# Gogledd Corea

Gogledd Corea|  |
| Gogledd CoreaGweriniaeth Ddemocrataidd Pobl Corea* |
|  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad, gweriniaeth y bobl, teyrnas meudwyaidd, pariah state  |
|  |
| Prifddinas | P'yŏngyang  |
| Dinas fwyaf | P'yŏngyang  |
| Poblogaeth | 26,418,204  |
| Sefydlwyd | 27 Rhagfyr 1972 (Cyfansoddiad cyfredol) |
| Anthem | Aegukka  |
| Pennaeth llywodraeth | Pak Thae-song  |
| Cylchfa amser | UTC+09:00, Asia/Pyongyang  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Iaith safonol Gogledd Corea, Coreeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 120,540 ±1 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Melyn, Môr Japan  |
| Yn ffinio gyda | De Corea, Rwsia, Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Cyfesurynnau | 40°N 127°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Gogledd Corea  |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Goruchaf y Bobl  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arweinydd Goruchaf Gogledd Corea  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Kim Jong-un  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gogledd Corea  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Pak Thae-song  |
|  |
|  |
| Arian | North Korean won  |
| Cyfartaledd plant | 1.979  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad yn nwyrain Asia yw **Gweriniaeth Ddemocrataidd Pobl Corea** (Chosŏn'gŭl: 조선민주주의인민공화국; *Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk*) neu **Gogledd Corea** (gwrando). Mae wedi'i lleoli yn hanner gogleddol Penrhyn Corea. Mae'n ffinio â De Corea i'r de, Tsieina i'r gogledd a Rwsia i'r gogledd-ddwyrain. Ei phrifddinas yw Pyongyang sef dinas fwyaf y wlad o ran poblogaeth ac arwynebedd. Ceir dwy afon ar y ffin â Tsieina: Afon Amnok ac Afon Tumen. Mae gan y wlad arfau niwclear ac wedi dod â'u trafodaethau heddwch gyda De Corea ac Unol Daleithiau America i ben. Mae'r Unol Daleithiau a Tsieina wedi cytuno ar sancsiynau newydd i gosbi Gogledd Corea am ddatblygu taflegrau pellgyrhaeddol, ac am eu profion niwclear diweddar (2013).

Conglfaen eu hathrawiaeth ydy disgyblaeth wleidyddol y *Chuch'e* (neu *Juche*), sef athrawiaeth Kim Il-sung sy'n mynnu fod datblygiad y wlad yn nwylo'r werin datws. Defnyddir yr athrawiaeth hon gan Lywodraeth y wlad i gyfiawnhau ei gweithredoedd.

Collodd Gogledd Corea ffrind mynwesol a phwerus pan ddatgymalwyd yr Undeb Sofietaidd ym 1991, er bod ganddi gysylltiad cryf gyda Tsieina. Ar ben hyn dioddefodd y wlad oherwydd sawl trychineb naturiol a phrofodd newyn enbyd rhwng 1994 a 1998; credir i rhwng 240,000 i 1,000,000 o bobl farw.

## Hanes creu'r ddwy Weriniaeth

Llywodraethwyd y penrhyn gan Ymerodraeth Corea o ddiwedd y 19g i ddechrau'r 20g, pan gafod ei reoli gan Japan yn 1910. Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd peidiodd y cysylltiad hwn gyda Japan a rhannwyd y penrhyn yn ddau gyda Rwsia'n rheoli'r gogledd ac Unol Daleithiau America'n rheoli'r de. Ym 1948, dan oruchwyliaeth y Cenhedloedd Unedig, cynhaliwyd etholiadau yn y ddwy wlad a chyhoeddwyd dwy lywodraeth ar wahân yn y ddau ranbarth: Gwladwriaeth Ddemocrataidd Pobl Corea yn y gogledd a Gwladwriaeth Corea yn y de.

Cyhoeddodd y gogledd a'r de, yn eu tro, eu hawl sofran i reoli'r penrhyn cyfan a ffrwydrodd y dadlau'n rhyfel erbyn 1950: Rhyfel Corea.

## Kim Il-sung (1912-94) a Rhyfel Corea

Ymosododd Gogledd Corea ar y De, dan eu harweinydd comiwnyddol Kim Il-sung rhwng 1950 a 1953, ond cawsant eu hatal gan fyddin yr Unol Daleithiau. Ers hynny dysgir plant ysgolion y Gogledd fod milwyr America wedi cyflawni erchyllterau rhyfel yn erbyn pobl y wlad. Cânt eu cyflyru i gredu y daw dydd pan fydd America'n ailadrodd hyn ac mai'r unig ymwared rhag y fath ymosodiad yw cadernid y teulu Kim, a'u harbedodd y tro diwethaf yn 1953. Cafwyd cadoediad yn 1953, ond yn swyddogol mae'r ddwy wlad yn parhau i fod mewn stâd o ryfel, gan nad arwyddwyd y cytundeb. Derbyniwyd y ddwy wlad fel aelodau o'r Cenhedloedd Unedig yn 1991.

Wedi marwolaeth Kim Il-sung, mabwysiadwyd ei athrawiaeth *Chuch'e* yn lle sosialaeth Marx-Lennin drwy'r wlad pan gyhoeddwyd Cyfansoddiad Gogledd Corea yn 1973. Yn 2009, dilëwyd pob cyfeiriad at gomiwnyddiaeth (Chosŏn'gŭl: 공산주의) o'r Cyfansoddiad.

Dyrchafwyd Kim yn "Llywydd Tragwyddol" y wlad, gan roi elfen ddwyfol iddo.

## Kim Jong-il (1942-11)

Yn ôl y chwedl, gwelwyd enfys ddwbl ar ddiwrnod genedigaeth Kim, yn arwydd o'i enedigaeth fraint a'i ddwyfoldeb. Fe'i dyrchafwyd yn dduw mabolgampau a cheir nifer o storïau swyddogol sy'n ei godi'n uwch na'r cyffredin e.e. yn ei gêm gyntaf o golff, llwyddodd i daro 11 twll-mewn-un. Stori arall a grëwyd gan y wlad yw iddo arwain tim pêl-droed Gogledd Corea yng Nghwpan y Byd gyda thechnoleg "ffôn-llaw anweledig" roedd Kim ei hun wedi'i ddyfeisio.

O ganlyniad i ddatgymalu'r Undeb Sofietaidd a chreu Gogledd Corea'n wlad ynysig, unig, galwyd hi'n "Deyrnas Feudwyaidd" neu "Meudwy o Wlad" sy'n ailwampiad o enw a dadogwyd i Ymerodraeth Corea yntau flynyddoedd yn ôl. Ceir etholiadau, mewn enw'n unig, a gelwir y Weriniaeth gan y cyfryngau'n "Unbennaeth Stalinistaidd a Thotalitaraidd."

## Kim Jong-un (ganwyd 1983 neu 84)

Etifeddodd Kim yr arweinyddiaeth yn 2011, a gwelwyd ar unwaith ei fod yn arweinydd "a'i draed ar y ddaear", gan ymweld yn aml â'r bobl gyffredin a gwenu llawer. Trydydd mab Kim Jong-il oedd ef.

## Addysg ac Iechyd

Mae addysg i bawb, o bob oed, am ddim. Mae'n un o wledydd mwyaf llythrennog y byd gyda chyfartaledd o 99% o bobl yn medru darllen ac ysgrifennu. Ceir gwasanaeth iechyd cenedlaethol sy'n gyfan gwbl am ddim i bawb. Mae'r wlad hefyd yn cyfrannu'n helaeth i ddod a phrisiau bwyd i lawr.

Cabined deintyddol yn un o ysbytai mawr y wlad.
## Daearyddiaeth

Topograffeg Gogledd Corea
Gorwedd y Wladwriaeth rhwng lledred 37° a 43°Gog a hydred 124° a 131°Dwy. Mae ganddo arwynebedd o 120,540 km2. I'r gorllewin saif y Môr Melyn a Bae Corea a thros Fôr Japan mae Japan ei hun. Y copa uchaf yn y wlad ydy Mynydd Baekdu sy'n 2,744 m a'r afon hiraf ydy Afon Amnok sy'n llifo am 790 m.
Y brifddinas (a'r ddinas fwyaf) ydy Pyongyang; ac ymhlith dinasoedd pwysicaf y wlad mae Kaesong yn y de, Sinuiju yn y gogledd-orllewin, Wonsan a Hamhung yn y dwyrain a Chongjin yn y gogledd-ddwyrain.

| Map |  | Enwa | Chosŏn'gŭl | Rhanbarth weinyddol
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Pyongyang
Rason
Nampo
De Pyongan
Rhanbarth Gogledd Hwanghae
Rhanbarth De Hwanghae
Rhanbarth Kangwon
Rhanbarth De Hamgyong
Rhanbarth Gogledd Hamgyong
Rhanbarth Ryanggang
Rhanbarth Chagang
Gogledd Pyongan*Tsieina*
*De Corea**Y Môr Melyn (Môr Gorllewin Corea)*
*Bae Corea*
*Môr Japan (Môr Dwyrain Corea)* | Prifddinas (*chikhalsi*)a |
| 1 | Pyongyang | 평양직할시 | (Chung-guyok)
 |
| Dinas arbennig (*teukbyeolsi*)a |
| 2 | Rason \* | 라선특별시 | (Rajin-guyok) \*
 |
| Rhanbarth (*do*)a |
| 3 | De Pyongan | 평안남도 | Pyongsong
 |
| 4 | Gogledd Pyongan | 평안북도 | Sinuiju
 |
| 5 | Rhanbarth Chagang | 자강도 | Kanggye
 |
| 6 | Rhanbarth De Hwanghae | 황해남도 | Haeju
 |
| 7 | Rhanbarth Gogledd Hwanghae | 황해북도 | Sariwon
 |
| 8 | Rhanbarth Kangwon | 강원도 | Wonsan
 |
| 9 | Rhanbarth De Hamgyong | 함경남도 | Hamhung
 |
| 10 | Rhanbarth Gogledd Hamgyong | 함경북도 | Chongjin
 |
| 11 | Rhanbarth Ryanggang \* | 량강도 | Hyesan
 |
| \* – Cofnodir mewn tafodiaith y De fel "Yanggang" (양강), "Nason" (나선), neu "Najin" (나진).
 |

## Hawliau dynol

Yn ôl Amnest Rhyngwladol a'r *Human Rights Watch* ceir cyfyngiadau ar hawliau sylfaenol dinasyddion y wlad, er bid y Llywodraeth yn wfftio hyn.

Yn y 1990au cosbwyd pobl y wlad a oedd yn gwrando ar Radio De Corea yn ddifrifol; danfonwyd nifer i garchardai am ganu caneuon o Dde Corea.

## Gweler hefyd

* Corea
* De Corea
* Rhestr o ddinasoedd Gogledd Corea
* Rhestr o wledydd sydd ag arfau niwclear

## Cyfeiriadau