Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bid Wrth Eich Bodd

Bid Wrth Eich Bodd|  |
| Enghraifft o: | gwaith dramatig  |
| Awdur | William Shakespeare  |
| Iaith | Saesneg  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1623  |
| Dechrau/Sefydlu | 1599  |
| Genre | comedi Shakespearaidd  |
| Cymeriadau | Rosalind, Touchstone, Jaques, Orlando, Celia, Audrey  |
| Yn cynnwys | Under the Greenwood Tree, Blow, blow, thou winter wind, It Was a Lover and His Lass, What Shall He Have That Killed the Deer  |
| Statws hawlfraint | parth cyhoeddus, parth cyhoeddus  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bdc4  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Comedi gan William Shakespeare (1599 neu 1600) yw Bid wrth eich bodd (Saesneg As You Like It). Ymddangosodd y cyfieithiad Cymraeg ohono gan J. T. Jones yn 1983.

## Dramatis personae

* Duke Senior
* Duke Frederick, ei frawd
* Amiens, arglwydd
* Jaques, arglwydd
* Oliver, mab hŷn Syr Rowland de Boys
* Jaques de Boys, ail fab Syr Rowland de Boys
* Orlando, mab hynaf Syr Rowland de Boys
* Le Beau, gwas llys
* Charles, ymgodymwr
* Adam, gwas Syr Rowland de Boys
* Dennis, gwas Oliver
* Touchstone, cellweiriwr
* Sir Oliver Martext, curad
* Corin & Silvius, bugeiliau
* William, gwladwr
* Hymen, duw priodas
* Rosalind, merch Duke Senior
* Celia, merch Duke Frederick
* Phebe, bugeiles
* Audrey, merch y wlad

## Ffynonellau

*Romeo a Juliet. Bid wrth eich bodd*. Cyfieithiwyd gan J. T. Jones (Caernarfon: Gwasg Gwynedd, 1983).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ffransis o Assisi

| Ffransis o Assisi |
| --- |
| Ffenestr gwydr lliw o Sant Ffransis yn Eglwys y Santes Fair, Ystrad Fflur, Ceredigion |
| Ganwyd | Giovanni di Pietro di Bernardone  24 Mehefin 1182  Assisi  |
| Bu farw | 3 Hydref 1226  Porziuncola, Assisi  |
| Galwedigaeth | bardd, diacon, ysgrifennwr crefyddol, ysgrifennwr, pregethwr, cenhadwr, clerigwr rheolaidd, Roman Catholic cleric, sefydlydd, pilgrim, diwinydd, cyfrinydd, founder of Catholic religious community  |
| Swydd | Custos of the Holy Land, Minister General of the Order of Franciscans, founder of Catholic religious community  |
| Dydd gŵyl | 4 Hydref  |
| Tad | Pedro Bernardone  |
| Mam | Madona Pica  |

Sant Catholig o'r Eidal a sylfaenydd Urdd Sant Ffransis oedd **Ffransis o Assisi** (5 Gorffennaf 1182 – 3 Hydref 1226).

## Bywgraffiad

Ganed ef yn Assisi i deulu cyfoethog; roedd ei dad, Pietro di Bernardone, yn ŵr busnes, tra roedd ei fam, Pica Bourlemont, o Ffrainc yn wreiddiol. Yn 1201, ymunodd ag ymgyrch filwrol yn erbyn Perugia, a chymerwyd ef yn garcharor yn Collestrada. Treuliodd flwyddyn fel carcharor rhyfel cyn dychwelyd i Assisi yn 1203. Yn 1204 cafodd waeledd difrifol, ac wedi cael gweledigaeth yn 1205 troes at grefydd. Bu'n byw trwy gardota yn ardal Assisi, yn trwsio eglwysi adfeiliedig a gofalu am wahangleifion.

Yn gynnar yn 1209. clywodd bregeth a newidiodd ei fywyd. Roedd y bregeth ar Mathew 10:9, lle mae Iesu yn dweud wrth ei ddilynwyr am fyned allan heb arian, na hyd yn oed ffon gerdded. Dilynodd Ffransis y gorchymyn, gan deithio o le i le yn droednoeth yn pregethu edifeirwch. Cyn hir, ymunodd ei ddilynwr cyntaf, Bernardo di Quintavalle, ag ef, ac ymhen blwyddyn roedd ganddo unarddeg o ddilynwyr. Aethant i Rufain i ofyn caniatâd Pab Innocentius III i ffurfio urdd grefyddol newydd. Gwrthododd y Pab, ond y noson honno cafodd freuddwyd lle gwelodd ddyn tlawd yn cynnal eglwys adfeiliedig rhag syrthio. Galwodd Ffransis yn ôl a newidiodd ei benderfyniad.

Tyfodd yr urdd yn gyflym. Yn 1219 aeth Ffransis a'r bererindod i'r Aifft, lle roedd ymladd rhwng y Swltan a'r Croesgadwyr. Aeth Ffransis i weld y Swltan Melek-el-Kamel a cheisiodd ei droi at Gristionogaeth, yna aeth ymlaen i Balesteina. Bu farw yn Porziuncola ar 3 Hydref 1226. Gwnaed ef yn sant gan yr Eglwys Gatholig yn 1228.

## Chwedlau

Ceir llawer o storïau am Sant Ffransis, yn arbennig am ei gariad at anifeiliaid; ceir llawer o'r rhain yn y *Fioretti* (Blodau Bychain), a gasglwyd wedi ei farwolaeth. Ymhlith yr enwocaf, mae'r hanesion amdano'n pregethu i'r adar, a gasglodd o'i gwmpas i wrando. Un arall yw'r hanes amdano yn dofi blaidd rheibus oedd wedi bod yn codi arswyd ar drigolion dinas Gubbio.

* *Fioretti*

## Gweler hefyd

* Urdd Sant Ffransis
# Pla

Gall **pla** olygu:

* Clefyd peryglus a heintus a all ysgubo drwy ranbarth daearyddol gan effeithio ar gyfran sylweddol o'r boblogaeth.
* Pla (organeb), anifail neu blanhigyn sy'n boendod oherwydd ei nifer a'i effaith ar yr amgylchedd a/neu amaethyddiaeth.

Ceir sawl enghraifft o bla yn yr ystyr gyntaf. Dyma rai a gafodd effaith fawr ar hanes Cymru, Prydain ac Ewrop:

* Y Pla Du - dyma'r Pla mwyaf cyfarwydd, a drawodd Ewrop ganol y 14g
* Y Fad Felen neu'r Pla Melyn - pla a ddaeth i Gymru yn y 6g
* Pla Mawr Llundain - 1665-66

Gweler hefyd:

* *La Peste* (*Y Pla*) - nofel gan Albert Camus
* *Y Pla* - nofel gan William Owen Roberts
# Culfor Dover

Culfor Dover|  |
| Math | culfor  |
| Enwyd ar ôl | Calais, Dover  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Ffrainc, y Deyrnas Unedig  |
| Yn ffinio gyda | Sangatte  |
| Cyfesurynnau | 51°N 1.45°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Culfor ym man culaf y Môr Udd, sy'n gwahanu Prydain Fawr a chyfandir Ewrop, yw **Culfor Dover** neu **Culfor Dofr** (Saesneg: *Dover Strait* neu *Straits of Dover*; Ffrangeg: *Pas de Calais*). Dyma'r ffin rhwng y Môr Udd i'r de-orllewin a Môr y Gogledd i'r gogledd-ddwyrain.

Mae pwynt culaf y culfor i'w gael o bentir South Foreland, i'r gogledd-ddwyrain o borthladd Dover, Caint, De-ddwyrain Lloegr, i bentir Cap Gris-Nez, ger Calais yn département Pas-de-Calais, Ffrainc – pellter o 33.3 km (20.7 mi). Rhwng y pentiroedd hyn yw'r ffordd fwyaf poblogaidd i nofwyr traws-sianel.

Mae'r culfor cyfan o fewn dyfroedd tiriogaethol Ffrainc a'r Deyrnas Unedig, ond mae Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith y Môr yn caniatáu i longau gwledydd eraill fynd drwodd heb gyfyngiad.

Clogwyni Gwyn Dover a welir o Cap Gris-Nez ar draws Culfor Dover
## Cyfeiriadau
# A Midsummer Night's Dream

A Midsummer Night's Dream|  |
| Enghraifft o: | gwaith dramatig  |
| Awdur | William Shakespeare  |
| Iaith | Saesneg  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1600  |
| Dechrau/Sefydlu | 1595  |
| Genre | comedi  |
| Cymeriadau | Puck, Demetrius, Robin Starveling, Oberon, Nick Bottom, Tom Snout, Egeus, Philostrate, Snug, Titania, Helena, Francis Flute, Peter Quince, Hermia, Lysander, Hippolyta  |
| Statws hawlfraint | parth cyhoeddus  |
| Lleoliad y gwaith | Athen  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bvhl  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Comedi 1595/1596 gan William Shakespeare yw A Midsummer Night's Dream (Cymraeg: *Breuddwyd Noson Ganol Haf*). Mae'n un o ddramâu mwyaf poblogaidd Shakespeare.

## Cymeriadau

* Theseus—Dug Athen
* Hippolyta—Brenhines yr Amasoniaid
* Egeus—tad Hermia
* Hermia—merch Egeus, cariad Lysander
* Lysander—cariad Hermia
* Demetrius—cyn-cariad Helena
* Helena—ffrind Hermia
* Philostrate—Meistr yr Ymhyfrydu
* Peter Quince—saer
* Nick Bottom—gwehydd
* Francis Flute—atgyweiriwr megin
* Tom Snout—tincer
* Snug—saer
* Robin Starveling—teiliwr
* Oberon—Brenin y Tylwyth Teg
* Titania—Brenhines y Tylwyth Teg
* Robin "Puck" Goodfellow—ysbryd direidud
* Peaseblossom, Cobweb, Moth a Mustardseed—gweision Titania

## Cyfeiriadau
# Soned

Darn o farddoniaeth delynegol bedair llinell ar ddeg yw **soned**. Ceir amrywiaethau o ran y cerddi a ddisgrifir fel sonedau, ond yn gyffredinol maent yn rhannu'r patrwm o ddeg sill i bob llinell ar ryw batrwm odl rheolaidd, ac fe rennir y llinellau yn 'wythawd' a 'chwechawd' gyda newidiad neu droad ar ôl yr wythfed llinell.

## Amrywiaethau

Mae nifer wahanol amrywiaethau penodol o soned; dau o'r mwyaf cyffredin yw'r soned Petrarchaidd neu Eidalaidd a'r soned Shakesperaidd.

Cynllun odlau y soned Eidalaidd yw

abba, abba, c ch d, c ch d
ac i'r soned Shakesperaidd ceir y patrwm odl

a b a b, c ch c ch, d dd d dd, e e.
Yn ôl enwau'r beirdd enwog hyn yr enwir y ddwy ffurf gyffredin yma ar y Soned ac maent wedi'u cysylltu'n gryf y naill a'r llall gyda'r ddau fardd; fodd bynnag nid Petrarch ddyfeisiodd y soned Petrarchaidd (roedd wedi'i defnyddio eisoes gan Dante ac nid Shakespeare ddyfeisioedd y soned Shakespearaidd chwaith (oedd wedi'i defnyddio gan ragflaenwyr iddo ef megis Thomas Wyatt.

## Hanes

Priodolir y sonedau cynharaf i'r bardd Sisilaidd Giacomo da Lentini ac maen debyg mai yn yr Iaith Sisileg y cyfansoddwyd hwy, er mai dim ond fel cyfieithiadau i'r Eidaleg maent wedi goroesi.

Lledaenodd y Soned o Sisili i weddill yr Eidal ac roedd yn boblogaidd iawn yn nwylo beirdd canoloesol fel Petrarch, a roddodd ei enw i'r ffurf 'Petrarchaidd' ar soned, er nad ef a'i dyfeisiodd.

## Y Soned Gymraeg

Mae'n debyg mai yn 1833 y cyfansoddwyd y soned Gymraeg gyntaf, gan fardd anadnabyddus 'R.G.W.'. Cyfansoddwyd ambell soned arall yn ystod y 19g gan feirdd Cymraeg megis Gwenffrwd ac Iorwerth Glan Aled, a chyfieithwyd rhai sonedau Saesneg i'r Gymraeg, ond yn gyffredinol cysylltir y soned Gymraeg â'r 20g. Ymddangosodd rai ohonynt gan W. J. Gruffydd ac R. Silyn Roberts yn eu cyfrol *Telynegion* (1900) a cafwyd sonedau gan feirdd adnabyddus eraill megis T. Gwynn Jones; fodd bynnag gydag enwau R. Williams Parry a T. H. Parry-Williams y cysylltir y soned Gymraeg yn bennaf oll, gyda sonedau fel 'Mae Hiraeth yn y Môr' ac 'Y Llwynog' ymhlith cerddi mwyaf adnabyddus R. Williams Parry, a Parry-Williams yn awdur nifer fawr o sonedau enwog fel 'Moelni', 'Tŷ'r Ysgol', 'Llyn y Gadair', 'Dychwelyd' ac eraill. Bu cystadleuaeth am Soned yn yr Eisteddfod Genedlaethol am y tro cyntaf yn 1906.

Ymhlith y beirdd Cymraeg a gyfansoddodd nifer sylweddol o sonedau mae Prosser Rhys, Rhydwen Williams, Iorwerth C. Peate ac Alan Llwyd. Roedd y Soned Gymraeg ar ei hanterth rhwng yr 1920au a'r 1960au. Erbyn iddo lunio *Y Flodeugerdd Sonedau* yn 1980 fodd bynnag, nododd Alan Llwyd bod y mesur bellach yn llawer llai cyffredin nag y bu.

Ysytyrir y soned yn fesur rhydd yn Gymraeg fel arfer. Fodd bynnag, mae rhai beirdd megis T. Gwynn Jones wedi cyfansoddi sonedau ar gynghanedd.

Wicillyfrau
Mae gan Wicilyfrau gwerslyfr neu lawlyfr ar y pwnc yma:
Barddoniaeth/Soned

## Darllen pellach

* Cousins, A. D. a Howarth, Peter (gol.). *The Cambridge Companion to the Sonnet* (Caergrawnt, Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 2011).

## Cyfeiriadau
# Christopher Marlowe

| Christopher Marlowe |
| --- |
|  |
| Ganwyd | c. 23 Chwefror 1564  Caergaint  |
| Bedyddiwyd | 26 Chwefror 1564  |
| Bu farw | 30 Mai 1593 (yn y Calendr Iwliaidd)  Deptford  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Lloegr  |
| Addysg | Meistr yn y Celfyddydau  |
| *Alma mater* | * Coleg Corpus Christi, Caergrawnt
* Prifysgol Caergrawnt
* The King's School Canterbury
 |
| Galwedigaeth | dramodydd, bardd, cyfieithydd, ysgrifennwr  |
| Adnabyddus am | Edward II, The Tragical History of Doctor Faustus, The Jew of Malta  |
| Mudiad | Theatr y Dadeni yn Lloegr  |
| llofnod |
|  |

Poster ar gyfer cynhyrchiad o *Faustus* Christopher Marlowe
Bardd a dramodydd o Loegr oedd **Christopher Marlowe** (26 Chwefror 1564 – 30 Mai 1593). Cafodd ei eni yng Nghaergaint a'i ladd gan asasin a'i gladdu yn Deptford, de Llundain ar 30 Mai 1593.

## Llyfryddiaeth

### Barddoniaeth

* Cyfieithiad o *Pharsalia* Lucan (dyddiad anhysbys)
* Cyfieithiad o *Elegïau* Ofydd (1580au)
* *The Passionate Shepherd to His Love* (1590au)
* *Hero and Leander* (*c.* 1593)

### Drama

* *Dido, Queen of Carthage* (*c.* 1583) (gyda Thomas Nashe)
* *Tamburlaine* (*c.* 1587)
* *Doctor Faustus* (*c.* 1589)
* *The Jew of Malta* (*c.* 1589)
* *Edward II* (*c.* 1592)
* *The Massacre at Paris* (*c.* 1593)
* *Lust's Dominion* (o bosib ond mae rhai yn amau ei dilysrwydd)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Ben Jonson

| Ben Jonson |
| --- |
| Copi o bortread o Ben Jonson (1617) ar ôl Abraham van Blijenberch |
| Ganwyd | 11 Mehefin 1572  Westminster, Llundain  |
| Bu farw | 6 Awst 1637 (yn y Calendr Iwliaidd)  Llundain  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Lloegr  |
| *Alma mater* | * Ysgol Westminster
 |
| Galwedigaeth | dramodydd, bardd, ysgrifennwr, actor, beirniad llenyddol, ymladdwr cleddyf, libretydd  |
| Swydd | Bardd Llawryfog y Deyrnas Unedig  |
| Adnabyddus am | Every Man in His Humour  |
| Arddull | playwriting  |
| Priod | Mrs Jonson  |
| Gwobr/au | doethuriaeth er anrhydedd  |
| llofnod |
|  |

Bardd, dramodydd ac actor o Loegr oedd **Ben Jonson** (tua 11 Mehefin 1572 – 6 Awst 1637).
Cyd-oeswr i William Shakespeare a Thomas Middleton.
Cafodd ei eni yn Llundain.

Cafodd ddylanwad pwysig ar y beirdd Cafaliraidd yn ddiweddarach yn yr 17g.

## Llyfryddiaeth

### Drama

* *A Tale of a Tub* (tua 1596)
* *The Case is Altered* (tua 1597–1598), (gyda Henry Porter ac Anthony Munday)
* *Every Man in His Humour* (1598)
* *Every Man out of His Humour,* (1599)
* *Cynthia's Revels* (1600)
* *The Poetaster,* (1601)
* *Sejanus His Fall* (1603)
* *Eastward Ho* (1605) (gyda John Marston a George Chapman)
* *Volpone* (tua 1605–1606)
* *Epicoene, or the Silent Woman* (1609)
* *The Alchemist* (1610)
* *Catiline His Conspiracy,* (1611)
* *Bartholomew Fair,* (1614)
* *The Devil is an Ass,* (1616)

*The Masque of Augurs* (1622)

* *The Staple of News,* (1626) sy'n enllibio Thomas Middleton
* *The New Inn, or The Light Heart* (1629)
* *The Magnetic Lady, or Humors Reconciled,* (1632)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Richard Burbage

| Richard Burbage |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 6 Ionawr 1567, 7 Ionawr 1567  Llundain  |
| Bu farw | 13 Mawrth 1619  Llundain  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| Galwedigaeth | actor, actor llwyfan, rheolwr theatr  |
| Arddull | comedi Shakespearaidd  |
| Tad | James Burbage  |

Actor llwyfan o Loegr oedd **Richard Burbage** (6 Ionawr 1567 - 13 Mawrth 1619).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1567 a bu farw yn Llundain. Ystyrir yn eang mai burbage oedd un o actorion mwyaf enwog y Theatr Globe.

## Cyfeiriadau

* Richard Burbage - Bywgraffiadur Rhydychen
# Yr Adferiad

Yr Adferiad|  |
| Enghraifft o: | cyfnod o hanes  |
| Dechrau/Sefydlu | 4 Ebrill 1660  |
| Dechreuwyd | 1660  |
| Daeth i ben | 1714, 1685  |
| Rhagflaenwyd gan | Interregnum  |
| Olynwyd gan | Georgian era  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0jb1t  |
| Quora | The-restoration  |

Charles II, "y Brenin Llon", yng ngwisg ei goroni. Portread gan John Michael Wright, tua 1661–62.
Ailsefydliad brenhiniaeth Lloegr yn 1660, ac enw ar y cyfnod o hanes Lloegr yn sgil hynny, oedd **yr Adferiad**. Defnyddir y term gan amlaf i grybwyll teyrnasiadau Charles II (1660–85), a James II (1685–88).

Ar ddiwedd Ail Ryfel Cartref Lloegr (1648–49), dienyddiwyd y brenin Charles I ar 30 Ionawr 1649, gan nodi dechrau'r Rhyngdeyrnasiad yn nheyrnasoedd Lloegr, yr Alban, ac Iwerddon. Sefydlwyd Gwerinlywodraeth Lloegr gan Senedd y Gweddill. O 1653 i 1659, gelwid llywodraeth y wlad yn y Ddiffynwriaeth, dan arweiniad Oliver Cromwell ac yna'i fab Richard Cromwell. Ymddiswyddodd Richard Cromwell o swydd yr Arglwydd Amddiffynnydd ym Mai 1659, a brwydrodd seneddwyr dros lywodraeth y wlad am flwyddyn. Ymgynulliodd y Senedd Gonfensiwn ar 25 Ebrill 1660, heb i'r aelodau dyngu llw i'r Werinlywodraeth na'r frenhiniaeth, a chyhoeddwyd Charles Stuart yn Charles II, Brenin Lloegr, ar 8 Mai. Dychwelodd yr esgobion i'r senedd, ac ailsefydlogwyd uniongrededd Anglicanaidd Eglwys Loegr.

Mae llenyddiaeth yr Adferiad yn cyfeirio at y rhyddiaith, barddoniaeth, a drama a ysgrifennwyd yn Lloegr yn y cyfnod 1660–1700.

## Cyfeiriadau
# John Gielgud

| John Gielgud |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 14 Ebrill 1904  De Kensington  |
| Bu farw | 21 Mai 2000  Wotton House  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig  |
| *Alma mater* | * Royal Academy of Dramatic Art
* Ysgol Westminster
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr theatr, actor llwyfan, actor ffilm, actor teledu, cyfarwyddwr ffilm, casglwr celf, speaker, actor, cyfarwyddwr, cerddor  |
| Arddull | comedi Shakespearaidd  |
| Tad | Henry Lex Franciszek Adam Gielgud  |
| Mam | Kate Terry-Lewis  |
| Llinach | House of Giełgud  |
| Gwobr/au | Gwobr Laurence Olivier, Praemium Imperiale, Gwobr yr Academi i'r Actor-gynorthwyydd Gorau, Gwobr Tony am y Cyfarwyddo Gorau mewn Drama, Gwobr Grammy am yr Albwm Llafar Gorau, Urdd Teilyngdod, Cydymaith Anrhydeddus, Marchog Faglor, Gwobr Emmy Primetime am y Prif Actor Rhagorol mewn Cyfres Fer neu Ffilm, Gwobr Arbennig Cymdeithas Theatr Llundain, Gwobr BAFTA am Actor Gorau mewn Rhan Gynhaliol, doethuriaeth er anrhydedd  |

Actor ffilm a llwyfan o Loegr oedd **Syr Arthur John Gielgud** (14 Ebrill 1904 – 21 Mai 2000), a adnabyddwyd fel Syr John Gielgud. Roedd yn enwog am ei lais cynnes, melfedaidd a disgrifiodd ei gyd-weithiwr Syr Alec Guinness ei lais fel *"a silver trumpet muffled in silk"*.
Mae Gielgud yn un o'r actorion prin hynny sydd wedi ennill Emmy, Grammy, Oscar a Gwobr Tony.

## Ffilmograffiaeth dethol

* *The Good Companions* (1933)
* *Secret Agent* (1936)
* *Julius Caesar* (1953)
* *Richard III* (1955)
* *Around the World in Eighty Days* (1956)
* *Saint Joan* (1957)
* *The Barretts of Wimpole Street* (1957)
* *Becket* (1964)
* *Hamlet* (1964)
* *Chimes at Midnight* (1965)
* *The Loved One* (1965)
* *Sebastian* (1968)
* *The Charge of the Light Brigade* (1968)
* *Oh! What a Lovely War* (1969)
* *Julius Caesar* (1970)
* *Lost Horizon* (1973)
* *Frankenstein: The True Story* (1973)
* *11 Harrowhouse* (1974)
* *Murder on the Orient Express* (1974)
* *Gold* (1974)
* *Providence* (1977)
* *Caligula* (1979)
* *The Elephant Man* (1980)
* *The Formula* (1980)
* *Lion of the Desert* (1981)
* *Arthur* (1981)
* *Chariots of Fire* (1981)
* *Gandhi* (1982)
* *Wagner* (1983)
* *The Wicked Lady* (1983)
* *The Master of Ballantrae* (1984)
* *The Far Pavilions* (1984)
* *Plenty* (1985)
* *Time After Time* (1986)
* *The Whistle Blower* (1986)
* *Appointment with Death* (1988)
* *Arthur 2: On the Rocks* (1988)
* *Getting it Right* (1989)
* *Prospero's Books* (1991)
* *Shining Through* (1992)
* *The Power of One* (1992)
* *Scarlett* (1994)
* *First Knight* (1995)
* *Hamlet* (1996)
* *Shine* (1996)
* *Merlin* (1998)
* *Elizabeth* (1998)
* *Catastrophe* (2000)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cefin Roberts

| Cefin Roberts |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 28 Hydref 1953  Llanllyfni  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Coleg Prifysgol y Drindod
* Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
 |
| Galwedigaeth | actor, cerddor, cyfarwyddwr  |

Awdur, actor, cyfarwyddwr theatrig a cherdd o Gymru yw **Cefin Roberts** (ganwyd 28 Hydref 1953).

Magwyd Cefin yn Llanllyfni, Dyffryn Nantlle ac yn byw ym Mangor. Astudiodd yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin a Choleg Cerdd a Drama Caerdydd. Bu’n gweithio i Gwmni Theatr Cymru ym Mangor gan weithio o dan ofal Wilbert Lloyd Roberts yn ysgrifennu a chyfarwyddo.

Fe sefydlodd Cefin y grwp poblogaidd "**Hapnod**" gyda'i wraig Rhian yn yr wythdegau cynnar. Fe ddarlledwyd tair cyfres o *Hapnod* - rhaglen adloniant ysgafn ar S4C yn yr 1980au.

## Gyrfa

Sefydlodd Ysgol Glanaethwy yn 1990 ym Mharc Menai, Bangor, yr ysgol berfformio cyntaf o'i fath yng Nghymru.

Ymunodd â chriw cynhyrchu Rownd a Rownd yn 1995 ac roedd yn bennaf gyfrifol am fraslunio straeon i'r gyfres. Derbyniodd Gymrodoriaeth gan y Coleg Cerdd a Drama yn 1997 a Chymrodoriaeth gan Brifysgol Bangor yn 2001 am ei wasanaeth i fyd y theatr ac ym maes hyfforddi ieuenctid. Bu'n Gyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru rhwng 2003 a 2010.

Yn 2003, enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau am ei nofel Brwydr y Bradwr.

## Bywyd personol

Mae'n briod â Rhian Roberts ac mae'n dad i Mirain Haf a Tirion Anarawd. Mae Mirain hefyd yn actores a chantores nodedig a cyhoeddwyd llyfr ffeithiol *Cefin Roberts a Mirain Haf* am y tad a'r ferch yn 2004.

## Gwaith cyhoeddedig

| Teitl
 | Blwyddyn
 | Gwasg
 | Nodiadau
 |
| --- | --- | --- | --- |
| *Brwydr y Bradwr* | 2003
 | Gwasg Gwynedd
 |  |
| *Cymer y Seren* | 2009
 | Gwasg Gwynedd
 |  |
| *Perffaith Chwarae Teg, Ysgol Glanaethwy 1990-2011* | 2011
 | Gwasg Carreg Gwalch
 | Hanes Ysgol Glanaethwy, yng ngyfres 'Syniad Da'
 |
| Cofion, Cefin
 | 2012
 | Gwasg y Bwthyn
 |  |
| Sgin Ti Fonolog
 | 2018
 | Gwasg y Bwthyn
 |  |
| Os na ddon nhw
 | 2019
 | Lolfa
 | Nofel
 |
| Nadolig Pwy a Wyr 2
 | 2019
 | Gwasg y Bwthyn
 | Amlgyfrannog
 |

## Cyfeiriadau
# Owen Arwyn

| Owen Arwyn |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Owen Arwyn Ynys Môn |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| *Alma mater* | * Ysgol Glanaethwy
 |
| Galwedigaeth | actor |

Actor o Ynys Môn ydi **Owen Arwyn**. Cyn aelod o Ysgol Glanaethwy ac yn un o bedwar actor craidd cynta'r Theatr Genedlaethol Cymru. Mae o wedi ymddangos mewn nifer o gyfresi teledu Cymraeg ar S4C gan gynnwys *Rownd a Rownd*, *Pobol Y Cwm*, *Dim Ond Y Gwir* a *Darren Drws Nesa*.

## Gyrfa

Mae ei waith tu allan i Gymru yn cynnwys *Coronation Street* (2019) ac *It's A Sin* (2023).

Mae ei waith llwyfan yn cynnwys *Amadeus* a *Ta-Ra Teresa* i Gwmni Theatr Gwynedd, a monologau Aled Jones Williams *Sundance* a *Pridd*. Enillodd Wobr Theatr Cymru i'r actor gorau, am ei bortread o 'Handi Al' yn y ddrama *Pridd*.

## Gwaith

Owen Arwyn fel "Handi Al" (2013)
### Llwyfan

* *Amadeus* (2000)
* *Ta-Ra Teresa* (2002)
* *Yn Debyg Iawn I Ti A Fi* (2003)
* *Romeo A Juliet* (2004) '
* *Ac Eto Nid John Gwil* (2004)
* *Plas Drycin* (2005)
* *Tŷ Ar Y Tywod* (2005)
* *Sgidie Bach I Ddawnsio* (2005)
* *Sundance* (2005) a (2006)
* *Diweddgan* (2006)
* *Cysgod Y Cryman* (2007)
* *Porth Y Byddar* (2007)
* *Cariad Mr Bustl* (2007)
* *Y Pair* *(2008)*
* *Bobi A Sami* (2009)
* *Tyner Yw'r Lleuad Heno (2009)*
* *Pridd* (2013)
* *Pwyll Pia'i*
* *Mab*
* *Disgo*
* *Home*
* *Johnny Delaney*
* *Y Pris*
* *Hogia Ni*
* *I'r Gad Fechgyn Gwalia*
* *Rhwng Dau Fyd*

### Teledu a Ffilm

* *Pobol Y Cwm*
* *Dona Direidi*
* *Porthpenwaig*
* *Cei Bach*
* *Teledu Eddie*
* *Max "N"*
* *Salidas*
* *Talcen Caled*
* *Rownd A Rownd*
* *Craith*
* *Talcen Caled*
* *Dim Ond Y Gwir* (2015)
* *Byw Celwydd* (2016)
* *Darren Drws Nesa* (2017)
* *Keeping Faith* (2017)
* *Hidden* (2018)
* *Hinterland* (2018)
* *Pili Pala* (2019)
* *It's A Sin* (2021)
* *Dal Y Mellt* (2022)

### Radio

* *Bisgits A Balaclafas*
* *Portars*
* *Y Ferch Yn Y Peiriant*
* *Hydref 10, 1918*
* *Draw Dros Y Tonnau Bach*
* *Saunders Ffors Wych*
* *Hydref*

## Rolau trosleisio

* Y Dywysoges Fach (2007)
* Edi Wyn: Edi Wyn (2008)
* Dennis a Dannedd: Cyrliog (cyfres 2) (2009)
* Henri Helynt: Dad a Prys Pwysig (2012)
* Timpo: Pen Po (2020)

## Cyfeiriadau