Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zhejiang

Zhejiang|  |
| Math | talaith Tsieina  |
|  |
| Prifddinas | Hangzhou  |
| Poblogaeth | 54,426,891, 45,930,651, 41,445,930, 38,884,603, 28,318,573, 22,865,747, 19,959,000, 21,231,000, 20,643,000, 21,440,000, 64,567,588  |
| Pennaeth llywodraeth | Yuan Jiajun, Wang Hao  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | Gaborone, Odense, Shizuoka, Fukui, Tochigi  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Gwlad |  Tsieina |
| Arwynebedd | 101,800 km²  |
| Yn ffinio gyda | Shanghai, Jiangsu, Anhui, Jiangxi, Fujian  |
| Cyfesurynnau | 30.3°N 120.2°E  |
| CN-ZJ  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Zhejiang Provincial People's Congress  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Yuan Jiajun, Wang Hao  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | 6,461,330 miliwn ¥, 7,351,580 miliwn ¥  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith ger yr arfordir yng ngogledd-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Zhejiang** (Tsieinëeg: 浙江省; pinyin: *Zhèjiāng Shěng*). Daw'r enw o hen enw afon Qiantang.

Yn y dalaith yma y mae afon Huang He yn cyrraedd y môr. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 46,470,000. Y brifddinas yw Hangzhou.

Yn y gogledd, mae afon Yangtze yn ffurfio ffin y dalaith.

## Pobl enwog o Zhejiang

* Lu Xun, llenor
* Chiang Kai-shek

|  | Israniadau gweinyddol Gweriniaeth Pobl Tsieina |
| --- | --- |
| Taleithiau
 | Anhui • Fujian • Gansu • Guangdong • Guizhou • Hainan • Hebei • Heilongjiang • Henan • Hubei • Hunan • Jiangsu • Jiangxi • Jilin • Liaoning • Qinghai • Shaanxi • Shandong • Shanxi • Sichuan • Yunnan • Zhejiang
 |
| Taleithiau dinesig
 | Beijing • Chongqing • Shanghai • Tianjin
 |
| Rhanbarthau ymreolaethol
 | Guangxi • Mongolia Fewnol • Ningxia • Tibet • Xinjiang
 |
| Rhanbarthau Gweinyddol Arbennig
 | Hong Cong • Macau
 |

 **Dinasoedd Zhejiang**

Cixi ·Haining ·Hangzhou ·Jiande ·Leqing ·Lin'an ·Longjing ·Longquan ·Luoding ·Ningbo ·Rui'an ·Shengzhou ·Tongxiang ·Wenling ·Wenzhou ·Yuyao
# Anqing

Anqing|  |
| Math | dinas lefel rhaglawiaeth, dinas fawr  |
|  |
| Poblogaeth | 4,165,284  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | Ibaraki-shi, Kütahya  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Anhui  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 13,537.96 km²  |
| Gerllaw | Afon Yangtze  |
| Cyfesurynnau | 30.5°N 117.03°E  |
| Cod post | 246000  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Anqing** (Tsieinëeg syml: 安庆; Tsieinëeg draddodiadol: 安慶; pinyin: *Ānqìng*). Fe'i lleolir yn nhalaith Anhui.

## Cyfeiriadau

 **Dinasoedd Anhui**

Hefei ·Wuhu ·Bengbu ·Huainan ·Ma'anshan ·Huaibei ·Tongling ·Anqing ·Huangshan ·Chuzhou ·Fuyang ·Suzhou ·Lu'an ·Bozhou ·Chizhou ·Xuancheng

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Marwolaethau babanod

|  |  |
| --- | --- |
| Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**  Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

 Cyfraddau marwolaethau babanod, o dan 1 oed, yn 2013
**Marwolaethau babanod** yw marwolaeth plant ifanc o dan 1 oed. Mesurir y doll marwolaeth hon gan y **gyfradd marwolaethau babanod** ( **IMR,** Wedi'i grynhoi o "Infant mortality rate" yn Saesneg ), sef nifer y marwolaethau plant o dan flwydd oed fesul 1000 o enedigaethau byw. Mae'r gyfradd marwolaethau o dan bump oed, y cyfeirir ati fel y *gyfradd marwolaethau plant*, hefyd yn ystadegyn pwysig, gan ystyried mai dim ond ar blant o dan flwydd oed y mae'r gyfradd marwolaethau babanod.

Genedigaeth gynamserol yw'r cyfrannwr mwyaf i'r IMR. Achosion arweiniol eraill o farwolaethau babanod yw asphyxia genedigaeth, niwmonia, camffurfiadau cynhenid, cymhlethdodau genedigaeth tymor fel llosgiad llinyn bogail y ffetws yn anarferol, neu lafur hir, haint newydd-anedig, dolur rhydd, malaria, y frech goch a diffyg maeth. Un o achosion mwyaf cyffredin marwolaethau babanod y gellir eu hatal yw ysmygu yn ystod beichiogrwydd. Mae llawer o ffactorau'n cyfrannu at farwolaethau babanod, fel lefel addysg y fam, amodau amgylcheddol, a seilwaith gwleidyddol a meddygol. Gall gwella glanweithdra, mynediad i ddŵr yfed glân, imiwneiddio yn erbyn clefydau heintus, a mesurau iechyd y cyhoedd eraill helpu i leihau cyfraddau marwolaethau babanod uchel.

Ym 1990 bu farw 9 miliwn o fabanod yn llai na blwyddyn ar ôl eu geni yn fyd-eang. Tan 2015 mae'r nifer hwn bron wedi haneru i 4.6 miliwn o farwolaethau babanod. Dros yr un cyfnod, gostyngodd y *gyfradd* marwolaethau babanod o 65 o farwolaethau fesul 1,000 o enedigaethau byw i 29 o farwolaethau fesul 1,000.

Ledled y byd, mae cyfradd marwolaethau babanod (IMR) yn amrywio'n sylweddol, ac yn ôl Gwyddorau Biotechnoleg ac Iechyd, addysg a disgwyliad oes yn y wlad yw prif ddangosydd IMR. Cynhaliwyd yr astudiaeth hon ar draws 135 o wledydd dros gyfnod o 11 mlynedd, gyda chyfandir Affrica â'r gyfradd marwolaethau babanod uchaf o unrhyw ranbarth arall a astudiwyd gyda 68 o farwolaethau i bob 1,000 o enedigaethau byw.

## Cyfeiriadau
# Mur Mawr Tsieina

Mur Mawr Tsieina|  |
| Math | atyniad twristaidd, cordon  |
|  |
| Sefydlwyd | * 700s CC
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Hebei, Beijing, Tianjin, Shanxi, Mongolia Fewnol, Shaanxi, Ningxia, Gansu, Xinjiang, Shandong, Henan, Hubei, Hunan, Sichuan, Qinghai  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Cyfesurynnau | 40.4314°N 116.5644°E  |
| Hyd | 21,195 cilometr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | Major Historical and Cultural Site Protected at the National Level  |
| Sefydlwydwyd gan | Qin Shi Huang  |
| Manylion |
| Deunydd | calchfaen  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Hen amddiffynfa Tsieineaidd yw **Mur Mawr Tsieina** (長城, 长城, "Dinas Hir"). Ystyrir ei fod yn un o ryfeddodau'r byd. Os cynhwysir y muriau atodol sydd hefyd yn rhan ohono, mae'r Mur Mawr yn ymestyn am 50,000 km. Mae'n ymestyn o'r ffin bresennol rhwng Tsieina a Gogledd Corea i fynyddoedd Qian Shang yng ngorllewin Tsieina.

Dywedir yn gyffredinol bod y mur cyntaf wedi ei adeiladu yn y 3edd ganrif C.C. yn ystod teyrnasiad Qin Shi Huang (Ying Zheng), Ymerodwr Cyntaf Brenhinllin Qin, ond mewn gwirionedd codwyd rhan gyntaf y Mur Mawr mor gynnar â'r 7fed ganrif C.C.. Hyd at yr 17g O.C. roedd ymerodrau Tsieina yn dal i adnewyddu ac ehangu'r Mur.

Roedd yn fwy nac amddiffynfa yn unig. Bu iddo rôl pwysig yn y rhwydwaith cludiant dros dir Canolbarth Asia i'r Dwyrain Canol ac Ewrop a elwir Llwybr y Sidan ac mewn datblygiadau diwylliannol ac economaidd o boptu iddo yn ogystal.

Mae'r rhannau mwyaf enwog heddiw i'w gweld yn *Shanhaiguan*, *Gubeikou*, *Juyongguan*, *Badaling*, Ynamenguan*,* Ningwuguan*,* Jiayuguan *a* Lintao*.*

## Llyfryddiaeth

* Luo Zhewen a Zhao Luo, *The Great Wall of China in History and Legend* (Beijing, 1986). ISBN 0835114546
# Gweriniaeth Islamaidd Affganistan

Gweriniaeth Islamaidd Affganistan|  |
| Arwyddair | نه به افراطیت  |
| Math | gwlad ar un adeg  |
|  |
| Prifddinas | Kabul  |
| Poblogaeth | 39,905,102  |
| Sefydlwyd | * 26 Ionawr 2004 (Cyfansoddiad Affganistan)
 |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Affganistan  |
| Pennaeth llywodraeth | Abdullah Abdullah  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Pashto  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Affganistan  |
| Arwynebedd | 652,864 km²  |
| Cyfesurynnau | 34.5328°N 69.1658°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cynulliad Cenedlaethol Affganistan  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Affganistan  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Hamid Karzai, Ashraf Ghani, Amrullah Saleh  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weithredwr Affganistan  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Abdullah Abdullah  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Arian | AFN  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwladwriaeth a fodolai yn Affganistan o 2004 i 2021 oedd **Gweriniaeth Islamaidd Affganistan** (Dari: جمهوری اسلامی افغانستان *Jumhūrī-yi Islāmī-yi Afġānistān*, Pashto: د افغانستان اسلامي جمهوریت *Da Afġānistān Islāmī Jumhoryat*), yn ystod cyfnod Rhyfel Affganistan (2001–21). Sefydlwyd y weriniaeth Islamaidd gan y cyfansoddiad newydd a gadarnhawyd yn Ionawr 2004, dwy flynedd wedi cwymp y Taleban a fuont yn llywodraethu ar Emiriaeth Islamaidd Affganistan o 1996 i 2001. Daeth Gweriniaeth Islamaidd Affganistan i ben yn sgil buddugoliaeth ymgyrch ymosodol y Taleban yn Awst 2021 ac ailsefydlu'r Emiriaeth Islamaidd. Er iddi golli'r rhan fwyaf helaeth o'i thiriogaeth, cydnabyddir y Weriniaeth Islamaidd o hyd yn llywodraeth gyfreithlon Affganistan gan nifer o wledydd eraill.

Pennaeth gwladwriaethol a llywodraethol cyntaf y weriniaeth oedd yr Arlywydd Hamid Karzai, a fu'n arweinydd dros dro y wlad ers Cynhadledd Bonn yn Rhagfyr 2001 ac yn gadeirydd Gweinyddiaeth Drawsnewidiol Affganistan (2002–04) ers cynulliad y *loya jirga* yn y brifddinas Kabul ym Mehefin 2002. Etholwyd Karzai yn Arlywydd Affganistan gan y bobl yn Hydref 2004, a'i ail-ethol yn Awst 2009. Yn sgil canlyniadau amheus yr etholiad arlywyddol yn 2014, cytunodd y ddau prif ymgeisydd, Ashraf Ghani ac Abdullah Abdullah, i rannu grym, gyda'r Arlywydd Ghani yn bennaeth y wladwriaeth a'r Prif Weithredwr Abdullah yn bennaeth y llywodraeth hyd at Fawrth 2020. Ail-etholwyd Ghani yn 2019, ac efe oedd arlywydd olaf Gweriniaeth Islamaidd Affganistan.

Ffoes Ghani y wlad yn ystod cwymp Kabul yn Awst 2021, ac honnai'r Prif Is-arlywydd Amrullah Saleh ei fod yn arlywydd dros dro y wlad. Cadarnle olaf y Weriniaeth Islamaidd yw Dyffryn Panjshir, sydd yn parhau'r frwydr yn erbyn y Taleban er gwaethaf cwymp Kabul.

## Cyfeiriadau
# 907

9g - **10g** - 11g

850au860au 870au 880au 890au - **900au** - 910au 920au 930au 940au 950au

902 903 904 905 906 - **907** - 908 909 910 911 912

---

## Digwyddiadau

* Oleg yn arwain Rus Kiev yn erbyn Caergystennin
* Abaoji yn cael ei gyhoeddi'n Khan Mawr y Khitan
* Diwedd Brenhinllin Tang yn Tsieina
* Sefydlu Brenhinllin Liang Ddiweddar gan Zhu Wen, y gyntaf o Bum Brenhinllin gogledd Tsieina

## Genedigaethau

* 26 Tachwedd - Sant Rudesind, esgob Mondoñedo (m. 977)

## Marwolaethau

* 2 Mai - Boris I, Tsar Bwlgaria
* *yn ystod y flwyddyn* - Alan I, brenin Llydaw

## Events
# Baco

Baco|  |
| Enghraifft o: | tacson  |
| Math | planhigyn unflwydd, poisonous plant  |
| Safle tacson | rhywogaeth  |
| Rhiant dacson | Nicotiana  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| *Nicotiana tabacum* |
| --- |
|  |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Asteridau |
| Urdd:
 | Solanales |
| Teulu:
 | Solanaceae |
| Genws:
 | Nicotiana |
| Rhywogaeth:
 | N. tabacum |
| Enw deuenwol
 |
| **Nicotiana tabacum** Carl Linnaeus |

Planhigyn blodeuol yw **Baco** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Solanaceae*. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Nicotiana tabacum* a'r enw Saesneg yw *Tobacco*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwglys, Ffwgws, Myglys, Tybaco.

## Gweler hefyd

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Baco