# Albania

Albania|  |
| Republika e Shqipërisë (Albaneg) |
| Arwyddair | Torra Dy Gwys Dy Hun  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Tirana  |
| Poblogaeth | 2,811,655  |
| Sefydlwyd | 29 Ebrill 1991 (y 4edd weriniaeth) |
| Anthem | Himni i Flamurit  |
| Pennaeth llywodraeth | Edi Rama  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Albaneg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 28,748 km²  |
| Gerllaw | Môr Adria, Y Môr Canoldir, Môr Ionia  |
| Yn ffinio gyda | Gwlad Groeg, Gogledd Macedonia, Serbia, Montenegro, yr Undeb Ewropeaidd, Cosofo  |
| Cyfesurynnau | 41°N 20°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Albania  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Albania  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Bajram Begaj  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Albania  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Edi Rama  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $17,931 miliwn, $18,882 miliwn, 1,578 miliwn, 1,808 miliwn, 1,861 miliwn, 1,881 miliwn, 1,857 miliwn, 1,897 miliwn, 2,097 miliwn, 2,081 miliwn, 2,051 miliwn, 2,253 miliwn, 2,029 miliwn, 1,100 miliwn, 652.2 miliwn, 1,185 miliwn, 1,881 miliwn, 2,393 miliwn, 3,200 miliwn, 2,259 miliwn, 2,546 miliwn, 3,212 miliwn, 3,480 miliwn, 3,922 miliwn, 4,348 miliwn, 5,611 miliwn, 7,185 miliwn, 8,052 miliwn, 8,896 miliwn, 10,677 miliwn, 12,881 miliwn, 12,044 miliwn, 11,927 miliwn, 12,891 miliwn, 12,320 miliwn, 12,776 miliwn, 13,228 miliwn, 11,387 miliwn, 11,861 miliwn, 13,020 miliwn, 15,380 miliwn, 15,585 miliwn, 15,241 miliwn, 18,032 miliwn, 19,017 miliwn, 23,547 miliwn  |
| Arian | Lek  |
| Canran y diwaith | 16 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.784  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.796  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yn ne-ddwyrain Ewrop yw **Gweriniaeth Albania** neu **Albania**. Y gwledydd cyfagos yw Montenegro yn y gogledd, Serbia yn y gogledd-ddwyrain, Gogledd Macedonia yn y dwyrain a Gwlad Groeg yn y de. Mae ar lân Môr Adria a Môr Ionia. Ei phrif borthladd yw Dürres. Adwaenir pobl Albania fel Albaniaid - nid i'w cymysgu ag Albanwyr, pobl yr Alban. Yn 2024 roedd poblogaeth y wlad tua miliwn yn llai na Chymru.

## Daearyddiaeth

Albania a Chymru o ran lleoliad a maint.

*Prif: Daearyddiaeth Albania*
Mae Albania yn un o wledydd y Balcanau. Mae hi'n wlad fynyddig iawn a elwir weithiau "Gwlad yr Eryr". Cyfyd y mynyddoedd i uchder o hyd at 2700m (9000 troedfedd). Ceir coedwigoedd sylweddol. Mae'r tir arfordirol yn ffrwythlon iawn.

Map o **Albania**
Mae'r prif ddinasoedd a threfi yn cynnwys Tiranë (y brifddinas), Durrës (y prif borthladd), Shkodër, Shëngjin, Elbasan, Vlorë a Sarandë.

## Hanes

*Prif: Hanes Albania*
Sefydlwyd Durrës gan y Groegiaid mor bell yn ôl â'r 7fed ganrif CC.

Rhwng diwedd y 15fed a dechrau'r 20g bu Albania'n rhan o'r Ymerodraeth Ottoman.

Yn 1912 enillodd Albania ei hannibyniaeth ar yr Ottomoniaid. Yn 1925, yn sgîl rhyfel cartref y cymerodd yr Eidal ran ynddo, aeth y wlad yn weriniaeth. Fodd bynnag troes yn fonarchiaeth unwaith yn rhagor yn 1928 pan gafodd ei harlywydd Ahmed Beg Zogu ei wneud yn frenin ar y wlad dan yr enw cofiadwy Brenin Zog. Cafodd y wlad ei meddiannu gan luoedd arfog yr Eidal a'r Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd troes Albania'n wlad gomiwnyddol yn 1946 dan arweinyddiaeth yr unben Enver Hoxha. Ar ôl cyfnod o fod yn gynghrair triw i Stalin, troes Albania i'r Tsieina Faoaidd o 1961 ymlaen.

## Pobl a diwylliant

*Prif: Diwylliant Albania*

*Prif: Demograffeg Albania*
Mae'r mwyafrif o'r Albaniaid yn perthyn i ddau grŵp ethnig, sef y Ghegiaid (i'r gogledd o Afon Shkumbi) a'r Tosgiaid (i'r de o'r afon honno); ychydig sy'n hysbys am eu gwreiddiau. Albaneg yw'r unig iaith swyddogol. Fel yn achos Cosofo dros y ffin, mae'r mwyafrif o'r dinesyddion yn Fwslemiaid.

## Economi

*Prif: Economi Albania*
Mewn canlyniad i bolisi ynysigaeth llywodraeth y wlad yn y gorffennol, pan ddibynai Albania i raddau helaeth ar fasnach gyda Tsieina a Gogledd Corea, roedd economi'r wlad yn dlawd iawn mewn cymhariaeth â gweddill Ewrop. Erys Albania yn un o wledydd tlotaf Ewrop heddiw, er bod pethau wedi gwella'n sylweddol gyda chymorth gan Undeb Ewrop.

## Enwogion

* Y Fam Teresa (1910-1997), lleian Gatholig a chenhades

## Prif ddinasoedd a threfi Albania yn ôl poblogaeth

1. Tiranë - 352,900
2. Durrës - 113,800
3. Elbasan - 96,800
4. Shkodër - 85,800
5. Vlorë - 84,400
6. Korçë - 58,800
7. Fier - 55,100
8. Borshi - 9,500
9. Kavajë - 40,000
10. Lushnjë - 38,200
11. Kavaja: 28.200
12. Pogradeci: 23.700
13. Laçi: 23.400
14. Gjirokastra: 22.800
15. Patosi: 21.000
16. Kruja: 19.400
17. Kuçova: 18.000
18. Kukësi: 16.600
19. Lezha: 16.600
20. Saranda: 14.500
21. Peshkopia: 14.100
22. Burreli: 13.900
23. Cërrik: 13.200
24. Çorovoda: 13.200
25. Shijak: 12.800
26. Librazhdi: 11.500
27. Tepelenë: 11.300
28. Gramsh: 10.400
29. Poliçan: 10.200
30. Bulqizë: 10.000
31. Përmet: 9.800
32. Fushë-Krujë: 9.600
33. Kamzë: 9.300
34. Rrëshen: 9.200
35. Ballsh: 9.100
36. Mamurras: 7.600
37. Bajram Curri: 7.500
38. Ersekë: 7.500
39. Peqin: 7.200
40. Divjak: 7.069
41. Selenicë: 6.900

## Dolenni allanol

### Amryw

* Lleoliad Albania ar glob 3D (Java) Archifwyd 2006-10-08 yn y Peiriant Wayback
* Baneri hanesyddol Albania Archifwyd 2006-10-01 yn y Peiriant Wayback
* Albania a'r Balkan: fforwm trafod
* Ffeithlyfr Byd y CIA — Albania Archifwyd 2018-12-24 yn y Peiriant Wayback
* Gwybodaeth gyffredinol am bobl Albania Archifwyd 2006-12-06 yn y Peiriant Wayback
* Dolenni swyddogol Archifwyd 2004-09-29 yn y Peiriant Wayback
* Llawlyfr teithio am Albania
* Map o Albania
* Hanes Albania Archifwyd 2006-10-09 yn y Peiriant Wayback
* Ffeithiau am wleidyddiaeth Albania a'i hetholiadau Archifwyd 2007-09-28 yn y Peiriant Wayback

### Gwefannau swyddogol y llywodraeth

* Swyddfa Twristiaeth Genedlaethol Albania
* Cyngor Gweinidogion
* Senedd Albania
* Llywyddiaeth Albania Archifwyd 2012-07-16 yn y Peiriant Wayback
* Sefydliad Ystadegau Albania Archifwyd 2019-02-10 yn y Peiriant Wayback
* Banc Cenedlaethol Albania

Wiciadur
Chwiliwch am Albania
yn Wiciadur.