# Dante Alighieri

| Dante Alighieri |
| --- |
| Portread o Dante gan Sandro Botticelli |
| Ganwyd | Dante da Alaghiero degli Alaghieri  c. 1265  Fflorens  |
| Bu farw | 14 Medi 1321  o malaria  Ravenna  |
| Man preswyl | Fflorens, Rhufain, Ravenna, Bologna, Verona, Arezzo, Forlì, Treviso, Lucca, Paris, Milan, Genova  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fflorens  |
| Galwedigaeth | bardd, ysgrifennwr, rhyddieithwr, gwleidydd, athronydd, damcaniaethwr gwleidyddol, deallusyn, ieithydd  |
| Adnabyddus am | Divina Commedia, Convivio, De Monarchia, De vulgari eloquentia, Vita Nuova, Questio de situ et formae aque et terre, Le Rime, Epistles, Eclogues, L'oracion che fe Danti a la morte  |
| Prif ddylanwad | Aristoteles, Fyrsil, Ofydd, Boethius, Ptolemi, Homeros, Tomos o Acwin  |
| Mudiad | Dolce Stil Novo  |
| Tad | Alighiero Di Bellincione  |
| Mam | Bella Degli Abati  |
| Priod | Gemma Donati  |
| Plant | Jacopo Alighieri, Pietro Alighieri, Antonia Alighieri  |
| Perthnasau | Sperello di Serego Alighieri  |
| Llinach | Alighieri  |

*Incipit vita nova, Dante a Beatrice yn yr ardd* (1903) paentiad yn arddull cyn-Raffaelaidd gan Cesare Saccaggi da Tortona
Bardd a llenor o Eidalwr yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin oedd **Dante Alighieri** (Mai 1265 – 14 Medi 1321, a aned yn Fflorens. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd epig *La Divina Commedia*, ond roedd yn llenor dawnus yn yr iaith Ladin yn ogystal ag edmygid yn ystod ei oes am ei draethodau ysgolheigaidd ar farddoniaeth Ladin glasurol yn bennaf.

## Hanes

Roedd Dante yn fab i gyfreithiwr yn Fflorens. Yn 1289 gwasanaethodd ym myddin Fflorens ac yn 1300 roedd yn farnwr yn y ddinas honno. Roedd wedi priodi Gemma Donati yn 1292 a chafodd bedwar plentyn ganddi. Yn 1301 cafodd ei anfon ar neges i weld y pab ond collodd ei blaid rym a chafodd ei alltudio o Fflorens. Bu farw yn Ravenna ar 14 Medi, 1321 a chafodd ei gladdu yno. Trwy gydol ei oes breuddwydiai am weld ymerodraeth Gristnogol newydd a fyddai'n dod â heddwch ac undeb i'r Eidal a gwledydd Cred. Pan yn blentyn, ac unwaith neu ddwy ar ôl hynny, cyfarfu â merch o'r enw Beatrice; ni phriodasant ond daeth hi i ymgorffori'r Awen a Chariad iddo (mae rhai ysgolheigion yn amau ei bodolaeth).

## Gwaith llenyddol

Treuliodd Dante tua deunaw mlynedd o'i oes yn ysgrifennu ei gampwaith, *La Commedia* (a adnabyddir heddiw fel *La Divina Commedia* - 'Y Ddrama Ddwyfol' - ar ôl teitl argraffiad pwysig a gyhoeddwyd 250 mlynedd yn ddiweddarach). Mae'n disgrifio pererindod ysbrydol enaid ddynol a arweinir gan Fferyllt (sy'n cynrychioli athroniaeth naturiol) a Beatrice (sy'n cynrychioli crefydd ddatguddiedig) trwy dair rhan Uffern a saith teras neu gylch Purdan i'r Baradwys ddaearol. Yna mae Fferyllt yn eu gadael ac mae Dante a Beatrice yn esgyn i gylchoedd y Nef ei hun. Mae'r *Vita Nuova* yn disgrifio cariad Dante at y ferch gig a gwaed Beatrice.

## Llyfryddiaeth

* *Il Fiore* (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
* *Detto d'Amore* (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
* *La Vita Nuova* (1294), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
* *De vulgari eloquentia* (1302–5), traethawd Lladin
* *Convivio* (1307), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
* *De Monarchia* (1313), traethawd Lladin
* *Divina Commedia* (1320), barddoniaeth Eidaleg
* *Eclogae* (1320), dwy gerdd Ladin
* *Quaestio de aqua et terra* (1320), traethawd Lladin
* *Le Rime*, barddoniaeth Eidaleg a gasglwyd ar ôl ei farwolaeth

## Società Dante Alighieri

Yn 1889 sefydlwyd Società Dante Alighieri sef cymdeithas er cof am Dante ar gyfer amddiffyn ac hyrwyddo iaith a diwylliant yr iaith Eidaleg.

## Cymdeithasau Dante

* La Società Dante Alighieri Archifwyd 2009-12-30 yn y Peiriant Wayback
* Gwefannau ar Dante - cyfeiriadur)
* Association Dante Alighieri, Comité de Paris Archifwyd 2008-01-06 yn y Peiriant Wayback
* Società Dante Alighieri, Comitato di Vienna
* Società Dante Alighieri, Comitato di Berlino
* Cymdeithas Dante America

## Dolenni allanol

*De vulgari eloquentia*, 1577
* *La Divina commedia* - astudiaeth Archifwyd 2009-07-03 yn y Peiriant Wayback
* "Digital Dante" Archifwyd 2004-03-26 yn y Peiriant Wayback
* Prosiect Dante Princeton Archifwyd 2009-06-03 yn y Peiriant Wayback
* Danteworlds
* Testunau gwaith Dante Alighieri Archifwyd 2006-03-26 yn y Peiriant Wayback
* "Dante Alighieri ar y We"
* Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Società Dantesca Italiana - llawysgrifau cynnar o waith Dante (Eidaleg a Saesneg)
* Guardian Books
* Llyfryddiaeth Dante Alighieri
* Gweledigaeth Dante
* LitWeb.net: Bywgraffiad Dante Alighieri Archifwyd 2008-10-10 yn y Peiriant Wayback
* CBS "Italian Scientists Give Dante a Makeover"

## Cyfeiriadau