg, gwleidydd  |
| Swydd | Llywodraethwr Tokyo  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Ibaraki
* Prifysgol Toho
* Prifysgol Tokyo
 |
| Plaid Wleidyddol | Y Blaid Ryddfrydol Ddemocrataidd  |
| Gwobr/au | Prif Ruban Urdd y Blodau Paulownia, Silver Olympic Order  |

Meddyg a yn y fyddin nodedig o Japan oedd **Ryotaro Azuma** (16 Ionawr 1893 - 26 Mai 1983). Roedd yn feddyg ac yn fiwrocrat Japaneaidd a wnaed wasanaethu fel llywodraethwr Tokyo o 1959 i 1967. Derbyniodd swydd yn y Weinyddiaeth Iechyd ar ôl yr Ail Ryfel Byd, ac yn y 1950au bu'n bennaeth ar Bwyllgor Olympaidd Japan, ac felly hefyd cyfrannu at ddod â Gemau Olympaidd Haf 1964 i Tokyo. Cafodd ei eni yn Osaka, Japan ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tokyo. Bu farw yn Tokyo.

## Gwobrau

Enillodd Ryotaro Azuma y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

* Prif Ruban Urdd y Blodau Paulownia

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **feddyg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Rawalpindi

Rawalpindi|  |
| Math | dinas, endid tiriogaethol gweinyddol  |
|  |
| Poblogaeth | 2,098,231  |
| Cylchfa amser | Pakistan Standard Time  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Wrdw  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Rawalpindi Tehsil  |
| Gwlad |  Pacistan |
| Arwynebedd | 5,286 km²  |
| Uwch y môr | 508 ±1 metr  |
| Cyfesurynnau | 33.6°N 73.1°E  |
| Cod post | 46000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Rawalpindi Municipal Corporation  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Rawalpindi  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas ar Wastadedd Potwar, talaith Punjab, gogledd Pacistan, ger y brifddinas Islamabad, yw **Rawalpindi** (Urdu: راولپنڈی). Rawalpindi ("Pindi" i bobl leol) yw lleoliad pencadlys milwrol Llu Arfog Pacistan a gwasanaethodd hefyd fel prifddinas y wlad wrth i ddinas newydd Islamabad gael ei chodi yn y 1960au. Mae'n gartref i sawl diwydiant a ffatri. Lleolir Maes Awyr Rhyngwladol Islamabad yn Rawalpindi ei hun, ac mae'n gwasanaethu'r ddwy ddinas hynny. Gorwedd Rawalpindi yn nhalaith Punjab, 275 km (171 milltir) i'r gogledd-orllewin o Lahore. Hi yw canolfan weinyddol Ardal Rawalpindi. Poblogaeth Rawalpindi yw tua 3,039,550.

Ar 27 Rhagfyr 2007, lladdwyd Benazir Bhutto, cyn-Brif Weinidog Pacistan, gan derfysgwr ar ôl siarad mewn rali gan Plaid Pobl Pacistan mewn parc yng nghanol y ddinas.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Dinas Pharwala
* Haveli Sujaan Sigh
* Parc Jinnah
* Prifysgol Fatima Jinnah
* Purana Qil'aa

## Enwogion

* Tikka Khan (1915-2002), milwr
* Duncan Sharpe (g. 1937), cricedwr
* Shaikh Rasheed Ahmad (g. 1950), gwleidydd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bacistan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Undeb Pêl-fas Cymru

Undeb Pêl-fas Cymru| Dechrau/Sefydlu | 1892  |
| Lleoliad | Cymru  |
| Dynodwyr |

**Undeb Pêl-fas Cymru**, UPFC (Saesneg: Welsh Baseball Union, WBU) yw corff llywodraethu cenedlaethol pêl fas Gymreig yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd yn 1892.

Mae'n aelod o'r Bwrdd Pêl-fas Rhyngwladol. Mae'r WBU yn trefnu cynghrair dynion ac ieuenctid a chystadlaethau cwpan, yn ogystal â dewis a rheoli timau rhyngwladol Cymru ar lefel oedolion ac ieuenctid.

Mae Undeb Pêl-fas Cymru wedi'i leoli yng Nghaerdydd.

## Hanes a Chyd-destun

Erbyn 1921 roedd 60 o glybiau a 1,400 o chwaraewyr wedi’u cofrestru gan Undeb Pêl-fas Cymru, yn ôl yr hanesydd Martin Johnes. ond ni ledaenodd y gamp y tu allan i Gaerdydd a Chasnewydd. Roedd yn gêm dosbarth gweithiol i raddau helaeth, gyda chysylltiad cryf â chymunedau canol dinas Caerdydd, tra byddai chwaraewyr rygbi a phêl-droed yn chwarae pêl fas yn ystod y tu allan i’r tymor. Roedd y rhain yn bobl na allent fforddio chwarae criced, neu nad oedd ganddynt ddiddordeb mewn criced.

Daeth pêl fas yn “sylfaenol fel prif gamp yr haf” yng Nghaerdydd a Chasnewydd, er na chafodd y rheolau eu safoni’n llawn tan 1927.

### Dirywiad ac Adfer

Yn dilyn cyfnod o drai gyda chynghrair gystadleuol yr Undeb yn dod i ben yn 2017, fe'i hadnewyddwyd yn 2021. Yn 2022 cynhaliwyd ymdrech bwriadol gan UPFC ac UNPFMC i hyrwyddo'r gêm ymhlith disgyblion ysgol De-ddwyrain Cymru gan roi cyflyniadau ac hyfforddiant yn y gêm i athrawon chwaraeon a chynnal gwersi a gemau pêl-fas i ferched ac i fechgyn. Bwriwyd i'r holl ymdrech fod yn llwyddiant gyda'r uchafbwynt bod dros 400 o ddisgyblion yn cwrdd i greu 27 tîm i gystadlu mewn gŵyl chwaraeon. Y gobaith yw y bydd y disgyblion ysgol yn ymuno â thimau lleol maes o law.

## Gweler hefyd

* Undeb Pêl-fas Menywod Cymru

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Welsh Baseball Archifwyd 2021-12-30 yn y Peiriant Wayback
* Baseball Bill Barrett yn esbonio Pêl-fas Gymreig (Saesneg)
* ‘Poor Man’s Cricket’: Baseball, Class and Community in South Wales, c. 1880-1950' gan Dr Martin Johnes
* Twitter @BaseballWales
* Welsh Baseball Union ar Facebook
# Chwaraeon Cymru

Chwaraeon Cymru|  |
| Math | corff llywodraethu chwaraeon |
| Sefydlwyd | 4 Chwefror 1972 |
| Pencadlys | Caerdydd |

Athrofa Chwaraeon Cymru, Caerdydd. Pencadlys *Chwaraeon Cymru*
**Chwaraeon Cymru** (Saesneg *Sport Wales*) yw'r corff cenedlaethol sy'n gyfrifol am ddatblygu a hyrwyddo chwaraeon ac ymarfer corff yng Nghymru. Mae'n cyd-weithio gyda phartneriaid chwaraeon o bob math ac awdurdodau chwaraeon gyda'r amcan i hyrwyddo uchelgais yn yr ifanc ac hybu safonau pencampwyr yn genedlaethol.

Chwareon Cymru yw prif gynghorwyr Llywodraeth Cymru ar ddosranni arian y Loteri Genedlaethol tuag at ariannu chwaraeon elît a llawr gwlad yng Nghymru.

Penodwyd Dr Paul Thomas yn Gadeirydd newydd y corff yn 2016 yn dilyn cyfnod Laura McAllister. Ond saciwyd y Cadeirydd a'r is-Gadeirydd gan Lywodraeth Cymru ym mis Mawrth 2017 gan Lywodraeth Cymru oherwydd pryderon fod y corff wedi dod yn anhrefnus.

Yn dilyn cyfnod o ansicrwydd wedi cyfnod dros dro fel Cadeirydd, pendodwyd Lawrence Conway fel y Cadeirydd newydd ar 3 Mehefin 2018. Mae Lawrence Conway yn gyn-was sifil gyda Llywodraeth Cymru, Swyddfa Cymru a Chorfforaeth Datblygu Bae Caerdydd

Sefydlwyd Chwaraeon Cymru yn 1972. Mae ei phencadlys yng Ngerddi Sophia, Caerdydd. Ei chyllideb blyyddol yn 2018 oedd oddeutu £22m.

Mae Chwaraeon Cymru yn un o brif gefnogwyr Gemau Cymru, sef cystadlaethau athletau, gymnasteg a rhai chwaraeon eraill a drefnir yn flynyddol gan Urdd Gobaith Cymru.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan Chwaraeon Cymru
# Borneo

Borneo|  |
| Math | ynys  |
|  |
| Poblogaeth | 18,590,000  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ynysfor Maleia  |
| Gwlad |  Indonesia  Maleisia  Brwnei |
| Arwynebedd | 748,168 km²  |
| Uwch y môr | 4,095 metr, 113 metr  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel, Môr Sulu, Môr De Tsieina, Y Môr Java, Môr Celebes, Makassar Strait  |
| Cyfesurynnau | 1°S 114°E  |
| Hyd | 1,366 cilometr  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Borneo** yn ynys yn ne-ddwyrain Asia. Gydag arwynebedd o 743,330 km² (287,000 milltir sgwar), hi yw'r drydedd ynys yn y byd o ran maint. Mae rhan ddeheuol a chanol yr ynys yn perthyn i Indonesia, dan yr enw Kalimantan. Yn Indonesia defnyddir "Kalimantan" am yr ynys i gyd. Rhennir y rhan ogleddol rhwng Maleisia a gwladwriaeth annibynnol Brwnei.

Ynys Borneo. Melyn yn donodi rhannau sy'n perthyn i Indonesia, brown i Maleisia, gwyrdd i Brwnei.
I'r gorllewin o Borneo mae Rhagynys Malaya ac ynys Sumatera. I'r de mae ynys Jawa ac i'r dwyrain Sulawesi. Y mynydd uchaf yw Mynydd Kinabalu yn Sabah, Maleisia, sy'n 4,095 m (13,435 troedfedd) o uchder.

Rhennir rhan Indonesia o'r ynys yn bedair talaith: Dwyrain Kalimantan, De Kalimantan, Gorllewin Kalimantan a Canolbarth Kalimantan. Rhennir rhan Maleisia yn ddwy dalaith, Sabah a Sarawak.

Mae cyfoeth eithriadol o fywyd gwyllt ar Borneo, er enghraifft 15,000 o rywogaethau o blanhigion blodeuog, yn cynnwys 3,000 o rywogaethau o goeden, 221 rhywogaeth o famal a 420 rhywogaeth o aderyn. Ar un adeg roedd fforest law drofannol yn gorchuddio rhan fawr o'r ynys, ond yn y blynyddoedd diwethaf mae llawer o'r fforest yma wedi diflannu. Mae poblogaeth ddynol yr ynys yn cynnwys tua 30 grŵp ethnig.
# Llew

| Llew |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol |
| Teyrnas: | Animalia |
| Ffylwm: | Chordata |
| Dosbarth: | Mammalia |
| Urdd: | Carnivora |
| Teulu: | Felidae |
| Genws: | *Panthera* |
| Rhywogaeth: | P. leo |
| Enw deuenwol |
| Panthera leo (Linnaeus, 1758) |

Fideo o lewes a'i chenawon yng Ngwarchodfa Phinda
Mae'r **llew** (*Panthera leo*) yn un o bedwar o'r cathod mawr yn y genws *Panthera*, ac mae'n perthyn i'r teulu *Felidae* (*cathod*). Gyda rhai gwrywod yn rhagori 250 kg (550 lb) mewn pwysau, mae'r llew yn yr ail gath fwyaf sydd yn fyw heddiw ar y ôl y teigr.

Tan y Pleistosen hwyr, tua 10,000 o flynyddoedd yn ôl, y llew oedd yr ail famal daearol gyda'r amrediad mwyaf, tu ôl i bobl. Gellir eu darganfod drwy'r rhan fwyaf o Affrica, llawer o Ewrasia, o orllewin Ewrop i'r India, ac yn yr Americas o'r Yukon i Beriw.

Os ydent yn goroesi'r peryglon o fywyd cynnar, gellir llewesau mewn cynhefinoedd diogel, fel parciau cenedlaethol, gyrraedd oedran o 12- 14 mlynedd, tra fod gwrywod yn anaml yn cyrraedd 8 mlynedd. Er hyn mae yno gofnodion o llewesau yn byw hyd at 20 mlwydd oed yn y gwyllt. Mae llewod caeth yn aml yn cyrraedd 20 mlwydd oed neu fwy.

Cynhefin nodweddiadol y llew yw safana a glaswelltiroedd, ond maent wedi eu darganfod mewn tiroedd prysglwyn ac mewn coedwigoedd.

Yn anghyffredin i gathod eraill, mae'r llew yn gath cymdeithasol iawn, wrth iddynt fyw mewn grwpiau teuluol sydd yn cynnwys grwp o lewesau perthynol a'u cenau, ac nifer bach o wrywod. Bydd y llewesau yn y grwpiau yma yn hela gyda'i gilydd, eu prif ysglyfaeth yw mamaliaid carnol.
Mae'r llew yn ysglyfaethwr apig, serch hyn maent hefyd yn carthysu pan mae ganddynt y cyfle i wneud.

Mae'r llew yn rywogaeth bregus sydd wedi gweld y boblogaeth yn disgyn rhwng 30 a 50 y cant drost yr ugain mlynedd diwethaf. Er nid yw'r achos yn glir, mae colled cynhefin yn ô gystal â gwrthdaro gyda pobl yn cyfrannu at y colled mewn niferoedd.

Wiciadur
Chwiliwch am llew
yn Wiciadur.
# Ethnograffeg

Astudiaeth systematig a gwyddonol o genhedloedd, grwpiau ethnig, a phobloedd yw **ethnograffeg**. Gellir ei ystyried yn faes ymaferol sy'n gysylltiedig â phynciau ethnoleg, anthropoleg gymdeithasol, ac anthropoleg ddiwylliannol. Gwaith yr ethnograffydd yw casglu gwybodaeth am fywyd diwylliannol, economaidd a chymdeithasol y grŵp dan sylw drwy ymchwil uniongyrchol yn y maes, gan amlaf sylwadaeth o'r tu mewn. Yna mae'n cynhyrchu llyfr neu erthygl ddisgrifiadol ac ysgolheigaidd ar sail ei astudiaeth achos.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **anthropoleg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 1816

18g - **19g** - 20g

1760au 1770au 1780au 1790au 1800au - **1810au** - 1820au 1830au 1840au 1850au 1860au

1811 1812 1813 1814 1815 - **1816** - 1817 1818 1819 1820 1821

---

## Digwyddiadau

* 21 Mawrth - Sefydlu'r Académie des Beaux-Arts yn Ffrainc
* 9 Gorffennaf - Yr Ariannin yn cael ei annibyniaeth o Sbaen
* 24 Awst - Cytundeb St Louis rhwng Unol Daleithiau America a brodorion Gogledd America
* 6 Tachwedd - James Monroe (Gweriniaethwr-Democrataidd) yn ennill yr etholiad ac yn dod yn Arlywydd yr Unol Daleithiau

## Genedigaethau

* 21 Ebrill - Charlotte Brontë, nofelydd (m. 1855)
* 3 Gorffennaf - John Ralph Ormsby-Gore, Barwn 1af Harlech (m. 1876)
* 13 Rhagfyr - Werner von Siemens, dyfeisiwr (m. 1892)

## Marwolaethau

* 23 Ebrill - Thomas Johnes, aelod seneddol, pensaer tirwedd, ffermwr, cyhoeddwr, llenor a chymwynaswr cymdeithasol, 67
* 20 Mawrth - Mari I, brenhines Portiwgal, 81
* 5 Mehefin - Giovanni Paisiello, cyfansoddwr, 76
* 5 Gorffennaf - Dorothy Jordan, actores, 74

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Jane Austen - *Emma*
* Ann o Abertawe - *Chronicles of an Illustrious House*
* Benjamin Constant - *Adolphe*

### Barddoniaeth

* Arglwydd Byron - *The Siege of Corinth*

### Cerddoriaeth

* Gioachino Rossini - *Il Barbiere di Siviglia* (opera)
# Daneg

| Daneg (dansk) |
| --- |
| Siaredir yn: | Denmarc, Ynysoedd Ffaro, yr Ynys Las, yr Almaen (Schleswig-Holstein) |
| Parth: | Ewrop |
| Cyfanswm o siaradwyr: | 5.5 miliwn |
| Safle yn ôl nifer siaradwyr: | 103 |
| Achrestr ieithyddol: | Indo-Ewropeaidd
 Germaneg
  Gogleddol
   Scandinafeg Ddwyreiniol
    **Daneg** |
| Statws swyddogol |
| Iaith swyddogol yn: | Denmarc, yr Undeb Ewropeaidd, yr Almaen (iaith leiafrifol) |
| Rheolir gan: | Dansk Sprognævn ("Pwyllgor Daneg") |
| Codau iaith |
| ISO 639-1 | da |
| ISO 639-2 | dan |
| ISO 639-3 | dan |
| Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd |

Iaith sydd yn perthyn i'r ieithoedd Germanaidd gogleddol yw **Daneg** (Daneg: *dansk*: ynganiad Daneg ). Fe'i siaredir gan rhyw 5.5 miliwn o bobl yn bennaf yn Nenmarc, ond hefyd gan ryw 50,000 o siaradwyr yn rhannau gogleddol Schleswig-Holstein yn yr Almaen. Mae hi'n iaith swyddogol a phwnc gorfodol mewn ysgolion yn yr Ynys Las ac Ynysoedd Ffaro. Roedd Gwlad yr Iâ o dan goron Denmarc hyd 1944, ac fe'i siaredir yn helaeth yno fel ail iaith.

Wiciadur
Chwiliwch am Daneg
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Y Confensiwn ar y Fasnach Ryngwladol mewn Rhywogaethau mewn Perygl

Y Confensiwn ar y Fasnach Ryngwladol mewn Rhywogaethau mewn Perygl| Enghraifft o: | cytundeb amlochrog  |
| Dyddiad | 3 Mawrth 1973  |
| Iaith | Saesneg, Ffrangeg, Sbaeneg  |
| Yn cynnwys | Atodiad I CITES, Atodiad II CITES, Atodiad III CITES  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01vd7  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cytundeb rhyngwladol i amddiffyn planhigion ac anifeiliaid sydd mewn perygl rhag bygythiadau masnach ryngwladol yw'r **Confensiwn ar y Fasnach Ryngwladol mewn Rhywogaethau mewn Perygl** (Saesneg: *Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora*; byrfodd: **CITES**). Fe'i lluniwyd o ganlyniad i benderfyniad a fabwysiadwyd ym 1963 mewn cyfarfod o aelodau'r Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur. Agorwyd y cytundeb i’w lofnodi ym 1973 a daeth i rym ar 1 Gorffennaf 1975. Erbyn Rhagfyr 2024 roedd 184 o wledydd wedi arwyddo'r cytundeb.

Nod y cytundeb yw rheoli'r fasnach ryngwladol mewn rhywogaethau o blanhigion ac anifeiliaid sydd mewn perygl o fynd i'w colli. Cyflawnir hyn drwy system o drwyddedau a thystysgrifau. Mae CITES yn rhoi lefelau amrywiol o amddiffyniad i fwy na 40,900 o rywogaethau.

Mae rhestr CITES yn cynnwys ystod eang o eitemau – nid yn unig y planhigyn neu'r anifail cyfan (boed yn fyw neu'n farw), ond hefyd cynhyrchion sy'n deillio ohonynt.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
# Sgïo

Sgïo|  |
| Enghraifft o: | math o chwaraeon, difyrwaith  |
| Math | chwaraeon gaeaf, recreational sport, chwaraeon olympaidd, skiing  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 3802  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Grŵp o chwaraeon yw **sgïo**, sy'n defnyddio sgïau fel offer ar gyfer teithio dros eira. Defnyddir sgïau ynghyd â esgidiau sgïau sy'n cysylltu gyda'r sgïau gyda rhwymynnau sgïau.

Sgiwr Alpaidd yn troi
Caiff sgïo ei rannu'n sawl categori cyffredinol, sgïo Llychlynaidd yw'r fath hynaf o sgïo, mae'n tarddu o Sgandinafia ac yn defnyddio rhwymynnau sy'n cysylltu bysedd traed yr esgidiau i'r sgïau ond yn gadael y sawdl yn rhydd. Mae mathau o sgïo Llychlynaidd yn cynnwys sgïo traws gwlad, naid sgïo, a sgïo Telemark. Mae sgïo Alpaidd (a adnabyddir yn aml fel sgïo lawr-allt), yn tarddu o Alpau Ewrop, ac yn nodweddiadol am y rhwymynnau sy'n cysylltu bysedd traed a sodlau'r esgidiau i'r sgïau.

Fideo o sgïwr

Wiciadur
Chwiliwch am Sgïo
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **chwaraeon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 13 Gorffennaf

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Gorffennaf | >> |
| Ll | Ma | Me | Ia | Gw | Sa | Su |
|  |  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 |
| 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn |

**13 Gorffennaf** yw'r cant naw-deg pedwerydd (194ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (195ed mewn blynyddoedd naid). Erys 171 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1930 - Dwy gêm gyntaf ym mhencampwriaeth gyntaf erioed Cwpan y Byd Pêl-droed yn cael eu chwarae ym Montevideo, Wrwgwái.

## Genedigaethau

Wole Soyinka
Patrick Stewart
* 100 CC - Iŵl Cesar, Ymerawdwr (neu 12 Gorffennaf) (m. 44 CC)
* 1527 - John Dee, Cymro a gwyddonydd cynnar (m. 1608)
* 1590 - Pab Clement X (m. 1676)
* 1793 - John Clare, bardd (m. 1864)
* 1811 - Syr George Gilbert Scott, pensaer (m. 1888)
* 1897 - Christiane Ritter, arlunydd (m. 2000)
* 1911 - Beliana, arlunydd (m. 1992)
* 1927 - Simone Veil, gwleidydd (m. 2017)
* 1928 - Anna Mark, arlunydd
* 1934
	+ Agnes Auffinger, arlunydd (m. 2014)
	+ Wole Soyinka, llenor
* 1940 - Syr Patrick Stewart, actor
* 1941 - Jacques Perrin, actor (m. 2022)
* 1942
	+ Harrison Ford, actor
	+ Hywel Gwynfryn, cyflwynydd radio
* 1944 - Ernő Rubik, dyfeisiwr
* 1946 - Cheech Marin, actor
* 1960 - Ian Hislop, newyddiadurwr
* 1979 - Craig Bellamy, pêl-droediwr
* 1985 - Charlotte Dujardin, pencampwraig marchogaeth

## Marwolaethau

Nadine Gordimer
* 939 - Pab Leo VII
* 1380 - Bertrand du Guesclin, cadfridog, tua 60
* 1734 - Ellis Wynne, llenor, 63
* 1793 - Jean-Paul Marat, chwyldroadwr, 50
* 1932 - Alice Barber Stephens, arlunydd, 74
* 1951 - Arnold Schoenberg, cyfansoddwr, 76
* 1954 - Frida Kahlo, arlunydd, 47
* 1967
	+ Ema Abram, arlunydd, 91
	+ Tom Simpson, seiclwr, 29
* 2013 - Cory Monteith, actor, 31
* 2014
	+ Nadine Gordimer, llenor, 90
	+ Lorin Maazel, arweinydd cerddorfa, 84
* 2017 - Liu Xiaobo, llenor a ymgyrchydd hawliau dynol, 61
* 2019 - Rod Richards, gwleidydd, 72
* 2022 - Chris Stuart, newyddiadurwr, 73

## Gwyliau a chadwraethau

* Trydydd diwrnod o Naadam (Mongolia)