Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ardal yr ewro

Ardal yr ewro| Enghraifft o: | Undeb ariannol, endid tiriogaethol dynol-ddaearyddol  |
| Poblogaeth | 341,465,149, 340,617,355, 174,068,365, 167,396,784  |
| Dechrau/Sefydlu | 1 Ionawr 1999  |
| Yn cynnwys | Gwlad Belg, Yr Almaen, Estonia, Y Ffindir, Ffrainc, Gwlad Groeg, Gweriniaeth Iwerddon, Yr Eidal, Lithwania, Lwcsembwrg, Malta, Yr Iseldiroedd, Awstria, Portiwgal, Slofacia, Slofenia, Sbaen, Cyprus, Latfia, Croatia, Bwlgaria  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0195tf  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Undeb ariannol yw **ardal yr ewro** neu'r **Ewrodir** sy'n cynnwys 21 o wledydd yr Undeb Ewropeaidd sy'n defnyddio'r ewro (€) fel arian cyfred. Mae Banc Canolog Ewrop yn gyfrifol am bolisi ariannol yn ardal yr ewro.

Mae 21 o wledydd yn ardal yr ewro, sef yr Almaen, Awstria, Bwlgaria, Croatia, Cyprus, Gwlad Belg, yr Eidal (ac eithrio Campione d'Italia), Estonia, y Ffindir, Ffrainc, Gwlad Groeg, yr Iseldiroedd, Gweriniaeth Iwerddon, Latfia, Lithwania, Lwcsembwrg, Malta, Portiwgal, Sbaen, Slofacia, a Slofenia.

Defnyddir yr ewro hefyd yn Andorra, Kosovo, Monaco, Montenegro, San Marino a'r Fatican. Y chwe gwlad yn yr UE nad yw'n defnyddio'r ewro yw Denmarc, Hwngari, Gwlad Pwyl, Rwmania, Sweden, a Tsiecia.

      Ardal yr Ewro      Aelodau'r UE sydd i ymuno ag Ardal yr Ewro yn ôl Cytundeb Maastricht      Aelodau'r UE sydd â lled-ddirymiad ar gyfranogiad i Ardal yr EwroDangosir taleithiau/tiriogaethau tu allan i'r UE sy'n defnyddio'r Ewro gyda deoriad glas
## Cyfeiriadau
# Tanc

Tanc|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o arfau yn ôl swyddogaeth, classe funcional de vehicle  |
| Math | armored fighting vehicle  |
| Dyddiad darganfod | 1915  |
| Yn cynnwys | tank running gear, continuous track  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07cmd  |
| Thesawrws y BNCF | 16504  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cerbyd ymladd amgaeëdig durblatiog iawn a arfogir â chanon a gynau peiriant yw **tanc** sy'n symud ar draciau treigl. Mae wedi'i fwriadu ar gyfer ymladd uniongyrchol.

Roedd nifer o fyddinoedd wedi bod yn ystyried y posibilrwydd o gael cerbydau o'r math yma cyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Y Fyddin Brydeinig oedd y cyntaf i'w defnyddio mewn rhyfel, ar 15 Medi 1916. Ni fuont yn llwyddiannus iawn y tro hwnnw, ond yn fuan datblygwyd mathau mwy effeithiol.

Bu datblygiadau pellach rhwng y ddau ryfel byd. Yn yr Ail Ryfel Byd roedd y tanc yn arf o bwysigrwydd mawr, yn enwedig ar y ffrynt dwyreiniol, lle bu brwydrau tanc enfawr rhwng yr Almaen Natsïaidd a'r Undeb Sofietaidd, yn arbennig Brwydr Kursk yn 1943. Ymhlith y tanciau a gymerodd ran yn y rhain roedd y T-34 Sofietaidd a'r Tiger I a'r Panther Almaenig. Parhaodd y tanc i fod yn arf pwysig wedi'r rhyfel.

* Tanc Sherman yn Normandi ym Mehefin 1944
* Tanc Challenger 2
* Tanc Leopard 2
# Masnach ryngwladol

Yr *Emma Mærsk*, un o longau nwyddau mwya'r byd, yn Hong Cong ar ddechrau ei thaith i Ewrop.
Cyfnewidiau economaidd rhwng gwladwriaethau yw **masnach ryngwladol**, sy'n ymwneud â gwerthiant a phryniant nwyddau traul, nwyddau cyfalaf, a nwyddau crai a hefyd gwasanaethau o wlad i wlad. Hwylusir masnach ryngwladol trwy'r system ariannol ryngwladol sy'n cyflawni gweithrediadau masnachol ar draws ffiniau.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gweithgynhyrchu

Y broses ddiwydiannol o gynhyrchu nwyddau o ddefnyddiau crai drwy lafur a pheiriannau yw **gweithgynhyrchu**. Gan amlaf digwyddir yn drefnus gyda rhaniad llafur, a gan wneir llawer o weithgynhyrchu mewn ffatrïoedd fe'i elwir hefyd yn **ffatrïaeth**. Yn ôl diffiniad manylach, gweithgynhyrchu yw wneuthuro neu gydosod darnau cydrannol yn gynhyrchion gorffenedig ar raddfa eang.

Cychwynnodd y broses weithgynhyrchu fodern yn ystod y Chwyldro Diwydiannol, yn sgil dyfodiad rhaniad llafur, awtomateiddio a'r system ffatrïoedd. Datblygodd yn sylweddol yn y ddwy ganrif olynol, yn enwedig o ystyried masgynhyrchu a'r rhes gydosod.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Diwydiant ceir

Y rhes gydosod mewn ffatri Volkswagen yn Wolfsburg ym 1973.
Y diwydiant sy'n ymwneud â gweithgynhyrchu cerbydau modur a'u cydrannau (ac eithrio teiars, batrïau, a thanwydd) yw'r **diwydiant ceir** neu'r **diwydiant modur(ol)**.

Dyfeisiwyd y cerbyd modur yn Ewrop yn hwyr y 19g. Rhoddwyd hwb i'r diwydiant yn yr Unol Daleithiau ar ddechrau'r 20g pan poblogeiddiodd Henry Ford y rhes gydosod i alluogi masgynhyrchiad ceir. Yn sgil yr Ail Ryfel Byd daeth gwmnïau Gorllewin Ewrop, yn enwedig yr Almaen, a Japan yn gynhyrchwyr ac yn allforwyr mawr. Bellach mae nifer o'r hen gwmnïau yn is-gwmnïau i riant-gwmnïau mawr a chafodd argyfwng economaidd yr unfed ganrif ar hugain effaith drom ar y diwydiant, yn enwedig yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Menter gydweithredol

**Menter gydweithredol** ydy casgliad o unigolion sy'n cydweithio gyda'i gilydd yn wirfoddol er budd cymdeithasol, economaidd a diwyllianol y grŵp cyfan. Gall mentrau cymdeithasol gynnwys busnesau a sefydliadau cymunedol di-elw sy'n berchen i ac yn cael ei reoli gan y bobl sy'n defnyddio'i wasanaethau (mentrau defnyddwyr cydweithredol) a/neu gan y bobl sy'n gweithio yno (mentrau gweithwyr cydweithredol) neu gan bobl sy'n byw yno (mentrau tai cydweithredol).

Sefydlodd Robert Owen fenter gydweithredol yn New Lanark ym 1810.

## Gweler hefyd

* Cymdeithas gyfeillgar
* Dr Carl Clowse
* Antur Aelhaearn

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Cooperatives Canolfan Cydweithredol Cymru Archifwyd 2012-07-25 yn y Peiriant Wayback
* Co-operatives UK Archifwyd 2012-10-31 yn y Peiriant Wayback
* International Co-operative Alliance
* The National Co-operative Archive Archifwyd 2006-10-03 yn archive.today
# Talaith Bolzano

Talaith Bolzano|  |
|  |
| Math | taleithiau'r Eidal  |
| Enwyd ar ôl | County of Tyrol, de  |
|  |
| Prifddinas | Bolzano  |
| Poblogaeth | 531,178  |
| Sefydlwyd | * 1948
 |
| Pennaeth llywodraeth | Arno Kompatscher  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00, UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Eidaleg, Almaeneg, Ladineg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Trentino-Alto Adige  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Arwynebedd | 7,400.43 km²  |
| Yn ffinio gyda | Talaith Belluno, Talaith Trento, Talaith Sondrio, Canton y Grisons, Lienz District, Bezirk Zell am See, Schwaz District, Innsbruck-Land District, Imst District, Landeck District  |
| Cyfesurynnau | 46.5°N 11.33°E  |
| Cod post | 39010–39059  |
| IT-BZ  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Talaith Bolzano  |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Talaith Bolzano  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | arlywydd Talaith Bolzano  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Arno Kompatscher  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith ymreolaethol yn rhanbarth Trentino-Alto Adige, yr Eidal, yw **Talaith Bolzano** (Eidaleg: *Provincia autonoma di Bolzano-Alto Adige*, Almaeneg: *Autonome Provinz Bozen-Südtirol*, Ladineg: *Provinzia Autonòma de Balsan-Südtirol*). Ffurfiwyd y dalaith o ran ddeheuol ardal hanesyddol y Tirol, a chyfeirir at yr ardal fel *Alto Adige* mewn Eidaleg a *Südtirol* mewn Almaeneg. Dinas Bolzano yw ei phrifddinas.

* Talaith Bolzano (coch) yn Trentino-Alto Adige
* Talaith Bolzano yn yr Eidal

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 533,267.

Mae'r dalaith yn cynnwys 116 o gymunedau (*comuni*). Y mwyaf yn ôl poblogaeth yw

* Bolzano
* Merano
* Bressanone
* Laives
* Brunico
* Appiano sulla Strada del Vino
* Lana

Mae'r dalaith yn ffurfio rhan ogleddol rhanbarth Trentino-Alto Adige ac mae'n ffinio ar y Swistir ac Awstria. Mae'r ardal yn dairieithog: Almaeneg, Eidaleg a Ladineg, gyda siaradwyr Almaeneg fel mamiaith yn y mwyafrif.
Hyd at 1918, roedd yr ardal yn rhan o Ymerodraeth Awstria, ond wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf daeth yn rhan o'r Eidal. Yng nghyfrifiad 1910, roedd llai na 3% o'r boblogaeth yn siarad Eidaleg fel mamiaith, ond dan lywodraeth Mussolini gwnaed ymdrech fawr i Eidaleiddio'r ardal.

Y sefyllfa ieithyddol yn ôl cyfrifiad 2001 oedd:

1. 69,15% Almaeneg
2. 26,47% Eidaleg
3. 4,37% Ladineg

Mae mwyafrif y boblogaeth yn siarad Almaeneg fel mamiaith mewn 103 allan o 116 cymuned y dalaith. Mewn 8 cymuned, siaradwyr Ladineg sydd yn y mwyafrif.

## Cyfeiriadau
# Diwylliant yr Eidal

Hunanbortread gan Leonardo da Vinci.
O grud gwareiddiad hyd at yr 16g bu'r **Eidal** yn rhan hanfodol o ddiwylliant Ewrop ar hyd y canrifoedd: dyma darddiad y gwareiddiad Etrwscaidd, Rhufain hynafol, yr Eglwys Gatholig, dyneiddiaeth a'r Dadeni Dysg. Oherwydd na unwyd yr Eidal fel un wladwriaeth hyd yn gymharol ddiweddar, bu amrywiaeth mawr mewn diwylliant.

## Arlunio

Yn y Canol Oesoedd a chyfnod y Dadeni, roedd arlunwyr yr Eidal yn enwog trwy Ewrop. Ymysg yr arlunwyr a cherflunwyr enwocaf, mae Michelangelo, Leonardo da Vinci, Donatello, Botticelli, Fra Angelico, Tintoretto, Caravaggio, Bernini, Titian a Raffael.

## Llenyddiaeth

*Prif: Llên yr Eidal*
Gosodwyd sylfeini yr iaith Eidaleg lenyddol fodern gan Dante Alighieri o Fflorens. Ei waith enwocaf yw'r *Divina Commedia*, a ystyrir yn un o brif gampweithiau Ewrop yn y Canol Oesoedd. Llenorion amlwg eraill yw Giovanni Boccaccio, Giacomo Leopardi, Alessandro Manzoni, Torquato Tasso, Ludovico Ariosto, a Petrarch. Ymysg llenorion diweddar yr Eidal, enillwyd Gwobr Nobel am Lenyddiaeth gan Giosuè Carducci (1906), Grazia Deledda (1926), Luigi Pirandello (1936), Salvatore Quasimodo (1959), Eugenio Montale (1975) a Dario Fo (1997).

Ymysg athronwyr amlwg yr Eidal mae Giordano Bruno, Marsilio Ficino, Niccolò Machiavelli a Giambattista Vico.

## Cerddoriaeth

Bu cerddoriaeth yn elfen bwysig iawn yn niwylliant yr Eidal o gyfnod cynnar. Yn yr Eidal y dyfeisiwyd opera, ac mae'n parhau'n boblogaidd iawn hyd heddiw. Y tŷ opera enwocaf yw La Scala yn Milan.

Ymysg cyfansoddwyr enwog yr Eidal mae Giovanni Pierluigi da Palestrina, Alessandro Scarlatti, Arcangelo Corelli, Antonio Vivaldi, Niccolò Paganini, Gioachino Rossini, Giuseppe Verdi a Giacomo Puccini. Canwr enwocaf yr Eidal yn y cyfnod diweddar oedd Luciano Pavarotti.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Yr Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Giovanni Boccaccio

| Giovanni Boccaccio |
| --- |
| Ffresgo o Giovanni Boccaccio gan Andrea del Castagno, tua 1450 |
| Ganwyd | 1313  Certaldo, Fflorens, Paris  |
| Bu farw | 21 Rhagfyr 1375  o edema  Certaldo  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fflorens  |
| Galwedigaeth | awdur storiau byrion, bardd, diplomydd, cyfieithydd, cofiannydd, mythograffydd, ysgrifennwr  |
| Adnabyddus am | Decamerone, Elegia di Madonna Fiammetta, Buccolicum carmen, De casibus virorum illustrium, De mulieribus claris, De montibus, Genealogia deorum gentilium, Corbaccio, Il Filostrato, La caccia di Diana, Teseida, Amorosa visione, Trattatello in laude di Dante, L'elegia di Costanza, Rime, Epistles, Esposizioni sopra la Commedia, Vita di Dante Allighieri  |

Bardd ac awdur o'r Eidal oedd **Giovanni Boccaccio** (Mehefin neu Gorffennaf 1313 – 21 Rhagfyr 1375). Daeth yn un o ffigyrau amlwg y Dadeni Dysg yn yr Eidal. Mae'n fwyaf enwog fel awdur y *Decamerone*.
Ganed Boccaccio yn fab llwyn a pherth i'r marsiandïwr Boccaccio di Chellino, yn Certaldo neu Fflorens. Aeth i Napoli yn 1327 i weithio fel marsiandïwr. Tua 1340 roedd yn Fflorens, lle daeth yn gyfeillgar â Francesco Petrarca, a'i rhoes mewn cysylltiad a byd y dyneiddwyr. Ysgrifennodd fywgraffiad Dante, (*Trattatello in laude di Dante*, neu *Vita di Dante*) tua 1360.

## Gweithiau

### Barddoniaeth

#### Eidaleg

* *Filocolo*, addasiad o *Floris ende Blancefloer*
* *Elegia di Madonna Fiammetta*
* *Filostrato*
* *Teseida*
* *Commedia delle Ninfe fiorentine* (*Ninfale d'Ameto*)
* *Ninfale fiesolano*

### Rhyddiaith

#### Eidaleg

* *Decamerone*
* *Trattatello in laude di Dante* (*Vita di Dante*)
* *Della geneologia de gli Dei* (*Gwyddoniadur o Fytholeg Groeg*)

#### Lladin

* *De casibus virorum illustrium* (*Dynion enwog*)
* *De claris mulieribus* (*Merched enwog*)
* *De genealogiis deorum gentilium* (*Gwyddoniadur o Fytholeg Groeg*)
# Francesco Petrarca

| Francesco Petrarca |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Gorffennaf 1304  Arezzo  |
| Bu farw | 19 Gorffennaf 1374  Arquà Petrarca  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Montpellier
* Prifysgol Bologna
 |
| Galwedigaeth | athronydd, bardd, cyfieithydd, awdur geiriau, ysgrifennwr, dringwr mynyddoedd, hunangofiannydd, ieithegydd, dyneiddiwr, Catholic clergyman, libretydd  |
| Adnabyddus am | Il Canzoniere, Secretum, De viris illustribus, Rerum memorandarum libri, De otio religioso, De vita solitaria, De remediis utriusque fortunae, Invectivarum contra medicum quendam libri IV, Itinerarium ad sepulchrum domini nostri Yhesu Christi, Liber sine nomine, Invectiva contra eum qui maledixit Italiam, Invectiva contra quendam magni status, Bucolicum carmen, Africa, Epistolae familiares, Historia Griseldis, Triumphs  |
| Arddull | barddoniaeth, rhyddiaith  |
| Olynydd | Petrarchism  |
| Tad | Petracco  |
| Mam | Eietta Canigiani  |
| Plant | Francesca  |
| Gwobr/au | Poet's Crown  |
| Chwaraeon |

Bardd, awdur ac ysgolhaig Eidalaidd oedd **Francesco Petrarca**, hefyd **Pertrarch** (20 Gorffennaf 1304 - 19 Gorffennaf 1374). Ystyrir ef yn un o ffigyrau amlycaf y Dadeni Dysg yn yr Eidal a sylfaenydd Dyneiddiaeth.

Cafodd ei eni yn Arezzo. Roedd ei dad wedi ei alltudio o Fflorens gyda Dante fel un o arweinwyr y Welfiaid, a threuliodd Petrarca ei ieuenctod yn Avignon. Astudiodd ym Montpellier (1319-1323) cyn astudio'r gyfraith yn Bologna o 1323 hyd 1325. Daeth yn gyfeillgar a Giovanni Boccaccio. Yn 1326, wedi marwolaeth ei dad, dychwelodd i Avignon, lle parhaodd i astudio'r clasuron Lladin.

Er ei fod ef ei hun yn ystyried mai ei weithiau athronyddol mewn Lladin oedd ei weithiau pwysicaf, daeth yn enwog am ei gerddi mewn Eidaleg, y *Canzoniere*, yn enwedig ei gerddi serch i "Laura". Galwyd y soned Betrarchaidd ar ei ôl.

## Gweithiau

* *Africa* (arwrgerdd am Scipio Africanus)
* *De viris illustribus*
* *Rerum memorandarum libri*
* *Canzoniere*
# Giosuè Carducci

| Giosuè Carducci |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Enotrio Romano, Delio Lunese  |
| Ganwyd | Giosuè Alessandro Giuseppe Carducci  27 Gorffennaf 1835  Valdicastello Carducci, Pietrasanta  |
| Bu farw | 16 Chwefror 1907  Bologna, Pietrasanta  |
| Man preswyl | Casa Carducci  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas yr Eidal  |
| Addysg | laurea  |
| *Alma mater* | * convent of Scolopi
* Scuola Normale Superiore. Classe di Lettere e Filosofia
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, bardd, newyddiadurwr, gwleidydd, academydd, beirniad llenyddol, ieithegydd, hanesydd llenyddiaeth  |
| Swydd | aelod o Siambr Dirprwyon Teyrnas yr Eidal, seneddwr ym Mrenhiniaeth yr Eidal  |
| Cyflogwr | * Liceo Statale Niccolò Forteguerri
* San Miniato lyceum-gymnasium
* Prifysgol Bologna
 |
| Plaid Wleidyddol | Historical Far Left  |
| Tad | Michele Carducci  |
| Mam | Ildegonda Celli  |
| Priod | Elvira Menicucci  |
| Plant | Beatrice Carducci, Libertà Carducci  |
| Gwobr/au | Gwobr Lenyddol Nobel  |
| llofnod |
|  |

Bardd ac athro o'r Eidal oedd **Giosuè Carducci** (27 Gorffennaf 1835 – 16 Chwefror 1907). Roedd yn ddyn dylanwadol iawn ac ystyrid ef fel y bardd cenedlaethol. Enillodd Carducci Wobr Lenyddol Nobel yn 1906, ac ef oedd yr Eidalwr cyntaf i'w hennill.

Fe'i ganwyd yn Valdicastello di Pietrasanta. Meddyg oedd ei dad ond roedd hefyd yn ymwneud â'r Carbonari a chredodd yn gryf mewn Eidal unedig. Oherwydd ei ddaliadau gwleidyddol, gorfodwyd ei deulu i symud cartref sawl gwaith pan oedd Giosuè'n ifanc, gan sefydlu yn y diwedd yn Florence.

Cariad at wlad yw'r elfen bwysicaf yn ei waith, a chariad at harddwch, natur a bywyd.. Bu farw yn Bologna yn 71 oed.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Eidaleg) Giosuè Carducci Approfondimento
* (Eidaleg) Giosuè Carducci Approfondimento biografico e testi Archifwyd 2007-02-05 yn y Peiriant Wayback
* (Saesneg) Bibliography of Giosuè Carducci Archifwyd 2013-03-16 yn y Peiriant Wayback
# Luigi Pirandello

| Luigi Pirandello |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Caliban, Giulian Dorpelli, Fernando, Emma Nevini, Paulo Post  |
| Ganwyd | 28 Mehefin 1867  Agrigento  |
| Bu farw | 10 Rhagfyr 1936  o niwmonia  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas yr Eidal  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Bonn
 |
| Galwedigaeth | dramodydd, ysgrifennwr, bardd, nofelydd, sgriptiwr, cyfarwyddwr  |
| Adnabyddus am | L'Esclusa, The Turn, Ma non è una cosa seria, One, No one and One Hundred Thousand, Six Characters in Search of an Author, Novels for a year, Il fu Mattia Pascal, Clothing The Naked, Henry IV  |
| Priod | Maria Antonietta Portulano  |
| Plant | Fausto Pirandello, Stefano Pirandello, Rosalia Pirandello  |
| Gwobr/au | Gwobr Lenyddol Nobel, Urdd Marchogol y Beddrod Sanctaidd  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Llenor a dramodydd o'r Eidal oedd **Luigi Pirandello** (Agrigento, 28 Mehefin 1867 – Roma, 10 Rhagfyr 1936), ac enillydd Gwobr Lenyddol Nobel ym 1934. Cyfieithwyd ei waith i nifer o ieithoedd y byd. Un o'i ddramâu enwocaf yw *Sei personaggi in cerca d'autore*, 1921. Mae cyfieithiad Cymraeg ar gael, sef *Chwe Chymeriad yn chwilio am Awdur*, cyfieithwyd gan Dyfnallt Morgan ac Eleri Morgan a cyhoeddwyd gan Lys yr Eisteddfod ym 1981.

Ganwyd Pirandello ym mhentre Kaos, maesdref i Agrigento, yn ne Sisili i deulu cyfforddus eu byd. Symudodd y teulu wedyn i Palermo lle cafodd addysg da. Aeth wedyn i astudio yn Rhufain ond roedd rhaid iddo fe adael cyn graddio. Aeth ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Bonn yn yr Almaen. Darllenodd waith Heinrich Heine, a Goethe. Cyhoeddodd waith seiliedig ar waith Goethe, yr *Elegie Boreali* tra yno. Ym Mawrth 1891, enillodd ei Ddoethuriaeth.

## Gwaith

* *L'Esclusa* (*Y Wraig Ddiarddel*)
* *Il Turno* (*Y Tro*)
* *Il Fu Mattia Pascal* (*Y ddiweddar Mattia Pascal*)
* *Suo Marito* (*Ei Gŵr hi*)
* *I Vecchi e I Giovani* (*Yr Hen a'r Ifanc*)
* *Quaderni di Serafino Gubbio* (*Dydd-llyfrau Serafino Gubbio*)
* *Uno, Nessuno e Centomila* (*Un, Neb a Chan-mil*)
* *Sei Personaggi in Cerca d'Autore*: *Chwe Chymeriad yn chwilio am Awdur*, cyfieithwyd gan Dyfnallt Morgan ac Eleri Morgan. Llys yr Eisteddfod 1981.
* *Ciascuno a Suo Modo* (*Bob un y ei Ffordd ei Hun*)
* *Questa Sera si Recita a Soggetto* (*Heno gewn ni befforrmio ar hap*)
* *Enrico IV* (*Henry IV*)
* *L'Uomo dal Fiore in Bocca* (*Y Dyn efo Bodau yn ei Geg*)
* *La Vita che ti Diedi* (*Y Bywyd a Rhoddais i ti*)
* *Il Gioco delle Parti* (*Rheolau'r Gêm*)
* *Diana e La Tuda* (*Diana a Tuda*)
* *Il Piacere dell'Onestà* (*Pleser Onestrwydd*)
* *L'Imbecille* (*Yr Ynfytyn*)
* *L'Uomo, La Bestia e La Virtù* (*Y Dyn, Y Bwystfil a'r Wraig Dda*)
* *Vestire gli Ignudi* (*Dilladu'r Noeth*)
* *Così è (Se Vi Pare)* *(Felly y Mae (tasech chi ei feddwl))*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Eugenio Montale

| Eugenio Montale |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 12 Hydref 1896  Genova  |
| Bu farw | 12 Medi 1981  Milan  |
| Dinasyddiaeth | Yr Eidal, Teyrnas yr Eidal  |
| Galwedigaeth | bardd, newyddiadurwr, cyfieithydd, gwleidydd, llyfrgellydd, rhyddieithwr, golygydd, beirniad cerdd, beirniad llenyddol  |
| Swydd | seneddwr am oes  |
| Cyflogwr | * Gabinetto Vieusseux
 |
| Adnabyddus am | Ossi di seppia, Le occasioni, La bufera e altro, Satura, Xenia, Dinard butterfly, Auto da fé  |
| Plaid Wleidyddol | Plaid Weriniaethol yr Eidal  |
| Tad | Domenico Montale  |
| Mam | Giuseppina Ricci  |
| Priod | Drusilla Tanzi  |
| Gwobr/au | Gwobr Lenyddol Nobel, Uwch swyddog Urdd Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Marchog Uwch-Groes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Torch Aur, honorary doctorate from the University of Nice-Sophia Antipolis, Gwobr Feltrinelli  |
| llofnod |
|  |

Bardd a gwleidydd [o'r Eidal oedd **Eugenio Montale** (12 Hydref 1896 – 12 Medi 1981). Fe'i ganwyd yn Genova, yn fab i deulu mawr.

Enillodd Montale Wobr Lenyddol Nobel yn 1975.

## Llyfryddiaeth

### Barddoniaeth

* *Ossi di seppia* (1925)
* *La casa dei doganieri e altre poesie* (1932)
* *Le occasioni* (1939)
* *Finisterre* (1943)
* *La bufera e altro* (1956)
* *Satura* (1962)
* *Xenia* (1966)
* *Trentadue variazioni* (1973)

### Eraill

* *La fiera letteraria* (1948)
* *Farfalla di Dinard* (1956)
* *Auto da fé: Cronache in due tempi* (1966)
* *La poesia non esiste* (1971)
* *Diario del '71 e del '72* (1973)

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Bibliography of Eugenio Montale

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenor** neu **awdur**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Giordano Bruno

| Giordano Bruno |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Il Nolano  |
| Ganwyd | Filippo Bruno  Ionawr 1548  Nola  |
| Bu farw | 17 Chwefror 1600  o marwolaeth drwy losgi  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Regno 'e Napule  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Napoli Federico II
 |
| Galwedigaeth | seryddwr, athronydd, bardd, ysgrifennwr, academydd, astroleg, mathemategydd, offeiriad Catholig  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Helmstedt
* Prifysgol Toulouse
* Prifysgol Wittenberg
* San Domenico Maggiore
* Prifysgol Genefa
* Prifysgol Padova
* Prifysgol Paris
* Prifysgol Philipp Marburg
* Prifysgol Rhydychen
 |
| Prif ddylanwad | Averroes, Nicolaus Copernicus, Nicholas of Cusa, Lucretius, Ramon Llull, Marsilio Ficino  |
| Mudiad | Dyneiddiaeth y Dadeni, neo-Platoniaeth, neopythagoreanism  |

Athronydd, offeiriad a seryddwr Eidalaidd oedd **Giordano Bruno** (1548 – 17 Chwefror 1600). Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd iddo gael ei losgi am heresi.

Ganed ef yn Nola, Campania, yr adeg honno yn rhan o Deyrnas Napoli. Ei enw bedydd oedd **Filippo Bruno**. Pan oedd yn 11 oed, aeth i Napoli i atudio'r Trivium. Yn bymtheg oed, ymunodd ag Urdd y Dominiciaid, ac ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1572.

Roedd ganddo ddiddordeb mewn athroniaeth, yn arbenigo yn y côf, gan ysgrifennu llyfrau ar dechnegau mnemonig. Credir fod ganddo gysylltiadau a Hermetigiaeth; dylanwadwyd arno hefyd gan ddamcaniaeth Copernicus fod y ddaear yn troi o amgylch yr haul, er fod ei ddiddordeb ef yn hyn yn fwy cyfriniol na gwyddonol.

Daeth ei syniadau ag ef i sylw'r Chwil-lys, a theithiodd i Geneva am gyfnod, cyn gadael am Ffrainc, yn gyntaf i Lyon, yna i Toulouse. Yn 1581 aeth i ddinas Paris, lle bu'n darlithio ar ddiwinyddiaeth. Cyhoeddodd nifer o lyfrau yn y cyfnod yma, er enghraifft *De umbris idearum* ("Cysgodion Syniadau", 1582) ac *Ars Memoriae* ("Celfyddyd Côf", 1582). Yn 1583 aeth i Loegr, lle daeth i gysylltiad a John Dee. Dychwelodd i Baris ym 1585, yna y flwyddyn wedyn aeth i'r Almaen lle bu'n darlithio yn Wittenberg.

Yn 1591 yn Frankfurt, cyfarfu a Giovanni Mocenigo a'i gwahoddodd i Fenis. Dychwelodd i'r Eidal a bu'n dysgu yn Padova am gyfnod cyn dynud i Fenis. Bu'n dysgu teulu Mocenigo am gyfnod, ond pan gyhoeddodd ei fod am adael, hysbysodd Mocenigo y Chwil-lys amdano. Cymerwyd ef i'r ddalfa ar 22 Mai, 1592 ar gyhuddiadau o gabledd a heresi. Gyrrwyd ef i Rufain yn Chwefror 1593. Bu ymg ngharchar yno am saith mlynedd cyn ei gael yn euog o heresi a'i losgi wrth y stanc.