# Fanwatw

Vanuatu|  |
| Gweriniaeth FanwatwRipablik blong Vanuatu* (Bislama) *République de Vanuatu* (Ffrangeg) |
|  |
| Arwyddair | Safwn Gyda Duw  |
| Math | gwladwriaeth sofran, ynys-genedl, gwlad, gwladwriaeth archipelagig  |
|  |
| Prifddinas | Port Vila  |
| Dinas fwyaf | Port Vila  |
| Poblogaeth | 300,019  |
| Sefydlwyd | 30 Gorffennaf 1980 (Annibyniaeth o Loegr (y DU) a Ffrainc. |
| Anthem | Yumi, Yumi  |
| Pennaeth llywodraeth | Bob Loughman  |
| Cylchfa amser | UTC+11:00, Pacific/Efate  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Bislama, Ffrangeg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Melanesia, ystyrir gan yr UE fel gwlad sy'n hafan i bobl sy'n osgoi trethi  |
| Arwynebedd | 12,190 km²  |
| Yn ffinio gyda | Awstralia, Ynysoedd Solomon  |
| Cyfesurynnau | 17°S 168°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Fanwatw  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Fanwatw  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Nikenike Vurobaravu  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Fanwatw  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Bob Loughman  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $971.6 miliwn, $983.6 miliwn  |
| Arian | Vanuatu vatus  |
| Cyfartaledd plant | 3.347  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.607  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynysfor yn ne'r Cefnfor Tawel yw **Gweriniaeth Fanwatw** (neu **Vanuatu**). Y brifddinas yw Port Vila.

## Hanes

Arfbais Condominiwm Ynysoedd Heledd Newydd
Cafodd ynysoedd Fanwatw eu coloneiddio gan yr Ymerodraeth Brydeinig a gan Ffrainc. Rhwng 1906 a 1980, enw swyddogol Fanwatw oedd **Condominiwm Ynysoedd Heledd Newydd** (Ffrangeg: Condominium des Nouvelles-Hébrides, Saesneg: New Hebrides Condominium). Roedd gan y Condominiwm strwythur cymhleth er mwyn rhannu grym rhwng y Ffraincwyr a'r Prydeinwyr, gyda dau gymuned at ddibenion addysg ac ati, a thri llywodraeth. Ym 1980, daeth y wlad yn annibynnol, a mabwysiadwyd yr enw Vanuatu yn swyddogol.

## Ieithoedd

Mae Fanwatw yn wlad hynod amrywiol o ran ieithoedd, gyda 108 iaith brodorol, allan o boblogaeth o ddim ond 272 000. Mae'r holl ieithoedd hyn yn perthyn i deulu'r ieithoedd Awstronesaidd, ac yn benodol i is-deulu'r ieithoedd Cefnforol. O'u mewn, mae tair iaith yn y grŵp polyneseg, naw sy'n rhan o grŵp De Fanwatw, a'r gweddill yn perthyn i grŵp Gogledd a Chanol Fanwatw. Nid yw cyd-ddealltwriaeth rhyngddynt yn bosib. Yn ogystal â'r 108 iaith brodorol hyn, daeth nifer o ieithoedd i Fanwatw gyda gwahanol bobl a gyrhaeddodd yn ystod yr 20g: Ffidjïeg, Tahiteg, Tongeg, Gilberteg, Fietnameg, Wallisieg, a ieithoedd o Tsieina gan gynnwys Hakka.

Mae gan weriniaeth Fanwatw dair iaith swyddogol: Ffrangeg a Saesneg, ieithoedd coloneiddiol, a Bislamar. Pijin yw Bislamar, sef iaith gyffredin (Lingua franca) wedi ei symleiddio, ar sail geirfa a gramadeg iaith arall, Saesneg yn yr achos hwn. Mae nifer o eiriau benthyg Bislamar yn dod o'r Ffrangeg a ieithoedd Gogledd Fanwatw yn ogystal. Prin yw defnydd y boblogaeth wledig (79 % o'r boblogaeth gyfan ym 1996) o'r Ffrangeg a'r Saesneg, ond mae Bislamar yn iaith gyffredin ledled yr ynysfor. le bichelamar est la langue véhiculaire commune à tout l'archipel. Ac eithrio yn y trefi, nid yw Bislamar yn cymryd lle'r ieithoedd brodorol, sydd heb eu heffeithio ganddi, heblaw benthyg geiriau o dro i dro.

 **Gwledydd a thiriogaethau Oceania**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Awstralia** |
Awstralia · Ynys Norfolk · Ynys y Nadolig · Ynysoedd Cocos

 |
|  | **Melanesia** |
Caledonia Newydd · Fanwatw · Ffiji · Papwa Gini Newydd · Ynysoedd Solomon

 |
|  | **Micronesia** |
Ciribas · Gwam · Nawrw · Palaw · Taleithiau Ffederal Micronesia · Ynysoedd Gogledd Mariana · Ynysoedd Marshall

 |
|  | **Polynesia** |
Niue · Polynesia Ffrengig · Samoa · Samoa America · Seland Newydd · Tocelaw · Tonga · Twfalw · Wallis a Futuna · Ynys Clipperton · Ynysoedd Cook · Ynysoedd Pitcairn

 |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fanwatw**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*