# Truru

Truru|  |
| Math | dinas, tref sirol, plwyf sifil  |
|  |
| Poblogaeth | 21,555  |
| Gefeilldref/i | Boppard, Montroulez  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Cernyw  |
| Gwlad |  Lloegr  Cernyw |
| Arwynebedd | 6.21 km²  |
| Gerllaw | Afon Hyldreth, Afon Alen  |
| Cyfesurynnau | 50.26°N 5.051°W  |
| Cod SYG | E04013097  |
| Cod OS | SW825448  |
| Cod post | TR1, TR2, TR3, TR4  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Eglwys Gadeiriol Truru
Prifddinas, plwyf sifil a chanolfan weinyddol Cernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Truro** (Cernyweg: *Truru* neu *Tryverow*). Truro yw'r ddinas fwyaf deheuol yn y Deyrnas Unedig, wedi ei lleoli fymryn yn llai na 232 filltir i'r de-orllewin o Lundain (Charing Cross).

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 18,766.

Mae'r ddinas yn enwog am ei heglwys gadeiriol, y dechreuwyd ei hadeiladu ym 1879, ac a gwblhawyd ym 1910. Hefyd, mae hi'n lleoliad i Amgueddfa Frenhinol Cernyw (*Royal Cornwall Museum*), Llysoedd Cyfiawnder Cernyw a neuadd sir newydd Cyngor Sir Cernyw. Yn y ddinas mae canolfan galwadau band eang Grŵp BT.

## Hanes

Mae'r gwedillion yn Carvossa yn dangos bod Truru yn gymuned ers Oes yr Haearn. Roedd castell Normanaidd ar un o'r bryniau lle mae adeilad y Llysoedd Cyfiawnder heddiw.

Cododd Truru i amlygrwydd fel tref farchnad a phorth yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed. Sut bynnag, mae rôl Truro wedi newid i fod yn brifddinas ddiwylliannol a masnachol i Gernyw gyda dirywiad y diwydiannau pysgota a mwyngloddio tun neu alcam. Mae adeiladau presennol Truro yn dyddio yn bennaf i'r oes Sioraidd neu wedyn, canlyniad ei rôl fel tref *stannary* pan oedd y diwydiant mwyngloddio yn ei anterth yng ngorllewin Cernyw.

## Daearyddiaeth

Lleolir Truru yng nghanol Cernyw ar gydlifiad afonydd Kenwyn ac Allen. Credir taw 'tair afon' yw ystyr enw Truru, enw sydd yn cyfeirio at Kenwyn, Allen a nant Glasteinan. Mae Truru wedi dioddef difrod gan lifogydd yn y gorffennol, yn enwedig ym 1988, pryd gwelwyd dau 100-mlynedd dilyw. Cyfododd y problemau hyn oherwydd i lawer o law chwyddo'r afonydd a llanw gwanwyn yn afon Fal. Yn fwy diweddar, cafodd amddiffynfeydd eu hadeiladu, gan gynnwys cronfa frys a gwahanfur llanw, i atal problemau yn y dyfodol.

## Addysg

Sefydliadau addysgol sydd yn Truru:

Ysgol Truro — ysgol fonedd a sefydlwyd ym 1880.

Ysgol Gyfun Truro — ysgol fonedd ar gyfer merched, tair i ddeunaw oed.

Ysgol Penair — ysgol y wladwriaeth, gydaddysgol, ar gyfer plant sydd rhwng un ar ddeg oed ac un ar bymtheg oed.

Ysgol Richard Lander — ysgol y wladwriaeth, gydaddysgol, ar gyfer plant sydd rhwng un ar ddeg oed ac un ar bymtheg oed.

Coleg Truro — coleg addysg bellach ac addysg uwch a agorwyd ym 1993.

## Rheilffyrdd

Agorwyd terfynfa yn Highertown y 5 Awst 1852 gan Reilffordd Gorllewin Gernyw, lle rhedai trenau i Redruth a Penzance. Estynnwyd y lein i lawr i'r afon yn Newham 16 Ebrill 1855. Daeth Rheilffyrdd Cernyw â lein o Plymouth i orsaf newydd y dref yn Carvedras y 4 Mai 1859, yn croesi uwchben y strydoedd ar ddwy draphont: pont Truro (tros ganol y dref) a phont Carvedras. Wedyn, dargyfeiriodd Rheilffordd Gorllewin Cernyw y rhan fwyaf o'u trenau i deithwyr i'r orsaf newydd, gan adael Newham yn bennaf fel gorsaf lwyth nes ei chau ar 6 Tachwedd 1971. Llwybr beic yw'r ffordd o Highertown i Newham heddiw, yn dilyn ffordd trwy gefn gwlad o gwmpas ochr ddwyreiniol y ddinas. Ehangodd Rheilffyrdd Cernyw y lein i Falmouth ar 24 Awst 1863.

## Sefydliadau

Lleolir Sefydliad Brenhinol Cernyw fel rhan o Amgueddfa Cernyw yn y ddinas.

## Gefeilldrefi

|  |
| --- |
| * Yr Almaen - Boppard
* Llydaw - Montroulez
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Cyngor Dinas Truru Archifwyd 2017-09-03 yn y Peiriant Wayback
* BBC Cernyw - Camera Gwefan Truru

 **Dinasoedd a threfi Cernyw**[cuddio]

**Enwau CernywegDinas**

Truru

**Trefi**

Aberfal (Aberfala) **·**
Bosvena **·**
Essa **·**
Fowydh **·**
Hellys **·**
Heyl **·**
Kammbronn **·**
Kelliwik **·**
Lanndreth **·**
Lannstefan **·**
Lannust **·**
Lannwedhenek **·**
Lyskerrys **·**
Logh **·**
Lostwydhyel **·**
Lulynn **·**
Marghasyow **·**
Nansledan **·**
Pennsans **·**
Penntorr **·**
Penrynn **·**
Ponswad **·**
Porth Ia **·**
Porthbud **·**
Porthleven **·**
Reskammel **·**
Resrudh **·**
S. Austel **·**
S. Colom Veur **·**
Strasnedh **·**
Tewynblustri

**Enwau SaesnegDinas**

Truro

**Trefi**

Bodmin **·**
Bude **·**
Callington **·**
Camborne **·**
Camelford **·**
Falmouth **·**
Fowey **·**
Hayle **·**
Helston **·**
Launceston **·**
Liskeard **·**
Looe **·**
Lostwithiel **·**
Marazion **·**
Nansledan **·**
Newlyn **·**
Newquay **·**
Padstow **·**
Penryn **·**
Penzance **·**
Porthleven **·**
Redruth **·**
St Austell **·**
St Blazey **·**
St Columb Major **·**
St Ives **·**
St Just in Penwith **·**
Saltash **·**
Stratton **·**
Torpoint **·**
Wadebridge