Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cnossos

Cnossos|  |
| Math | organized archaeological site, atyniad twristaidd, polis  |
|  |
| Sefydlwyd | * 7000 CC (dyddiad Gregoraidd cyn 1584)
 |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bwrdeistref Heraklion  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Cyfesurynnau | 35.298°N 25.1632°E, 35.297961°N 25.163156°E  |
| Cyfnod daearegol | Gwareiddiad Minoaidd  |
|  |
| Statws treftadaeth | archaeological site in Greece  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhan o ail-greadigaeth Arthur Evans yn Knossos; y fynedfa ogleddol.
Safle archaeolegol ar ynys Creta yng Ngwlad Groeg yw **Cnossos** neu **Knossos** (Groeg: **Κνωσός**). Hwn yw'r safle bwysicaf o'r Gwareiddiad Minoaidd o Oes yr Efydd. Saif gerllaw dinas Heraklion.

Darganfuwyd gweddillion Cnossos yn 1878 gan Minos Kalokairinos, hynafiaethydd Cretaidd. Cloddiwyd y safle gan yr archaeolegydd Syr Arthur Evans, a ail-adeiladodd ran helaeth o'r adfeilion. Mae'r safle yn cynnwys dros 1,000 o ystafelloedd gwahanol.

Cysylltir y safle yn draddodiadol a Minos, brenin Creta ym mytholeg Roeg.

## Galeri

* Ffresco o Cnossos, yn dangos tair merch
*
*
*
*

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gwareiddiad Myceneaidd

Masg o hen ddinas Mycenae, a elwir (yn anghywir) yn "Fasg Agamemnon"
Y **Gwareiddiad Myceneaidd** yw'r enw a ddefnyddir am y gwareiddiad cyn-helenaidd yng Ngwlad Groeg yng nghyfnod diweddar Oes yr Efydd. Caiff ei enw o ddinas Mycenae yn y Peloponnesos.

Darganfuwyd y gwareiddiad hwn gan yr archaeolegydd Almaenig Heinrich Schliemann wrth gloddio ym Mycenae (1874) a Tiryns (1886). Credai Schliemann ei fod wedi darganfod y byd a ddisgrifiwyd gan Homeros yn yr *Iliad*. Mewn bedd ym Mycenae, cafodd hyd i fasg aur a alwodd yn "Fasg Agamemnon" ar ôl Agamemnon, brenin Mycenae yng nghyfnod Rhyfel Caerdroea; gwyddys erbyn hyn nad yw'r fasg yn cynrychioli Agamemnon ond yn perthyn i ddosbarth o fasgiau o wynebau'r meirw sy'n un o nodweddion gwareiddiad Mycenae.

Parhaodd y gwareiddiad Myceneaidd o tua 1550 CC hyd tua 1100 CC. Roedd yn olynydd i'r Gwareiddiad Minoaidd.

Prif safleoedd y Gwareiddiad Myceneaidd
# Magna Graecia

Magna Graecia| Math | rhanbarth, ardal hanesyddol  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Sisili  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ardal hanesyddol yn ne'r Eidal lle'r oedd Groeg yn cael ei siarad yng nghyfnod yr Henfyd oedd **Magna Graecia**. Roedd yn cwmpasu rhanbarthau modern Calabria, Puglia, Basilicata, Campania, a Sisili. Dechreuodd pobloedd oedd yn siarad Groeg ymsefydlu yma yn yr 8fed ganrif CC.

Sefydlodd nifer o ddinasoedd Groegaidd (*metropoleis*) aneddiadau yn ne'r Eidal. Gyda threigl amser, esblygodd y rhain yn ddinas-wladwriaethau (*poleis*) annibynnol. Daeth yr ymsefydlwyr â gwareiddiad Groegaidd gyda nhw, a ddatblygodd gymeriad lleol unigryw dros amser. Gadawodd eu ddiwylliant ôl-effeithiau parhaol ar yr Eidal, gan gynnwys ar ddiwylliant Rhufeinig. Mewn meysydd fel pensaernïaeth a chynllunio trefol, weithiau roedd y trefedigaethau'n rhagori ar gyflawniadau'r famwlad.

Trefedigaethau Groegaidd ym Magna Graecia a'u grwpiau tafodieithol
## Cyfeiriadau

## Darllen pellaf

* Giovanni Pugliese Carratelli, *The Greek World: Art and Civilization in Magna Graecia and Sicily* (Efrog Newydd: Rizzoli, 1996)
* Giovanna Ceserani, *Italy's Lost Greece: Magna Graecia and the Making of Modern Archaeology* (Efrog Newydd: Oxford University Press, 2012)
# 5 CC

2g CC - **1g CC** - 1g

50au CC 40au CC 30au CC 20au CC 10au CC - **0au CC** - 0au 10au 20au 30au 40au

10 CC 9 CC 8 CC 7 CC 6 CC - **5 CC** - 4 CC 3 CC 2 CC 1 CC 1

---

## Digwyddiadau

## Genedigaethau

* Ioan Fedyddiwr (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
# Thebai

Thebai|  |
| Math | dinas  |
|  |
| Poblogaeth | 21,545, 21,929, 20,038, 22,883  |
| Sefydlwyd | * Mileniwm 2. CC
 |
| Nawddsant | John Kaloktenes  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bwrdeistref Thiva, Commune of Thiva, Viotia  |
| Gwlad |  Gwlad Groeg |
| Arwynebedd | 830 km²  |
| Uwch y môr | 221 metr  |
| Cyfesurynnau | 38.3208°N 23.3178°E  |
| Cod post | 32200  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Am y ddinas yn yr Hen Aifft, gweler Thebes, Yr Aifft. Gweler hefyd Thebes.*
Roedd **Thebai** ( hefyd **Thebes**; Hen Roeg: Θῆβαι — *Thēbai*) yn ddinas yn Boeotia, oedd yn un o ddinasoedd pwysicaf Groeg yr Henfyd. Enw'r dref fodern ar y safle yw **Thiva** (Groeg: Θήβα).

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd y ddinas gan Cadmos, mab brenin Sidon. Tua diwedd y 6g CC daeth Thebai i wrthdrawiad ag Athen am y tro cyntaf, pan gynorthwyodd yr Atheniaid ddinas lai Plataea yn eu herbyn. Pan ymosododd Ymerodraeth Persia ar y Groegiaid yn 480 CC, gyrroedd Thebai 700 o filwyr i ymladd ym Mrwydr Thermopylae dan Leonidas, ond roedd rhain yn ŵyr oedd yn gwrthwynebu polisi llywodraethwyr y ddinas. Ymunodd yr uchelwyr oedd mewn grym yn Thebai â Xerxes yn erbyn y Groegiaid eraill, ac ymladdasant drosto ym Mrwydr Plataea yn 479 CC. Cefnogodd Thebai Sparta yn erbyn Athen yn y Rhyfel Peloponnesaidd, ac yn 424 CC gorchfygasant Athen ym Mrwydr Delium.

Wedi buddugoliaeth Sparta yn y rhyfel, trôdd Thebai yn ei herbyn. Ym Mrwydr Leuctra yn 371 CC enillodd Thebai dan Epaminondas fuddugoliaeth syfrdanol dros Sparta, a'i gwnaeth y ddinas fwyaf pwerus yng Ngroeg am gyfnod. Daeth y cyfnod yma i ben pan laddwyd Epaminondas ym Mwydr Mantinea yn 362 CC.
# Macedon

Macedon| Math | gwlad ar un adeg  |
| Enwyd ar ôl | Ancient Macedonians  |
|  |
| Prifddinas | Aigai, Pella, Aigai  |
| Sefydlwyd | * 808 CC
 |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Ancient Macedonian, Hen Roeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Macedon  |
| Yn ffinio gyda | Thrace, Illyria  |
| Cyfesurynnau | 40.477966°N 22.32276°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Synedrion  |
|  |
| Crefydd/Enwad | crefydd Groeg yr Henfyd  |
| Arian | tetradrachm  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Teyrnas Macedon
Roedd **Macedon** (a adnabyddir hefyd fel **Macedonia**) (Groeg: Μακεδονία Makedonía) yn deyrnas hynafol â'i chanolfan yn rhanbarth bresennol Macedonia yng ngogledd Gwlad Groeg, cartref y Macedoniaid hynafol; ar adegau o'i hanes roedd y deyrnas yn cynnwys rhannau o wledydd presennol Gwlad Groeg, Gogledd Macedonia, Albania, Bwlgaria a Thrace. Daeth i ddominyddu'r Roeg hynafol yn y 4 CC, pan lwyddodd Philip II i orfodi'r dinas-wladwriaethau Groeg, fel Athen a Thebes, i ffurfio Cynghrair Corinth. Aeth mab Philip, Alecsander Fawr, ymlaen i oresgyn Ymerodraeth Persia. Er i deyrnas Macedon golli reolaeth ar daleithiau Ymerodraeth Persia, parhaodd i ddominyddu Gwlad Groeg ei hun nes iddi gael ei gwncweru gan Weriniaeth Rhufain yn Rhyfeloedd Macedonia (215 - 148 CC) a dod yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig ar ôl hynny.

## Gweler hefyd

* Brenhinoedd Macedon
# Oes Helenistaidd

Cyfnod yn hanes hynafol y rhannau hynny o ardal ddwyreiniol y Môr Canoldir a Gorllewin Asia a oedd dan ddylanwad gwareiddiad y Groegiaid yw'r **oes Helenistaidd**. Dechreuodd wedi marwolaeth Alecsander Fawr yn 323 CC a pharhaodd hyd at gwymp y teyrnasoedd Helenistaidd olaf yn y 1g CC.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 146 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC

190au CC 180au CC 170au CC 160au CC 150au CC - **140au CC** - 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC90au CC

151 CC 150 CC 149 CC 148 CC 147 CC - **146 CC** - 145 CC 144 CC 143 CC 142 CC 141 CC

---

## Digwyddiadau

* Byddin Rufeinig dan Scipio Aemilianus yn cipio dinas Carthago. Ar orchymyn Senedd Rhufain, dinistrir y ddinas yn llwyr.
* Brwydr Corinth — Byddin Gweriniaeth Rhufain dan Lucius Mummius yn gorchfygu'r Cynghrair Achaeaidd dan Critolaus gerllaw Corinth. Dinistrir dinas Corinth, a daw Groeg yn dalaith Rufeinig.

## Genedigaethau

## Marwolaethau

* 28 Tachwedd — Gentius, brenin olaf Illyria
* Critolaus, cadfridog y Cynghrair Achaeaidd (lladdwyd mewn brwydr)
# Caergystennin

Caergystennin|  |
| Math | dinas, endid tiriogaethol gweinyddol, dinas hynafol  |
| Enwyd ar ôl | Cystennin I  |
|  |
| Sefydlwyd | * 330
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Twrci  |
| Cyfesurynnau | 41.01224°N 28.976018°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Hen enw dinas Istanbwl yn Nhwrci yw **Caergystennin** (*Constantinopolis* yn Lladin; *Konstantinoupolis* Κωνσταντινούπολις yn Groeg). Ei henw gwreiddiol oedd Bysantiwm (Byzantion Βυζάντιον yn Groeg). Cafodd hi'r enw Caergystennin oherwydd fod yr Ymerawdwr Rhufeinig Cystennin I wedi ei gwneud yn brifddinas Ymerodraeth Rufeinig ar 11 Mai
330. Rhoddodd yr enw *Nova Roma* (Rhufain Newydd) iddi, ond doedd neb yn defnyddio'r enw hwn.
Roedd Caergystennin yn brifddinas yr Ymerodraeth Fysantaidd (Ymerodraeth Rufeinig y Dwyrain). Cipiwyd a dilëwyd y ddinas yn ystod y pedwerydd groesgad ym 1204 ac fe'i hail-gipiwyd gan luoedd Nicea o dan Mihangel VIII Palaiologos ym 1261.
O'r diwedd cipiwyd y ddinas gan yr Ymerodraeth Ottoman ar 29 Mai
1453. Yn ystod teyrnasiad yr Otomaniaid roedd enw'r ddinas yn Caergystennin neu Istanbwl, ond roedd yr Ewropeaidd yn dweud "Constantinople". Istanbwl yw enw swyddogol y ddinas ers 1930. Ers i Weriniaeth Twrci gael ei sefydlu mae Ancara wedi cymryd lle Caergystennin fel y brifddinas.

Caergystennin fel y'i darlunnir yn *Cronicl Nürnberg* (1493)
## Gweler hefyd

* Ioan Aurenau
# Demograffeg Gwlad Groeg

Poblogaeth Groeg o 1961 hyd 2003
Yn ôl Cyfrifiad 2001, roedd poblogaeth Gwlad Groeg yn 10,964,020. Yn Ionawr 2008, amcangyfrifwyd fod y boblogaeth yn 11,240,000. Yn 2005. roedd y boblogaeth yn cynyddu o 0.19% y flwyddyn. Roedd disgwyliad bywyd yn 76.59 mlynedd i ddynion a 81.76 mlynedd i ferched.

O ran crefydd, mae tua 98% yn perthyn i Eglwys Uniongred y Dwyrain, gyda 1.3% yn ddilynwyr Islam.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, bu cyfnewid poblogaeth ar raddfa fawr rhwng Groeg a gwledydd fel Twrci a Bwlgaria, gyda tua 2 filiwn o Roegiaid o ardaloedd megis Asia Leiaf, Bwlgaria, Albania a'r Balcanau yn symud i Wlad Groeg, a nifer cyffelyb yn gadael.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Demographics of Greece
# Patras

Patras|  |
| Math | dinas fawr, dinas  |
| Enwyd ar ôl | Patreus  |
|  |
| Poblogaeth | 173,600  |
| Pennaeth llywodraeth | Konstantinos Peletidis  |
| Gefeilldref/i | Banja Luka, Aleksinac, Ancona, Byblos, Craiova, Gazimağusa, Focșani, Limassol, Brindisi, Bari, Bydgoszcz, Gjirokastra, Reggio Calabria, Saint-Étienne, Chișinău, Savannah, Lutsk, Debrecen, Wuxi, Vilnius, Split, Ohrid, Kaliningrad, Kharkiv, City of Canterbury  |
| Nawddsant | Andreas  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bwrdeistref Patras  |
| Gwlad |  Gwlad Groeg |
| Arwynebedd | 125.4 km²  |
| Uwch y môr | 10 metr  |
| Gerllaw | Gulf of Patras  |
| Cyfesurynnau | 38.246383°N 21.734911°E  |
| Cod post | 26221, 26223, 26225, 26331, 26334, 26441, 26442  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Konstantinos Peletidis  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yng ngogledd y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg a phrifddinas perifferi Gorllewin Groeg a *nome* Achaea yw **Patras**  (Groeg: Πάτρα *Pátra*). Pedwaredd ddinas trydydd y wlad yw hi, ar ôl Athen a Thessaloniki

Saif y ddinas ar lethrau isaf Mynydd Panachaikon, gerllaw Gwlff Patras, 215 km i'r gorllewin o Athen. Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 168,034, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 213,984. Roedd yn ddinas bwysig yn y cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl traddodiad, yma y merthyrwyd Sant Andreas, brawd Simon Pedr.

Yn 2004, cwblhawyd Pont Rio-Antirio, sy'n cysylltu Rio, maesdref yn nwyrain Patras, a thref Antirrio ar lan arall Gwlff Corinth.

Yr Odeum Rhufeinig, Patras
# Thessaloníci

Thessaloníci| Math | dinas fawr, dinas â phorthladd  |
| Enwyd ar ôl | Thessalonike o Macedon  |
|  |
| Poblogaeth | 309,617  |
| Sefydlwyd | * 315 CC
 |
| Pennaeth llywodraeth | Stelios Aggeloudis  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Alexandria, Durrës, Korçë, City of Melbourne, Plovdiv, Nice, Marseille, Cwlen, Leipzig, San Francisco, Hartford, Kolkata, Tel Aviv, Bologna, Tianjin, Busan, Constanța, Bratislava, St Petersburg, Shenyang, Amasya, Fenis, Tirana, Mariupol, Dnipro  |
| Nawddsant | Demetrius o Thessaloníci  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Groeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bwrdeistref Thessaloníci  |
| Gwlad |  Gwlad Groeg |
| Arwynebedd | 19.307 km²  |
| Uwch y môr | 6 metr  |
| Gerllaw | Thermaic Gulf  |
| Yn ffinio gyda | Thermaic Gulf, Triandria, Kalamaria  |
| Cyfesurynnau | 40.6403°N 22.9356°E  |
| Cod post | 530–539, 54015–54655, 56404  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Stelios Aggeloudis  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas ail fwyaf Gwlad Groeg, a phrif ddinas rhanbarth Macedonia yw **Thessaloníci** neu **Thesalonica** (Groeg: Θεσσαλονίκη; ceir hefyd y ffurf **Salonika**; **Thessalonica** y Testament Newydd). Mae'n brifddinas y *nome* llywodraeth leol o'r un enw. Mae'n sedd esgobaeth fetropolitaidd yn Eglwys Uniongred Roeg ac esgobaeth Gatholig.

## Hanes

Mae'r ddinas yn gorwedd ar Fae Salonica ar ffurf ammffitheatr ar lethrau Mynydd Khortiatis. Dioddefodd dân mawr dinistriol ar 5 Awst, 1917. Yn yr hen ddinas, ar lethrau isaf y mynydd, ceir nifer o henebion pwysig o gyfnod yr Ymerodraeth Fysantaidd yn y ddinas sydd yn cael ei rhestri fel Safle Treftadaeth y Byd oherwydd hynny.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Arc Galerius
* Eglwys Panayia Halkeion
* Eglwys Sant Grigor Palamas
* Tŵr Gwyn
* Tŵr OTE

Tŵr gwyn Thessaloníci
## Enwogion

* Sant Mitre (433-455), merthyr
* Stavros Damianides (1941-2001), cerddor
* Katia Dandoulaki (g. 1948), actores
* Nikolas Asimos (1949-1988), cerddor a chyfansoddwr

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Lluniau o Thessaloníci Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Periffereiau Groeg

Rhennir Gwlad Groeg yn 13 o raniadau o'r enw **Periffereiau** (Groeg:
*Περιφέρειες*, "Periffereies"). O'r rhain, mae naw ar y tir mawr a phedwar ar yr ynysoedd.

Yn draddodiadol, hyd at 1987, roedd deg rhanbarth, a cheir cyfeiriadau at y rhain o hyd, er nad ydynt yn unedau gweinyddol, mwyach.

| Map | Rhif | Peripheri | Prifddinas | Arwynebedd | Poblogaeth  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | Attica | Athen | 3,808 km² | 3,761,810
 |
| 2 | Canolbarth Groeg | Lamia | 15,549 km² | 605,329
 |
| 3 | Canolbarth Macedonia | Thessaloniki | 18,811 km² | 1,871,952
 |
| 4 | Creta | Heraklion | 8,259 km² | 601,131
 |
| 5 | Dwyrain Macedonia a Thrace | Kavála | 14,157 km² | 611,067
 |
| 6 | Epiros | Ioannina | 9,203 km² | 353,820
 |
| 7 | Ynysoedd Ionia | Corfu | 2,307 km² | 212,984
 |
| 8 | Gogledd Aegea | Mytilene | 3,836 km² | 206,121
 |
| 9 | Peloponnesos | Kalamata | 15,490 km² | 638,942
 |
| 10 | De Aegea | Ermoupoli | 5,286 km² | 302,686
 |
| 11 | Thessalia | Lárisa | 14.037 km² | 753,888
 |
| 12 | Gorllewin Groeg | Patras | 11,350 km² | 740,506
 |
| 13 | Gorllewin Macedonia | Kozani | 9,451 km² | 301,522
 |
| - | Mynydd Athos (Ymreolaethol) | Karyes | 390 km² | 2,262
 |
# Nomau Groeg

Rhennir Gwlad Groeg yn 13 o Beriffereiau, a rhennir y rhain yn 54 o **nomau** Groeg: νομός, "nomos", lluosog νομοί, "nomoi").

## Rhestr o Nomau

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. (gweler isod)
2. Euboea
3. Evrytania
4. Phocis
5. Phthiotis
6. Boeotia
7. Chalkidiki
8. Imathia
9. Kilkis
10. Pella
11. Pieria
12. Serres
13. Thessaloniki
14. Chania
15. Heraklion
16. Lasithi
17. Rethymno
18. Drama
19. Evros
20. Kavala
21. Rhodope
22. Xanthi
23. Arta
24. Ioannina
25. Preveza
26. Thesprotia
 | 27. Corfu
28. Kefalonia and Ithaca
29. Lefkada
30. Zakynthos
31. Chios
32. Lesbos
33. Samos
34. Arcadia
35. Argolis
36. Corinthia
37. Laconia
38. Messinia
39. Cyclades
40. Dodecanese
41. Karditsa
42. Larissa
43. Magnesia
44. Trikala
45. Achaea
46. Aetolia-Acarnania
47. Elis
48. Florina
49. Grevena
50. Kastoria
51. Kozani

a Mynydd Athos

 |  |
# Attica

Attica|  |
| Math | ardal hanesyddol  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Gwlad Groeg  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Arwynebedd | 3,808.1 km²  |
| Gerllaw | Petalioi Gulf  |
| Cyfesurynnau | 38.0027°N 23.81°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhanbarth hanesyddol yng Ngwlad Groeg yw **Attica** (Groeg: Αττική, *Attiki*, efallai o'r gair *akte* "gorynys"). Mae'n gorwedd yn ne-ddwyrain canolbarth y wlad, ar y tir mawr. Mae ar ffurf triongl. I'r de-orllewin ceir Gwlff Saronica. Mae braich arall o'r Môr Aegeaidd yn gwahanu Attica ac ynys Euboea. Gelwir Attica a'r ynysoedd cyfagos i'r de-ddwyrain yn y Môr Aegeaidd yn Ynysfor Attica, sy'n ffurfio rhan ogleddol yr Ynysoedd Cyclades. Mae Isthmws Corinth yn cysylltu Attica â'r Peloponesse. I'r gogledd ceir Boeotia. Mae mynyddoedd geirwon Pateras, Kithairon a Parnes yn ei diffinio yn y gogledd, gan redeg o fae Aigosthena yn y gorllewin i Sianel Euboea yn y dwyrain. Trwy'r bylchoedd rhwng y mynyddoedd hyn ceir y tair ffordd hynafol i mewn ac allan o Attica. Yn amddiffyn dinas Athen ceir mynyddoedd Aigaleos, Pentelikon a Hymettos.

Yn ôl traddodiad unwyd deuddeg dinas yr Attica hynafol yn un wladwriaeth gan yr arwr Theseus. O'r 6g CC ymlaen dominyddid Attica gan Athen.

Yn ogystal ag Athen a Piraeus lleolir dinasoedd a threfi eraill fel Megara, Eleusis, Kifissia a Markopoulon ar yr orynys. O ddidordeb arbennig i haneswyr y mae gwastadedd Marathon. Mae teml Poseidon ar Benrhyn Sounion, pwynt mwyaf deheuol Attica, yn enwog.

Yn yr Henfyd roedd Attica yn enwog ymhlith pethau eraill am ei llestri cain a elwir heddiw'n llestri Atticaidd.
# Thessalia

Thessalia| Math | Periffereiau Groeg  |
|  |
| Prifddinas | Lárisa  |
| Poblogaeth | 688,255  |
| Pennaeth llywodraeth | Konstantinos Agorastos  |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Thesalia  |
| Sir | Decentralized Administration of Thessaly and Central Greece  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Arwynebedd | 14,036.646 km²  |
| Cyfesurynnau | 39.5°N 22°E  |
| GR-E  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Konstantinos Agorastos  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Thessalia
Ardal yng ngogledd canolbarth Gwlad Groeg yw **Thessalia** (Groeg: Θεσσαλία, *Thessalía*). Mae'n un o ranbarthau daearyddol Groeg ac un o beriffereiau Groeg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ynysoedd Ionaidd

Ynysoedd Ionaidd|  |
| Math | grŵp o ynysoedd, Rhanbarthau daearyddol Groeg  |
|  |
| Poblogaeth | 204,562  |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Gwlad Groeg  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Arwynebedd | 2,307 km²  |
| Uwch y môr | 1,628 metr  |
| Gerllaw | Môr Ionia  |
| Cyfesurynnau | 37.8°N 20.7°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Yr Ynysoedd Ionaidd
Ynysoedd oddi ar arfordir gorllewinol Gwlad Groeg ym Môr Ionia yw'r **Ynysoedd Ionaidd** neu **Ynysoedd Ionia** (Groeg: *Ιόνια νησιά*, *Ionia nisia*; Hen Roeg: Ἰόνιοι Νῆσοι, *Ionioi Nēsoi*; Eidaleg: *Isole Ionie*). Yn draddodiadol, fe'i gelwir "*Eptanisa*", sef "y Saith Ynys", ar ôl y saith ynys fwyaf:

* Kerkyra (Κέρκυρα) neu Corfu
* Paxi (Παξοί), hefyd Paxos
* Lefkada (Λευκάδα)
* Ithaki (Ιθάκη), hefyd Ithaca
* Ceffalonia (Κεφαλονιά)
* Zakynthos (Ζάκυνθος), hefyd Zante
* Kythira (Κύθηρα)

Er bod Kythira, sydd fwy i'r de na'r ynysoedd eraill, yn cael ei chyfrif yn un o'r Ynysoedd Ionaidd, nid yw'r rhan o Berifferi (rhaniad gweinyddol) Ynysoedd Ionia.

## Cyfeiriadau
# Lárisa

Lárisa|  |
| Math | dinas fawr, polis, dinas  |
|  |
| Poblogaeth | 112,777, 146,377, 131,095, 118,090, 144,651, 135,300  |
| Pennaeth llywodraeth | Apostolos Kalogiannis, Thanasis Mamakos  |
| Gefeilldref/i | Σέρρες, Bălți, Knoxville, Rybnik, Banská Bystrica, Anapa  |
| Nawddsant | Achillius of Larissa  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Bwrdeistref Larisa  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Arwynebedd | 88.167 km²  |
| Uwch y môr | 85 metr  |
| Yn ffinio gyda | Bwrdeistref Sofades  |
| Cyfesurynnau | 39.638493°N 22.413061°E, 39.641667°N 22.416667°E  |
| Cod post | 41221, 41222, 41223, 41334, 41335, 41336, 41447, 41448, 41500  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Apostolos Kalogiannis, Thanasis Mamakos  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Gweler hefyd Larissa*.
Tref yn Thessaly, yn nwyrain Gwlad Groeg yw **Lárisa** (neu **Larissa**). Mae'n ganolfan fasnach leol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Mynydd Athos

Mynydd Athos|  |
| Math | mynydd, men only space  |
| Enwyd ar ôl | Athos  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | monastic community of Mount Athos  |
| Gwlad |  Gwlad Groeg |
| Arwynebedd | 33,042 ha  |
| Uwch y môr | 2,033 metr  |
| Cyfesurynnau | 40.1583°N 24.3272°E  |
| Amlygrwydd | 2,012 metr  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Statws treftadaeth | rhan o Safle Treftadaeth y Byd  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mynydd sanctaidd a gorynys yng Ngwlad Groeg sy'n gartref i nifer o fynachlogydd yr Eglwys Uniongred ac a reolir fel math o weriniaeth fynachol o fewn Groeg yw **Mynydd Athos** (Groeg: Άγιο Όρος *Ayio[n] Oros*, "Y Mynydd Sanctaidd"). Mae isthmws o dir isel yn ei gysylltu â'r tir mawr. Dominyddir y gorynys gan gopaon Mynydd Athos ei hun. sy'n cyrraedd 6670 troedfedd. Fe'i lleolir yn Halkidiki, talaith Macedonia, yng ngogledd Gwlad Groeg. Dim ond dynion sy'n gallu mynd yno ac mae hyd yn oed anifeiliaid benywaidd yn cael eu gwahardd.

Mynydd Athos o'r môr
Mynachlog Agiou Pavlou, Mynydd Athos
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gristnogaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Ngwlad Groeg

Ceir 17 o **Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Ngwlad Groeg**, pump ohonynt ar yr Ynysoedd Aegeaidd.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Teml Apollo yn Bassae
 | 1986
 |
|  | Acropolis, Athen
 | 1987
 |
|  | Safle archaeolegol Delffi
 | 1987
 |
|  | Safle archaeolegol Epidaurus
 | 1988
 |
|  | Dinas Ganoloesol Rhodos
 | 1988
 |
|  |
Meteora

 | 1988
 |
|  |
Mynydd Athos

 | 1988
 |
|  | Arlunwaith Gristnogol gynnar a hebebion Bysantaidd yn Thessaloniki
 | 1988
 |
|  | Safle archaeolegol Olympia
 | 1989
 |
|  | Mystras
 | 1989
 |
|  | Ynys Delos
 | 1990
 |
|  |
Mynachlogydd Daphni, Hosios Loukas a Nea Moni ar ynys Chios

 | 1990
 |
|  | Y Pythagoreion a Heraion ar ynys Samos
 | 1992
 |
|  | Safle archaeolegol Vergina
 | 1996
 |
|  | Safleoedd archaeolegol Mycenae a Tiryns
 | 1999
 |
|  | Canol hanesyddol (Chorá) a Mynachlog Sant Ioan y Diwinydd, ynghyd ag Ogof yr Apocalyps ar ynys Patmos
 | 1999
 |
|  | Hen dref Corfu ar ynys Corfu.
 | 2007
 |