# Johann Gottfried von Herder

| Johann Gottfried von Herder |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 25 Awst 1744  Morąg  |
| Bu farw | 18 Rhagfyr 1803  Weimar  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Prwsia  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Königsberg
 |
| Galwedigaeth | athronydd, diwinydd, bardd, cyfieithydd, ysgrifennwr, beirniad llenyddol, ysgolhaig llenyddol, gohebydd gyda'i farn annibynnol, esthetegydd, pennaeth, uwcharolygydd  |
| Swydd | gweinidog bugeiliol, uwcharolygydd  |
| Adnabyddus am | Sculpture, Stimmen der Völker in Liedern, Treatise on the Origin of Language, Der Cid. Nach Spanischen Romanzen besungen durch Johann Gottfried Herder  |
| Prif ddylanwad | Immanuel Kant, Baruch Spinoza, Giordano Bruno, Gottfried Wilhelm Leibniz, Johann Georg Hamann  |
| Mudiad | Yr Oleuedigaeth, cenedlaetholdeb rhamantaidd  |
| Tad | Gottfried Herder  |
| Mam | Anna Elisabeth Herder  |
| Priod | Caroline Herder  |
| Plant | Siegmund August Wolfgang von Herder, Carl Adelbert von Herder, Luise Stichling, Emil Gottfried von Herder, Gottfried von Herder, Rinaldo von Herder, Wilhelm Ludwig Ernst von Herder  |

Athronydd, diwinydd, a beirniad o'r Almaen oedd **Johann Gottfried von Herder** (25 Awst 1744 – 18 Rhagfyr 1803) a oedd yn brif feddyliwr y mudiad *Sturm und Drang* ac yn ffigur blaenllaw yn yr Oleuedigaeth yn y gwledydd Almaeneg. Cafodd ddylanwad pwysig ar ddechrau'r cyfnod Rhamantaidd, a fe'i ystyrir yn gyfrifol am hebrwng damcaniaethau esthetaidd a llenyddol Johann Wolfgang von Goethe, y brodyr Schlegel, a'r brodyr Grimm, athroniaeth iaith Wilhelm von Humboldt, athroniaeth hanes G. W. F. Hegel, epistemoleg Wilhelm Dilthey, anthropoleg Arnold Gehlen, a syniadaeth wleidyddol y cenedlaetholwyr Slafaidd.

## Bywyd cynnar ac addysg (1744–64)

Ganed Johann Gottfried Herder ar 25 Awst 1744 ym Mohrungen, Dwyrain Prwsia (bellach Morąg, Gwlad Pwyl), i deulu tlawd. Mynychodd yr ysgolion lleol cyn iddo gychwyn astudio diwinyddiaeth, athroniaeth, a llenyddiaeth ym Mhrifysgol Königsberg yn haf 1762. Yno, bu'n gyfeillgar ag Immanuel Kant, yr un a sefydlai athroniaeth feirniadol, a'r afresymolwr Johann Georg Hamann, un o brif feirniaid yr Oleuedigaeth.

## Teithiau (1764–70)

Aeth Herder i Riga, Ymerodraeth Rwsia, yn Nhachwedd 1764 i addysgu ac i bregethu. Yno cyhoeddodd ei weithiau cynharaf, gan gynnwys dau gasgliad o ddernynnau, yr un ar bwnc llenyddiaeth Almaeneg (*Über die neuere deutsche Literatur: Fragmente*; 1767) a'r llall, yn ddienw, am athroniaeth iaith (*Kritische Wälder, oder Betrachtungen die Wissenschaft und Kunst des Schönen betreffend*; 1769 a 1846). Yn haf 1769 ymddiswyddodd Herder ac aeth ar fordaith o Riga i Nantes, ac mae ei gofiant o'i brofiad, *Journal meiner Reise im Jahr 1769*, a gyhoeddwyd ym Mharis yn Rhagfyr 1769, yn destun i bwysigrwydd y cyfnod hwn yn natblygiad ei feddwl.

Teithiodd i Strasbwrg ym Medi 1770 yng nghwmni 'r Tywysog Peter Friedrich Ludwig von Holstein, ac yno cyfarfu â sgolor ifanc o'r enw Johann Wolfgang Goethe, a gafodd ei ysbrydoli i astudio llenyddiaeth gan sylwadau Herder ar waith Homeros, Pindar, Shakespeare, a barddoniaeth y werin. Erbyn hyn roedd Herder yn ennill enw iddo'i hun ymhlith deallusion yr Almaen, a derbyniodd wobr oddi ar Academi Berlin ym 1771 am ei draethawd *Abhandlung über den Ursprung der Sprache*.

## Bückeburg (1771–76)

Ymsefydlodd Herder yn Bückeburg yn Ebrill 1771, yn bregethwr y llys yng ngwasanaeth Iarllaeth Schaumburg-Lippe.

## Weimar (1776–1803)

Penodwyd Herder ym 1776 yn Uwcharolygydd Cyffredinol yr Eglwys Lwtheraidd yn Weimar, Saxe-Weimar, a bu'n dal y swydd honno am weddill ei oes.

Rhoddwyd y teitl von iddo ym 1802. Bu farw Johann Gottfried von Herder ar 18 Rhagfyr 1803 yn 59 oed yn Weimar.

## Cyfeiriadau