# Dario Fo

| Dario Fo |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Dario Luigi Angelo Fo  24 Mawrth 1926  Sangiano, Leggiuno  |
| Bu farw | 13 Hydref 2016  o clefyd y system resbiradol  Luigi Sacco Hospital  |
| Dinasyddiaeth |  Yr Eidal |
| *Alma mater* | * Brera Academy
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr theatr, actor llwyfan, sgriptiwr, cyfansoddwr, dramodydd, actor ffilm, darlunydd, arlunydd, bardd, cynllunydd llwyfan, dychanwr, ysgrifennwr, dylunydd gwisgoedd, actor, artist, cyfarwyddwr, enillydd Gwobr Nobel, Theaterintendant  |
| Adnabyddus am | Archangels Don't Play Pinball, Mistero Buffo, Accidental Death of an Anarchist, Can't Pay? Won't Pay!, Trumpets and Raspberries, Elizabeth: Almost by Chance a Woman, The Pope and the Witch, The Two-Headed Anomaly  |
| Arddull | comedi  |
| Plaid Wleidyddol | Communist Refoundation Party  |
| Priod | Franca Rame  |
| Plant | Jacopo Fo  |
| Perthnasau | Alessandro Fo, Laura Fo  |
| Gwobr/au | Gwobr Lenyddol Nobel, Gwobr Sonning, Urdd Teilyngdod Diwylliannol Gabriela Mistral, Dinasyddiaeth Anrhydeddus Palermo, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Brwsel, Gwobr Cinearti La chioma di Berenice, doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Sorbonne Nouvelle  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Llenor, canwr, ymgyrchydd gwleidyddol a dramodydd o'r Eidal oedd **Dario Fo** (24 Mawrth 1926 – 13 Hydref 2016), ac enillydd Gwobr Lenyddol Nobel ym 1997. Ymhlith ei ddramâu enwocaf mae: *Non tutti i ladri vengono a nuocere* (*The Virtuous Burglar*), *Gli arcangeli non giocano al flipper* (*Dydy Archangylion Ddim Yn Chwarae Pinball),* Mistero Buffo*,* Morte accidentale di un anarchico *(*Accidental Death of an Anarchist*),* Non Si Paga! Non Si Paga! *(*Can't Pay? Won't Pay!*),* Clacson, trombette e pernacchi *(*Trumpets and Raspberries*),* Coppia aperta, quasi spalancata *(*Elizabeth: Dynes, bron drwy Siawns*) ac* Il Papa e la strega *(*Y Pab a'r Wrach*).*

"Gellir dadlau mai ef yw'r dramodydd cyfoes mwyaf poblogaidd drwy Ewrop," ac mae llawer o'i waith yn dibynnu ar ddawn yr actor i lenwi'r bylchau ei hun ac ymateb byw a'r math o arddull Eidalaidd a elwir yn *commedia dell'arte*.

Darlledwyd cyfres deledu o'i waith, *Il teatro di Dario Fo*, ar Sianel 2 yn yr Eidal. Roedd un o'r dramâu yn y gyfres, *Parliamo di donne*, (a ysgrifennwyd yn arbennig ar gyfer y gyfres ac ail-ryddhawyd yn rhyngwladol fel *Let's Talk About Women*) yn ymdrin â themâu cyfoes megis ysgariad, rhyw a'r "Teulu Sanctaidd". Yn y 2010au symbylodd y mudiad gwrth-awdurdod "Pum Seren". a chyfeiriwyd ato gan eu harweinwyr fel "Y Meistr".

Mae ei waith *pièce célèbre*, *Mistero Buffo* wedi'i berfformio ar hyd a lled Ewrop, Canada, ac America Ladin dros 30 mlynedd yn cael ei gydnabod fel un o'r gweithiau mwya dadleuol a phoblogaidd erioed. Fe'i disgrifiwyd gan y Fatican fel "y cablu mwyaf yn hanes y teledu". Mae teitl Saesneg *Non Si Paga! Non Si Paga!* (*Can't Pay? Won't Pay!*) bellach wedi'i dderbyn yn yr iaith honno ac ar dafod leferydd.

Actiodd Rhys Ifans yn y ddrama un-dyn *Accidental Death of an Anarchist* (Marwolaeth Damweiniol Anarchydd); ef oedd y digrifwr llys gwallgof yng nghynhyrchiad y Donmar Warehouse o'r ddrama, mewn cyfieithiad newydd gan Simon Nye. Roedd y noson gyntaf ar 26 Chwefror 2003.

## Llyfryddiaeth

* Mitchell, Tony (1999). Dario Fo: People's Court Jester (ehangwyd). London: Methuen. ISBN 0-413-73320-3.
* Scuderi, Antonio (2011). Dario Fo: Framing, Festival, and the Folkloric Imagination. Lanham (Md.): Lexington Books. ISBN 9780739151112.

## Oriel

* Dario Fo

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Eidaleg) Gwefan Dario Fo