# Seoul

Seoul|  |
| Math | dinas arbennig De Corea, dinas, mega-ddinas, metropolis, y ddinas fwyaf, prifddinas cenedl  |
| Enwyd ar ôl | prifddinas  |
|  |
| Prifddinas | Jung-gu  |
| Poblogaeth | 9,668,465  |
| Sefydlwyd | * 6 Mehefin 1395
 |
| Pennaeth llywodraeth | Oh Se-hoon  |
| Cylchfa amser | UTC+09:00  |
| Gefeilldref/i | San Francisco, Cairo, Jakarta, Delhi Newydd, Taipei, Ankara, Gwam, Tehran, Bogotá, Tokyo, Moscfa, Sydney, Beijing, Ulan Bator, Hanoi, Warsaw, Astana, Athen, Washington, Bangkok, Tirana, São Paulo, Delhi, Buenos Aires, Dinas Mecsico, Rio de Janeiro, Honolulu County, Paris, Rhufain, Dinas Efrog Newydd, Honolulu, Bandung, Kyiv  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Coreeg  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Seoul Fwyaf  |
| Gwlad |  De Corea |
| Arwynebedd | 605.25 km²  |
| Uwch y môr | 38 metr  |
| Gerllaw | Afon Han, Cheonggyecheon, Jungnangcheon, Anyangcheon, Tancheon, Yangjaecheon, Q12608949  |
| Yn ffinio gyda | Talaith Gyeonggi, Incheon  |
| Cyfesurynnau | 37.56°N 126.99°E  |
| Cod post | 01000–01200  |
| KR-11  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Fetropolitan Seoul  |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor trefol Seoul  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Seoul  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Oh Se-hoon  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Seoul** (Coreeg: 서울) yw prifddinas De Corea a'r ddinas fwyaf yn y wlad, gyda phoblogaeth o dros 9,668,465 (2020) ac mae gan Seoul Fwyaf boblogaeth o 24,105,000 (2016).

Saif y ddinas yn nalgych Afon Han yng ngogledd-orllewin y wlad, tua 50 km i'r de o'r ffin â Gogledd Corea. Ceir y cofnod cyntaf amdani yn 18 CC, pan sefydlodd teyrnas Baekje ei phrifddinas Wiryeseong yn yr hyn sy'n awr yn dde-ddwyrain Seoul. Tyfodd dinas Seoul ei hun o ddinas Namgyeong. Saif y ddinas yn Ardal Prifddinas Genedlaethol Seoul, sydd hefyd yn cynnwys porthladd Incheon a llawer o faestrefi, ac sydd a phoblogaeth o tua 23 miliwn. Mae bron hanner poblogaeth De Corea yn byw yn yr ardal yma.

Yn 2014, dinas Seoul oedd y 4edd dinas fetropolitan fwyaf ei heconomi yn y byd ar ôl Tokyo, Efrog Newydd a Los Angeles. Yn 2017, roedd costau byw yn y ddinas y 6ed uchaf yn y byd. Gyda chanolfannau technoleg enfawr wedi eu canoli yn Gangnam a'r Ddinas Cyfryngau Digidol, mae Seoul Fwyaf yn gartref i bencadlys 14 o gwmnïau mwyaf y byd, sef y *Fortune Global 500*, gan gynnwys Samsung, LG, a Hyundai.

Cynhaliwyd y Gemau Olympaidd yma yn 1988 a gêm derfynol Cwpan y Byd Pêl-droed 2002; yma hefyd oedd cynhadledd y G-20 yn 2010.

Wedi'i lleoli'n strategol ar hyd glannau Afon Han, mae hanes y ddinas yn ymestyn yn ôl dros ddwy fil o flynyddoedd, ers ei sefydlu yn 18 CC gan bobl Baekje, un o Dair Teyrnas Corea. Yn 1394 dynodwyd y ddinas yn brifddinas Corea o dan y Brenhinllin Joseon (1392-1897), ac yn 1948 yn brifddinas De Corea. Amgylchynir y ddinas gan ardal fynyddig a bryniog, gyda Mynydd Bukhan ar ymyl ogleddol y ddinas. Mae gan Seoul Fwyaf (neu weithiau 'Ardal Prifddinas Seoul') bum Safle Treftadaeth y Byd UNESCO: Changdeok Palace, Caer Hwaseong, Cysegrfa Jongmyo, Namhansanseong a Beddrodau Brenhinol y Brenhinllin Joseon.

## Geirdarddiad

Mae enwau blaenorol y ddinas yn cynnwys: **Wiryeseong** (Coreeg: 위례성; Hanja: 慰禮城, yn y Cyfnod Baekje), **Hanyang** (한양; 漢陽, yn y Cyfnod Goryeo), **Hanseong** (한성; 漢城, y Cyfnod Joseon), a Keijō (京城) neu **Gyeongseong** (경성) yn ystod y cyfnod pan meddiannwyd Corea gan Japan.

Dan reolaeth Japan, newidiwyd yr enw o *Hanseong* (漢城) i *Keijō* (京城) gan yr awdurdodau imperialaidd i atal dryswch gyda'r gair cyffelyb 'hanja' '漢' (cyfieithiad o'r gair Coreeg *Han* (한) sef "gwych"), sydd hefyd yn cyfeirio at y bobl Han o'r Frenhinlyn Han ac sy'n golygu 'Tsieina' mewn Tsieineeg a Japaneg.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd a c annibyniaeth De Corea, cymerodd y ddinas ei henw presennol, sy'n tarddu o'r gair Corea sy'n golygu "prifddinas". Mae'r gair yma'n tarddu o *Seorabeol* (Coreeg: 서라벌; Hanja: 徐羅伐), a gyfeiriai'n wreiddiol at Gyeongju, sef prifddinas Silla.

## Hanes

### Hanes cynnar

Cofnodir enw gwreiddiol y ddinas yn gyntaf fel 'Wiryeseong', prifddinas Baekje (a sefydlwyd yn 18 CC) yn ardal gogledd-ddwyrain o ddinas fodern. Ceir nifer o waliau gwreiddiol y ddinas o'r cyfnod hwn. Gelwir un o'r rhain yn "Pungnaptoseong", yn ne-ddwyrain y ddinas, a chredir fod y wal yma'n dyddio o gyfnod y Wiryeseong. Gan i'r Dair Teyrnas gystadlu am yr ardal strategol hon, trodd rheolaeth o'r ddinas o Baekje i Goguryeo yn y 5g, ac o Goguryeo i Silla yn y 6g.

## Y canoloesoedd

Yn y 11g adeiladodd Goryeo, a olynnodd Silla, balas enfawr yn Seoul, y cyfeiriwyd ato fel y "Prifddinas y De". Dyma'r cyfnod pan dyfodd y ddinas fwyaf. Pan ddisodlwyd Goryeo gan Joseon, symudwyd y brifddinas i Seoul, lle arhosodd tan cwymp y frenhinllyn. Gwasanaethodd Palas Gyeongbok, a adeiladwyd yn y 14g, fel y breswylfa frenhinol tan 1592. Gwasanaethodd palas mawr eraill, Changdeokgung, a adeiladwyd ym 1405, fel y prif Palas Brenhinol rhwng 1611-1872. Ar ôl y cyfnod Joseon newid ei enw i Ymerodraeth Corea ym 1897.

## Awdurdodau Dosbarth

Rhennir Seoul yn 25 awdurdod dosbarth, neu *gu* (구) yng Nghoreeg.

Awdurdodau dosbarth Seoul

|  |  |
| --- | --- |
| * Dobong-gu (도봉구; 道峰區)
* Dongdaemun-gu (동대문구; 東大門區)
* Dongjak-gu (동작구; 銅雀區)
* Eunpyeong-gu (은평구; 恩平區)
* Gangbuk-gu (강북구; 江北區)
* Gangdong-gu (강동구; 江東區)
* Gangnam-gu (강남구; 江南區)
* Gangseo-gu (강서구; 江西區)
* Geumcheon-gu (금천구; 衿川區)
* Guro-gu (구로구; 九老區)
* Gwanak-gu (관악구; 冠岳區)
* Gwangjin-gu (광진구; 廣津區)
* Jongno-gu (종로구; 鍾路區)
 | * Jung-gu (중구; 中區)
* Jungnang-gu (중랑구; 中浪區)
* Mapo-gu (마포구; 麻浦區)
* Nowon-gu (노원구; 蘆原區)
* Seocho-gu (서초구; 瑞草區)
* Seodaemun-gu (서대문구; 西大門區)
* Seongbuk-gu (성북구; 城北區)
* Seongdong-gu (성동구; 城東區)
* Songpa-gu (송파구; 松坡區)
* Yangcheon-gu (양천구; 陽川區)
* Yeongdeungpo-gu (영등포구; 永登浦區)
* Yongsan-gu (용산구; 龍山區)
 |

## Cyfeiriadau