Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tokusatsu

Tokusatsu|  |
| Enghraifft o: | genre mewn ffilm, arddull teledu  |
| Math | ffilm ffuglen ddyfaliadol, tokusatsu  |
| Enw brodorol | 特撮  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02z0t\_  |
| Quora | Tokusatsu  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Genre ffilm a theledu o Japan yw tokusatsu (Japaneg: 特撮とくさつ, "ffilmio arbennig"). Mae *tokusatsu* yn defnyddio llawer o effeithiau arbennig a bywiog, ar ffilmiau a theledu llawn cyffro. Roedd yn un o'r mathau mwyaf poblogaidd o adloniant yn Japan. Mae cysylltiad agos rhwng *tokusatsu* a ffuglen wyddonol, ffuglen ryfel, ffuglen arswyd a ffantasi. Dechreuodd Eiji Tsuburaya ddatblygu'r genre yn y 1930au.

Rhan o boster Japaneaidd o 1954 *Godzilla*
Ceir sawl is-ddosbarth o fewn y genre *tokusatsu:* ffilmiau gyda *kaiju* (angenfilod enfawr) fel Godzilla (weithiau *Gojira*) a Gamera, archarwyr fel Kamen Rider a Metal Hero, arwyr *kyodai* (cymeriadau a all dyfu i faint aruthrol) fel Ultraman a Gridman; a *mecha* (robotiaid anferth) fel Giant Robo a Super Robot Red Baron.

Ymhlith yr enghreifftiau mwyaf poblogaidd o Tokusatsu mae: *Rhybudd O'r Gofod* (1056), *Genedigaeth Japan* (1959), *Invasion of The Neptune Men* (1061), *Hwyl Fawr Planed Iau* (1984) a *Samurai Commando: Mission 1549* (2005).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **sinema Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Tel Aviv

Tel Aviv| Delwedd:Sarona CBD 01.jpg, PikiWiki Israel 68164 port of jaffa.jpg |
|  |
| Math | dinas fawr, cyngor dinas, dinas  |
| Enwyd ar ôl | Altneuland  |
|  |
| Poblogaeth | 467,875  |
| Sefydlwyd | * 11 Ebrill 1909
 |
| Pennaeth llywodraeth | Ron Huldai  |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Toulouse, Philadelphia, Frankfurt am Main, Buenos Aires, Chișinău, Warsaw, Milan, Dinas Efrog Newydd, Łódź, Dinas Panamâ, Thessaloníci, Barcelona, İzmir, São Paulo, Beijing, Cannes, Dinas Gaza, Bonn, Budapest, Beograd, Essen, Sofia, Almaty, Incheon, Moscfa, Fienna, Cwlen, Oslo, Fenis, Dinas Mecsico, Addis Ababa, Rio de Janeiro, Helwan, Berlin  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Hebraeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tel Aviv District  |
| Gwlad |  Israel |
| Arwynebedd | 52 km²  |
| Uwch y môr | 5 ±1 metr  |
| Gerllaw | Môr y Lefant  |
| Yn ffinio gyda | Herzliya, Bat Yam, Holon, Bnei Brak, Givatayim, Ramat HaSharon, Ramat Gan  |
| Cyfesurynnau | 32.08°N 34.78°E  |
| Cod post | 61000–61999  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Tel Aviv-Yafo  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ron Huldai  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Tel Aviv** neu **Tel Aviv-Yafo** (Hebraeg:תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ} , "Bryn y Gwanwyn") yw'r ail ddinas yn Israel o ran poblogaeth. Mae poblogaeth y ddinas ei hun yn 405,300, tra mae poblogaeth yr ardal ddinesig Gush Dan yn 3.15 milwn.

Sefydlwyd y ddinas yn 1909 ar gyrion Jaffa (Hebraeg: יָפוֹ, *Yafo*), efallai y porthladd hynaf yn y byd. O dan ei Maer gyntaf, Meir Dizengoff tyfodd Tel Aviv yn llawer cyflymach na Jaffa, ac yn 1950 cyfunwyd hwy yn un ddinas. Dynodwyd ardal "y Ddinas Wen" yn Tel Aviv yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2003, oherwydd yr adeiladau Bauhaus yma.

Tel Aviv yw prif ganolfan economaidd a diwylliannol Israel, ac mae'n gyrchfan i dwristiaid hefyd oherwydd y traethau.

Tel Aviv o Hen Jaffa
Stryd Dizengoff, Tel Aviv, tua'r gogledd 1930au
## Diwylliant poblogaidd

Mae Tel Aviv wedi bod yn rhan anatod, os nad yn symbol, o lwyddiant y wladwriaeth Seionistaidd, Israel. Ceir cyfeiriadau lu i'r ddinas mewn caneuon. Mae un cân gan Omer Adam o'r enw *Tel Aviv* wedi cael dros 18 miliwn o wylwyr ar Youtube.

Duration: 1 minutes and 29 seconds.1:29dde

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Israel**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 11 Mehefin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mehefin
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07
 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14
 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21
 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28
 |
| 29 | 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**11 Mehefin** yw'r cant chwedeg deufed (162fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (163ydd mewn blynyddoedd naid). Mae 203 diwrnod arall yn weddill hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1405 - Brwydr Mynydd Camstwn
* 1488 - Brwydr Sauchieburn, rhwng Iago III, Brenin yr Alban a'i arglwyddi
* 1509 - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr a Catrin o Aragon
* 1987 - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1987

## Genedigaethau

Julia Margaret Cameron
Millicent Fawcett
* 1456 - Anne Neville, Tywysoges Cymru (m. 1485)
* 1572 - Ben Jonson, dramodydd (m. 1637)
* 1776 - John Constable, arlunydd (m. 1837)
* 1815 - Julia Margaret Cameron, ffotograffydd (m. 1879)
* 1847 - Fonesig Millicent Fawcett, swffraget (m. 1929)
* 1864 - Richard Strauss, cyfansoddwr (m. 1949)
* 1880 - Jeannette Rankin, gwleidydd (m. 1973)
* 1883 - Marianne Britze, arlunydd (m. 1980)
* 1910
	+ Jacques Cousteau, dyfeisiwr (m. 1997)
	+ Lucile Passavant, arlunydd (m. 2012)
* 1919 - Richard Todd, actor (m. 2009)
* 1920 - Diana Armfield, arlunydd
* 1925 - William Styron, nofelydd (m. 2006)
* 1929 - George Niven, pêl-droediwr (m. 2008)
* 1931 - Margarita Pracatan, cantores (m. 2020)
* 1932 - Athol Fugard, dramodydd, nofelydd, actor a chyfarwyddwr
* 1933 - Gene Wilder, actor (m. 2016)
* 1934 - Henrik, Tywysog Denmarc (m. 2018)
* 1939 - Syr Jackie Stewart, gyrrwr Fformiwla Un
* 1949 - Tom Pryce, gyrrwr Fformiwla Un (m. 1977)
* 1956 - Joe Montana, pêl-droediwr Americanaidd
* 1959 - Hugh Laurie, actor a chomedïwr
* 1969 - Peter Dinklage, actor
* 1971 - Elizabeth Kendall, gwleidydd
* 1986 - Shia LaBeouf, actor

## Marwolaethau

John Wayne
* 1183 - Harri, y brenin ieuanc, 28
* 1488 - James III, brenin yr Alban, tua 36
* 1557 - João III, brenin Portiwgal, 55
* 1727 - George I, brenin Prydain Fawr, 67
* 1891 - Barbara Bodichon, arlunydd, 64
* 1934 - Ester Almqvist, arlunydd, 64
* 1939 - Cato van Hoorn, arlunydd, 87
* 1956 - Syr Frank Brangwyn, arlunydd, 89
* 1979 - John Wayne, actor, 72
* 1996 - Susanne Kandt-Horn, arlunydd, 81
* 1998 - Catherine Cookson, awdures, 91
* 2003 - Jean Appleton, arlunydd, 92
* 2013 - Robert Fogel, hanesydd economaidd, 86
* 2015 - Ron Moody, actor, 91
* 2016 - Rita Preuss, arlunydd, 91
* 2020 - Mel Winkler, actor a digrifwr, 78
* 2021 - Gerald Williams, Yr Ysgwrn, ffermwr, nai Hedd Wyn, 92

## Gwyliau a chadwraethau

* Gŵyl Sant Barnabas Apostol
* Diwrnod Kamehameha (Hawaii)
# 13 Mehefin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mehefin
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07
 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14
 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21
 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28
 |
| 29 | 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**13 Mehefin** yw'r cant chwedeg pedwerydd (164ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (165ed mewn blynyddoedd naid). Mae 201 diwrnod yn weddill hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1625 - Priodas Charles I, brenin Lloegr a Henrietta Maria
* 1774 - Rhode Island yn gwahardd mewnforio caethweision: y dalaith gyntaf i wneud hynny.
* 1898 - Tiriogaeth Yukon, Canada, yn cael ei chreu
* 1956 - Enillodd Real Madrid gystadleuaeth Cwpan Pencampwyr Ewrop gyntaf erioed.
* 2005 - Y Wyddeleg yn dod yn iaith swyddogol yn yr Undeb Ewropeaidd

## Genedigaethau

James Clerk Maxwell
William Butler Yeats
Jeanne-Claude Denat de Guillebon a Christo
* 823 - Siarl Foel (m. 877)
* 839 - Siarl Dew (m. 888)
* 1752 - Frances Burney, nofelydd (m. 1840)
* 1831 - James Clerk Maxwell, mathemategydd a ffisegydd (m. 1879)
* 1865 - William Butler Yeats, bardd a dramodydd (m. 1939)
* 1870 - Jules Bordet, meddyg (m. 1961)
* 1882 - Archdduges Olga Alexandrovna o Rwsia (m. 1960)
* 1888 - Fernando Pessoa, sgriptiwr (m. 1935)
* 1892 - Syr Basil Rathbone, actor (m. 1967)
* 1893 - Dorothy L. Sayers, nofelydd (m. 1957)
* 1897 - Paavo Nurmi, athletwr (m. 1973)
* 1908 - Maria Helena Vieira da Silva, arlunydd (m. 1992)
* 1909
	+ Edeltraut Klapproth, arlunydd (m. 2005)
	+ Elisabeth Steineke, arlunydd (m. 2003)
* 1922 - Elizabeth Gallagher, arlunydd (m. 1974)
* 1925 - Nicole Algan, arlunydd (m. 1986)
* 1928 - John Forbes Nash, Jr., mathemategydd (m. 2015)
* 1932 - Bob McGrath, actor a digrifwr (m. 2022)
* 1935
	+ Christo, arlunydd (m. 2020)
	+ Jeanne-Claude Denat de Guillebon, arlunydd (m. 2009)
* 1938 - Gwynne Howell, canwr opera
* 1941 - Esther Ofarim, cantores
* 1943 - Malcolm McDowell, actor
* 1944 - Ban Ki-moon, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig
* 1953 - Tim Allen, actor
* 1954 - Ngozi Okonjo-Iweala, gwyddonydd
* 1959 - Boyko Borisov, gwleidydd
* 1961 - Bob Crow, undebwr llafur (m. 2014)
* 1963 - Audrey Niffenegger, awdures
* 1968 - David Gray, canwr
* 1981 - Chris Evans, actor
* 1986
	+ Keisuke Honda, pêl-droediwr
	+ Ashley Olsen, actores
	+ Mary-Kate Olsen, actores

## Marwolaethau

* 323 CC - Alecsander Fawr 32
* 1857 - Daniel Rees, emynydd, 64
* 1886 - Ludwig II, brenin Bafaria, 41
* 1930 - Anna Althea Hills, arlunydd, 48
* 1965 - Martin Buber, athronydd, 87
* 1977 - Pan Yuliang, arlunydd, 81
* 1986 - Benny Goodman, cerddor, 77
* 1987 - Geraldine Page, actores, 62
* 2002 - Bella Manevich-Kaplan, arlunydd, 79
* 2005 - Joan Abse, hanesydd celf, ymgyrchydd gwleidyddol ac awdur, 78
* 2006 - Charles Haughey, Prif Weinidog (Taoiseach) Iwerddon, 80

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod y Dyfeisiwr (Hwngari)

## Cyfeiriadau
# 21 Mehefin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mehefin
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07
 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14
 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21
 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28
 |
| 29 | 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**21 Mehefin** yw'r cant saithdeg deufed (172fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (173ydd mewn blynyddoedd naid). Mae 193 diwrnod arall yn weddill hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 524 - Brwydr Vezerone
* 1788 - Hampshire Newydd yn dod yn 9fed talaith yr Unol Daleithiau
* 1813 - Brwydr Vitoria

## Genedigaethau

Jean-Paul Sartre
Wiliam Mountbatten-Windsor
* 1528 - Maria o Awstria, Ymerodres Lân Rufeinig (m. 1603)
* 1840 - John Rhŷs, ysgolhaig Celtaidd (m. 1915)
* 1845 - Samuel Griffith, barnwr (m. 1920)
* 1877 - Elizabeth Mary Jones, "Moelona", nofelydd (m. 1953)
* 1896 - Hertha Karasek-Strzygowski, arlunydd (m. 1990)
* 1903 - Al Hirschfeld, gwawdluniwr (m. 2003)
* 1905 - Jean-Paul Sartre, athronydd ac awdur (m. 1980)
* 1916 - Annemarie Moddrow-Buck, arlunydd (m. 2002)
* 1918 - Dieuwke Kollewijn, arlunydd (m. 2015)
* 1921 - Jane Russell, actores (m. 2011)
* 1923 - Karla Wenckebach, arlunydd
* 1930 - Gerald Kaufman, gwleidydd (m. 2017)
* 1935 - Françoise Sagan, nofelydd (m. 2004)
* 1944 - Tony Scott, cynhyrchydd ffilm (m. 2012)
* 1953 - Benazir Bhutto, gwleidydd (m. 2007)
* 1954 - Anne Kirkbride, actores (m. 2015)
* 1955 - Michel Platini, pêl-droediwr
* 1964 - Dean Saunders, pêl-droediwr
* 1966 - Katsuo Kanda, pêl-droediwr
* 1979 - Chris Pratt, actor
* 1982 - Wiliam Mountbatten-Windsor, mab hynaf Charles III, Brenin Lloegr a Diana
* 1983 - Edward Snowden, cyn-contractwr technegol
* 1985
	+ Kazuhiko Chiba, pêl-droed
	+ Lana Del Rey, cantores

## Marwolaethau

Edward III, brenin Lloegr
* 1377 - Edward III, brenin Lloegr, 64
* 1527 - Niccolò Machiavelli, awdur, 58
* 1652 - Inigo Jones, pensaer, 78
* 1908 - Nikolai Rimsky-Korsakov, cyfansoddwr, 64
* 1930 - Elizabeth Coffin, arlunydd, 79
* 1932 - Mathilde Block, arlunydd, 81
* 1938 - Gertrud Staats, arlunydd, 79
* 1970 - Sukarno, Arlywydd Indonesia, 69
* 2000 - Jeannie Dumesnil, arlunydd, 74
* 2018 - Hanne Wickop, arlunydd, 79
* 2019 - William Simons, actor, 78
* 2023 - Winnie Ewing, gwleidydd, 93

## Gwyliau a chadwraethau

Cor y Cewri, ar ddwirnod y Alban Hefin
* Alban Hefin
* Diwrnod Dyneiddwyr y Byd
* Diwrnod genedlaethol (Yr Ynys Las)
* Diwrnod Ioga'r Byd

## Cyfeiriadau
# 1010

10g - **11g** - 12g

960au 970au 980au 990au 1000au - **1010au** - 1020au 1030au 1040au 1050au 1060au

1005 1006 1007 1008 1009 - **1010** - 1011 1012 1013 1014 1015

---

## Digwyddiadau

* Mae afon Nîl yn yr Aifft yn rhewi.
* Sefydlu Brenhinllin y Lý yn Fietnam (neu 1009)

## Genedigaethau

* 30 Mai - Ymerawdwr Renzong (Zhao Zhen; m. 1063)

## Marwolaethau

* Aimoin, mynach a chroniclydd Ffrengig

## Cyfeiriadau
# 1257

12g - **13g** - 14g

1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au

1252 1253 1254 1255 1256 - **1257** - 1258 1259 1260 1261 1262

---

## Digwyddiadau

* Llywelyn ap Gruffudd yn rhyddhau Castell Ewloe o afael y Saeson ac yn sefydlu ei awdurdod yng ngogledd-ddwyrain Cymru
* 2 Mehefin - Brwydr Coed Llathen

## Genedigaethau

* 14 Hydref - Y brenin Przemysł II o'r Wlad Pwyl

## Marwolaethau

* 15 Awst - Sant Hyacinth
# 1676

16g - **17g** - 18g

1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au

1671 1672 1673 1674 1675 - **1676** - 1677 1678 1679 1680 1681

---

## Digwyddiadau

* 29 Ionawr - Feodor III yn dod Tsar Rwsia
* 26 Mai - Tân mawr yn Southwark, Llundain
* 21 Medi - Innocent XI yn dod Pab
* **Llyfrau**
	+ Robert Barclay - *Theses Theologiae*
* **Drama**
	+ George Etherege - *The Man of Mode*
	+ Thomas Otway - *Don Carlos*
* **Cerddoriaeth**
	+ Nicolas Lebègue - *1er Livre d'orgue*

## Genedigaethau

* 8 Mai - Frederik I, brenin Sweden (m. 1751)
* 26 Awst - Robert Walpole, Prif Weinidog cyntaf y Deyrnas Unedig (m. 1745)

## Marwolaethau

* 29 Ionawr - Alexis I, ymerawdwr Rwsia, 46
* 22 Gorffennaf - Pab Clement X, 86
# Telangana

Telangana| Math | talaith India  |
| Enwyd ar ôl | Tri, linga  |
|  |
| Prifddinas | Hyderabad  |
| Dinas fwyaf | Hyderabad Metropolitan Region  |
| Poblogaeth | 35,193,978  |
| Sefydlwyd | * 2 Mehefin 2014
 |
| Anthem | Jaya Jaya he Telangana  |
| Pennaeth llywodraeth | Revanth Reddy, K. Chandrashekar Rao  |
| Cylchfa amser | UTC+05:30  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Telwgw, Wrdw  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | South India  |
| Sir | India  |
| Gwlad |  India |
| Arwynebedd | 112,077 km²  |
| Uwch y môr | 984 troedfedd  |
| Yn ffinio gyda | Maharashtra, Andhra Pradesh, Karnataka, Chhattisgarh  |
| Cyfesurynnau | 17.9°N 79.3°E  |
| Cod post | 50  |
| IN-TS  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Government of Telangana  |
| Corff deddfwriaethol | Legislature of Telangana  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Jishnu Dev Varma, Shiv Pratap Shukla, E. S. L. Narasimhan, Tamilisai Soundararajan, C. P. Radhakrishnan  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Chief Minister of Telangana  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Revanth Reddy, K. Chandrashekar Rao  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o 29 talaith India yw **Telangana**, a leolir yn ne'r wlad. Mae ganddi arwynebedd o 111,840 km sg. (44,340 milltir sg.) a phoblogaeth o 35,193,978 (cyfrifiad 2011 )., sy'n golygu mai hi yw'r ddeuddegfed dalaith fwyaf yn India o ran ei maint a'i phoblogaeth. Mae ei dinasoedd pwysicaf yn cynnwys Hyderabad, Warangal, Nizamabad, Khammam a Karimnagar. Mae'n ffinio ar daleithiau Maharashtra i'r gogledd a'r gogledd-orllewin, Chhattisgarh i'r gogledd, Karnataka i'r gorllewin ac Andhra Pradesh i'r dwyrain a'r de.

Cafodd Telangana ei hunaniaeth fel yr ardal Delwgw yn nhalaith dywysogaidd Hyderabad, dan reolaeth Nizam Hyderabad, gan ymuno ag Undeb India ym 1948. Ym 1956, diddymwyd talaith Hyderabad fel rhan o ddeddf ad-drefnu'r taleithiau yn ôl eu hieithoedd a chyfunwyd Telangana â'r gyn-dalaith Andhra er mwyn creu Andhra Pradesh. Yn dilyn mudiad i ymwahanu, daeth Telangana yn dalaith ar wahân ar 2 Mehefin 2014. Hyderabad fydd prifddinas Telangana ac Andhra Pradesh ar y cyd am gyfnod o ddim mwy na deg mlynedd.

Lleoliad Telangana yn India
Charminar yn Hyderabad
## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **India**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*

|  | **Taleithiau a thiriogaethau India** |
| --- | --- |
| **Taleithiau** | Andhra Pradesh • Arunachal Pradesh • Assam • Bihar • Chhattisgarh • Goa • Gorllewin Bengal • Gujarat • Haryana • Himachal Pradesh • Jharkhand • Karnataka • Kerala • Madhya Pradesh • Maharashtra • Manipur • Meghalaya • Mizoram • Nagaland • Orissa • Punjab • Rajasthan • Sikkim • Tamil Nadu • Telangana • Tripura • Uttarakhand • Uttar Pradesh
 |
| **Tiriogaethau** | Ynysoedd Andaman a Nicobar • Chandigarh • Dadra a Nagar Haveli • Daman a Diu • Delhi • Jammu a Kashmir • Lakshadweep • Puducherry
 |
# Charlie Watts

| Charlie Watts |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 2 Mehefin 1941  Llundain  |
| Bu farw | 24 Awst 2021  Llundain  |
| Label recordio | Decca Records, Virgin Records, Rolling Stones Records  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| *Alma mater* | * Kingsbury High School
 |
| Galwedigaeth | drymiwr, offerynnwr, cerddor, cerddor roc, cerddor jazz  |
| Arddull | cerddoriaeth roc, roc y felan, jazz, cerddoriaeth roc caled, reggae  |
| Priod | Shirley Watts  |
| Plant | Seraphina Watts  |
| Perthnasau | Charlotte Watts  |

Cerddor ac arlunydd Seisnig oedd **Charles Robert Watts** (2 Mehefin 1941 - 24 Awst 2021). Roedd e'n fwyaf adnabyddus fel drymiwr Y Rolling Stones; roedd e'n aelod o'r grwp o 1963 hyd ei farwolaeth.

Cafodd Watts ei eni yn Ysbyty Coleg y Brifysgol yn Bloomsbury, Llundain, yn fab i Charles Richard Watts a'i wraig Lillian Charlotte ( *g.* Eaves). Priododd Shirley Ann Shepherd (g. 1938) ar 14 Hydref 1964. Cafodd ei ferch, Seraphina, ei geni ym Mawrth 1968.

Bu farw Watts yn 80 oed.

## Cyfeiriadau
# 1535

15g - **16g** - 17g

1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au

1530 1531 1532 1533 1534 - **1535** - 1536 1537 1538 1539 1540

---

## Digwyddiadau

* 18 Ionawr - Mae dinas Lima, ym Mheriw, wedi'i sefydlu gan Francisco Pizarro.
* *yn ystod y flwyddyn* - Amcangyfrifwyd fod gwerth y Priordy y Fenni yn £129.

### Llyfrau

* Y Beibl William Tyndale yn Saesneg

## Genedigaethau

* 11 Chwefror - Pab Grigor XIV (m. 1591)
* 2 Mehefin - Pab Leo XI (m. 1605)
* *yn ystod y flwyddyn* - Thomas Cartwright, diwinydd ac academydd (m. 1603)
* *tua* - Martin Frobisher, morwr (m. 1594)

## Marwolaethau

* 22 Mehefin - John Fisher, esgob Rochester, 65
* 25 Mehefin - Rowland Filfel, efallai mab anghyfreithlon i Harri VII, brenin Lloegr, 60/61
* 6 Gorffennaf - Syr Thomas More, gwleidydd ac awdur, 57

## Cyfeiriadau
# 1605

16g - **17g** - 18g

1550au 1560au 1570au 1580au 1590au - **1600au** - 1610au 1620au 1630au 1640au 1650au

1600 1601 1602 1603 1604 - **1605** - 1606 1607 1608 1609 1610

---

## Digwyddiadau

* 1 Ebrill – Mae Leo XI yn dod yn bab.
* 16 Mai – Mae Pawl V yn dod yn bab.
* 5 Tachwedd – Guto Ffowc yn ceisio lladd brenin Lloegr a ffrwydro Palas San Steffan, Llundain.
* **Llyfrau**
	+ Miguel de Cervantes - *Don Quixote*
	+ John Davies o Henffordd - *Humours Heav'n on Earth*
* **Cerddoriaeth**
	+ Tomás Luis de Victoria - *Requiem - Officium defunctorum*

## Genedigaethau

* 14 Mawrth – Francis Davies, esgob Llandaf (m. 1675)
* 8 Ebrill – Felipe IV, brenin Sbaen (m. 1665)
* 18 Ebrill – Giacomo Carissimi, cyfansoddwr (m. 1674)
* 19 Hydref – Thomas Browne, athronydd (m. 1682)

## Marwolaethau

* 5 Mawrth – Pab Clement VIII, 69
* 13 Ebrill – Boris Godunov, ymerawdwr Rwsia, 54
* 27 Ebrill – Pab Leo XI, 69
* 20 Mehefin – Fyodor II, tsar Rwsia, 16
* 12 Hydref – Akbar Mawr, ymerawdwr Mogul, 63

## Cyfeiriadau
# 1731

17g - **18g** - 19g

1680au 1690au 1700au 1710au 1720au - **1730au** - 1740au 1750au 1760au 1770au 1780au

1726 1727 1728 1729 1730 - **1731** - 1732 1733 1734 1735 1736

---

## Digwyddiadau

* 16 Mawrth - Cytundeb Wien rhwng Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig, Prydain Fawr, Gweriniaeth yr Iseldiroedd a Sbaen.
* Ysgolion Cylchynol Griffith Jones, Llanddowror yn cychwyn
* Robert Walpole, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, yn mynd i fyw yn 10 Stryd Downing
* **Llyfrau:**
	+ Henry Fielding - *The Tragedy of Tragedies; neu, The Life and Death of Tom Thumb*
	+ Humphrey Lhuyd - *Britannicae Descriptionis Commentariolum*
	+ Abbé Prévost - *Manon Lescaut*
* **Cerddoriaeth:**
	+ Johann Sebastian Bach - *Wachet auf*
	+ Carl Heinrich Graun – *Iphigenia in Aulis* (opera)

## Genedigaethau

* 20 Mai - Evan Evans (Ieuan Fardd), bardd (m. 1788)
* 26 Tachwedd - William Cowper, bardd (m. 1800)
* 12 Rhagfyr - Erasmus Darwin, athronydd natur a bardd (m. 1802)

## Marwolaethau

* 24 Ebrill - Daniel Defoe, awdur *Robinson Crusoe*
* Medi - Rowland Ellis, arweinydd Crynwyr (yn America)
# Martha Washington

| Martha Washington |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Martha Dandridge  13 Mehefin 1731  Chestnut Grove  |
| Bu farw | 22 Mai 1802  Mount Vernon  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Madame Grelaud's French School
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd  |
| Swydd | Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau  |
| Tad | John Dandridge  |
| Mam | Frances Jones  |
| Priod | George Washington, Daniel Parke Custis  |
| Plant | John Parke Custis, Daniel Parke Custis, Jr., Frances Custis, Martha Parke Custis  |
| llofnod |
|  |

Gwraig George Washington oedd **Martha Washington** (2 Mehefin 1731 – 22 Mai 1802).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Unol Daleithiau America**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Pab Leo XI

| Pab Leo XI |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Alessandro di Ottaviano de' Medici  2 Mehefin 1535  Fflorens  |
| Bu farw | 27 Ebrill 1605  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Taleithiau'r Babaeth  |
| Galwedigaeth | diplomydd, offeiriad Catholig, esgob Catholig  |
| Swydd | pab, Archesgob Fflorens, Cardinal-esgob Palestrina, Cardinal-esgob Albano, llysgennad, Roman Catholic Bishop of Pistoia, cardinal  |
| Tad | Ottaviano de' Medici  |
| Mam | Francesca Salviati  |
| Llinach | Tŷ Medici  |
| llofnod |
|  |

Pab yr Eglwys Gatholig Rufeinig a rheolwr Taleithiau'r Babaeth o 1 Ebrill 1605 hyd ei farwolaeth llai na mis yn ddiweddarach oedd **Leo XI** (ganwyd **Alessandro Ottaviano de' Medici**) (2 Mehefin 1535 – 27 Ebrill 1605).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Rhagflaenydd: **Clement VIII** | **Pab** 1 Ebrill 1605 – 27 Ebrill 1605
 | Olynydd: **Pawl V** |

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bab**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1802

18g - **19g** - 20g

1750au 1760au 1770au 1780au 1790au - **1800au** - 1810au 1820au 1830au 1840au 1850au

1797 1798 1799 1800 1801 - **1802** - 1803 1804 1805 1806 1807

---

## Digwyddiadau

* 25 Mawrth - Cytundeb Amiens
* 19 Mai - Y Légion d'honneur yn cael ei greu gan Napoléon Bonaparte

## Genedigaethau

* 11 Chwefror - Lydia Maria Child, gwyddonydd (m. 1880)
* 26 Chwefror - Victor Hugo, bardd a nofelydd (m. 1885)
* 7 Mawrth - Edwin Henry Landseer, arlunydd (m. 1873)
* 21 Mawrth - Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, noddwraig y celfyddydau (m. 1896)
* 9 Ebrill - Elias Lönnrot, ieithydd a bardd (m. 1884)
* 24 Gorffennaf - Alexandre Dumas *père*, awdur (m. 1870)
* Awst - Ebenezer Thomas (Eben Fardd), bardd (m. 1863)
* 31 Hydref - Charlotte Napoléone Bonaparte, arlunydd (m. 1839)
* 8 Tachwedd
	+ Benjamin Hall, peiriannydd a gwleidydd (m. 1867)
	+ Gwilym Hiraethog, emynydd (m. 1883)
* 2 Rhagfyr - Dominic Corrigan, meddyg a gwleidydd (m. 1880)

yn ystod y flwyddyn:

* William Rowlands, llyfryddwr (m. 1865)
* John Lloyd Vaughan Watkins, gwleidydd (m. 1865)
* William Owen Stanley, tirfeddiannwr a hynafiaethydd (m. 1884)

## Marwolaethau

* 18 Ebrill - Erasmus Darwin, athronydd natur a bardd, 70
* 28 Ebrill - Richard Howell, Llywodraethwr New Jersey, 47
* 22 Mai - Martha Washington, gwraig George Washington, 70
* 26 Gorffennaf - Rose-Adélaïde Ducreux, arlunydd, 40
* 15 Tachwedd - George Romney, arlunydd, 67
* 30 Tachwedd - Thomas Williams, Llanidan, diwydiannwr, 65
* 31 Rhagfyr - Francis Lewis, llofnodydd Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau, 90

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* François-René de Chateaubriand - *René*
* Syr Walter Scott - *The Minstrelsy of the Scottish Border*

### Cerddoriaeth

* Ludwig van Beethoven - Sonata "Lloergan", Op. 27, No. 2
* Joseph Haydn - *Harmoniemesse*

## Gwyddoniaeth

* Darganfod yr elfen gemegol Tantalwm gan Anders Ekeberg