Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pererindod

Pererindod|  |
| Math | digwyddiad, religious tourism  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05y0x  |
| Thesawrws y BNCF | 10815  |
| Quora | Pilgrimages  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Pererin yn Mecca
Mae **pererindod**, sef taith i le sanctaidd, yn elfen bwysig mewn nifer o grefyddau, yn cynnwys Cristionogaeth, Islam, Iddewiaeth, Hindwaeth a Bwdiaeth.

## Cristionogaeth

Roedd pererindod yn bwysig iawn yn y Canol Oesoedd, ac mae'n parhau ar raddfa lai. Y gyrchfan fwyaf poblogaidd yw Israel, i ymweld a nifer o safleoedd cysylltiedig a gyrfa Iesu Grist. Yn y Canol Oesoedd yn arbennig, roedd pererindod i Rufain yn boblogaidd iawn, a hefyd i Santiago de Compostela yn Sbaen ar hyd y Camino de Santiago, cyrchfannau sy'n parhau'n boblogaidd. Yng Nghymru roedd tair pererindod i Ynys Enlli yn cael ei hystyried yn gyfwerth a phererindod i Rufain.

## Islam

Ystyrir y bererindod ('Hajj') i Mecca yn rhan bwysig o grefydd Islam. Mae'r sawl sydd wedi bod ar y bererindod yn cael defnyddio'r teitl *Haji.*

## Iddewiaeth

Y brif gyrchfan yw gweddillion safle'r deml yn Jeriwsalem, lle mae Mur yr Wylofain.

## Bwdhaeth

Mae pedair prif gyrchfan i Fwdhyddion: Kapilavastu lle ganed y Bwda, Bodh Gaya lle cafodd ei oleuo, Sarnath ger Varanasi lle traddododd ei bregeth gyntaf a Kusinagara lle cyrhaeddodd Paranirvana. Maent i gyd yng ngogledd India.

Yn ogystal i'r prif safleoedd hyn ceir nifer o gyrchfannau pererindod lleol neu genedlaethol yn y gwledydd Bwdhaidd.

## Hindŵaeth

Er nad yw'n ofynnol i Hindŵ fynd ar bererindod mae'n rhan bwysig o'r grefydd. Y pedair prif gyrchfan yw Kedarnath, Gangotri, Yamunotri a Rishikesh, i gyd yn yr Himalaya ger tarddle Afon Ganges. Dyma'r Chardham. Mae Haridwar (neu 'Hardwar'), ger Rishikesh, yn bwysig hefyd. Benares (Varanasi), ger aber afonydd Ganges a Yamuna, yw'r enwocaf fel safle pererindod flynyddol (*mela*) sy'n cyrraedd ei huchafbwynt yn y Kumbh Mela sy'n denu rhai miliynau o bobl.

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* Taith y Pererin
* Llwybr y Pererinion: (Treffynnon i Enlli)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **grefydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Shiva

Shiva|  |
| Enghraifft o: | duw, duw Hindŵaidd, ffigwr chwedlonol  |
| Crefydd | Shaivism  |
| Rhan o | Trimurti  |
| Enw brodorol | शिव  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/074l5  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cerflun o Shiva yn synfyfyrio, Bangalore, India
*Erthygl am y duw Shiva yw hon. Gweler hefyd Shiva (gwahaniaethu).*
Un o brif dduwiau Hindŵaeth yw **Shiva** (Sansgrit: शिव, *Śiva* "Y Ffafriol" neu "Coch ei liw"). O fewn Shivaeth mae ei addolwyr yn ei ystyried yn dduw Goruchel, ond mewn canghennau eraill o Hindŵaeth mae'n cael ei addoli fel un o'r chwe phrif ymrithiad neu agwedd o'r Hanfod Dwyfol. Gelwir Hindwiaid sy'n gwneud Shiva yn ganolbwynt eu haddoliad yn Siviaid (Sansgrit *Śaiva*). Adlewyrchir ei ran fel prif dduw Shivaeth yn ei enwau — Mahādeva ("Duw Mawr"; *mahā* = mawr + *deva* = duw), Maheśvara ("Arglwydd Mawr"; mahā = mawr + īśvara = arglwydd), a Parameśvara ("Arglwydd Goruchel"). Mae Shivaeth, gyda'r traddodiadau Vaishnava sy'n canolbwyntio ar Vishnu, a'r rhai Śākta sy'n canolbwyntio ar y Dduwies (*Devī* neu *shakti*: yr hanfod benywaidd) yn un o'r tair prif gangen yn Hindŵaeth.

Mae Shiva yn un o'r chwe phrif ffurf neu agwedd ar y Dwyfol yn Smartiaeth, enwad sy'n rhoi pwyslais arbennig ar chwech o'r duwiau; y pum arall yw Vishnu, Shakti, Ganesha, Kartikkeya a Surya. Mae'r ddysgeidiaeth "uniongred" o fewn Hindŵaeth yn ystyried bod Shiva, Brahma, a Vishnu, yn cynrychioli'r tair prif agwedd ar y Dwyfol, a elwir gyda'i gilydd fel y Trimurti neu'r Drindod. O fewn y system Trimurti, Brahma yw'r Creawdwr, Vishnu yw'r Cynhaliwr, a Shiva yw'r Dinistriwr neu'r Newidydd.

Addolir Shiva fel rheol yn ffurf ei linga. Mewn delweddau mae'n cael ei bortreadu fel rheol fel duw wedi ymgolli mewn synfyfyrdod dwfn neu'n dawnsio'r Tandava ar ddiafol Anwybodaeth yn ei ymrithiad fel y Nataraja, neu Arglwydd y Ddawns. Mae ganddo sawl cymar dwyfol, sy'n cynrychioli ei agwedd fenywaidd neu *shakti*; y bennaf o'r rhain yw'r dduwies Parvati. Mae ei gartref dwyfol yn Kailas (Kailasa).

Ceir enghraifft o'r gair Sansgrit *shiva* yn y Rig Veda, ond gair yn golygu "ffafriol" ydyw yn hytrach nag enw duw. Ymddengys na ddaeth addoliad Shiva yn gyffredin tan o gwmpas yr 2g OC. Fe'i cysylltir ag asthetiaeth a yoga. Mae ganddo 1008 o enwau.

## Gweler hefyd

* Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Hindŵaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Sarnath

Sarnath|  |
| Math | census town of India, dinas  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Varanasi district  |
| Gwlad | India  |
| Cyfesurynnau | 25.3811°N 83.0214°E  |
|  |
| Statws treftadaeth | Tentative World Heritage Site  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Adfeilion Sarnath.
**Sarnath** (hefyd **Mrigadava**, **Migadāya**, **Rishipattana**, **Isipatana**) yw'r man lle traddododd Siddhartha Gotama, y Bwdha, ei bregeth gyntaf yn egluro'r Dharma, a lle ffurfiwyd y Sangha Bwdhaidd cyntaf. Mae'n gorwedd yn nhalaith Uttar Pradesh yn India, 13 kilomedr i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Varanasi. Mae'n un o'r pedwar prif gyrchfan pererindod i ddilynwyr Bwdhaeth, gyda Kushinagar, Bodh Gaya a Lumbini.

Daeth y Bwdha i Sarnath o Bodh Gaya rhyw bump wythnos wedi iddo gael ei oleuo. Traddododd ei bregeth gyntaf, sef y *Dhammacakkappavattana Sutta*, i bump o ddilynwyr yn y parc ceirw yma. Erbyn yr 2 CC roedd cymuned fawr o fyneich yma. Ymwelodd yr ymerawdwr Asoka a'r fan, ac adeiladodd biler i nodi'r fan lle traddodwyd y bregeth; mae ei weddillion i'w weld heddiw. Yn y 12g dinistriwyd llawer o'r adeiladau gan Fwslimiaid Twrcaidd. O'r rhai sy'n weddill, y mwyaf tarawiadol yw'r
Dhamek Stupa, 128 troedfedd o uchder, un o'r stupas cynharaf sydd wedi goroesi.
# Siddhartha Gautama

| Siddhartha Gautama |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Mileniwm 1. CC  Lumbini  |
| Bu farw | Mileniwm 1. CC  Kushinagar  |
| Galwedigaeth | bhikṣu, athronydd, sylfaenydd crefydd, arweinydd crefyddol, ysgrifennwr, diwygiwr cymdeithasol, athro ysbrydol, seiciatrydd, seicolegydd, pregethwr  |
| Prif ddylanwad | Dīpankara Buddha  |
| Rhagflaenydd | Kassapa Buddha  |
| Olynydd | Maitreya  |
| Mudiad | Noble Eightfold Path, Nirfana, dharma  |
| Tad | Śuddhodana  |
| Mam | Maya  |
| Priod | Yasodharā  |
| Plant | Rāhula  |
| Llinach | family of Gautama Buddha  |

Siddhartha Gotama, Gandhara, 2g-3g, Amgueddfa Guimet, Paris
Y Bwdha yn cyrraedd Parinirvana.
**Siddhārtha Gautama** (Sanscrit; Pali: **Siddhāttha Gotama**, hefyd **Shakyamuni**) oedd sylfaenydd crefydd Bwdhaeth. Er nad ef yw'r unig un a ystyrir yn Fwdha gan ddilynwyr Bwdhaeth, ystyrir mai ef yw prif Fwdha (Sammāsambuddha) yr oes bresennol, ac mae **Y Bwdha** fel rheol yn cyfeirio ato ef. Y farn gyffredinol yw iddo fyw o oddeutu 563 CC hyd 483 CC.

Yn ôl y traddodiad, ganed ef yn Lumbini, sydd yn Nepal heddiw. Roedd ei dad, Suddhodana, yn frenin y Shakya. Proffwydodd y meudwy Asita y byddai'r blentyn un ai yn frenin mawr neu'n sant mawr. Pan oedd yn 16 oed priododd Yaśodharā (Pāli: Yasodharā), a chawsant fab, Rahula. Treuliodd Siddhartha 29 mlynedd yn y llys yn Kapilavastu, yn awr yn Nepal.

Gan gofio'r broffwydoliaeth, gwnaeth ei dad ei orau i'w gadw rhag gweld unrhyw ddioddefaint, ond er gwaethaf ei ymdrechion gwelodd Siddhartha hen ŵr, gŵr clâf, corff marw yn pydru a mynach asetig. Gwnaeth hyn iddo adael y llys, a'i wraig a'i blentyn, ac aeth i Rajagaha i fyw bywyd asetig.

Yn ddiweddarch, bu ef a pump cydymaith yn ymprydio nes iddo ddod yn agos at farwolaeth. Derbyniodd ychig o laeth gan ferch o'r pentref cyfagos, o'r enw Sujata, ac yna eisteddodd gan goeden Bodhi yn Bodh Gaya. Yno, cafodd Oleuedigaeth, gan ddod i ddeall achos dioddefaint dynol a sut i gael gwared ohono.

Teithiodd i Sarnath ger Varanasi, lle traddododd ei bregeth gyntaf yn y Parc Ceirw. Tyfodd nifer ei ddisgyblion yn gyflym, ac am y 45 mlynedd oedd yn weddill o'i oes bu'n teithio o gwmpas gogledd India yn egluro ei ddysgeidiaeth. Sefydlodd y *Sangha*, cymuned o fynachod a lleianod. Ei brif ddisgyblion oedd Sariputta, Mahamoggallana, Mahakasyapa, Ananda ac Anuruddha. Pan yn 80 oed, cyhoeddodd ei fod ar fin myned i Parinirvana. Bu farw yn Kuśināra (Pāli: Kusināra), gan ddweud wrth ei ddisgyblion am beidio dilyn arweinydd, ond yn hytach ddilyn ei ddysgeidiaeth, y dharma.
# Munshi Premchand

| Munshi Premchand |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 31 Gorffennaf 1880  Varanasi  |
| Bu farw | 8 Hydref 1936  Varanasi, Sansibar  |
| Dinasyddiaeth | y Raj Prydeinig  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Allahabad
 |
| Galwedigaeth | nofelydd, sgriptiwr, ysgrifennwr, awdur ysgrifau, golygydd  |
| Adnabyddus am | گودان, Bazaar-e-Husn, Karmabhoomi, Shatranj ke khiladi  |
| Arddull | social fiction, realaeth  |
| Mudiad | Progressive Writers' Movement  |
| Priod | Shivarani Devi  |
| Plant | Amrit Rai  |
| Perthnasau | Sara Rai  |
| llofnod |
|  |

Llenor Hindi ac Wrdw oedd **Munshi Premchand**, Hindi: प्रेमचंद, Urdu: پریمچںد,
(31 Gorffennaf, 1880 - 8 Hydref, 1936).

Ei enw gwreiddiol oedd Dhanpat Rai Srivastava. Ganed ef ym mhentref Lamahi ger Varanasi, lle roedd ei dad yn glerc yn swyddfa'r post. Collodd ei rieni pan oedd yn ieuanc. Yn 1910, cafodd ei ddwyn o flaen Ynad Ardal Jamirpur am ei gasgliad o storïau byrion *Soz-e-Watan* (Galargan y Genedl), oedd yn cefnogi'r mudiad cenedlaethol. Gorchymynwyd llosgi pob copi o'r llyfr.

Hyd at y digwyddiad yma, roedd wedi ysgrifennu mewn Wrdw, ond o hyn ymlaen cymerodd y ffugenw Premchand ac ysgrifennu mewn Hindi. Ysgrifennodd dros 300 o storïau byrion, dwsin o nofelau a dwy ddrama. Cafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad llenyddiaeth Hindi fodern. Yn wahanol i awduron Hindi o'i flaen, ysgrifennai yn iaith y bobl ac am y bobl gyffredin.
# Ravi Shankar

| Ravi Shankar |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 7 Ebrill 1920  Varanasi  |
| Bu farw | 11 Rhagfyr 2012  San Diego  |
| Man preswyl | Varanasi, Encinitas  |
| Label recordio | His Master's Voice, Private Music, Apple Records, Dark Horse Records, Deutsche Grammophon, Pacific Jazz Records, Manticore Records  |
| Dinasyddiaeth | y Raj Prydeinig, India  |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr, sitarydd, cyfarwyddwr ffilm, gwleidydd, arweinydd, canwr, cerddor  |
| Swydd | aelod o'r Rajya Sabha  |
| Arddull | cerddoriaeth glasurol Hindustani, Indian classical music  |
| Priod | Annapurna Devi  |
| Plant | Norah Jones, Shubbo Shankar, Anoushka Shankar  |
| Gwobr/au | Commandeur des Arts et des Lettres‎, KBE, Urdd Ramon Magsaysay, Gwobr Grammy am Gyraeddiadau Gydol Oes, Gwobr Banga Bibhushan, Praemium Imperiale, Gwobr James Parks Morton am Rannu Ffydd, Sangeet Natak Akademi Award, Padma Bhushan, Grammy Award for Best Chamber Music Performance, Gwobr Grammy am Albwm y Flwyddyn, Gwobr Polar Music, Bharat Ratna, Grammy Award for Best Global Music Album, Grammy Award for Best Global Music Album, Tagore Award, Commandeur de la Légion d'honneur‎, Padma Vibhushan, Cymrawd Academi Sangeet Natak, Gwobr Fukuoka Diwylliant Asiaidd, honorary doctor of the University of Calcutta  |
| Gwefan |   |

Cerddor a chyfansoddwr enwog o India oedd **Ravi Shankar** (ganwyd **Robindro Shaunkor Chowdhury**; 7 Ebrill 1920 – 11 Rhagfyr 2012 Chwaraewr y sitar oedd ef. Roedd yn ffrind ac athro i'r cerddor George Harrison.

Roedd yn dad i'r gantores Norah Jones a'r cerddores Anoushka Shankar.

## Albymau

* *Three Ragas* (1956)
* *Improvisations* (1962)
* *West Meets East*, cyf. 1, gyda Yehudi Menuhin (1966)
* *In San Francisco* (1967)
* *The Sounds of India* (1968)
* *At the Woodstock Festival* (1969)
* *The Concert for Bangladesh* (1971)
* *In Concert 1972*, gyda Ali Akbar Khan (1973)
* *Shankar Family & Friends* (1974)
* *Raga-Mala (Concerto Sitar rhif 2)* (1982)
* *Tana Mana* (1987)
* *Passages*, gyda Philip Glass (1990)
* *Shankar: Sitar Concertos and Other Works* (1998)
* *Full Circle: Carnegie Hall 2000* (2001)

## Llyfryddiaeth

* *My Music, My Life* (1968)
* *Learning Indian Music: A Systematic Approach* (1979)
* *Raga Mala: The Autobiography of Ravi Shankar* (1997)

## Cysylltiadau
# Gwladweinydd

Gwleidydd neu arweinydd a chanddo yrfa hir a pharchus ym materion llywodraeth genedlaethol neu ar y llwyfan ryngwladol yw **gwladweinydd**.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Bardd

Dyn neu ddynes sy'n cyfansoddi barddoniaeth yw **bardd**.

## Gweler hefyd

* Bardd Teulu
* Beirdd y Tywysogion
* Beirdd yr Uchelwyr
* Cyfundrefn y Beirdd
* Cynfeirdd
* Gogynfeirdd
* Hengerdd
* Pencerdd
* Prydydd
* Rhestr beirdd Arabeg
* Rhestr beirdd Cymraeg c.550-1600
* Rhestr beirdd enwog

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am bardd
yn Wiciadur.
# Califf

Califf| Enghraifft o: | swydd, teitl etifeddol, teitl awdurdodol  |
| Math | pennaeth y wladwriaeth, teyrn, arweinydd crefyddol  |
| Daeth i ben | 1924  |
| Dechrau/Sefydlu | 632  |
| Enw brodorol | خَلِيفَة  |
| Dynodwyr |
| Quora | Caliphs  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Teitl Mwslimaidd a roddir i brif lwyodraethwr gwladol a chrefyddol fel olynydd i'r Proffwyd Mohamed yw **califf** (benthyciad o'r gair Saesneg *caliph*, sy'n seisnigiad o'r gair Arabeg). Gelwir gwladwriaeth a reolir gan califf neu olyniaeth galiffaidd yn califfiaeth.

Mae'r ddadl am y gwir olyniaeth galiffaidd yn un o'r rhwygiadau sylfaenol rhwng Mwslimiaid Shia a Sunni.

### Gweler hefyd

* Swltan

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Islam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 601

6g - **7g** - 8g

550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au

596 597 598 599 600 - **601** - 602 603 604 605 606

---

## Digwyddiadau

* Liuva II yn olynu ei frawd Reccared fel brenin y Fisigothiaid

## Genedigaethau

* Sigebert II, brenin Austrasia a Bwrgwyn

## Marwolaethau

* 1 Mai (yn ôl traddodiad) - Sant Asaph
* Dewi Sant (tua'r dyddiad yma)
* Reccared brenin y Fisigothiaid
# 661

6g - **7g** - 8g

610au620au 630au 640au 650au **660au** 670au 680au 690au 700au 710au

656 657 658 659 660 **661** 662 663 664 665 666

## Digwyddiadau

* Yn dilyn llofruddiaeth y califf Ali ibn Abi Talib, daw Hasan ibn Ali yn Imam y Shia a Muawiyah I yn galiff y Swnni.
* Perctarit a Godepert yn rhannu gorsedd y Lombardiaid.
* Ymerawdwr Tenji yn dod yn ymerawdwr Japan.

## Genedigaethau

* Ymerodres Gemmei, ymerodres Japan

## Marwolaethau

* Ali ibn Abi Talib, nai y Proffwyd Muhammad a califf
* Ymerodres Kōgyoku (neu Saimei), ymerodres Japan
* Aripert, brenin y Lombardiaid
* Sant Finan, Esgob Lindisfarne
# Shïa

| Rhan o gyfres ar
**Islam**
 |
| --- |
| **Athrawiaeth** |
|
Allah · Undod Duw
Muhammad · Proffwydi Islam

 |
| **Arferion** |
|
Cyffes Ffydd · Gweddïo
Ymprydio · Elusen · Pererindod

 |
| **Hanes ac Arweinwyr** |
|
Ahl al-Bayt · Sahaba
Califfiaid Rashidun · Imamau Shi'a

 |
| **Testunau a Deddfau** |
|
Coran · Sŵra · Sunnah · Hadith
Fiqh · Sharia Kalam · Tasawwuf (Swffiaeth)

 |
| **Enwadau** |
| Sunni · Shi'a
 |
| **Diwylliant a Chymdeithas** |
|
Astudiaethau Islamig · Celf
Calendr · Demograffeg
Gwyliau · Mosgiau · Athroniaeth
Gwleidyddiaeth · Gwyddoniaeth · Merched

 |
| **Islam a chrefyddau eraill** |
| Cristnogaeth · Iddewiaeth
 |
| **Gweler hefyd** |
|
Islamoffobia · Termau Islamig
Islam yng Nghymru

 |
|  |

Mae'r **Shïa** (Arabeg: شيعة , yn golygu "Plaid" ) yn enwad yng nghrefydd Islam, yr ail-fwyaf ar ôl y Swnni. Mae dilynwyr y Shïa, y Shïaid, yn ystyried Alī ibn Abī Tālib, cefnder a mab-yng-nghyfraith y Proffwyd Muhammad fel ei olynydd (Califf) ac fel yr Imam cyntaf. Yn ôl eu cred hwy, dim ond disgynyddion Ali all fod yn olynwyr y Proffwyd. Datblygodd rhai gwahaniaethau diwinyddol hefyd, ac mae cyfraith y Shïa ychydig yn wahanol i gyfraith y Swnni.

Credir fod y Shïaid tua 15% o ddilynwyr Islam heddiw. Mae nifer o wahanol fathau o Shïa; y mwyaf yw'r Imamyddion neu'r "Deuddegwyr", sy'n credu fod deuddeg Imam wedi bod. Maent yn byw yn
Iran (90% o'r boblogaeth gyfan), Aserbaijan (85%), Irac (60%), Bahrain (70%), Libanus (40%), Coweit (30%), Pacistan (20%), Affganistan (20%), Sawdi Arabia (5-20%), Syria (10%) ac India (1-2%).

Yr ail fath o Shïaid yw'r Ismailiaid, sy'n credu mewn saith Imam ac yn byw yn Pacistan, India, Syria ac Affganistan. Trydydd math yw'r Zaiditiaid, sy'n derbyn pump Imam, ac yn byw yng ngogledd Yemen yn bennaf. Mae'r Alefitiaid yn byw yn Nhwrci a'r gwledydd cyfagos.

Dechreuodd y Shïa ynghanol y dadleuon wedi marwolaeth Muhammad yn 632 ynglŷn â phwy ddylai ei olynu. Daeth Abū Bakr yn olynydd iddo, a dim ond yn ddiweddarach y cafodd Ali ei enwi fel y pedwerydd califf. Nid oedd pawb am ei dderbyn, ac yn 661 lladdwyd ef. Roedd Ali'n briod a merch y Proffwyd, Fātima. Yn ddiweddarach lladdwyd ail fab Ali a Fatima, trydydd Imam y Shia, Hussain ym mrwydr Kerbala yn 680. Mae'r Shïa'n ystyried Hussein fel merthyr.

Gwledydd sydd â mwy na 10% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Islam
**Gwyrdd**: Gwledydd y Swnni, **Coch**: Gwledydd Shïa, **Glas**: Ibaditiaid (Oman)
# Medina

Medina|  |
| Math | dinas fawr, holy city of Islam  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Poblogaeth | 1,411,599  |
| Sefydlwyd | * 9 g CC
 |
| Cylchfa amser | UTC+03:00  |
| Gefeilldref/i | Mecca  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Medina Province  |
| Gwlad | Sawdi Arabia  |
| Arwynebedd | 589 km²  |
| Uwch y môr | 608 ±1 metr  |
| Cyfesurynnau | 24.47°N 39.61°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Ceir sawl dinas arall o'r enw Medina - gweler Medina (gwahaniaethu)*
**Medina** (Arabeg: **Al Madinah**) yw dinas ail fwyaf sanctaidd y grefydd Islam. Yma y bu'r Proffwyd Muhammad farw ac mae ei feddrod yn y ddinas. Mae Medina yn gorwedd tua 100 milltir o arfordir y Môr Coch i'r gogledd o Fecca, yng ngorllewin Sawdi Arabia.

## Hanes

Gyda chymorth y Medinwr Husayn ibn Ali, gyrrodd T. E. Lawrence y Tyrciaid Otomanaidd allan o Fedina yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ar ôl torri'r lein rheilffordd.

## Adeiladau hanesyddol

Un o'r adeiladau hanesyddol pwysicaf yw Masjid Nabawi.

## Enwogion

* Antar - bardd Arabeg (6g) a anwyd yn yr anialwch ger Medina.

## Cludiant

Mae rheilffordd yn cysylltu Medina ag Amman, prifddinas Gwlad Iorddonen.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Sawdi Arabia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Islam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Fatimah

Fatimah| Enghraifft o: | ffilm  |
| Gwlad | Yr Undeb Sofietaidd  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1958  |
| Genre | ffilm ddrama  |
| Hyd | 101 munud  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Siko Dolidze  |
| Cyfansoddwr | Boris Galayev  |
| Iaith wreiddiol | Rwseg, Georgeg  |
| Sgriptiwr | Siko Dolidze  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Siko Dolidzė yw Fatimah a gyhoeddwyd yn 1958. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ფატიმა ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a Georgeg a hynny gan Siko Dolidzė a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Boris Galayev. Mae'r ffilm *Fatimah (ffilm o 1958)* yn 101 munud o hyd.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Siko Dolidzė ar 6 Chwefror 1903 yn Ozurgeti a bu farw yn Tbilisi ar 29 Mawrth 1992. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tbilisi.

Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

* Gwobr Wladol Stalin
* Artist y Bobl (CCCP)
* Urdd Baner Coch y Llafur
* Medal "Am Waith Arbennig yn Rhtfel Mawr Gwladgarol 1941–1945"
* Artiste populaire de la RSS de Géorgie
* Urdd y Bathodyn Anrhydedd

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Siko Dolidzė nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Cyfarfod Â'r Gorffennol
 |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1966-01-01
 |
| Fatimah
 |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1958-01-01
 |
| Kukaracha
 |  | *Gweriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Georgia* | Georgeg
 | 1983-01-01
 |
| Tarian Djurgay
 |  | *Gweriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Georgia* | Rwseg Georgeg
 | 1944-07-27
 |
| *The Dragonfly* |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1954-01-01
 |
| *Ден последен* |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1959-01-01
 |
| *Դարիկո* |  | *Gweriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Georgia* | Georgeg
 | 1937-01-13
 |
| *Մի՞թե նա մարդ է* |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1979-01-01
 |
| *Փախուստ լուսաբացին* |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1976-01-01
 |
| *სემირამიდას ბაღები* |  | Yr Undeb Sofietaidd
 | Rwseg Georgeg
 | 1970-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Llythyren

Llythrennau Groegaidd
**Llythyren** yw'r elfen leiaf mewn system alffabetaidd o ysgrifennu. Fel rheol, mae un llythyren yn cynrychioli un sain arbennig, er y gall hefyd gynrychioli sillaf. Gellir defnyddio dwy lythyren i gynrychili un sain, a gall yr un llythyren gynrychilio seiniau gwahanol.

Tardda'r syniad o lythrennau o sgript Semitig Gorllewinol, sy'n dyddio o tua 1000 BC. Dyfeisiwyd yr Wyddor Roeg tua 800 CC.

Ceir cryn nifer o sgriptiau gwahanol, yn cynnwys:

**Arabaidd**: [[Aleph|ﺍ]], [[Beth (letter)|ﺏ]], [[Taw (letter)|ﺕ]], [[ṯāʼ|ﺙ]], [[Gimel (letter)|ﺝ]], [[Heth (letter)|ﺡ]], [[ḫāʼ|ﺥ]], [[Dalet|ﺩ]], [[ḏāl|ﺫ]], [[Resh|ﺭ]], [[Zayin|ﺯ]], [[Shin (letter)|ﺱ]], [[Shin (letter)|ﺵ]], [[Tsade|ﺹ]], [[ḍād|ﺽ]], [[Teth|ﻁ]], [[ẓāʼ|ﻅ]], [[Ayin|ﻉ]], [[ġayn|ﻍ]], [[Pe (letter)|ﻑ]], [[Qoph|ﻕ]], [[Kaph|ﻙ]], [[Lamedh|ﻝ]], [[Mem|ﻡ]], [[Nun (letter)|ﻥ]], [[He (letter)|هـ]], [[Waw (letter)|ﻭ]], [[Yodh|ﻱ]].

**Cyrilig**: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ.

**Groeg**: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.

**Hebraeg**: א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

**Lladin**: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Wiciadur
Chwiliwch am llythyren
yn Wiciadur.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Letters
# Papur

Dalen o bapur.
Deunydd a gynhyrchir ar gyfer ysgrifennu arno yw **papur**. Fe'i cynhyrchir o ffeibrau gwahanol blanhigion, a feddalir, eu gwynnu ac yna eu sychu i gynhyrchu dalennau tenau.

Defnyddid papyrws yn yr Hen Aifft, wedi ei wneud o'r planhigyn *Cyperus papyrus*. Yn Ewrop yn yr Oesau Canol, defnyddid memrwn, o groen anifeiliaid ar gyfer ysgrifennu. Yn Tsieina y dyfeisiwyd papur, yn draddodiadol gan yr eunuch Cai Lun, cynghorydd yr ymerawdwr He yn yr 2g. Gwneid y papur o weddillion sidan a choesau reis a phlanhigion eraill. Cyrhaeddodd y dechneg o wneud papur i Japan yn 610 a Chanolbarth Asia tua 750. Roedd wedi cyrraedd Sbaen a Sicilia erbyn y 10g.

Y deunydd mwyaf cyffredin ar gyfer gwneud papur heddiw yw coed, ond mae tua 70% o bapur y byd yn cael ei wneud o hen bapur wedi ei ailgylchu. Y gwledydd sy'n cynhyrchu fwyaf yw'r Unol Daleithiau, Gweriniaeth Pobl Tsieina a Japan.

Maintioli tudalennau o bapur.
Gellir cael papur mewn nifer fawr o wahanol fesuriadau. Y gyfres fwyaf cyffredin o fesuriadau yw'r gyfres A, lle mae A4 yn hanner maint A3, ac A5 yn hanner maint A4.

Defnyddir papur i wneud cardbord sydd yn ddyfais mwy gwydn ac yn cael ei ddefnydio i greu blychau a roliau o storio, siapio a chynnal nwyddau a gweithiau.

## Gweler hefyd

* Papur newyddion
* Cardbord
* Papur carbon

Wiciadur
Chwiliwch am papur
yn Wiciadur.