Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Marsilio Ficino

| Marsilio Ficino |
| --- |
| Marsilio Ficino fel y'i bortreadir yn y ffresgo *Apparizione dell'angelo a Zaccaria* (1486–90) gan Domenico Ghirlandaio. |
| Ganwyd | 19 Hydref 1433  Figline Valdarno  |
| Bu farw | 1 Hydref 1499  Villa Medici at Careggi  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fflorens  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Pisa
* Prifysgol Fflorens
 |
| Galwedigaeth | athronydd, cyfieithydd, clerig, astroleg, bardd, ysgrifennwr, meddyg, dyneiddiwr, offeiriad  |
| Swydd | esgob  |

Athronydd a diwinydd, dyneiddiwr, a chyfieithydd Eidalaidd oedd **Marsilio Ficino** (19 Hydref 1433 – 1 Hydref 1499) sydd yn nodedig fel yr ysgolhaig cyntaf i gyfieithu holl weithiau Platon i Ladin, ac un o brif ladmeryddion addysg glasurol—yn enwedig newydd-Blatoniaeth—yn ystod cyfnod y Dadeni Dysg.

Ganed ef yn Figline, Gweriniaeth Fflorens, yn fab i feddyg. Astudiodd y clasuron, gan gynnwys athroniaeth a meddygaeth Aristoteles, ac ymddisgleiriodd yn ei efrydiau. Fe'i penodwyd gan Cosimo de' Medici i diwtora ei ŵyr, Lorenzo de' Medici, a chafodd ei noddi hefyd gan Cosimo i gyfieithu gweithiau Platon o'r Roeg i'r Lladin ac i sefydlu academi yn Fflorens ym 1462 ar batrwm Academi Platon. Yn ogystal, cyflawnodd Ficino sawl esboniad ar waith Platon. Cyfieithodd Ficino hefyd sawl gwaith anadnabyddus o lenyddiaeth Hen Roeg i Ladin, gan hybu athroniaeth a llenyddiaeth glasurol ar draws yr Eidal. Ficino oedd un o feddylwyr blaenaf yr ysgol newydd-Blatonaidd, ac arddelai athrawiaeth Gristnogol sydd yn cymodi syniadau Platon am yr enaid. Amlinellir ei gredo yn ei waith enwocaf, *Theologia Platonica de immortalitate animae* ("Diwinyddiaeth Platon o'r Ysbryd Anfarwol", 1482). Yn ei waith *De vita libri tres* ("Tri Llyfr Bywyd", 1489), dadleuai o blaid defnydd swynoglau a sêr-ddewiniaeth, ac o'r herwydd fe'i cyhuddwyd o ddewiniaeth gan yr Eglwys.

Cafodd ei ordeinio'n offeiriad ym 1473, ac yn ddiweddarach fe'i penodwyd yn swyddog eglwysig yn Eglwys Gadeiriol Fflorens. Wedi i deulu'r Medici gael ei fwrw allan o Fflorens ym 1494, symudodd Ficino i gefn gwlad. Bu farw yn Careggi, ar gyrion Fflorens, yn 65 oed.

## Cyfeiriadau
# Niccolò Machiavelli

| Niccolò Machiavelli |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 3 Mai 1469  Fflorens  |
| Bu farw | 21 Mehefin 1527  o peritonitis  Sant'Andrea in Percussina  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fflorens  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Fflorens
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, gwleidydd, hanesydd, athronydd, damcaniaethwr gwleidyddol, tactegydd milwrol, cyfieithydd, bardd, diplomydd, dramodydd  |
| Adnabyddus am | Il Principe, Discourses on Livy, Capitoli  |
| Mudiad | yr Uchel Ddadeni  |
| Tad | Bernardo Di Niccolò Machiavelli  |
| Mam | Bartolomea Di Stefano Nelli  |
| Plant | Piero Macchiavelli, Bartolomea Macciavelli, Bernardo Macciavelli, Ludovico Macciavelli, Guido Machiavelli  |
| Perthnasau | Niccolò Machiavelli  |
| llofnod |
|  |

Diplomydd, athronydd gwleidyddol, bardd a dramodydd o'r Eidal oedd **Niccolò Machiavelli** (3 Mai 1469 – 21 Gorffennaf 1527). Roedd yn byw mewn cyfnod cyffrous iawn yn hanes yr Eidal. Nid oedd yr Eidal yn unedig ar y pryd, yn hytrach wedi ei rhannu i fyny i lawer o dywysogaethau megis Fflorens, Fenis a Rhufain. Roedd yn gyfnod o frwydro rhwng y Tywysogaethau, Sbaen a Ffrainc.

Ysgrifennodd y llyfr *Il Principe*, a gyhoeddwyd ym 1532 wedi ei farw.

## Hanes Machiavelli a Fflorens o 1494 ymlaen

* 1494 – Teulu'r Medici yn colli grym a Girolamo Savonarola yn arwain y weriniaeth rydd. Machiavelli yn cael swydd gyhoeddus yn y lywodraeth newydd.
* 1498 – Savonarola yn colli cefnogaeth y bobl ac yn cael ei ddienyddio ond y weriniaeth yn parhau.
* 1500 – Danfonwyd Machiavelli i drafod y rhyfel yn erbyn Pisa gyda Louis XII.
* 1503 – Danfonwyd Machiavelli i arolygu yr etholiad i ganfod olynydd i'r Pab Pius III.
* 1512 – Y Medici yn dod yn ôl i rym a'r weriniaeth yn syrthio. Machiavelli yn colli ei swydd gyhoeddus. Fe’u hamheuwyd gan y Medici o gynllwynio yn eu herbyn felly fe’u carcharwyd ac fe’u gwestiynwyd drwy boenydio.
* 1527 – Fe daflwyd y Medici allan o Fflorens unwaith eto gan y blaid boblogaidd. Rhuthrodd Machiavelli yn ôl i Fflorens yn y gobaith o gael ei swydd gyhoeddus yn ôl ond yn fuan ar ôl cyrraedd Fflorens fe aeth yn sâl a fu farw'r flwyddyn honno.

Niccolò Machiavelli
## Darllen pellach

* Leonidas Donskis (gol.), *Niccolò Machiavelli: History, Power, and Virtue* (Amsterdam: Rodopi, 2011).

## Dolenni allanol

* **Il Principe Archifwyd 2008-11-06 yn y Peiriant Wayback** at MetaLibri Digital Library
# Donatello

| Donatello |
| --- |
| Cerflun o Donatello tu allan i'r Uffizi, Fflorens |
| Ganwyd | Donato di Niccolò di Betto Bardi  c. 1386  Fflorens  |
| Bu farw | 13 Rhagfyr 1466  Fflorens  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fflorens  |
| Galwedigaeth | cerflunydd, arlunydd, celfyddydwr  |
| Cyflogwr | * Lorenzo Ghiberti
 |
| Adnabyddus am | Beddrod Giovanni Pecci, Putti Reggicandela, Dafydd, Croeslun Santa Croce, Zuccone, Bearded Head, Crucifixion, Saint Massimo and Saint Prosdocimo, Forzori Altar, Martelli coat of arms, Donatello's Marzocco replica, Replica of Protome, Winged Putto with a Fantastic Fish, Saint John the Evangelist  |
| Arddull | celfyddyd grefyddol, portreadaeth farchogol, portread, paentiad mytholegol  |
| Mudiad | y Dadeni Cynnar  |

Arlunydd a cherflunydd o'r Eidal oedd **Donato di Niccolò di Betto Bardi**, mwy adnabyddus fel **Donatello** (c. 1386 - 13 Rhagfyr, 1466).

Ganed ef yn Fflorens tua 1386, yn fab i Niccolo di Betto Bardi. Bu'n gweithio fel gôf aur yn Rhufain am gyfnod. Dychwelodd i Fflorens, a chynorthwyodd Lorenzo Ghiberti gyda cherfluniau o'r proffwydi ar gyfer y Battistero di San Giovanni. Yn 1409-1411, ef oedd yn gyfrifol am y cerflun enfawr o *Sant Ioan Efengylwr*, ac yn 1411-1413 bu'n gweithio ar gerflun o Sant Marc.

Rhwng 1415 a 1426, gwnaeth bum cerflun i'r *campanile* Donatello Santa Maria del Fiore yn Fflorens, a adwaenir fel y Duomo. Rhwng 1425 a 1427, bu'n gweithio gyda Michelozzo ar gerflun ar fedd y Gwrth-bab Ioan XXIII.

Cerflun Donatello o Erasmo da Narni yn Padova (y *Gattamelata*).
Tua 1430, cafodd gomisiwn gan Cosimo de' Medici i weneud y ceflun o'r brenin Dafydd, yn awr yn y Bargello; hwn yw gwaith enwocaf Donatello. Alltudiwyd ef o Fflorens am gyfnod, a bu yn Rhufain hyd 1433, pan ddychwelodd i Fflorens, lle bu'n gyfrifol ,am lawer o weithiau eraill. Yn 1443, galwyd ef i Padova gan etifeddion y *condottiero* enwog Erasmo da Narni, oedd newydd farw, i wneud cerflun ohono. Daeth y cerflun, o Erasmo ar gefn ceffyl, yn batrwm i lawer o gerfluniau cyffelyb.

Dychwelodd Donatello i Fflorens yn 1453, a bu farw yno yn 1466. Claddwyd ef yn y Basilica San Lorenzo.
# Tiziano Vecellio

| Tiziano Vecellio |
| --- |
|  |
| Ffugenw | Veccellio, Tiziano  |
| Ganwyd | c. 1490  Pieve di Cadore  |
| Bu farw | 27 Awst 1576  Fenis  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fenis  |
| Galwedigaeth | arlunydd, drafftsmon, drafftsmon, gwneuthurwr printiau, artist  |
| Swydd | arlunydd llys  |
| Adnabyddus am | Merch â Drych, Coroniad Crist â Drain, Y Forwyn â'r Gwningen, Gwener Urbino, Portread o Siarl V ar Gefn Ceffyl, Pab Pawl III a'i Wyrion, Tarquinius a Lucretia, The Martyrdom of Saint Lawrence, Venus with a Mirror, Cherub, Mascarons, Saint John the Almoner, Simbolo dell'Evangelista Giovanni (aquila), Simbolo dell'Evangelista Luca (toro), Simbolo dell'Evangelista Marco (leone), Simbolo dell'Evangelista Matteo (angelo), Studies for Martyrdom of Saint Peter the Martyr, Two Satyrs in a Landscape  |
| Arddull | portread (paentiad), paentiadau crefyddol, paentiad mytholegol, noethlun, peintio hanesyddol, portread  |
| Mudiad | ysgol Fenis, yr Uchel Ddadeni  |
| Tad | Gregorio Vecellio  |
| Priod | Cecilia Soldano  |
| Plant | Orazio Vecellio, Tizianello, Lavinia Vecellio  |
| Llinach | teulu Vecellio  |
| Gwobr/au | Urdd y Sbardyn Aur  |
| llofnod |
|  |

Bedd Titian yn y Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari, Fenis
Arlunydd o'r Eidal oedd **Tiziano Vecellio** (Almaeneg: *Tizian*, Ffrangeg: *Titien*, Saesneg: *Titian*; tua 1487 – 27 Awst 1576). Ystyrir ef yn un o arlunwyr pwysicaf y Dadeni.

Ganed Titian yn Pieve di Cadore, pentref yn y Dolomitau tua 190 km i'r gogledd o Fenis. Bu'n ddisgybl i Gentile Bellini ac yna i'w frawd, Giovanni. Dylanwad pwysig arall arno oedd Giorgione (tua 1477 – 1510).

Tua 1508, roedd Giorgione a Titian yn gyfrifol am waith ffresco ar y Fondaco dei Tedeschi yn Fenis. Yn 1511, arluniodd Titian waith ffresco yn y Scuola del Santo yn Padova. Yn 1516, daeth yn arlunydd swyddogol Gweriniaeth Fenis.

Yn 1532, gwnaeth yr Ymerawdwr Siarl V ef yn uchelwr. Yn y blynyddoedd 1530–40 bu'n gweithio yn Urbino. Yn 1545–46 bu yn Rhufain, ac yn 1548–1551 yn llys yr ymerawdwr yn Augsburg. Wedi marwolaeth Siarl, bu'n gweithio i Felipe II, brenin Sbaen. Claddwyd ef yn y Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari, Fenis.

## Gweithiau

* *Fenws Urbino* a *Flora* yn yr Uffizi yn Fflorens
* *Esgyniad Mair (Titian)* a *Madonna Pesaro* yn y Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari yn Fenis
* *Portread o Clarissa Strozzi* yn y Gemäldegalerie, Berlin

## Oriel

* *Bacchws ac Ariadne*, 1520–3, Oriel Genedlaethol, Llundain
* *Marwolaeth Actaeon*, 1559–75, Oriel Genedlaethol, Llundain
* *Blingo Marsyas*, c. 1570–6
* *Violante*, c. 1515
* Portread o Andrea Gritti, Doge Fenis o 1523 i 1538
* Portread o Federico II Gonzaga, c. 1525
* Portread o Felipe II, brenin Sbaen, c. 1554
* *Crist* (rhan), 1553, Prado, Madrid
* *Crefydd a achubwyd gan Sbaen*, 1572–5, Amgueddfa Prado, Madrid
* *Noli me tangere*, 1514, Oriel Genedlaethol, Llundain
# Gian Lorenzo Bernini

| Gian Lorenzo Bernini |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 7 Rhagfyr 1598  Napoli  |
| Bu farw | 28 Tachwedd 1680  Rhufain, Palazzi Bernini  |
| Man preswyl | House of Pietro and Gianlorenzo Bernini (Rome), Palazzi Bernini  |
| Dinasyddiaeth | Yr Eidal  |
| Galwedigaeth | cerflunydd, celfyddydwr, arlunydd, pensaer, drafftsmon, cynllunydd  |
| Adnabyddus am | Palazzo Barberini, Piazza San Pietro, Ecstasy of Saint Teresa, Bust of Costanza Bonarelli, Sant'Andrea al Quirinale, Four Rivers Fountain, Portrait of Louis XIV of France, Neptune and Dolphin, Truth unveiled by Time, Bust of Pope Gregory XV  |
| Arddull | celf Gristnogol, celf tirlun, noethlun, portread, caricature  |
| Mudiad | Baróc  |
| Tad | Pietro Bernini  |
| Priod | Caterina Tezio  |
| Plant | Domenico Bernini  |
| Llinach | Bernini  |

Sgwar Sant Pedr
Pensaer a cherflunydd o'r Eidal oedd **Gian Lorenzo Bernini** (7 Rhagfyr 1598 - 28 Tachwedd 1680). Ysgrifennir ei enw cyntaf hefyd fel *Gianlorenzo*. Gweithiai yn yr arddull Baroc.

Gabed Bernini yn Napoli. Rhwng 1656 a 1667, bu'n gyfrifol am adeiladu'r Piazza San Pietro yn Rhufain, y sgwar o flaen Basilica Sant Pedr, ar orchymyn Pab Alexander VII. O gwmpas y sgwar mae 284 o golofnau Dorig, gyda 140 o gerfluniau arnynt. Yn y canol, mae obelisc Eifftaidd, a gariwyd i Rufain yn 39 OC ar orchynyn yr ymeradwr
Caligula.

Bu gan Bernini, gyda'i gystadleuydd mawr Francesco Borromini, ddylanwad fawr ar gynllun dinas Rhufain fel y mae heddiw. Mae hefyd yn adnabyddus fel cerflunydd; ei waith enwocaf efallai yw ei gerflun *Dafydd*.

## Gweithiau Bernini

* Pont yr Angylion yn Rhufain
* Piazza San Pietro yn Rhufain
* Baldachin Bernini ym Masilica Sant Pedr, Rhufain
* Beddrod Alexander VII
* Dafydd yn yr amgueddfa Galleria Borghese yn Rhufain
* Apollo a Daphne yn y Galleria Borghese
* Neifion a Triton
# Opera

Opera|  |
| Enghraifft o: | genre gerddorol, dosbarth o theatr, type of dramatico-musical work  |
| Math | theatre music, cerddoriaeth glasurol, musical drama, cyfansoddi cerddoriaeth  |
| Gwlad | Ewrop  |
| Dechrau/Sefydlu | 16 g  |
| Yn cynnwys | pit orchestra  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05lls  |
| Thesawrws y BNCF | 1946  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

La Scala, tŷ opera enwog ym Milano
Ffurf o ddrama trwy gyfrwng cerddoriaeth yw **opera**. Fe ymddangosodd yn yr Eidal ar ddechreuad y 15g, ac fe'i chysylltir â cherddoriaeth glasurol y Gorllewin. Mae sawl agwedd o opera yn debyg i ddrama gyffredin: actio, gwisgoedd, ac addurn llwyfan. Fodd bynnag, yn wahanol i ffurfiau eraill o ddrama, canu sydd wrth graidd opera. Cyfeilir y canwyr gan grŵp o offerynwyr, a all fod cyn lleied ag 13 o offerynwyr (mewn operâu Benjamin Britten er enghraifft) neu'n gerddorfa symffonig llawn (fel mewn operâu Wagner). Weithiau defnyddir dawns yn ogystal, yn enwedig yn y traddodiad Ffrengig (gyda chyfansoddwyr megis Lully a Rameau).

Mae sawl traddodiad o wahanol lefydd yn y byd a gelwir yn opera hefyd, Opera Tseinïaidd er enghraifft. Fodd bynnag, er fod ffurf tebyg ganddynt, datblygodd y traddodiadau hyn ar wahân: maent yn ffurfiau celfyddol nad ydynt yn dibynnol ar Opera Gorllewinol.

## Yr opera yng Nghymru

Cenir opera gan gorau Cymru ers *Blodwen*, opera boblogaidd y Dr Joseph Parry. Ar un adeg roedd y cwmnïau opera amatur yn niferus iawn. Ar ddechrau'r 20g hyfforddai a pherfformiai'r cantorion opera o Gymry yn Lloegr, a chyrhaeddai'r goreuon lwyfannau Sadlers Wells a Covent Garden.Sefydlwyd Cwmni Opera Cenedlaethol Cymru gan y cyn-löwr Idloes Owen, sy'n cael ei gyfrif ymhlith y gorau yn Ewrop. Ymhlith y cantorion opera byd-enwog o Gymru mae Gwyneth Jones, Janet Price, Elizabeth Vaughan, Stuart Burrows, Geraint Evans, a Bryn Terfel.

## Gweler hefyd

* Sioe gerdd
# La Scala

La Scala|  |
| Math | tŷ opera  |
| Enwyd ar ôl | Santa Maria alla Scala  |
|  |
| Agoriad swyddogol | 3 Awst 1778  |
| Sefydlwyd | * 3 Awst 1778
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Milan  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Cyfesurynnau | 45.4675°N 9.1892°E, 45.467336°N 9.1888°E  |
| Rheolir gan | Fondazione Teatro alla Scala  |
|  |
| Arddull pensaernïol | Neoclassical architecture in Milan  |
| Perchnogaeth | Società dei palchettisti del Teatro alla Scala, Milan, Municipality of Milan  |
| Statws treftadaeth | ased diwylliannol yr Eidal  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **La Scala**, yr enw byr Eidaleg ar gyfer *Teatro alla Scala*, yn Dŷ Opera ym Milan, yr Eidal. Cafodd y theatr ei agor ar gyfer perfformiadau ar 3 Awst 1778. Ei enw gwreiddiol oedd y *Nuovo Regio Ducale Teatro alla Scala* (Theatr Newydd Brenhinol a Dugaidd alla Scala). Y perfformiad cyntaf oedd perfformiad o opera Antonio Salieri *Europa riconosciuta*.

Mae'r rhan fwyaf o artistiaid operatig mwyaf yr Eidal a llawer o gantorion gorau o bob cwr o'r byd, wedi ymddangos yn La Scala. Mae'r theatr yn cael ei ystyried fel un o brif theatrau opera a bale yn y byd. Mae'n gartref i Gorws Theatr La Scala, Bale Theatr La Scala a Cherddorfa Theatr La Scala. Mae'r gan y theatr hefyd ysgol, *Accademia Teatro alla Scala*, (Academi Theatr La Scala). Mae'r ysgol yn cynnig hyfforddiant proffesiynol mewn cerddoriaeth, dawnsio, crefft llwyfan a rheoli llwyfan.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Yr Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Raffaello Sanzio

| Raffaello Sanzio |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 6 Ebrill 1483, 28 Mawrth 1483  Urbino  |
| Bu farw | 6 Ebrill 1520, 7 Ebrill 1520  o methiant y galon  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | yr Ymerodraeth Lân Rufeinig  |
| Galwedigaeth | arlunydd, cerflunydd, pensaer, drafftsmon, drafftsmon, cynllunydd, fresco painter, arlunydd llys, artist  |
| Adnabyddus am | La fornarina, Ysgol Athen, Stanze di Raffaello, Resurrection of Christ, Y Forwyn a'r Plentyn, Priodas y Forwyn Fair, Madonna del Granduca, Madonna of the Goldfinch, Madonna del Prato, The Deposition, Madonna Sistina, Transfiguration, Portrait of Baldassare Castiglione, The Agony in the Garden, Baglioni Predella, Half-length portrait of a young woman in profile, Two studies for the Madonna and Child with the Infant Saint John, Lucretia, Madonna col Bambino (for the 'Madonna del Granduca'), Madonna seduta in atto di prendere il Bambino tra le braccia e studio separato del busto della Madonna, Study for 'Young Woman with Unicorn', Monteluce Madonna, Drawing by Raffaello (Uffizi, 1332 F), Drawing by Raffaello (Uffizi, 134 S), Drawing by Raffaello (Uffizi, 163 A), Drawing by Raffaello (Uffizi, 164 A), Drawing by Raffaello (Uffizi, 165 A), Drawing by Raffaello (Uffizi, 496 E), Drawing by Raffaello (Uffizi, 520 E), Drawing by Raffaello (Uffizi, 539 E), Drawing by Raffaello (Uffizi, 541 E), Saint George and the Dragon, Saint George and the Dragon, Studio compositivo per la 'Deposizione', Profile of a woman head, The Cardinal and Theological Virtues  |
| Arddull | peintio hanesyddol, portread (paentiad), portread, alegori, celfyddyd grefyddol, paentiad mytholegol  |
| Mudiad | y Dadeni Eidalaidd, yr Uchel Ddadeni  |
| Tad | Giovanni Santi  |
| Mam | Magia di Battista Ciarla  |
| Partner | Margarita Luti, Maria Bibbiena  |
| Gwobr/au | Urdd y Sbardyn Aur  |
| llofnod |
|  |

Arlunydd a phensaer Eidalaidd oedd **Raffaello Sanzio**, weithiau **Raffaello Santi**, a adwaenir fel rheol fel **Raffael** (28 Mawrth neu 6 Ebrill 1483 – 6 Ebrill, 1520). Ystyrir ef, gyda Michelangelo a Leonardo da Vinci, yn un o'r triawd o feistri o'r cyfnod yma yn yr Eidal. Er iddo farw yn gynharol ieuanc, yn 37 oed, roedd yn arlunydd cynhyrchiol iawn, ac mae llawer o'i waith wedi ei gadw, yn enwedig yn y Fatican.

Ganed ef yn Urbino yng nghanolbarth yr Eidal. Roedd ei dad, Giovanni Santi, yn arlunydd i Ddug Urbino. Bu farw ei fam, Màgia, yn 1491, a'i dad yn 1494. Rhwng 1504 a 1508 bu'n astudio a gweithio yn Fflorens, cyn treulio ei ddeuddeg mlynedd olaf yn Rhufain, lle bu'n gweithio i ddau Bab.

* *Croeshoeliad Gavari* (1502–1503)
* *Priodas y Forwyn Fair* (*Lo Sposalizio*)
* *Sant Siôr a'r Ddraig*
* *Allor Ansidei* (tua 1505)
* *Madonna y maes* (tua 1506)
* *Santes Catrin o Alecsandria* (1507)
* *Ysgol Athen* (1509–1511), Stanza della Segnatura
* *Yr offeren yn Bolsena* (1514), Stanza di Eliodoro
* *Dihangfa Sant Pedr* (1514), Stanza di Eliodoro
* *Tân yn y Borgo* (1514), Stanza dell'incendio del Borgo
* *Gwyrth y Pysgod* (1515)
* *Y Gweddnewidiad* (1520) heb ei orffen pan fu farw
* Portread o Elisabetta Gonzaga (tua 1504)
* Portread o'r Pab Iŵl II (tua 1512)
* Portread o Baldassare Castiglione (tua 1515)
# Antonio Vivaldi

| Antonio Vivaldi |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Antonio Lucio Vivaldi  4 Mawrth 1678  Fenis  |
| Bu farw | 28 Gorffennaf 1741  Fienna  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth Fenis  |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr opera, offeiriad Catholig, cyfansoddwr, cerddor, fiolinydd, côr-feistr, athro cerdd, rheolwr theatr, cyfarwyddwr cerdd  |
| Swydd | côr-feistr, athro cerdd, offeiriad Catholig  |
| Cyflogwr | * Ospedale della Pietà
* Philip of Hesse-Darmstadt
* Teatro San Angelo
 |
| Adnabyddus am | Y Pedwar Tymor, Orlando furioso, Juditha triumphans, Manchester Sonatas, L'estro armonico, Op. 3, Gloria in D Major, Stabat Mater, Giustino  |
| Arddull | opera, cerddoriaeth siambr, church music, concerto, sinfonia, sardana  |
| Prif ddylanwad | Arcangelo Corelli, Giuseppe Torelli  |
| Mudiad | cerddoriaeth faróc  |
| Tad | Giovanni Battista Vivaldi  |
| Mam | Camilla Calicchio  |
| llofnod |
|  |

Cyfansoddwr, feiolinydd meistrolgar a chlerigwr o'r Eidal oedd **Antonio Vivaldi** (4 Mawrth 1678 – 28 Gorffennaf 1741).

Fe'i gelwid yn yr Offeiriad Coch (*il Prete Rosso*) o achos ei liw gwallt.

## Cyfansoddiadau dethol

* *Juditha triumphans* (oratorio)
* *Gloria*
* *Stabat Mater*
* *Nisi Dominus*
* *Beatus vir*
* *Magnificat*
* *Dixit Dominus*
* *Le quattro stagioni*

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Antonio VivaldiEginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth glasurol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Arcangelo Corelli

| Arcangelo Corelli |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 17 Chwefror 1653  Fusignano  |
| Bu farw | 8 Ionawr 1713  Rhufain  |
| Dinasyddiaeth | Taleithiau'r Babaeth  |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr, fiolydd, fiolinydd  |
| Adnabyddus am | Concerti grossi, op. 6, Twelve Violin Sonatas, Op.5  |
| Arddull | cerddoriaeth faróc, cerddoriaeth glasurol  |
| Mudiad | cerddoriaeth faróc  |

Cyfansoddwr a fiolinydd o'r Eidal oedd **Arcangelo Corelli** (17 Chwefror 1653 – 8 Ionawr 1713).

Cyfansoddodd nifer o sonatas i'r fiolin ac yn ogystal sefydlodd y *concerto grosso* fel ffurf gerddorol. Daeth y *concerto grosso*, sy'n cyferbynu grŵp bach o offerynnau â cherddorfa lawn, yn un o hoff ffurfiau'r cyfansoddwyr baroc yn y 18g.

Gwaith mwyaf adnabyddus Corelli yw *Concerto'r Nadolig*.

### Gwaith cerddorol

Mae chwech *opus* yn cael eu derbyn fel gwaith Corelli, ynghŷd ag ambell waith arall:

* Opus 1: 12 sonatas da chiesa (trio o sonatas i 2 fiolin a *continuo*) (Rhufain 1681)
* Opus 2: 12 sonatas da camera (trio o sonatas i 2 fiolin a *continuo*) (Rhufain 1685)
* Opus 3: 12 sonatas da chiesa (trio o sonatas i 2 fiolin a *continuo*) (Rhufain 1689)
* Opus 4: 12 sonatas da camera (trio o sonatas i 2 fiolin a *continuo*) (Rhufain 1694)
* Opus 5: 12 Suonati a violino e violone o cimbalo (6 sonatas da chiesa a 6 sonatas da camera i fiolin a *continuo*) (Rhufain 1700)
* Opus 6: 12 concerti grossi (8 concerti da chiesa a 4 concerti da camera i'r concertino o 2 fiolin a tsielo, ripieno llinynnol a continuo) (Amsterdam 1714)
* op. post.: 6 Sonate a tre WoO 5–10 (Amsterdam 1714)

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Arcangelo CorelliEginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Niccolò Paganini

| Niccolò Paganini |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 27 Hydref 1782  Genova  |
| Bu farw | 27 Mai 1840  Nice  |
| Dinasyddiaeth |  Yr Eidal |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr clasurol, fiolinydd, violin virtuoso, fiolydd, gitarydd, cyfansoddwr, côr-feistr  |
| Adnabyddus am | 24 Capricci per violino solo, Violin Concerto No. 1, Violin Concerto n 2 of Niccolò Paganini, Violin Concerto No. 3, Violin Concerto No. 4, Violin Concerto No. 5  |
| Arddull | cerddoriaeth-gelf  |
| Plant | Achille Paganini  |
| Perthnasau | Nicolò Samuele Paganini  |
| Gwobr/au | Urdd y Sbardyn Aur  |
| llofnod |
|  |

Cyfansoddwr, meistr ar ei grefft, gitarydd, fiolydd a fiolinydd o'r Eidal oedd **Niccolò Paganini** (27 Hydref 1782 - 27 Mai 1840).

Cafodd ei eni yn Genova yn 1782 a bu farw yn Nice.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Sbardyn Aur.

## Cyfeiriadau
# Giacomo Puccini

| Giacomo Puccini |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini  22 Rhagfyr 1858  Lucca  |
| Bu farw | 29 Tachwedd 1924  o canser breuannol  Dinas Brwsel, Brussels  |
| Man preswyl | Torre del Lago Puccini railway station  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas yr Eidal, Uchel Ddugiaeth Toscana  |
| *Alma mater* | * Conservatoire Milan
 |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr opera, cyfansoddwr, gwleidydd, arweinydd, organydd  |
| Swydd | seneddwr ym Mrenhiniaeth yr Eidal  |
| Adnabyddus am | La bohème, Tosca, Madama Butterfly, Turandot, Gianni Schicchi, Crisantemi  |
| Arddull | cerddoriaeth glasurol, opera, Verismo, cerddoriaeth grefyddol  |
| Tad | Michele Puccini  |
| Mam | Albina Magi  |
| Priod | Elvira Puccini  |
| Plant | Antonio Puccini  |
| Perthnasau | Fosca Gemignani, Giacomo Puccini, Simonetta Puccini  |
| Llinach | Puccini  |
| llofnod |
|  |

Cyfansoddwr opera o'r Eidal oedd **Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini** (22 Rhagfyr 1858 – 29 Tachwedd 1924). Cafodd ei eni yn Lucca, yr Eidal, yn fab Michele Puccini a'i wraig Albina Magi. Cafodd ei addysg yn ysgol San Michele ac ysgol yr eglwys gadeiriol Lucca; Michele Puccini oedd *maestro di cappella* yr eglwys gadeiriol. Bu farw yn Brwsel yn 1924.

## Operâu

* *Le Villi* (1884)
* *Edgar* (1889)
* *Manon Lescaut* (1893)
* *La bohème* (1896)
* *Tosca* (1900)
* *Madama Butterfly* (1904)
* *La fanciulla del West* (1910)
* *La rondine* (1917)
* *Il trittico* (1918):
	+ *Il tabarro*
	+ *Suor Angelica*
	+ *Gianni Schicchi*
* *Turandot* (1926)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*