# Gwlad Groeg

Gwlad Groeg|  |
| Ελληνική Δημοκρατία (*Ellinikí Dimokratía*) |
|  |
| Arwyddair | Rhyddid neu farwolaeth  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Enwyd ar ôl | Hellen  |
|  |
| Prifddinas | Athen  |
| Dinas fwyaf | Athen  |
| Poblogaeth | 10,482,487  |
| Sefydlwyd | * 25 Mawrth 1821 (yn y Calendr Iwliaidd)
 |
| Anthem | Emyn Rhyddid  |
| Pennaeth llywodraeth | Kyriakos Mitsotakis  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Groeg  |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 131,957 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Albania, Bwlgaria, Gogledd Macedonia, Twrci  |
| Cyfesurynnau | 38.5°N 23°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Gwlad Groeg  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Helenos  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Llywydd Gwlad Groeg  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Konstantinos Tasoulas  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Gwlad Groeg  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Kyriakos Mitsotakis  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $214,874 miliwn, $219,066 miliwn  |
| Arian | Ewro  |
| Canran y diwaith | 18.5 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.3  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.887  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gweriniaeth yn ne-ddwyrain Ewrop yw'r **Weriniaeth Helenaidd** neu **Gwlad Groeg**. Gwledydd cyfagos yw Albania, Gogledd Macedonia, Bwlgaria a Thwrci. I'r gogledd mae'r Môr Egeaidd ac i'r de a'r dwyrain Môr Ionia a'r Môr Canoldir.

Ystyrir Groeg gan lawer fel crud diwylliant y Gorllewin a man geni democratiaeth, athroniaeth orllewinol, campau chwaraeon, llenyddiaeth orllewinol, gwleidyddiaeth a drama. Mae ganddi hanes hir a chyfoethog. Ymunodd â'r Undeb Ewropeaidd yn 1981 a chyflwynwyd yr ewro fel arian y wlad yn 2001.

Yn Olympia gwlad Groeg y cynhaliwyd y Gemau Olympaidd Gwreiddiol o 776 CC hyd 393 OC. Yn 2004 cynhaliwyd y Gêmau Olympaidd Modern yn Athen.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Gwlad Groeg*
Saif Gwlad Groeg yn ne-ddwyrain Ewrop, ar ran ddeheuol Penrhyn y Balcanau a'r ynysoedd o'i amgylch ym Môr y Canoldir. Dim ond darn cul o dir sy'n cysylltu rhan ddeheuol y penrhyn, y Peloponnesos, a'r tir mawr. Yn y gogledd, mae Groeg yn ffinio ar Bwlgaria, Weriniaeth Macedonia ac Albania, ac yn y dwyrain ar Twrci. Mae rhwng 1,400 a 2,000 o ynysoedd yng Ngwlad Groeg, yn dibynnu sut y diffinnir ynys, ond dim ond ar 227 ohonynt mae poblogaeth barhaol, a dim ond ar 78 o'r rhain mae mwy na 100 o drigolion. Ymhlith y rhain mae Creta, Euboea, Lesbos, Chios, Rhodos, Kerkyra, y Dodecanese a'r Cyclades.

Gwlad fynyddig yw Groeg, gyda tua 80% o'i harwynebedd yn fynyddig. Ynghanol y penrhyn, mae mynyddoedd y Pindus yn ymestyn o'r gogledd-orllewin i'r de-ddwyrain, ac yn codi i 2637 medr o uchder. Copa uchaf Groeg yw Mynydd Olympus, 2919 medr o uchder. Ar y ffin rhwng Groeg a Bwlgaria mae Mynyddoedd Rhodope.

* Macedonia
* Rhestr o Ynysoedd Groeg

## Hanes

*Prif: Hanes Groeg*
Ar lannau'r Môr Aegeaidd y datblygodd gwareiddiadau cyntaf Ewrop. Y cynharaf oedd y Gwareiddiad Minoaidd ar ynys Creta, gyda Knossos fel ei ganolfan. Yn ddiweddarach, datblygodd y Gwareiddiad Myceneaidd ar y tir mawr. Wedi diwedd y gwareiddiad yma, bu cyfnod a adwaenir fel Oesodd Tywyll Groeg, ond yna blodeuodd y cyfnod clasurol. Yn draddodiadol, dyddir hwn o ddyddiad cynnal y Gemau Olympaidd cyntaf yn 776 CC.

Y ffurf nodweddiadol ar lywodraeth yn y cyfnod yma oedd y *polis* (dinas-wladwriaeth). Lledaenodd y diwylliant Groegaidd a gwladychwyr Groegaidd i Asia Leiaf a de yr Eidal (*Magna Graecia*). Ymladdodd Athen a Sparta gyda'i gilydd i drechu ymosodiad Ymerodraeth Persia yn y 5 CC. Yn ddiweddarach, ymladdwyd Rhyfel y Peloponnesos rhyngddynt, gyda Sparta yn gorchfygu Athen i ddod yn brif rym milwrol Groeg am gyfnod. Yn ddiweddarch, gorchfygwyd Sparta gan Thebai.

Daeth Macedonia yn feistr ar y ddinas-wladwriaethau Groegaidd gan Philip II, brenin Macedon, a than ei fab ef, Alecsander Fawr, gorchfygwyd a dinistriwyd yr Ymerodraeth Bersaidd. Dechreuodd hyn y Cyfnod Helenistaidd. Wedi marwolaeth Alecsander, bu ymladd rhwng ei gadfridogion, a rhannwyd ei ymerodraeth. Concrwyd Groeg yn derfynol gan y Rhufeiniaid yn 146 CC, a daeth yn rhan o Ymerodraeth Rhufain.

Wedi cwymp yr ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin, datblygodd yr Ymerodraeth Fysantaidd, gyda Chaergystennin fel prifddinas. Parhaodd yr ymerodraeth hyd at gwymp Caergystennin yn 1453. Daeth Groeg yn rhan o'r Ymerodraeth Otomanaidd, a pharhaodd dan reolaeth Otomanaidd hyd at Ryfel Annibyniaeth Groeg (1821–1829). Sefydlwyd teyrnas gan y brenin Otto.

Wedi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, ymladdodd Groeg yn erbyn Twrci (1919-1922), gan feddiannu tiriogaethau sylweddol am gyfnod cyn cael eu gyrru'n ôl gan |Mustafa Kemal Atatürk. Yn 1940, ymosododd yr Eidal ar Wlad Groeg, ond gorchfygwyd yr Eidalwyr gan y Groegiaid, a bu'n rhaid i fyddin yr Almaen ymyrryd a meddiannu Groeg.

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, ymladdwyd Rhyfel Cartref Groeg rhwng byddinoedd Comiwnyddol a Brenhinol. Yn 1967, cipiwyd grym gan *junta* milwrol adain-dde. Adferwyd democratiaeth yn 1975. Ymunodd Groeg a'r Undeb Ewropeaidd ar 1 Ionawr 1981, ac arweiniodd hyn at gynnydd economaidd sylweddol. Mabwysiadwyd yr Ewro yn 2001.

## Demograffiaeth

*Prif: Demograffiaeth Gwlad Groeg*
Poblogaeth Groeg o 1961 hyd 2003
Yn ôl Cyfrifiad 2001, roedd poblogaeth Groeg yn 10,964,020. Yn Ionawr 2008, amcangyfrifwyd fod y boblogaeth yn 11,240,000. Yn 2005. roedd y boblogaeth yn cynyddu o 0.19% y flwyddyn. Roedd disgwyliad bywyd yn 76.59 mlynedd i ddynion a 81.76 mlynedd i ferched.

O ran crefydd, mae tua 98% yn perthyn i Eglwys Uniongred y Dwyrain, gyda 1.3% yn ddilynwyr Islam.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, bu cyfnewid poblogaeth ar raddfa fawr rhwng Groeg a gwledydd fel Twrci a Bwlgaria, gyda tua 2 filiwn o Roegiaid o ardaloedd megis Asia Leiaf, Bwlgaria, Albania a'r Balcanau yn symud i Wlad Groeg, a nifer cyffelyb yn gadael.

Dinasoedd mwyaf Groeg yw Athen, Thessaloniki, Piraeus a Patras.

## Rhaniadau Gweinyddol

*Prif: Periffereiau Groeg*
Rhennir Gwlad Groeg yn dair ar ddeg o raniadau a elwir yn "peripheriau". Rhennir y rhain yn 54 o nomau.

| Map | Rhif | Peripheri | Prifddinas | Arwynebedd | Poblogaeth  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | Attica | Athen | 3,808 km² | 3,761,810
 |
| 2 | Canolbarth Groeg | Lamia | 15,549 km² | 605,329
 |
| 3 | Canolbarth Macedonia | Thessaloniki | 18,811 km² | 1,871,952
 |
| 4 | Creta | Heraklion | 8,259 km² | 601,131
 |
| 5 | Dwyrain Macedonia a Thrace | Kavála | 14,157 km² | 611,067
 |
| 6 | Epirus | Ioannina | 9,203 km² | 353,820
 |
| 7 | Ynysoedd Ionia | Corfu | 2,307 km² | 212,984
 |
| 8 | Gogledd Aegea | Mytilene | 3,836 km² | 206,121
 |
| 9 | Peloponnesos | Kalamata | 15,490 km² | 638,942
 |
| 10 | De Aegea | Ermoupoli | 5,286 km² | 302,686
 |
| 11 | Thessalia | Lárisa | 14.037 km² | 753,888
 |
| 12 | Gorllewin Groeg | Patras | 11,350 km² | 740,506
 |
| 13 | Gorllewin Macedonia | Kozani | 9,451 km² | 301,522
 |
| - | Mynydd Athos (Ymreolaethol) | Karyes | 390 km² | 2,262
 |

## Diwylliant Groeg

* Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Ngwlad Groeg

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Groeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*