# Manga

Manga|  |
| Enghraifft o: | comic format, comic genre, maes gwaith  |
| Math | comic  |
| Gwlad | Japan  |
| Rhan o | anime and manga, anime and manga genre  |
| Enw brodorol | 漫画  |
| Gwladwriaeth | Japan  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04spm  |
| Thesawrws y BNCF | 47902  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ail argraffiad Saesneg o'r llyfr Manga *InuYasha*, Cyf. 1
Math o gomics a digrifluniau (cartŵns) ydy **Manga** (Siapaneg 漫画), sy'n air Japaneg. Y tu allan i Japan mae'n golygu 'comics Siapaneaidd' yn neilltuol, ond yn Japan gelwir digrifluniau gorllewinol hefyd yn "manga". Mae'r farchnad manga wedi datblygu'n ddiwydiant anferthol, oedd yn werth tua $5.5 biliwn yn 2009 yn Japan, $250m (2012) yn Ewrop a $175m yn UDA.

Datblygodd Manga o gyfuniad o arddulliau *ukiyo-e* ac arddulliau darlunio tramor, a chymerodd ei ffurf bresennol yn fuan wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd. Fel rheol mae'r lluniau i gyd mewn du a gwyn, ac eithrio'r clawr a'r tudalennau cyntaf; yr unig eithriad yw'r ffurf *hybrid* **Animanga**, sy'n cyfuno elfennau o Fanga ac Anime ac yn lliwgar iawn.

## Mathau

Ceir sawl math o fanga:

* Kodomo manga: Manga i blant
* Shōnen manga: i fechgyn 10 oed a hŷn
* Shōjo manga: Manga i ferched sy'n 10-16 oed
* Seinen manga: Manga i ddynion 18 a hŷn
* Josei manga: Manga i ferched 18 a hŷn
* Yuri (genre): Manga lesbiaidd

## Gwreiddiau Manga

Ystyr y gair *manga* yn llythrenol yw "lluniau ar hap", neu "lluniau ffwrdd-â-hi". Daeth y gair i mewn i'r iaith lafar yn ystod y 18g pan gyhoeddwyd gweithiau fel *Mankaku zuihitsu* (1771) gan Suzuki Kankei a'r llyfr darluniau *Shiji no yukikai* (1798) gan Santo Kyoden. Ar ddechrau'r 19g ymddangosodd weithiau fel *Manga hyakujo* (1814) gan Aikawa Minwa a'r llyfr *Hokusai manga* sy'n cynnwys brasluniau amrywiol gan yr arlunydd *ukiyo-e* enwog Hokusai.

Fodd bynnag, mae'r traddodiad i'w olrhain ymhellach yn ôl i'r 12g pan dynnai sawl artist luniau *giga* (yn llythrennol "lluniau digrif"), ac yn neilltuol *chōjū jinbutsu giga* (鳥獣人物戯画, sef "lluniau digrif o bobl ac anifeiliaid"); lluniau sy'n cynnwys sawl nodwedd o'r *manga* gan bwysleisio'r elfennau storïol uniongyrchol a llinellau artistaidd syml ond cryf.

Yn y 19g, pan ddechreuodd yr Americanwyr fasnachu â Siapan, daeth artistiaid tramor i weithio yn y wlad a dysgu elfennau fel llinell, ffurf a lliw yn y traddodiad Gorllewinol; roedd hyn yn ddatblygiad newydd am fod *ukiyo-e* yn rhoi mwy o bwyslais ar y syniad tu ôl i'r llun mewn arddull llawer mwy rhydd. Gelwid Manga hybrid y cyfnod hwnnw yn *Ponchi-e* ("lluniau Punch") a, fel y cylchgrawn Seisnig o'r un enw, *Punch*, roedd yn canolbwyntio ar ddarlunio hiwmor a dychan gwleidyddol mewn cyfresi byrion o 1-4 o luniau.

## Manga heddiw

Yn aml mae comics Manga poblogaidd yn cael eu haddasu ar gyfer ffilmiau *anime* (yn y Gorllewin gelwir Manga yn "anime" weithiau ond mae *anime* yn ffurf arbennig, diweddar, ar wahân). Weithiau mae *anime* llwyddiannus yn cael ei droi'n fanga, ond eithriad yw hynny.

Er bod nifer fawr o gomics a llyfrau Manga yn cael eu creu ar gyfer plant a phobl yn eu harddegau, camgymeriad fyddai meddwl mai comics cyffredin ydyn nhw. Mae'r Siapaneaid yn cymryd eu manga mewn difri fel ffurf artistaidd arbennig ac mae rhai arlunwyr manga yn cael eu hystyried yn artistiaid mawr. Agwedd arall ar y manga yw'r nifer fawr o lyfrau ar gyfer oedolion ar ffurf *cartŵns* neu ddarluniau manga, yn amrwyio o fath o nofelau hanesyddol neu ffuglen ffantasi i greadigaethau erotig (Hentai neu *Lolikon*).Cafodd y cylchgrawn cynta manga ei wneud gan Kanagaki Robun a Kawanabe Kyosai yn 1874.

## Gweler hefyd

* Anime
* Hentai
* Shunga
* Ukiyo-e
* Futari Ecchi

## Dolenni allanol

Ceir miloedd o wefannau sy'n ymwneud â manga. Rhoddir yma ychydig o'r rhai mwyaf ffeithiol.

* Manga Wiki Archifwyd 2007-02-02 yn y Peiriant Wayback
* *Anime News Network*
* Hanes Manga Archifwyd 2008-02-05 yn y Peiriant Wayback
* Manga yn America
* Adolygiadau
* ComiPress Newyddion, gwybodaeth, cyfeiriadur llyfrau ac arlunwyr ac ati
* Oppai Hoodie Adolygiadau a newyddion Archifwyd 2017-08-13 yn y Peiriant Wayback
* Manga.3Yen Newyddion a gwybodaeth, gwefan Siapaneaidd, yn Saesneg Archifwyd 2007-01-28 yn y Peiriant Wayback
* IMAF - "International Manga and Anime Festival", Llundain