# Ynys Manaw

Ynys Manaw|  |
|  |
| Arwyddair | Whithersoever you throw it, it will stand  |
| Math | Tiriogaethau dibynnol y Goron  |
|  |
| Prifddinas | Douglas  |
| Poblogaeth | 84,523  |
| Sefydlwyd | * 10 Mai 1765 (Tiriogaethau dibynnol y Goron, Isle of Man Purchase Act 1765)
 |
| Anthem | Arrane Ashoonagh Vannin  |
| Pennaeth llywodraeth | Howard Quayle  |
| Nawddsant | Maughold  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Manaweg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | British Islands, cenhedloedd Celtaidd, Gogledd Ewrop  |
| Gwlad |  Ynys Manaw |
| Arwynebedd | 572 km²  |
| Cyfesurynnau | 54.235°N 4.525°W  |
| Cod SYG | M99999999  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Isle of Man Government  |
| Corff deddfwriaethol | Tynwald  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arglwydd Manaw  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Charles III  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Chief Minister of the Isle of Man  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Howard Quayle  |
|  |
| Arian | Manx pound  |
| Cyfartaledd plant | 1.65  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad Geltaidd ac ynys fwyaf Môr Iwerddon yw **Ynys Manaw** (Manaweg: *Ellan Vannin*) a chanddi statws tiriogaeth ddibynnol y Goron. Mae iddi arwynebedd o 572 km² (221 milltir sgwâr) a phoblogaeth o 84,497 (yn 2011). Bu farw Ned Maddrell, siaradwr cynhenid olaf y Fanaweg, yn 1974, ond mae'r iaith wedi cael ychydig o adfywiad yn ddiweddar. Yn ôl cyfrifiad 2011 mae 1,823 yn gallu siarad, darllen neu ysgrifennu'r iaith.

Cymharu maint a lleoliad Cymru ac Ynys manaw
Mae gan yr ynys hunanlywodraeth yn ddibynnol ar y Goron Brydeinig. Senedd yr ynys yw'r Tynwald, a sefydlwyd yn 979. Douglas yw'r brifddinas. Snaefell yw'r mynydd uchaf a'r unig fynydd go iawn, er bod sawl bryn ar yr ynys hefyd.

## Hanes

*Prif: Hanes Ynys Manaw*
*Gweler hefyd: Teyrnas Manaw a'r Ynysoedd*
Lleoliad Ynys Manaw (yn goch)
Mae treftadaeth Ynys Manaw yn gyfuniad o ddylanwadau Celtaidd a Llychlynnaidd. Sefydlodd y Senedd Tynwald gan y Llychlynwyr a rheolwyd yr Ynys gan frenhinoedd Llychlynnaidd, Albanaidd a Seisnig yn yr Oesoedd Canol. Yna fe reolwyd yr Ynys gan Arglwyddi Manaw annibynnol o 1406 tan 1765, pan ddaeth o dan feddiant y Goron Brydeinig.

## Iaith a diwylliant

Esiampl o arian Llywodraeth Ynys Manaw.*Gweler hefyd: Llenyddiaeth Fanaweg.*
*Gweler hefyd: Manaweg.*
## Trefi a phentrefi

Trefi swyddogol yr ynys yw:

* Castletown *Balley Chashtal*
* Douglas (prifddinas) *Doolish*
* Peel *Purt ny hInshey*
* Ramsey *Rhumsaa*

Ardaloedd swyddogol yr ynys yw:

* Onchan *Kione Droghad*
* Michael *Mael*

Y pentrefi swyddogol yw:

* Laxey *Laksaa*
* Port St. Mary *Purt le Moirrey*
* Port Erin *Purt Çhiarn*

## Poblogaeth

Mae poblogaeth yr ynys wedi tyfu'n weddol gyson, mae hyn i'w weld o'r ffigyrau ar y cyfrifiad. Mae'r poblogaeth wedi dwblu rhwng 1821 a 2006.

| **Poblogaeth Ynys Manaw yn ôl cyfrifiadau** |
| 1821
 | 27/28 Mai
 | 40,081
 |
| 1831
 | 29/30 Mai
 | 41,000
 |
| 1841
 | 6/7 Mehefin
 | 47,975
 |
| 1851
 | 30/31 Mawrth
 | 52,387
 |
| 1861
 | 7/8 Ebrill
 | 52,469
 |
| 1871
 | 2/3 Ebrill
 | 54,042
 |
| 1881
 | 3/4 Ebrill
 | 53,558
 |
| 1891
 | 5/6 Ebrill
 | 55,608
 |
| 1901
 | 31/1 Mawrth/Ebrill
 | 54,752
 |
| 1911
 | 2/3 Ebrill
 | 52,016
 |
| 1921
 | 19/20 Mehefin
 | 60,284
 |
| 1931
 | 26/27 Ebrill
 | 49,308
 |
| 1939
 | *Amcangyfrif* | 52,029
 |
| 1951
 | 8/9 Ebrill
 | 55,253
 |
| 1961
 | 23/24 Ebrill
 | 48,133
 |
| 1966
 | 24/25 Ebrill
 | 50,423
 |
| 1971
 | 25/26 Ebrill
 | 54,581
 |
| 1976
 | 4/5 Ebrill
 | 61,723
 |
| 1981
 | 5/6 Ebrill
 | 66,101
 |
| 1986
 | 6/7 Ebrill
 | 66,060
 |
| 1991
 | 14/15 Ebrill
 | 71,267
 |
| 1996
 | 14/15 Ebrill
 | 74,680
 |
| 2001
 |  | 76,315
 |
| 2006
 | 23 Ebrill
 | 80,058
 |
| 2011
 | 27/28 Mawrth
 | 84,497
 |

## Cyfeiriadau