Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rabat

Rabat|  |
| Math | dinas, dinas fawr, prifddinas cenedl  |
|  |
| Poblogaeth | 572,717  |
| Sefydlwyd | * 1146
 |
| Pennaeth llywodraeth | Fatiha El Moudni  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Bethlehem, Bursa, Lisbon, Madrid, Sevilla, Tiwnis, Istanbwl, Athen, Baghdad, Damascus, Las Palmas de Gran Canaria, Santo Domingo, Honolulu County, Amman, Nablus, Cairo, Bwrdeistref Stockholm, Honolulu, Brazzaville  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg, Moroceg Amazigh Safonol  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Imperial cities of Morocco  |
| Sir | Rabat Prefecture  |
| Gwlad |  Moroco |
| Arwynebedd | 118 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 87 metr  |
| Gerllaw | Bou Regreg, Cefnfor yr Iwerydd  |
| Cyfesurynnau | 34.0211°N 6.8414°W  |
| Cod post | 10000–10220  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Fatiha El Moudni  |
|  |
| Statws treftadaeth | Safle Treftadaeth y Byd  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Am leoedd eraill o'r un enw gweler Rabat (gwahaniaethu).*
Prifddinas Moroco yw **Rabat** (poblogaeth: 1.2 miliwn). Ystyr y gair *rabat* yn Arabeg yw "dinas gaerog". Lleolir Rabat ar lan Cefnfor Iwerydd yng ngogledd-orllewin y wlad. Mae'n brifddinas rhanbarth Rabat-Salé-Zemmour-Zaer, un o 16 rhanbarth Moroco.

## Adeiladau

* Kasbah'r Udayas
* Mawsolëwm Mohammed V
* Plas brenhinol
* Senedd
* Tŵr Hassan

## Enwogion

* Mohammed VI, brenin Moroco
* Maxim Levy (1950-2002), gwleidydd
* Alain Badiou (g. 1937), athronydd

## Gefeilldrefi

* Tunis, Tiwnisia

## Gweler hefyd

* Rabat-Salé-Zemmour-Zaer
* Rhestr dinasoedd Moroco

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Foroco**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Reggio Calabria

Reggio Calabria|  |
|  |
| Math | cymuned, dinas fawr  |
| It-Reggio Calabria.ogg  |
| Poblogaeth | 170,951  |
| Sefydlwyd | * 8 g CC
 |
| Gefeilldref/i | Gualeguaychú, Athen, Egaleo, Patras, Montesilvano, Białystok, Portsmouth  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Eidaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Calabria  |
| Sir | Dinas Fetropolitan Reggio Calabria  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Arwynebedd | 239.04 km²  |
| Uwch y môr | 31 metr  |
| Yn ffinio gyda | Calanna, Campo Calabro, Fiumara, Laganadi, Roccaforte del Greco, Santo Stefano in Aspromonte, Bagaladi, Cardeto, Motta San Giovanni, Sant'Alessio in Aspromonte, Villa San Giovanni, Chorio  |
| Cyfesurynnau | 38.1144°N 15.65°E  |
| Cod post | 89121–89135  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | maer Reggio Calabria  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas, porthladd a chymuned (*comune*) yn ne'r Eidal yw **Reggio Calabria** neu **Reggio di Calabria**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin rhanbarth Calabria. Mae'n gorwedd ar lan Culfor Messina gyferbyn i ddinas Messina dros y culfor yn Sisili; mae gwasanaeth fferi prysur yn cysylltu'r ddwy ddinas.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 180,817.

Mae'n ddinas hynafol a sefydlwyd gan y Groegiaid. Rhegion oedd yr enw gwreiddiol.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Arena dello Stretto,
* Y Castell
* Cofadeilad Vittorio Emanuele II, brenin yr Eidal
* Eglwys gadeiriol
* Eglwys Sant Gaetano Catanoso
* Palazzo Nesci
* Pinacoteca Comunale
* Villa Genoese-Zerbi

Golygfa ar Reggio Calabria
Harbwr Reggio Calabria
## Enwogion

* Raffaele Piria (1814–1865)
* Gianni Versace (1946-1997), dylunydd ffasiwn
* Donatella Versace (ganwyd 1955), dylunydd ffasiwn

## Cyfeiriadau
# Santiago de Chile

Santiago de Chile|  |
|  |
| Math | city in Chile, dinas fawr, y ddinas fwyaf, dinas global  |
| Enwyd ar ôl | Iago fab Sebedeus  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Santiago de Chile.wav  |
| Poblogaeth | 6,257,516  |
| Sefydlwyd | * 1541
 |
| Cylchfa amser | UTC−04:00  |
| Gefeilldref/i | Beijing, São Paulo, Madrid, Ankara, Kyiv, Riga, Minneapolis, Santiago de Querétaro, Tiwnis, La Paz, Manila, San José, Costa Rica, Buenos Aires, Hefei, Guayaquil, Athen, Llangréu, Plasencia, Miami, Dinas Mecsico, Santo Domingo, Santiago de Veraguas, Brasília  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Sbaeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Santiago Metropolitan Region  |
| Gwlad |  Tsile |
| Arwynebedd | 837.89 km²  |
| Uwch y môr | 575 metr  |
| Gerllaw | Afon Mapocho  |
| Yn ffinio gyda | Cordón de Chacabuco  |
| Cyfesurynnau | 33.4375°S 70.65°W  |
| Cod post | 3580000  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | Pedro de Valdivia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Santiago (gwahaniaethu).*
Prifddinas Tsile yw **Santiago** neu **Santiago de Chile**. Fe'i lleolir i'r gorllewin o fynyddoedd yr Andes.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Biblioteca Nacional de Chile (Llyfrgell Genedlaethol)
* Hospital del Tórax (ysbyty)
* La Chascona (tŷ Pablo Neruda)
* Museo Chileno de Arte Precolombino (amgueddfa)
* Museo Histórico Nacional (amgueddfa)
* Museo Nacional de Historia Natural (amgueddfa)
* Museo Nacional de Bellas Artes (amgueddfa)
* Museo de Arte Contemporáneo (amgueddfa)
* Palacio de La Moneda (tŷ'r Arlywydd)
* Stadiwm Victor Jara

## Enwogion

* Diego Portales (1793-1837), gwleidydd
* Joaquín Figueroa (c. 1863-1929), gwleidydd
* Juan Esteban Montero (1879-1948), gwleidydd
* Francisco Varela (1946-2001), biolegydd
* Luis Antonio Jiménez (g. 1984), chwaraewr pêl-droed

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsile**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Syracuse, Efrog Newydd

Syracuse|  |
| Math | dinas o fewn talaith Efrog Newydd  |
| Enwyd ar ôl | Siracusa  |
|  |
| Poblogaeth | 148,620  |
| Sefydlwyd | * 1848
 |
| Pennaeth llywodraeth | Sharon Owens  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Dwyrain  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Athen, Chiayi City, Fuzhou, Tampere  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Onondaga County  |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 66.330586 km², 66.325579 km²  |
| Uwch y môr | 116 metr  |
| Cyfesurynnau | 43.0469°N 76.1444°W  |
| Cod post | 13201, 13202, 13203, 13204, 13205, 13206, 13207, 13208, 13209, 13210, 13211, 13212, 13214, 13215, 13217, 13218, 13219, 13220, 13221, 13224, 13225, 13235, 13244, 13250, 13251, 13252, 13261, 13290  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Syracuse City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Mayor of Syracuse, New York  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Sharon Owens  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Onondaga County, yw **Syracuse**. Cofnodir 145,170 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1848.

## Gefeilldrefi Syracuse

| Gwlad
 | Dinas
 |
| --- | --- |
|  Tsieina
 | Fuzhou
 |
|  Taiwan
 | Dinas Chiayi
 |
|  Y Ffindir
 | Tampere
 |

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan Dinas Syracuse Archifwyd 2012-06-09 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Efrog Newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tirana

Tirana|  |
|  |
| Math | dinas, large city, prifddinas, anheddiad dynol  |
|  |
| Poblogaeth | 389,323  |
| Sefydlwyd | * 1614
 |
| Pennaeth llywodraeth | Erion Veliaj  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Fflorens, Kyiv, Verona, Skopje, Lublin, Kharkiv  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Albaneg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Tirana municipality  |
| Gwlad |  Albania |
| Arwynebedd | 41.8 km²  |
| Uwch y môr | 110 metr  |
| Gerllaw | Lanë, Tirana River  |
| Cyfesurynnau | 41.3283°N 19.8181°E  |
| Cod post | 1001–1028  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Erion Veliaj  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas Albania yw **Tiranë** (neu **Tirana**). Lleolir y ddinas ar wastadedd ffrwythlon, wedi'i amgylchynu gan fynyddoedd, yng nghanol y wlad. Fe'i sefydlwyd gan gadfridog Twrcaidd yn yr 17g. Cafodd ei gwneud yn brifddinas Albania yn 1920.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Adeilad Mam Albania
* Amgueddfa Genedlaethol Hanes Albania
* Castell Petrela
* Eglwys Gadeiriol Sant Pawl
* Eglwys Uniongred yr Atgyfodiad
* Kulla e Sahatit
* Llyfrgell Genedlaethol Albania
* Mosg Et'hem Bey
* Parc Taiwan
* Pont Tabak
* Sgwâr Skanderbeg

## Enwogion

* Rexhep Meidani (g. 1944), gwleidydd
* Inva Mula (g. 1963), cantores opera

## Dolen allanol

* (Albaneg) Gwefan swyddogol y ddinas Archifwyd 2010-07-08 yn y Peiriant Wayback

Golygfa ar ganol **TiranëEginyn erthygl sydd uchod am **Albania**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Yerevan

Yerevan|  |
|  |
| Math | dinas neu tref yn Armenia, is-adran weinyddol gwlad lefel gyntaf, dinas fawr  |
| Enwyd ar ôl | Erebuni Fortress  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Erevan.wav  |
| Poblogaeth | 1,106,300  |
| Sefydlwyd | * 782 CC
 |
| Pennaeth llywodraeth | Tigran Avinyan  |
| Cylchfa amser | UTC+04:00  |
| Gefeilldref/i | Carrara, Antananarivo, Cambridge, Marseille, Isfahan, Odesa, Tbilisi, Beirut, Damascus, Montréal, Buenos Aires, Bratislava, São Paulo, Chișinău, Rostov-ar-Ddon, Los Angeles, Fenis, Moscfa, St Petersburg, Volgograd, Lyon, Kyiv, Athen, Minsk, Podgorica, Sofia, Delhi, Rio de Janeiro, Kaliningrad, Amman, Shanghai, Nice, Riga, Novosibirsk, Tallinn, Khanty-Mansiysk, Stavropol, Fflorens, Delhi Newydd, Budapest District V, Krasnodar, Tehran, Astana  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Armeneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Armenia canolog  |
| Sir | Armenia  |
| Gwlad | Armenia  |
| Arwynebedd | 227 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 987 metr  |
| Gerllaw | Afon Hrazdan, Yerevan Lake  |
| Cyfesurynnau | 40.1814°N 44.5144°E  |
| Cod post | 0001–0099  |
| AM-ER  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Dinas Yerevan  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Tigran Avinyan  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | Argishti I of Urartu  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.797  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Yerevan** (Armenieg: Երեւան or Երևան; hefyd **Erevan**, mae hen ffurfiau'n cynnwys **Erebuni** ac **Erivan**) yw dinas fwyaf a phrifddinas Armenia. Ei phoblogaeth yw 1,088,300 (amcangyfrif 2004). Mae'n sefyll ar Afon Hrazdan, 40°10′G 44°31′Dw. Yerevan yw canolfan weinyddol, diwylliannol a diwydiannol y wlad. Mae ei hanes yn ymestyn yn ôl i'r 8fed ganrif CC pan sefydlwyd caer Urartiaidd Erebuni yn y flwyddyn 782 CC.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Cofadeilad Tsitsernakaberd
* Dinas Erebuni
* Eglwys Gadeiriol Sant Grigor
* Eglwys Gadeiriol Sant Sarkis
* Mosg Glas (Gök Jami)
* Tŷ Opera

## Enwogion

* Khachatur Abovian (1809-1848), awdur
* Alexander Arutiunian (g. 1920), pianydd a chyfansoddwr

## Dolenni allanol

* Gwefan dinas Yerevan
* Newyddion Archifwyd 2008-05-16 yn y Peiriant Wayback
* Yerevan yn Armeniapedia
* Gwybodaeth am Yerevan Archifwyd 2016-11-15 yn y Peiriant Wayback
* Yerevan Metro

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Armenia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Genova

Genova|  |
|  |
| Math | cymuned, dinas fawr, dinas â phorthladd  |
|  |
| Poblogaeth | 558,745  |
| Pennaeth llywodraeth | Silvia Salis  |
| Gefeilldref/i | Latakia, Varna, Buenos Aires, Athen, Rijeka, Odesa, Baltimore, Columbus, Acqui Terme, Marseille, Tursi, Aue, Beyoğlu, Timișoara, Chios, Ryazan, St Petersburg, Kharkiv, Tirana  |
| Nawddsant | Ioan Fedyddiwr  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Eidaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Liguria, Dinas Fetropolitan Genova  |
| Sir | Dinas Fetropolitan Genova  |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Arwynebedd | 240.29 km²  |
| Uwch y môr | 20 metr  |
| Gerllaw | Môr Liguria  |
| Yn ffinio gyda | Arenzano, Bargagli, Bogliasco, Bosio, Campomorone, Ceranesi, Davagna, Masone, Mele, Mignanego, Montoggio, Sant'Olcese, Sassello, Serra Riccò, Sori, Tiglieto, Urbe  |
| Cyfesurynnau | 44.407186°N 8.933983°E  |
| Cod post | 16121–16167  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Genoa City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Genoa  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Silvia Salis  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Pyrth canoloesol Genova
Dinas, porthladd a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin Yr Eidal yw **Genova** (Genoeg: *Zena*; Saesneg: *Genoa*), sy'n prifddinas rhanbarth Liguria.

Mae gan *comune* Genova boblogaeth 586,180 (cyfrifiad 2011).

Ei henw hynafol oedd *Genua* ac roedd un o ddinasoedd pwysicaf y Ligwriaid.

## Enwogion

* Simonetta Vespucci (1453–1476), neu "la bella Simonetta".
* Giuseppe Mazzini (1805–1872), gwladgarwr a gwleidydd
* Pab Bened XV (g. 1854)
* Giuseppe Taddei (1916–2010), canwr opera
* Renzo Piano (g. 1937), pensaer

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Yr Eidal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Lisbon

Lisbon|  |
|  |
| Math | dinas Portiwgal, prifddinas cenedl, large city  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Lisabona.wav  |
| Poblogaeth | 545,796  |
| Pennaeth llywodraeth | Carlos Moedas  |
| Cylchfa amser | UTC+00:00, UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Bissau, Praia, Macau, Rio de Janeiro, Budapest, Buenos Aires, Cacheu, Luanda, Madrid, Melaka, Maputo, Montevideo, Rabat, São Tomé, Zagreb, Salvador, Tiwnis, Bethlehem, Dinas Melaka, Kyiv, Beijing, Panaji, Brasília, São Paulo, Miami, Dili, San Francisco, Toronto  |
| Nawddsant | Anthony of Padua  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Ardal Fetropolitan Lisbon  |
| Sir | Lisbon, Grande Lisboa Subregion  |
| Gwlad |  Portiwgal |
| Arwynebedd | 100.05 ±0.01 km²  |
| Uwch y môr | 100 ±100 metr  |
| Gerllaw | Afon Tagus  |
| Yn ffinio gyda | Oeiras, Amadora, Bwrdeistref Odivelas, Loures  |
| Cyfesurynnau | 38.708042°N 9.139016°W  |
| Cod post | 1000–1900  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Lisbon City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Lisbon  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Carlos Moedas  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas Portiwgal yw **Lisbon** (hefyd **Lisboa** yn Portiwgaleg, hen enw Cymraeg **Lisbwm**). Fe'i lleolir ar yr arfordir gorllewinol yng nghanolbarth Portiwgal. Hon yw canolfan fasnachol, gwleidyddol a diwylliannol y wlad. Mae'n gartref i lywodraeth Portiwgal ynghyd â saith prifysgol. Porthladd pwysica'r wlad yw Lisbon hefyd. Mae gan y ddinas ei hun boblogaeth o 564,477, gyda tua 2.8 miliwn yn yr ardal fetropolitaidd.

Mae Pont Vasco da Gama, pont hwyaf Ewrop, yn croesi Afon Tagus (Afon Tejo) yn Lisbon, yn cysulltu'r ddinas â de Portiwgal. Ei hyd yw 17.2 km (10.7 milltir).

Y Praça da Figueira yn Lisbon
## Adeiladau a chofadeiladau

* Eglwys gadeiriol
* Gare do Oriente
* Mynachdy Jerónimos (gyda'r bedd Vasco da Gama)
* Oceanarium
* Padrão dos Descobrimentos
* Pont 25 de Abril
* Tŵr Belém

## Enwogion o Lisbon

* Pab Ioan XXI (1215-1277)
* Nuno Valente (g. 1974), chwaraewr pêl-droed

* Lisbon - Lisboa
*
*
*
*
*
*
*
*

## Gweler hefyd

* Cytundeb Lisbon

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bortiwgal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Xi'an

Xi'an|  |
| Math | rhanbarth lefel is-dalaith, dinas fawr, dinas lefel rhaglawiaeth, mega-ddinas, cyn-brifddinas, dinas hynafol, provincial capital  |
|  |
| Poblogaeth | 12,952,907  |
| Pennaeth llywodraeth | Ye Niuping  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | Iași, Cairo, Isfahan, Nara, Kalamata, Konya, Jeddah, Lower Hutt, Caeredin, Dortmund, Lahore, Funabashi, 경주시, Dnipro, Istanbwl, Brasília, Pompei, Athen, Birmingham, Cuzco, Taupō, Dinas Kansas, Kathmandu, Québec, Kyoto, Pau, Veliko Tarnovo, Veliko Tarnovo, Jinju, Samarcand, Montgomery County, Valencia, George Town, St Petersburg, Maribor, Daejeon  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Shaanxi  |
| Sir | Shaanxi  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 10,096.81 km²  |
| Uwch y môr | 405 metr  |
| Cyfesurynnau | 34.2611°N 108.9422°E  |
| Cod post | 710000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Municipal People's Congress of Xi'an  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Ye Niuping  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Muriau dinas Xi'an
Prifddinas talaith Shaanxi yng nghanolbarth Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Xi'an** (Tsieinëeg: 西安; pinyin: *Xī'ān*). Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 2,872,539 gyda 7.5 miliwn yn yr ardal ddinesig. Hen enw'r ddinas oedd **Chang'an** (Tsieinëeg syml: 长安; Tsieinëeg draddodiadol: 長安; pinyin: *Cháng'ān*).

Saif Xi'an ar afon Wei he, yn weddl agos at ei chymer gyag afon Huang He. Yma yr oedd pen dwyreiniol Ffordd y Sidan. Bu'n brifddinas Tsieina yng nghyfnod Brenhinllin Tang, ac roedd y boblogaeth dros filiwn yn y cyfnod yma.

Ystyrir y ddinas fel un o ganolfannau hen wareiddiad Tsieina. Roedd prifddinas Brenhinllin Qin gerllaw, ac yma mae y Fyddin Derracotta enwog, sy'n gwarchod bedd yr ymerawdwr cyntaf, Qin Shi Huangdi.

 **Dinasoedd Shaanxi**[cuddio]

Xi'an ·Tongchuan ·Baoji ·Xianyang ·Weinan ·Yan'an ·Hanzhong ·Yulin ·Ankang ·Shangluo
# Tbilisi

Tbilisi|  |
|  |
| Math | Mkhare, dinas fawr, dinas, prifddinas cenedl, endid tiriogaethol gweinyddol  |
| Pronunciation audio-Tbilisi-KA.opus  |
| Poblogaeth | 1,118,035  |
| Sefydlwyd | * c. 455 (tua)
 |
| Pennaeth llywodraeth | Kakha Kaladze  |
| Cylchfa amser | UTC+04:00  |
| Gefeilldref/i | Saarbrücken, Ljubljana, Innsbruck, Palermo, Kyiv, Vilnius, Chișinău, Kraków, Lviv, Odesa, Lublin, Riga, Kharkiv, Baku  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Georgeg, Abchaseg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Kartli  |
| Sir | Georgia  |
| Gwlad | Georgia  |
| Arwynebedd | 720 km²  |
| Uwch y môr | 575 metr  |
| Gerllaw | Afon Kura  |
| Cyfesurynnau | 41.7225°N 44.7925°E  |
| Cod post | 0100–0199  |
| GE-TB  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Tbilisi City Assembly  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Kakha Kaladze  |
|  |
| Arian | Georgian lari  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhai o eglwysi niferus Tbilisi
Prifddinas a dinas fwyaf Gweriniaeth Georgia, ar lannau afon Kura (Mtkvari) yn nwyrain y wlad, yw **Tbilisi** (Georgeg: თბილისი). Daw'r ffurf bresennol ar yr enw o'r enw Georgeg *Tpilisi* sy'n tarddu o'r enw Armenieg *Teplis* a'r enw Groeg *Tiflis*; benthycwyd yr olaf i'r Rwseg ac o 1936 ymlaen ei henw swyddogol yn yr iaith honno yw Тифлис (*Tiflis*): mae'n dal i gael ei hadnabod felly weithiau heddiw mewn ieithoedd eraill. Mae gan y ddinas arwynebedd o 726 km² (280.3 milltir sgwar) a phoblogaeth o 1,093,000.

Llun panorama o'r ddinas
Sefydlwyd Tbilisi yn y 5g OC gan Vakhtang Gorgasali, Brenin Siorsaidd Kartli (*Iberia*), a daeth yn brifddinas y wlad yn y 6g. Heddiw mae Tbilisi yn ganolfan diwydiant a diwylliant bwysig sy'n gorwedd ar groesfan hanesyddol rhwng Ewrop ac Asia. Yn gorwedd ar un o ganghennau Llwybr y Sidan, mae Tbilisi wedi gweld sawl ymigprys am reolaeth arni yn ei hanes. Adlewychir hyn yn ei phensaernïaeth gyfoethog, gydag ardal fodern Rhodfa Rustaveli a'r cylch yn ymdoddi i strydoedd cul yr hen ardal ganoloesol Narikala.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Adeilad Gwasanaeth Fforddiau Tbilisi
* Eglwys Gadeiriol Sameba
* Eglwys Metekhi
* Narikala
* Senedd

## Enwogion

* Alexander Orbeliani (1802-1869), bardd a dramodydd
* Rouben Mamoulian (1897-1987), cyfarwyddwr ffilm
* Boris Akunin (g. 1956), nofelydd

## Chwaraeon

* Clwb Pêl-droed Dinamo Tbilisi

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Tbilisi
# Beograd

Beograd|  |
|  |
| Math | dinas, dinas fawr, prifddinas cenedl  |
| Sr-beograd.ogg, LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Belgrad.wav  |
| Poblogaeth | 1,197,714  |
| Pennaeth llywodraeth | Aleksandar Šapić  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Gefeilldref/i | Kyiv  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Serbeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Ardal Beograd  |
| Gwlad | Serbia  |
| Arwynebedd | 359.96 km²  |
| Uwch y môr | 117 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Sava, Afon Donaw  |
| Cyfesurynnau | 44.8178°N 20.4569°E  |
| Cod post | 11000  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Aleksandar Šapić  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Belgrâd** (Serbeg: Београд / *Beograd*) yw prifddinas a dinas fwyaf Serbia. Saif y ddinas lle mae Afon Sava yn llifo i mewn i Afon Donaw. Roedd y boblogaeth yn 1,710,000 yn 2007; y bedwaredd dinas o ran poblogaeth yn ne-ddwyrain Ewrop ar ôl Istanbwl, Athen a Bwcarést.

## Hanes

Ymsefydlodd pobl y diwylliant Vinča yn yr ardal tua 4800 CC, ac yn y drydedd ganrif CC ymsefydlodd y Celtiaid yma. Dan y Rhufeiniaid daeth yn ddinas Singidunum. Cofnodir yr enw Slafeg *Beligrad*, ffurf o *Beograd*, sy'n golygu "Y ddinas wen", yn 878.

## Llyfryddiaeth

* Milorad Pavić, *A Short History of Belgrade* (Dereta, 2000)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Serbia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Achaea

Achaea| Math | Talaith Rufeinig  |
|  |
| Prifddinas | Colonia Laus Iulia Corinthiensis  |
| Sefydlwyd | * 27 CC
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Rhufain hynafol  |
| Cyfesurynnau | 37.89°N 22.45°E  |
| Cyfnod daearegol | y cynfyd clasurol  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Talaith Rufeinig yn hen wlad Groeg oedd **Achaea** neu **Achaia**.

Er i'r enw **Achaia** olygu Boeotia, Attica, Doris, Aetolia, Locris a Phocis yn wreiddiol ac i'r enw gael ei ddefnyddio heddiw ar gyfer talaith (Akhaia) yng ngogledd y Peloponesos, yn ystod yr Ymerodraeth Rufeinig fe'i defnyddid yn enw ar dalaith sy'n cynnwys y Peloponesos gyfan ynghyd â rhannau o'r tir mawr gyferbyn iddi, dros Gwlff Corinth a Gwlff Patras.

Talaith Achaia yn yr Ymerodraeth Rufeinig

| **Taleithiau'r Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC** |  |
| --- | --- |
| Achaea | Aegyptus | Affrica | Alpes Cottiae | Alpes Maritimae | Alpes Poenninae | Arabia Petraea | Armenia Inferior | Asia | Assyria | Bithynia | Britannia | Cappadocia | Cilicia | Commagene | Corsica et Sardinia | Creta et Cyrenaica | Cyprus | Dacia | Dalmatia | Epirus | Galatia | Gallia Aquitania | Gallia Belgica | Gallia Lugdunensis | Gallia Narbonensis | Germania Inferior | Germania Superior | Hispania Baetica | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Iudaea | Lycaonia | Lycia | Macedonia | Mauretania Caesariensis | Mauretania Tingitana | Moesia | Noricum | Numidia | Osroene | Pannonia | Pamphylia | Pisidia | Pontus | Raetia | Sicilia | Sophene | Syria | Thracia
 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Athens

Ceir mwy nag un enghraifft o'r enw **Athens**:

* Athens - y ffurf Saesneg ar brifddinas Gwlad Groeg

Ceir sawl lle o'r enw **Athens** yn yr Unol Daleithiau:

* Athens - yn Alabama
* Athens - yn Georgia
* Athens - yn nhalaith Efrog Newydd
* Athens - yn Ohio
* Athens - ym Mhennsylvania
* Athens - yn Texas
# Attica

Attica|  |
| Math | ardal hanesyddol  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Gwlad Groeg  |
| Gwlad | Gwlad Groeg  |
| Arwynebedd | 3,808.1 km²  |
| Gerllaw | Petalioi Gulf  |
| Cyfesurynnau | 38.0027°N 23.81°E  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhanbarth hanesyddol yng Ngwlad Groeg yw **Attica** (Groeg: Αττική, *Attiki*, efallai o'r gair *akte* "gorynys"). Mae'n gorwedd yn ne-ddwyrain canolbarth y wlad, ar y tir mawr. Mae ar ffurf triongl. I'r de-orllewin ceir Gwlff Saronica. Mae braich arall o'r Môr Aegeaidd yn gwahanu Attica ac ynys Euboea. Gelwir Attica a'r ynysoedd cyfagos i'r de-ddwyrain yn y Môr Aegeaidd yn Ynysfor Attica, sy'n ffurfio rhan ogleddol yr Ynysoedd Cyclades. Mae Isthmws Corinth yn cysylltu Attica â'r Peloponesse. I'r gogledd ceir Boeotia. Mae mynyddoedd geirwon Pateras, Kithairon a Parnes yn ei diffinio yn y gogledd, gan redeg o fae Aigosthena yn y gorllewin i Sianel Euboea yn y dwyrain. Trwy'r bylchoedd rhwng y mynyddoedd hyn ceir y tair ffordd hynafol i mewn ac allan o Attica. Yn amddiffyn dinas Athen ceir mynyddoedd Aigaleos, Pentelikon a Hymettos.

Yn ôl traddodiad unwyd deuddeg dinas yr Attica hynafol yn un wladwriaeth gan yr arwr Theseus. O'r 6g CC ymlaen dominyddid Attica gan Athen.

Yn ogystal ag Athen a Piraeus lleolir dinasoedd a threfi eraill fel Megara, Eleusis, Kifissia a Markopoulon ar yr orynys. O ddidordeb arbennig i haneswyr y mae gwastadedd Marathon. Mae teml Poseidon ar Benrhyn Sounion, pwynt mwyaf deheuol Attica, yn enwog.

Yn yr Henfyd roedd Attica yn enwog ymhlith pethau eraill am ei llestri cain a elwir heddiw'n llestri Atticaidd.