Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prifddinas Diwylliant Ewrop

Cynllun gan yr Undeb Ewropeaidd yw **Prifddinas Diwylliant Ewrop** a ddechreuodd ym 1985. Caiff dinas ei phenodi â'r teitl am un flwyddyn, er bod mwy nag un ddinas wedi'i ddal mewn un blwyddyn ar sawl adeg ers 2000.

Prifddinasoedd Diwylliant Ewrop| Blwyddyn | Dinas | Gwlad |
| --- | --- | --- |
| 1985 | Athen |  Gwlad Groeg  |
| 1986 | Fflorens |  Yr Eidal  |
| 1987 | Amsterdam |  Yr Iseldiroedd  |
| 1988 | Berlin |  Yr Almaen  |
| 1989 | Paris |  Ffrainc  |
| 1990 | Glasgow |  Yr Alban  |
| 1991 | Dulyn |  Gweriniaeth Iwerddon  |
| 1992 | Madrid |  Sbaen  |
| 1993 | Antwerpen |  Gwlad Belg  |
| 1994 | Lisbon |  Portiwgal  |
| 1995 | Lwcsembwrg |  Lwcsembwrg  |
| 1996 | Copenhagen |  Denmarc  |
| 1997 | Thessaloníci |  Gwlad Groeg  |
| 1998 | Stockholm |  Sweden  |
| 1999 | Weimar |  Yr Almaen  |
| 2000 | Avignon |  Ffrainc  |
| Bergen |  Norwy  |
| Bologna |  Yr Eidal  |
| Brwsel |  Gwlad Belg  |
| Helsinki |  Y Ffindir  |
| Kraków |  Gwlad Pwyl  |
| Prag |  Tsiecia  |
| Reykjavík |  Gwlad yr Iâ  |
| Santiago de Compostela |  Sbaen  |
| 2001 | Rotterdam |  Yr Iseldiroedd  |
| Porto |  Portiwgal  |
| 2002 | Brugge |  Gwlad Belg  |
| Salamanca |  Sbaen  |
| 2003 | Graz |  Awstria  |
| 2004 | Genova |  Yr Eidal  |
| Lille |  Ffrainc  |
| 2005 | Corc |  Gweriniaeth Iwerddon  |
| 2006 | Patras |  Gwlad Groeg  |
| 2007 | Sibiu |  Rwmania  |
| Lwcsembwrg |  Lwcsembwrg  |
| 2008 | Lerpwl |  Lloegr  |
| Stavanger |  Norwy  |
| 2009 | Vilnius |  Lithwania  |
| Linz |  Awstria  |
| 2010 | Essen |  Yr Almaen  |
| Istanbwl |  Twrci  |
| Pécs |  Hwngari  |
| 2011 | Turku |  Y Ffindir  |
| Tallinn |  Estonia  |
| 2012 | Guimarães |  Portiwgal  |
| Maribor |  Slofenia  |
| 2013 | Marseille |  Ffrainc  |
| Košice |  Slofacia  |
| 2014 | Riga |  Latfia  |
| Umeå |  Sweden  |
| 2015 | Mons |  Gwlad Belg  |
| Plzeň |  Gweriniaeth Tsiec  |
| 2016 | San Sebastian |  Sbaen  |
| Wrocław |  Gwlad Pwyl  |
| 2017 | Aarhus |  Denmarc  |
| Paphos |  Cyprus  |
| 2018 | Leeuwarden |  Yr Iseldiroedd  |
| Valletta |  Malta  |
| 2019 | Matera |  Yr Eidal  |
| Plovdiv |  Bwlgaria  |
| 2020 | Galway |  Gweriniaeth Iwerddon  |
| Rijeka |  Croatia  |
| 2021 | Timișoara |  Rwmania  |
| Novi Sad |  Serbia  |
| Eleusis |  Gwlad Groeg  |

## Gweler hefyd

* Prifddinas Chwaraeon Ewrop
# Trenčín

Trenčín|  |
|  |
| Math | dinas, Bwrdeistref Slofacia  |
|  |
| Poblogaeth | 54,104  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Cran-Gevrier, Uherské Hradiště, Zlín, Tarnów, Casalecchio di Reno, Békéscsaba, Kragujevac  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Trenčín District  |
| Gwlad | Slofacia  |
| Arwynebedd | 81.996059 km²  |
| Uwch y môr | 217 metr  |
| Gerllaw | Váh  |
| Yn ffinio gyda | Zamarovce, Hrabovka  |
| Cyfesurynnau | 48.8942°N 18.0406°E  |
| Cod post | 911 01 - 08  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Trenčín o'r castell
Dinas yng ngorllewin Slofacia yw **Trenčín** (Almaeneg: *Trentschin*; Hwngareg: *Trencsén*), a leolir yng nghanol dyffryn Afon Váh ger y ffin â'r Weriniaeth Tsiec, tua 120 km (75 milltir) o Bratislava. Gyda phoblogaeth o 56,000, dyma'r nawfed ddinas yn y wlad sy'n ganolfan weinyddol Rhanbarth Trenčín a Dosbarth Trenčín. Dominyddir y ddinas gan gastell canoesol sy'n sefyll ar graig uchel.

## Dolenni allanol

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Trenčín Gwefan y ddinas

 **Dinasoedd Slofacia**

|  |  |
| --- | --- |
|
Bratislava ·
Trenčín ·
Žilina ·
Trnava ·
Košice ·
Banská Bystrica ·
Prešov ·
Nitra
 |  |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Slofacia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Kazuo Imanishi

**Kazuo Imanishi**| Manylion Personol |
| --- |
| **Enw llawn** | Kazuo Imanishi |
| **Dyddiad geni** |  (1941-01-12) 12 Ionawr 1941 |
| **Man geni** | Hiroshima, Japan |
| Clybiau |
| **Blwyddyn** | **Clwb** | **Ymdd.\(Goliau)** |
| 1963-1969 | Toyo Industries |  |
| Tîm Cenedlaethol |
| 1966 | Japan | 3 (0) |
| 1Ymddangosiadau a goliau mewn clybiau hŷn a gyfrodd tuag at y gyngrhair cartref yn unig .

\* Ymddangosiadau |

Pêl-droediwr o Japan yw **Kazuo Imanishi** (ganed 12 Ionawr 1941). Cafodd ei eni yn Hiroshima a chwaraeodd deirgwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol

| Tîm cenedlaethol Japan |
| --- |
| Blwyddyn | Ymdd. | Goliau |
| 1966 | 3 | 0 |
| Cyfanswm | 3 | 0 |

## Dolenni Allanol

* Timau Pêl-droed Cenedlaethol
* Cronfa Ddata Tîm Pêl-droed Cenedlaethol Japan
# Prifysgol Rhydychen

Prifysgol Rhydychen|  |
|  |
| Arwyddair | Dominus illuminatio mea  |
| Math | prifysgol golegol, exempt charity, prifysgol gyhoeddus, sefydliad addysg uwch, sefydliad addysgol  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1096
 |
| Nawddsant | Fritheswith  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Rhydychen, Swydd Rydychen  |
| Sir | Rhydychen  |
| Gwlad |  Lloegr |
| Cyfesurynnau | 51.755°N 1.255°W  |
| Cod post | OX1 2JD  |
| Niferoedd | 19,791  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

| Prifysgol Rhydychen |
| --- |
| University of Oxford |
|  |
| Arfbais Prifysgol Rhydychen |
| Enw Lladin | Universitas Oxoniensis |
| Arwyddair | *Dominus Illuminatio Mea* |
| Arwyddair yn Gymraeg | *Yr Arglwydd yw fy Ngoleuni* |
| Sefydlwyd | Tystiolaeth o ddysgu ers 1096 |
| Math | Cyhoeddus |
| Gwaddol | £3.6 biliwn (2006, yn cynnwys y colegau) |
| Canghellor | Y gwir fonheddig Arglwydd Patten o Barnes |
| Is-ganghellor | Andrew Hamilton |
| Myfyrwyr | 19,486 |
| Israddedigion | 11,300 |
| Ôlraddedigion | 7,380 |
| Lleoliad | , |
| Lliwiau |      Glas Rhydychen Sgarff:      |
| Tadogaethau | IARU Grŵp Russell Grŵp Coimbra Europaeum EUA LERU |
|  |
| Gwefan |  |

Prifysgol yn Rhydychen, Lloegr, a'r brifysgol hynaf yn y byd Saesneg ydy **Prifysgol Rhydychen** (Saesneg: **University of Oxford**). Sefydlwyd y brifysgol rywbryd tua diwedd yr unfed ganrif ar ddeg, ond nid yw'r union ddyddiad yn glir. Mae Prifysgol Rhydychen yn dilyn y gyfundrefn golegol, lle bydd myfyrwyr yn perthyn i golegau annibynnol, ond yn cael eu haddysgu'n ganolog mewn darlithoedd a drefnir gan y Brifysgol. Mae Prifysgol Caergrawnt hefyd yn dilyn y gyfundrefn hon, a cheir perthynas glòs (er cystadleuol) rhwng y ddwy brifysgol. Mae'n aelod o'r League of European Research Universities.

Mae Prifysgol Rhydychen yn un o sefydliadau academaidd uchel ael y Deyrnas Unedig, ac mae e yn y lle cyntawedi ymddangos yn nhabl prifysgolion gorau papur newydd y *Guardian* am chwech blynedd yn ddilynol (hyd at 2011).

Cymdeithas Dafydd ap Gwilym yw cymdeithas Gymraeg y Brifysgol.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Prifysgol Rhydychen
* 'The University of Oxford', A History of the County of Oxford: Cyfrol 3: The University of Oxford (1954), pp. 1-38 Archifwyd 2014-01-16 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Rydychen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **brifysgol** neu **addysg uwch**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1893

18g - **19g** - 20g

1840au 1850au 1860au 1870au 1880au - **1890au** - 1900au 1910au 1920au 1930au 1940au

1888 1889 1890 1891 1892 - **1893** - 1894 1895 1896 1897 1898

---

## Digwyddiadau

* 1893 - sefydlu yr ILP (Plaid Lafur Annibynnol).
* 31 Gorffennaf - Sefydlu Conradh na Gaeilge (Cynghrair y Wyddeleg) yn Nulyn.

## Genedigaethau

* 12 Ionawr - Hermann Göring, gwleidydd a chadlywydd (m. 1946)
* 15 Ionawr - Ivor Novello, actor a chyfansoddwr (m. 1951)
* 18 Mawrth - Wilfred Owen, bardd (m. 1918)
* 3 Ebrill - Leslie Howard, actor (m. 1943)
* 20 Ebrill
	+ Harold Lloyd, comedïwr (m. 1971)
	+ Joan Miró, arlunydd (m. 1983)
* 13 Mehefin - Dorothy L. Sayers, nofelydd (m. 1957)
* 15 Hydref - Saunders Lewis, llenor (m. 1985)
* 18 Hydref - Ivor Rees, arwr rhyfel (m. 1967)
* 23 Hydref - Ernst Julius Öpik, seryddwr (m. 1985)
* 4 Rhagfyr - Herbert Read, hanesydd celf a bardd (m. 1968)
* 26 Rhagfyr - Mao Zedong, arweinydd Tsieina (m. 1976)

## Marwolaethau

* 5 Ionawr - Fanny Kemble, actores, 83
* 23 Ionawr - William Price, meddyg, 92
* 18 Hydref - Charles Gounod, cyfansoddwr, 75
* 6 Tachwedd - Pyotr Ilyich Tchaikovsky, cyfansoddwr, 53
* 20 Tachwedd - Benjamin Thomas, gweinidog, bardd, awdur, 57

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* John Gruffydd Moelwyn Hughes - *Caniadau Moelwyn*
* Oscar Wilde - *The Picture of Dorian Gray*
* Charles Ashton - *Hanes Llenyddiaeth Gymreig 1650-1850*

### Drama

* Maurice Maeterlinck - *Pelléas et Mélisande*
* Syr Arthur Wing Pinero - *The Second Mrs. Tanqueray*

### Cerddoriaeth

* Antonín Dvořák - Symffoni rhif 9 yn E leiaf, "Z nového světa" ("O'r Byd Newydd")
* Giuseppe Verdi - *Falstaff* (opera)

## Eisteddfod Genedlaethol (Pontypridd)

* **Cadair:** John Ceulanydd Williams
* **Coron:** Ben Davies

## Digwyddiadau tywydd

Sychder, mes a pherygl i dda byw... Prydain, Hydref 1893

*ACORN POISONING. The attention of the Board of Agriculture has been called to the unusual abundance of the crop of acorns this season, and it is considered desirable to warn stockowners who are accustomed to turn cattle into parks, on to commons, or other places where acorns are plentiful, that there is considerable risk of injurious effects arising from the consumption of large quantities of acorns, which in the present dearth of herbage, owing to the long drought, are certain to be eaten with avidity.*
## Cyfeiriadau
# Walter Ulbricht

| Walter Ulbricht |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Walter Ernst Paul Ulbricht  30 Mehefin 1893  Leipzig  |
| Bu farw | 1 Awst 1973  o strôc  Groß Dölln  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen  |
| *Alma mater* | * International Lenin School
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, gwrthryfelwr milwrol, communist, saer celfi  |
| Swydd | Aelod o Lywodraeth Saxony, aelod o Reichstag Gweriniaeth Weimar, Aelod o'r Volkskammer, Chairman of the State Council, Chairman of the National Defence Council of the GDR  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Sosialaidd, Democrataidd yr Almaen, Plaid Sosialaidd Ddemocrataidd Annibynnol yr Almaen, Plaid Gomiwnyddol yr Almaen, Pwyllgor Cenedlaethol ar gyfer Almaen Rhydd, Plaid Undod Sosialaidd yr Almaen  |
| Priod | Lotte Ulbricht  |
| Plant | Beate Ulbricht  |
| Perthnasau | Florian Heyden  |
| Gwobr/au | Arwr yr Undeb Sofietaidd, Urdd Lenin, Urdd Baner Coch y Llafur, Order of the Nile, Urdd Cyfeillgarwch y Bobl, Urdd y Chwyldro Hydref, Fritz Heckert Medal, Urdd y Rhyfel Gwlatgar, radd 1af, Urdd y Rhyfel Gwladgarol, Ail Ddosbarth, Arwr Llafur, Arwr Llafur, Arwr Llafur, Urdd Teilyngdod y Gwladgarwr, Urdd Karl Marx  |

|  |
| --- |
| Walter Ulbricht |
|

---

 Ysgrifennydd Cyffredinol Pwyllgor Canolog y Blaid Undod Sosialaidd |
| **Cyfnod yn y swydd** 25 Gorffennaf 1950 – 3 Mai 1971 |
| Rhagflaenydd | Wilhelm Pieck a Otto Grotewohl ar y cyd |
| Olynydd | Erich Honecker |
|

---

 |
| Geni |  |
| Cenedligrwydd | Almaenwr |

Gwleidydd comiwnyddol o'r Almaen a wasanaethodd fel Prif Ysgrifennydd y Blaid Undod Sosialaidd yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen o 1950 hyd 1971 oedd **Walter Ulbricht** (30 Mehefin 1893 – 1 Awst 1973).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Almaen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1905

19g - **20g** - 21g

1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - **1900au** - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au

1900 1901 1902 1903 1904 - **1905** - 1906 1907 1908 1909 1910

---

## Digwyddiadau

* David Lloyd George yn ymuno â'r Cabined fel Llywydd y Bwrdd Masnach
* 11 Gorffennaf - Trychineb Glofa'r National, Aberllechau (Wattstown)
* 28 Hydref - Caerdydd yn ennill statws dinas
* 16 Rhagfyr - Cymru yn trechu Seland Newydd 3-0 mewn rygbi
* *yn ystod y flwyddyn* - Diwedd y Diwygiad 1904-1905

## Genedigaethau

* 2 Ionawr - Michael Tippett, cyfansoddwr (m. 1998)
* 21 Ionawr - Christian Dior, (m. 1957)
* 16 Mai - Henry Fonda, actor (m. 1982)
* 21 Mehefin - Jean-Paul Sartre, athronydd ac awdur (m. 1980)
* 29 Gorffennaf
	+ Dag Hammarskjöld, diplomydd (m. 1961)
	+ Clara Bow, actores (m. 1965)
* 18 Medi - Greta Garbo, actores (m. 1990)
* 10 Hydref
	+ Jane Winton, arlunydd (m. 1959)
	+ Asta Witkowsky, arlunydd (m. 1968)
* 15 Hydref - C. P. Snow, ffisegydd a nofelydd (m. 1980)
* 31 Hydref - W. F. Grimes, archaeolegydd (m. 1988)

## Marwolaethau

* 19 Ionawr - Debendranath Tagore, athronydd, 87
* 24 Mawrth - Jules Verne, nofelydd, 77
* 18 Medi - George MacDonald, awdur, 80
* 3 Hydref - José María de Heredia, bardd, 62
* 19 Hydref - Ann Rees (Ceridwen), bardd, 31
* 23 Hydref - William Phillips, gwyddonydd, 83
* 10 Tachwedd - Rowland Williams (Hwfa Môn), bardd, 82
* 17 Rhagfyr - Robert Jones Derfel, bardd, 81

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *The Life of Charles Peace* (gan Ifan ab Owen Edwards)

### Llyfrau

#### Cymraeg

* John Jones (Myrddin Fardd) - *Cynfeirdd Lleyn*
* John Watson - *Yr Hen Ddoctor*

#### Saesneg

* David Ffrangcon Davies - *The Singing of the Future*
* W. H. Davies - *The Soul's Destroyer*
* Owen Rhoscomyl - *Flame-Bearers of Welsh History*
* Baroness Orczy - *The Scarlet Pimpernel*

### Cerddoriaeth

* Claude Debussy - *La Mer*
* Franz Lehar - *Die lustige Witwe* (operetta)

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberpennar)

* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Thomas Mathonwy Davies (Mafonwy)

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Philipp Lenard
* **Cemeg:** Adolf von Baeyer
* **Meddygaeth:** Robert Koch
* **Llenyddiaeth:** Henryk Sienkiewicz
* **Heddwch:** Baroness Bertha von Suttner

## Cyfeiriadau
# 1908

19g - **20g** - 21g

1850au 1860au 1870au 1880au 1890au - **1900au** - 1910au 1920au 1930au 1940au 1950au

1903 1904 1905 1906 1907 - **1908** - 1909 1910 1911 1912 1913

---

## Digwyddiadau

* 4 Mawrth - Tân yr Ysgol Collinwood, ger Cleveland, Ohio, UDA; 172 o blant yn colli ei bywydau.
* 27 Ebrill - Agorfa'r Gemau Olympaidd yr Haf 1908 yn Llundain

## Genedigaethau

* 9 Ionawr - Simone de Beauvoir, awdures (m. 1986)
* 28 Ionawr - Claude Lévi-Strauss, anthropolegydd (m. 2009)
* 5 Mawrth - Rex Harrison, actor (m. 1990)
* 5 Ebrill - Bette Davis, actores (m. 1989)
* 20 Ebrill
	+ Luise Niedermaier, arlunydd (m. 1997)
	+ Lionel Hampton, cerddor jazz (m. 2002)
* 26 Gorffennaf - Salvador Allende, Arlywydd Chile (m. 1973)
* 15 Awst - Wynford Vaughan-Thomas, newyddiadurwr (m. 1987)
* 27 Awst
	+ Lyndon B. Johnson, Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1973)
	+ Don Bradman, cricedwr (m. 2001)
* 16 Hydref - Enver Hoxha, arweinydd Albania (m. 1985)
* 27 Hydref - Lee Krasner, arlunydd (m. 1984)
* 20 Tachwedd - Alistair Cooke, newyddiadurwr (m. 2004)
* 31 Rhagfyr - Simon Wiesenthal (m. 2005)

## Marwolaethau

* 1 Chwefror - Siarl, brenin Portiwgal, 44
* 21 Mehefin
	+ Allen Raine (Anne Adaliza Puddicombe), nofelydd, 71
	+ Nikolai Rimsky-Korsakov, cyfansoddwr, 64
* 3 Gorffennaf - Joel Chandler Harris, awdur, 59
* 25 Awst - Henri Becquerel, ffisegydd, 55
* 14 Tachwedd - Ymerawdwr Guangxu o Tsieina, 37

## Y celfyddydau

### Ffilmiau

* *Hamlet* (Ffrainc) gyda Jacques Grétillat a Colanna Romano

### Llyfrau

* W. H. Davies - *The Autobiography of a Super-Tramp*
* L. M. Montgomery - *Anne of Green Gables*
* Silyn Roberts - *Y Blaid Lafur Annibynnol, ei Hanes a'i Hamcan*
* Gwyneth Vaughan - *Plant y Gorthrwm*

### Barddoniaeth

* Eliseus Williams (Eifion Wyn) - *Telynegion Maes a Môr*

### Drama

* Maurice Maeterlinck - *L'Oiseau Bleu*
* J. M. Synge - *The Tinker's Wedding*

### Cerddoriaeth

* Claude Debussy - *Children's Corner*
* Maurice Ravel - *Rapsodie espagnole*

## Eisteddfod Genedlaethol (Llangollen)

* **Cadair:** J. J. Williams
* **Coron:** Emyr Davies

## Gwobrau Nobel

* **Ffiseg:** Gabriel Lippman
* **Cemeg:** Ernest Rutherford
* **Meddygaeth:** Paul Ehrlich ac Élie Metchnikoff
* **Llenyddiaeth:** Rudolf Christoph Eucken
* **Heddwch:** Klas Pontus Arnoldson a Fredrik Bajer

## Tywydd

Ar 1 Gorffennaf cofnodwyd Goleuni’r Gogledd yng ngogledd Cymru. Bu’n bosibl darllen tan hwyr y nos. Dyma un cofnod ar gefn cerdyn post:
Abergele 1 Gorffennaf 1908 neges... ar gefn cerdyn post

*Still alive in spite of the heat ! It was absolutely roasting yesterday* [1 Gorff mae'n debyg, y cerdyn wedi dyddio 2 Gorff]. *I sat in the shade of a haystack for a long time reading. It was delightful. It was so light last night that I could read easily at 1030.* (cerdyn post efo marc post Abergele a llun Castell Caernarfon)
Cofnodwyd y digwyddiad yn y Weekly Mail

## Cyfeiriadau
# Ffrwydriad Tunguska

Ffrwydriad Tunguska|  |
| Enghraifft o: | ffrwydrad  |
| Dyddiad | 30 Mehefin 1908  |
| Lladdwyd | 0  |
| Dyddiad darganfod | 30 Mehefin 1908  |
| Lleoliad | Evenk Autonomous Okrug  |
|  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07k12  |
| Quora | Tunguska-event-1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Digwyddodd **Ffrwydriad Tunguska** ar 30 Mehefin 1908 am 07:14 y bore mewn ardal wledig anghyfanedd ger Afon Podkamennaya Tunguska (sydd yn rhanbarth Crai Krasnoyarsk erbyn hyn) yng ngogledd Siberia, Rwsia.

Roedd rhywbeth wedi ffrwydro ryw dair milltir uwchben y tir gan achosi i 80 miliwn o goed ddisgyn dros 830 milltir sgwar. Roedd y ffrwydriad 1000 gwaith yn gryfach na bom Hiroshima a gafodd ei ollwng ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, a thua treuan o bŵer Tsar Bomba, yr arf niwcliar mwyaf pwerus erioed. Er bod meteor neu gomed wedi ffrwydro yn yr awyr yn hytrach na tharo'r llawr, mae'r digwyddiad hwn dal yn cael ei ddisgrifio fel 'trawiad'. Gallai ffrwydriad o'r fath achosi difrod llethol i ddinas fawr.

Roedd yr ffrwydriad mor gryf buasai wedi mesur 5.0 a'r raddfa uchder Richter. Yn ôl *The Guiness Book of World Records* (1966) dywedir oni bai bod y byd yn troi ar yr raddfa y mae byddai'r ffrwydriad wedi dinistrio prifddinas Rwsia ar yr pryd, sef Saint Petersburg.

Does neb yn gwybod beth ddigwyddodd yn union.
# Noson y Cyllyll Hirion

Er nad oedd yr Almaenwyr yn cwyno llawer pan erlidiodd y SA yr Iddewon, Comiwnyddion, a'r Sosialwyr, erbyn 1934 roedd cryn dipyn o bryder ynglŷn â'r lefel o drais a wnaethai'r "crysau brownion".
Cyfres o ddienyddiadau gwleidyddol i gael gwared ar y *Sturmabteilung* (SA), sef y crysau brownion parafilwrol oedd **Noson y Cyllyll Hirion** (a elwir weithiau'n *Röhm-Putsch* neu *Aktion Kolibri*, sef "Ymgyrch Aderyn y Si"). Digwyddodd hyn rhwng 30 Mehefin a 2 Gorffennaf, 1934 pan oedd yr Almaen o dan reolaeth y Natsiaid.

Penderfynodd Adolf Hitler weithredu yn erbyn yr SA a'u harweinydd, Ernst Röhm, oherwydd ystyriai annibyniaeth yr SA a'u hoffter o ymladd stryd yn fygythiad i'w bŵer. Roedd hefyd eisiau cymodi gydag arweinwyr y Reichswehr, lluoedd milwrol swyddogol yr Almaen a oedd yn ofni ac yn casau'r SA—yn benodol uchelgais Röhm i gyfuno'r Reichswehr gyda'r SA o dan ei arweiniad ei hun. Yn y pen draw, defnyddiodd Hitler y cyfle hwn i ymosod neu gael gwared ar y bobl a feirniadai ei arweinyddiaeth, yn enwedig y rhai hynny a oedd yn deyrngar i'r Îs-Ganghellor Franz von Papen, ac i dalu'r pwyth yn ôl ar rai gelynion.

Bu farw o leiaf 85 o bobl yn ystod y cliriad, er mae'n bosib fod cannoedd yn fwy wedi marw, a bod miloedd o bobl a ystyriwyd yn fygythiad wedi eu harestio. Lladdwyd y rhan fwyaf gan y *Schutzstaffel* (SS) a'r *Gestapo (Geheime Staatspolizei)*, heddlu cudd y gyfundrefn. Cryfhaodd y cliriad gefnogaeth y Reichswehr i Hitler. Darparodd sylfeini cyfreithiol i'r gyfundrefn Natsïaidd hefyd, am fod y llysoedd Almaenig a'r cabinet wedi anwybyddu canrifoedd o waharddiadau cyfreithiol yn erbyn lladd cyfreithiol er mwyn dangos eu teyrngarwch i'r gyfundrefn.

Cyn gweithredu'r cynllwyn, weithiau arferai'r cynllunwyr gyfeirio ato fel "Hummingbird" (Almaeneg: *Kolibri*), oherwydd dyna oedd y gair côd er mwyn gweithredu'r criwiau dienyddio ar ddiwrnod y puro. Ymddengys mai ar hap a damwain y dewiswyd enw'r cynllun. Daw'r ymadrodd "Noson y Cyllyll Hirion" yn Almaeneg o gyfnod cyn y digwyddiad ei hun, ac fe'i ddefnyddir yn gyffredinol i gyfeirio at weithred o ddialedd. Mae Almaenwyr yn dal i ddefnyddio'r term *Röhm-Putsch* (*coup d'état* [Ernst] Röhm) i ddisgrifio'r digwyddiad, oherwydd dyna oedd y term a ddefnyddiwyd gan y Natsïaid ar y pryd, er gwaetha'r awgrym fod y llofruddiaethau'n angenrheidiol er mwyn osgoi *coup*. Er mwyn pwysleisio hyn, mae awduron Almaenig yn defnyddio dyfynodau neu'n ei ddisgrifio fel *yr hyn a ddywedir* oedd Röhm-Putsch.

## Cyfeiriadau
# 29 Mehefin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Mehefin | >> |
| Ll | Ma | Me | Ia | Gw | Sa | Su |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |   |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn |

**29 Mehefin** yw'r cant wythdegfed (180fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (181fed mewn blynyddoedd naid). Mae 185 diwrnod arall yn weddill hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 226 - Cao Rui yn dod yn ymerawdwr Cao Wei (Tsieina).
* 1846 - Robert Peel yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 1958 - Brasil yn ennill Cwpan y Byd pêl-droed.
* 1976 - Y Seychelles yn ennill ei hannibyniaeth oddi wrth Prydain.

## Genedigaethau

* 1397 - Ioan II, brenin Aragon (m. 1479)
* 1798 - Giacomo Leopardi, bardd (m. 1837)
* 1801 - Frédéric Bastiat, economegydd (m. 1850)
* 1824 - Ernestine Friedrichsen, arlunydd (m. 1892)
* 1886 - Robert Schuman, gwladweinydd (m. 1963)
* 1887 - Emma Bormann, arlunydd (m. 1974)
* 1900 - Antoine de Saint-Exupéry, awdur (m. 1944)
* 1907 - Junji Nishikawa, pêl-droediwr (m. ?)
* 1908 - Sally Haley, arlunydd (m. 2007)
* 1920 - Ray Harryhausen, animeiddiwr stop-symud a chynhyrchydd ffilm (m. 2013)
* 1921 - Jean Kent, actores (m. 2013)
* 1925 - Giorgio Napolitano, Arlywydd yr Eidal (m. 2023)
* 1926 - Syr Rex Hunt, diplomydd (m. 2012)
* 1931
	+ Jorge Edwards, nofelydd, diplomydd a beirniad llenyddol (m. 2023)
	+ Yvonne Tremblay-Gagnon, arlunydd
* 1940 - John Dawes, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2021)
* 1959 - Atsushi Uchiyama, pêl-droediwr
* 1979 - Tomoyuki Sakai, pêl-droediwr
* 1980 - Katherine Jenkins, cantores

## Marwolaethau

* 1252 - Abel, brenin Denmarc, 34
* 1509 - Margaret Beaufort, 66, mam Harri VII, brenin Lloegr
* 1861 - Elizabeth Barrett Browning, bardd, 55
* 1889 - John Hughes, dyn busnes Cymreig, sylfaenydd Donetsk, 75
* 1915 - Jeremiah O'Donovan Rossa, gweriniaethwr Gwyddelig, 84
* 1927 - Ida Gerhardi, arlunydd, 64
* 1940 - Paul Klee, arlunydd, 60
* 1943 - Daisy von Pless, 70
* 1988 - Franciszka Themerson, arlunydd, 81
* 1994 - Jack Unterweger, llofrudd cyfresol, 43
* 2001 - Mary Barnes, arlunydd, 78
* 2003 - Katharine Hepburn, actores, 96
* 2006 - Tadao Onishi, pêl-droediwr, 63
* 2012 - Mansooreh Hosseini, arlunydd, 86
* 2013 - Margherita Hack, astroffisegydd, 91
* 2017 - Iris Jones, actores a chyflwynydd, 82
* 2018
	+ Ieuan Gwynedd Jones, hanesydd, 97
	+ Irena Szewinska, athletwraig, 72
* 2020 - Carl Reiner, actor, comediwr, cyfarwyddwr ac awdur, 98
* 2021 - Donald Rumsfeld, gwleidydd, 88
* 2023 - Alan Arkin, actor, 89
* 2024 - Jacqueline de Jong, arlunydd, 85

## Gwyliau a chadwraethau

* Seintiau Pedr a Paul
* Diwrnod Annibyniaeth (Seychelles)

## Cyfeiriadau