# Swdan

Swdan|  |
| Gweriniaeth Swdanجمهورية السودان (Arabeg)* Jumhūriyyat as-Sūdān |
|  |
| Arwyddair | النصر لنا  |
| Math | gweriniaeth, gwladwriaeth sofran, gwlad, gwlad a oedd unwaith yn enfawr  |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| Prifddinas | Khartoum  |
| Poblogaeth | 40,533,330  |
| Sefydlwyd | * 1 Ionawr 1956
 |
| Anthem | Nahnu Jund Allah Jund Al-watan  |
| Pennaeth llywodraeth | Abdalla Hamdok  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg, Saesneg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Affrica, Middle East and North Africa  |
| Gwlad |  Swdan |
| Arwynebedd | 1,886,068 km², 1,840,687 km²  |
| Yn ffinio gyda | De Swdan, Tsiad, Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Ethiopia, Eritrea, Yr Aifft, Libia, Cenia, Wganda, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Bir Tawil, Y Dwyrain Canol  |
| Cyfesurynnau | 15°N 32°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Corff Deddfu Genedlaethol  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Cadeirydd y Cyngor Milwrol Trosiannol  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Abdel Fattah al-Burhan  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Swdan  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Abdalla Hamdok  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $34,230 miliwn, $51,662 miliwn  |
| Arian | punt Swdan  |
| Canran y diwaith | 15 canran  |
| Cyfartaledd plant | 4.353  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.508  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Am y rhanbarth, gweler Sudan (rhanbarth).*
Gwlad fawr yng ngogledd-ddwyrain Affrica yw **Gweriniaeth Swdan** neu **Swdan** (hefyd **Sudan** neu **Siwdan**). Mae'n ffinio â'r Aifft i'r gogledd, Eritrea ac Ethiopia i'r dwyrain, De Swdan i'r de, Gweriniaeth Canolbarth Affrica a Tsiad i'r gorllewin a Libia i'r gogledd-orllewin. Mae'r Môr Coch yn gorwedd i'r gogledd-ddwyrain ac mae Afon Nîl yn llifo trwy'r wlad. Yn y Cyfrifiad Cenedlaethol diwethaf, roedd poblogaeth Swdan yn 40,533,330 (2017).

## Hanes

Cerfddelw brenin Nubia.
### Hanes cynnar Swdan

Hyd at ddechrau'r 5ed ganrif, bron iawn, cefnogai'r Ymerodraeth Rufeinig dylwyth y Nobatae, a ddefnyddiai deyrnas Meroë fel amddiffynfa rhwng yr Aifft a thylwyth y Blemmyae. Tua'r flwyddyn 350 OC, daeth annibyniaeth Meroë i ben, pan ddinistriwyd y ddinas gan fyddin o Abyssinia.

### Teyrnasoedd Cristnogol

Erbyn y 6ed ganrif, ymddangosodd tair gwladwriaeth newydd: Nobatia yn y gogledd, Muqurra yn y canolbarth, ac Alawa (oedd a'i phrifddinas ger safle Khartoum heddiw). Tua 540, anfonodd Theodora, ymerodres Bysantiwm, genhadwyr i hybu'r Efengyl Gristnogol yn Nobatia. Derbyniodd brenhinoedd Nubia awdurdod patriarchaid eglwys Goptig yr Aifft.

### Dyfod Islam

Wedi sawl ymgais aflwyddiannus ar wladychiad milwrol, arwyddodd lluoedd Arabaidd o'r Aifft gyfres o gytundebau (*AlBaqt*) gyda'r Nubiaid. Bu'r cytundebau yn sail i berthynas yr Arabiaid a'r Nubiaid am gyfnod o dros 600 mlynedd. Lledaenodd Islam trwy'r ardal yn raddol iawn, trwy briodi a masnachu gyda mewnfudwyr a masnachwyr Arabaidd. Ym 1315, esgynodd tywysog o Fwslim o dras Nubiaidd i orsedd Dunqulah.

Ymddyngasodd dau grŵp Arabeg eu hiaith, y Jaali a'r Juhayna. Yn gorfforol, roeddynt yn ddi-dor gyda'r boblogaeth gyn-Islamaidd. Mae elfennau Arabaidd a Nubiaidd i ddiwylliant gogledd Swdan sydd ohoni.

### Teyrnas Sinnar

Yn yr 17eg ganrif, ymddangosodd pobl y Funj yn neheubarth Nubia, gan gymryd lle adfeilion teyrnas Gristnogol, gan sefydlu As-Saltana az-Zarqa.

### Rheolaeth o'r Aifft - 1821-1885

Yn 1820, daeth gogledd Swdan dan reolaeth Muhammad Ali, rhaglaw yr Ymerodraeth Otomanaidd yn yr Aifft. Gydag annogaeth o Brydain, ceisiodd Ismail Pasha, estyn y ddylanwad Eifftaidd tua'r de yn y blynyddoedd 1863-1879.

### Gwrthryfel Mahdaidd

Ysgogwyd Muhammad ibn Abdalla i arwain wrthryfel oherwydd cam-lywodraeth Eifftaidd a dymuniad i burháu Islam yn Swdan. Ym 1885, lladdwyd y Cadfridog prydeinig Charles George Gordon, gadawodd yr Eifftiaid, a sefydlwyd wladwriaeth grefyddol Mahdaidd newydd.

## Cyfeiriadau