Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nepal

Nepal|  |
| Nepalसङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल* (Nepaleg) Ynganiad: *Saṅghīya Lokatāntrika Gaṇatantra Nepāla* |
|  |
| Arwyddair | Mae Mam a Mamwlad yn Fwy na'r Nefoedd  |
| Math | gwlad dirgaeedig, gwladwriaeth sofran, rhanbarth, gwlad, gwladwriaeth sosialaidd  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Kathmandu  |
| Dinas fwyaf | Kathmandu  |
| Poblogaeth | 29,164,578  |
| Sefydlwyd | 25 Medi 1768 (Uno) |
| Anthem | Sayaun Thunga Phulka  |
| Pennaeth llywodraeth | Prachanda  |
| Cylchfa amser | UTC+05:45, Amser Safonol Nepal, Asia/Kathmandu  |
| Gefeilldref/i | Toyota  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Nepaleg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Nepal  |
| Arwynebedd | 147,181.254346 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gweriniaeth Pobl Tsieina, India  |
| Cyfesurynnau | 28°N 84°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth Nepal  |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Nepal  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Nepal  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Ram Chandra Poudel  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Nepal  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Prachanda  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Crefydd/Enwad | Hindŵaeth, Bwdhaeth, Islam, Kirat Mundhum, Cristnogaeth, prakṛti, Bön  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $36,925 miliwn, $40,828 miliwn  |
| Arian | Rupee Nepal  |
| Canran y diwaith | 3 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.93  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.602  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad fynyddig yn Ne Asia yw **Gweriniaeth Ddemocrataidd Ffederal Nepal** neu **Nepal**. Y gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Pobl Tsieina (Tibet) i'r gogledd, ac India i'r de. Mae gogledd Nepal yn gorwedd yn yr Himalaya ac yn cynnwys nifer o fynyddoedd uchel, gan gynnwys Mynydd Everest, y mynydd uchaf yn y byd. Yn y de, mewn cyferbyniaeth, ceir y *terai* isel a'i choedwigoedd trwchus is-drofannol. Kathmandu yw prifddinas y wlad. Brenhiniaeth oedd Nepal tan 2008 pan ddaeth hi'n weriniaeth.

## Daearyddiaeth

*Prif: Daearyddiaeth Nepal*
Merched Rana Tharu yn mynd i sgota yn ne-orllewin Nepal.

## Hanes

*Prif: Hanes Nepal*
## Gwleidyddiaeth

*Prif: Gwleidyddiaeth Nepal*
## Diwylliant

*Prif: Diwylliant Nepal*
## Economi

*Prif: Economi Nepal*
## Gweler hefyd

* Daeargryn Nepal 2015

* Nepal
* Kathmandu
* Pashupatinath
* Bhaktapur
* Changu Narayan
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Mustang

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Nepal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cyprus

Cyprus|  |
| Κυπριακή Δημοκρατία (Groeg) Kıbrıs Cumhuriyeti (Twrceg) |
|  |
| Arwyddair | Cyprus yn dy galon  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Prifddinas | Nicosia  |
| Poblogaeth | 1,344,976  |
| Sefydlwyd | 1 Hydref 1960 (Diwrnod Annibyniaeth oddi wrth Lloegr (y DU)) |
| Anthem | Emyn Rhyddid  |
| Pennaeth llywodraeth | Nicos Christodoulides  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Groeg Modern, Tyrceg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Y Dwyrain Canol, De-orllewin Asia, Ardal Economeg Ewropeaidd  |
| Arwynebedd | 9,242.45 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Country data Akrotiri a Dhekelia, Gogledd Cyprus, Israel, y Deyrnas Unedig, Twrci, realm of the United Kingdom  |
| Cyfesurynnau | 35°N 33°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Llywodraeth y Wladwriaeth  |
| Corff deddfwriaethol | Tŷ'r Cynrychiolwyr  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Cyprus  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Nicos Christodoulides  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Arlywydd Cyprus  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Nicos Christodoulides  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $28,408 miliwn, $28,439 miliwn  |
| Arian | Ewro  |
| Canran y diwaith | 16 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.446  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.896  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys yn y Môr Canoldir 113 km o Dwrci yw **Gweriniaeth Cyprus** neu **Cyprus** (/ˈkɪprɨ̞s/ hefyd **Ciprus**) (Groeg: Κύπρος *Kýpros*; Twrceg: Kıbrıs). Yn y cyfrifiad diwethaf roedd gan y wlad boblogaeth o 1,344,976 (2023), sydd tua hanner poblogaeth Cymru.

Mae'r ynys wedi'i rhannu yn ddwy wladwriaeth - gwladwriaeth y de, Gweriniaeth Cyprus sydd gan mwyaf yn Roeg ei hiaith ac yn Gristnogol, a gwladwriaeth y gogledd sydd yn Dwrceg ei hiaith ac yn Foslemaidd. Mae gwladwriaeth y de yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd. Ni chydnabyddir bodolaeth gwladwriaeth y gogledd, sef 36% o'r ynys o ran arwynebedd, gan lawer o wledydd y byd, ond fe'i cynhelir gan bresenoldeb milwrol Twrci. Mae'r Deyrnas Unedig hefyd yn berchen ar ddau safle milwrol ar yr ynys, Akrotiri a Dhekelia.

Cyprus a Chymru o ran lleoliad a maint.
Llun o Gyprus o Loeren MODIS
## Gweler hefyd

* Gweriniaeth Dwrcaidd Gogledd Cyprus

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gyprus**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Varathan

Varathan| Enghraifft o: | ffilm  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2018  |
| Genre | ffilm gyffro  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Amal Neerad  |
| Cynhyrchydd/wyr | Nazriya Nazim  |
| Cyfansoddwr | Sushin Shyam  |
| Iaith wreiddiol | Malaialeg  |
| Dynodwyr |

Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Amal Neerad yw Varathan a gyhoeddwyd yn 2018. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd വരത്തൻ ac fe'i cynhyrchwyd gan Nazriya Nazim yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Malaialeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sushin Shyam.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fahadh Faasil, Dileesh Pothan, Sharafudheen ac Aishwarya Lekshmi.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Guilty* sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 600 o ffilmiau Malaialam wedi gweld golau dydd.
Golygwyd y ffilm gan Vivek Harshan sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Amal Neerad ar 7 Hydref 1976 yn Kollam. Derbyniodd ei addysg yn Satyajit Ray Film and Television Institute.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Amal Neerad nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 5 Sundarikal
 |  | India
 | *Malaialeg* | 2013-06-22
 |
| *Anwar* |  | India
 | *Malaialeg* | 2010-10-15
 |
| *Bachelor Party* |  | India
 | *Malaialeg* | 2012-01-01
 |
| *Bheeshma Parvam* |  | India
 | *Malaialeg* | 2022-03-03
 |
| Big B
 |  | India
 | *Malaialeg* | 2007-04-14
 |
| *Bougainvillea* |  | India
 |  |  |
| *Comrade in America* |  | India
 | *Malaialeg* | 2017-05-05
 |
| *Iyobinte Pustakam* |  | India
 | *Malaialeg* | 2014-01-01
 |
| Sagar Alias Jacky Reloaded
 |  | India
 | *Malaialeg* | 2009-01-01
 |
| Varathan
 |  | India
 | *Malaialeg* | 2018-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Abhimanyu

Abhimanyu| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1990  |
| Genre | ffilm llawn cyffro  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Ravi Raja Pinisetty  |
| Cyfansoddwr | Hamsalekha  |
| Iaith wreiddiol | Kannada  |
| Dynodwyr |

Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Ravi Raja Pinisetty yw Abhimanyu a gyhoeddwyd yn 1990. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ಅಭಿಮನ್ಯು ac fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Kannada a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Hamsalekha.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anant Nag, Rami Reddy, Seetha a V. Ravichandran. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,200 o ffilmiau Kannada wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ravi Raja Pinisetty ar 1 Ionawr 1953 yn Palakollu.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Ravi Raja Pinisetty nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aaj Ka Gundaraj
 |  | India
 | Hindi
 | 1992-01-01
 |
| *Bangaru Bullodu* |  | India
 | Telugu
 | 1993-01-01
 |
| Chanti
 |  | India
 | Telugu
 | 1992-01-01
 |
| *Kondapalli Raja* |  | India
 | Telugu
 | 1993-01-01
 |
| *Pedarayudu* |  | India
 | Telugu
 | 1995-01-01
 |
| Pratibandh
 |  | India
 | Hindi
 | 1990-01-01
 |
| Raja Vikramarka
 |  | India
 | Telugu
 | 1990-01-01
 |
| S. P. Parasuram
 |  | India
 | Telugu
 | 1994-01-01
 |
| *Saradha Bullodu* |  | India
 | Telugu
 | 1996-01-01
 |
| The Bodyguard
 |  | India
 | Hindi
 | 1995-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Android

Android|  |
| Math | robot dynoid  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0j8p  |
| Thesawrws y BNCF | 50858  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

*Mae'r erthygl yma am y bod dynol artiffisial. Am ystyron eraill, gweler Android (gwahaniaethu).*
Robot neu greadur artiffisial arall sydd ag ymddangosiad bod dynol yw **android**. Yn hanesyddol, dim ond ym maes ffuglen wyddonol yr oedd androidau'n bodoli ac fe'u gwelwyd yn aml fel cymeriadau mewn ffilm a theledu, ond mae datblygiadau diweddar mewn technoleg robotiaid wedi caniatáu dylunio robotiaid dynol swyddogaethol a realistig.
# Puthukavithai

Puthukavithai| Enghraifft o: | ffilm  |
| Lliw/iau | lliw  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1982  |
| Genre | ffilm ramantus  |
| Cyfarwyddwr/wyr | S. P. Muthuraman  |
| Cwmni cynhyrchu | Kavithalayaa Productions  |
| Cyfansoddwr | Ilaiyaraja  |
| Dosbarthydd | Kavithalayaa Productions  |
| Iaith wreiddiol | Tamileg  |
| Sgriptiwr | Visu  |
| Dynodwyr |

Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr S. P. Muthuraman yw Puthukavithai a gyhoeddwyd yn 1982. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd tamil new poetry increase of stages ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tamileg a hynny gan Visu a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ilaiyaraaja.
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Kavithalayaa Productions.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Rajinikanth. Cafodd ei ffilmio mewn lliw.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 6,100 o ffilmiau Tamileg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm S P Muthuraman ar 7 Ebrill 1935 yn Karaikudi. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1972 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd S. P. Muthuraman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Aarilirunthu Arubathu Varai* |  | India
 | Tamileg
 | 1979-01-01
 |
| *Adutha Varisu* |  | India
 | Tamileg
 | 1983-01-01
 |
| *Anbu Thangai* |  | India
 | Tamileg
 | 1974-01-01
 |
| *Athisaya Piravi* |  | India
 | Tamileg
 | 1990-01-01
 |
| *Bhuvana Oru Kelvi Kuri* |  | India
 | Tamileg
 | 1977-01-01
 |
| *Dharmathin Thalaivan* |  | India
 | Tamileg
 | 1988-01-01
 |
| *Enakkul Oruvan* |  | India
 | Tamileg
 | 1984-01-01
 |
| Enkeyo Ketta Kural
 |  | India
 | Tamileg
 | 1982-01-01
 |
| *Guru Sishyan* |  | India
 | Tamileg
 | 1988-01-01
 |
| *Sri Raghavendra* |  | India
 | Tamileg
 | 1985-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Anuraga Aralithu

Anuraga Aralithu| Enghraifft o: | ffilm  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 1986  |
| Genre | ffilm ddrama  |
| Cyfarwyddwr/wyr | M.S. Rajashekar  |
| Cyfansoddwr | Upendra Kumar  |
| Iaith wreiddiol | Kannada  |
| Sgriptiwr | Chi. Udaya Shankar  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr M.S. Rajashekar yw Anuraga Aralithu a gyhoeddwyd yn 1986. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ) ac fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Kannada a hynny gan Chi. Udaya Shankar a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Upendra Kumar.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Geetha a Madhavi.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Aliens* sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,200 o ffilmiau Kannada wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm MS Rajashekar yn India. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1986 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd M.S. Rajashekar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aasegobba Meesegobba
 |  | India
 | Kannada
 | 1990-01-01
 |
| Anuraga Aralithu
 |  | India
 | Kannada
 | 1986-01-01
 |
| Chirabandhavya
 |  | India
 | Kannada
 | 1993-01-01
 |
| Gajapathi Garvabhanga
 |  | India
 | Kannada
 | 1989-01-01
 |
| Mannina Doni
 |  | India
 | Kannada
 | 1992-01-01
 |
| *Modadha Mareyalli* |  | India
 | Kannada
 | 1991-01-01
 |
| Nanjundi Kalyana
 |  | India
 | Kannada
 | 1989-01-01
 |
| Purushotthama
 |  | India
 | Kannada
 | 1992-01-01
 |
| *Ravi Shastri* |  | India
 | Kannada
 | 2006-10-01
 |
| Rheiffordd Dakota
 |  | India
 | Kannada
 | 2002-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Varanasi

Varanasi|  |
| Math | dinas, dinas sanctaidd  |
| Enwyd ar ôl | Afon Varuna, Assi River  |
| LL-Q9610 (ben)-Titodutta-বারাণসী.wav, LL-Q1571 (mar)-JayashreeVI-वाराणसी.wav  |
| Poblogaeth | 1,198,491  |
| Cylchfa amser | UTC+05:30  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Purvanchal  |
| Sir | Varanasi district  |
| Gwlad |  India |
| Arwynebedd | 82.1 km²  |
| Uwch y môr | 76 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Ganga, Afon Varuna  |
| Yn ffinio gyda | Azamgarh  |
| Cyfesurynnau | 25.3189°N 83.0128°E  |
| Cod post | 221456  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn nhalaith Uttar Pradesh yn India yw **Vārānasī**, gynt **Benares**, **Banaras** neu **Benaras**. Ystyrir y ddinas yn ddinas sanctaidd gan ddilynwyr crefydd Hindŵaeth.

Saif Varanasi rhwng Afon Ganga ac Afon Varuna, ac ystyrir ei bod yn un o ddinasoedd hynaf y byd. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,371,749. Mae'n un o'r cyrchfannau pwysicaf i bererinion Hindŵaidd, ac mae mwy na 1,000,000 ohonynt yn ymweld â Varanasi bob blwyddyn. Dywedir i'r duw Shiva fyw yno unwaith. Cred dilynwyr Hindŵaeth fod ymdrochi yn Afon Ganga yn golchi ymaith bechodau, a bod marw yn Varanasi yn osgoi cylch dadeni. Canolbwynt y ddinas yw'r gatiau, grisiau sy'n arwain i lawr at yr afon.

Ceir nifer fawr o demlau yma; yr enwocaf yw Teml Kashi Vishwanath, wedi ei chysegru i Shiva. Mae Varanasi hefyd yn ddinas sanctaidd i ddilynwyr Jainiaeth. Ar gyrion y ddinas mae Sarnath, lle traddododd y Bwda ei bregeth gyntaf, yn fan sanctaidd i ddilynwyr Bwdhaeth.

### Pobl enwog o Varanasi

* Kabir
* Munshi Premchand
* Jaishankar Prasad
* Ravi Shankar

Varanasi o Afon Ganga
Varanasi, India o Afon Ganga, 2010
Seremoni Hindwaidd yn un o'r ghatiau yn Varanasi
# Rubaru Roshni

Rubaru Roshni| Enghraifft o: | ffilm  |
| Gwlad | India  |
| Dyddiad cyhoeddi | 2019  |
| Genre | ffilm ddogfen  |
| Cyfarwyddwr/wyr | Svati Chakravarty  |
| Iaith wreiddiol | Hindi  |
| Dynodwyr |

Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Svati Chakravarty yw Rubaru Roshni a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.

## Derbyniad

## Gweler hefyd

Cyhoeddodd Svati Chakravarty nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Ffilm
 | Delwedd
 | Gwlad
 | Iaith wreiddiol
 | dyddiad
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Rubaru Roshni
 |  | India
 | Hindi
 | 2019-01-01
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Ali ibn Abi Talib

| Ali ibn Abi Talib |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 17 Mawrth 599  Mecca  |
| Bu farw | 661  Kufa  |
| Dinasyddiaeth | Rashidun Caliphate  |
| Galwedigaeth | gwladweinydd, qadi, Islamic jurist, muhaddith, mufassir, barnwr, bardd, Califf  |
| Swydd | Rashidun, Imam of Twelver Shiism  |
| Adnabyddus am | Mushaf Ali  |
| Tad | Abu Talib Ibn ‘abd Al-Muttalib  |
| Mam | Fatimah bint Asad  |
| Priod | Fatima, Umm ul-Banin, Umama bint Abi al-As, Asma bint Umays, Khawla al-Hanafiyya, Layla bint Mas'ud, Al-Sahba bint Rabi'a, Umm Sa'id bint Urwah  |
| Plant | Hassan Ibn Ali, Husayn ibn Ali, Abbas ibn Ali, Ja'far ibn Ali, Muhammad ibn al-Hanafiyyah, Zaynab bint Ali, Umm Kulthum bint Ali, Muhammad al-Awsat ibn Ali, Umar ibn Alí, Uthman ibn Ali, محسنؑ ابنِ علیؑ Mohsinؑ ibn Aliؑ, Abdullah ibn Ali ibn Abi Talib, Abu Bakr ibn Ali, Abdullah Al-Asghar bin Ali, Ubayd Allah ibn Ali ibn Abdullah, Khadija bint Ali, Maymouna bint Ali, Fatima bint Ali, Umama bint Ali, Ramla bint Ali, Ruqayya bint Ali, Aoun bin Ali, Muhammad al-Asghar ibn Ali, Yahya ibn Ali ibn Abi Talib  |
| Perthnasau | Muhammad  |
| Llinach | Banu Hashim, Alids  |

Cefnder a mab yng nghyfraith Muhammad, proffwyd olaf Islam, oedd **Alī ibn Abī Ṭālib** (Arabeg: علي ابن أبي طالب‎; ynganiad: [ʕali]); 15 Medi 601 - 29 Ionawr 661). Ef oedd y pedwerydd califf; rheolodd ei bobl o 656 i 661, ond fe'i hystyrir fel olynydd uniongyrchol y Proffwyd Muhammad gan y Mwslimiaid Shia.

Ganed ef gyda'r enwau **Abu Talib** a **Fatimah bint Asad**. Ef yw'r unig berson i'w eni yng nhysegr sanctaidd y Kaaba (Arabeg: كَـعـبَـة‎), ym Mecca, y lle mwyaf sanctaidd yn Islam, yn ôl llawer o Islamaidd clasurol, yn enwedig rhai Shia. Ali oedd y gwryw cyntaf a dderbyniodd Islam, ac yn ôl rhai awduron y Mwslim cyntaf.

Wedi iddo symud i Medina, priododd ferch Muhammad, sef Fatimah. Penodwyd ef yn galiff gan gyfeillion Muhammad (*Sahaba*) yn 656, gan olynu Uthman ibn Affan i hwnnw gael ei lofruddio. Amddiffynnodd Muhammad drwy ei oes, a chymrodd ran mewn sawl brwydr. Yn ystod teyrnasiad Ali yr ymladdwyd y Fitna Cyntaf (yr hyn a elwir yn ryfel cartref). Yn 661, ymosodwyd arno ac fe'i llofruddiwyd deuddydd yn ddiweddarach gan Kharijite tra roedd yn gweddïo.

Mae Ali'n allweddol bwysig i'r Shias a'r Sunnis, yn wleidyddol ac yn grefyddol. Cred y ddau enwad fod Ali yn Fwslim i'r carn a'i fod yn bleidiol iawn i Islamiaeth; ceir hefyd mannau lle mae'r ddwy ochr yn anghytuno yn ei gylch.

Cred y Sunnis mai Ali yw'r pedwerydd califf, a'r olaf, ond cred y Mwslimiaid Shia yw mai ef yw'r Imam cyntaf ar ôl Muhammad, oherwydd eu dehongliad o'i bregeth yn Ghadir Khumm. Mae Mwslimiaid Shia hefyd yn credu bod Ali a'r Shia Imams eraill (y mae pob un ohonynt yn aelodau o'r Bayṫ Muhammad) yn ddilynwyr cywir i Muhammad. Yr anghytundeb hwn oedd y maen tramgwydd a rannodd yr Ummah (Arabeg: أمة, Cymuned Mwslimaidd) i'r canghennau Shia a Sunni.

## Cyfeiriadau
# Mater gronynnol

Gellir rhannu mater gronynnol yn bedwar math: Difwynwyr nwyol, difwynwyr gronynnol, llwch a biolegol.
Mae **mater gronynnol** yn gymysgedd cymhleth o solidau a hylifau, gan gynnwys carbon, cemegau organig cymhleth, sylffadau, nitradau, llwch mwynol, a dŵr yn yr aer. Mae’n amrywio mewn maint. Mae rhai gronynnau, fel llwch, huddygl, baw neu fwg yn ddigon mawr neu’n ddigon tywyll i ni eu gweld gyda’n llygaid ein hunain. Ond y gronynnau mwyaf niweidiol yw’r gronynnau llai, sef PM10 a PM2.5. Mae PM10 yn cyfeirio at ronynnau sydd â diamedr sy’n llai na 10 micron (10μm) – sef 10 miliynfed o fetr. Mae PM2.5 yn cyfeirio at ronynnau sydd â diamedr sy’n llai na 2.5 micron, ac enw’r rhain yw gronynnau mân. Mae’r gronynnau mân lleiaf, llai na 0.1 micron mewn diamedr, yn cael eu galw’n gronynnau tra mân.

Daw mater gronynnol ‘gwneud’ yn bennaf o brosesau diwydiannol, gwaith adeiladu, mwg o beiriannau disel a phetrol, ffrithiant o frecio a theiars, a llwch o arwynebau ffordd. Mae injan ddisel yn tueddu i gynhyrchu llawer mwy nag injan betrol. Mae llosgfynyddoedd, diferion o’r môr, paill a phridd yn ffynonellau mater gronynnol. Caiff hefyd ei ffurfio yn yr atmosffer pan fydd nwyon fel nitrogen deuocsid a sylffwr deuocsid yn cael eu newid yn yr aer gan adweithiau cemegol.

## Effeith ar eich iechyd

Maint y mater gronynnol sy’n penderfynu ble yr aiff unwaith y caiff ei anadlu. Gall gronynnau mwy gael eu dal yn eich trwyn, ond gall PM10 gyrraedd eich llwybrau anadlu. Gall gronynnau mân (PM2.5) gyrraedd y codenni anadlu yn ddwfn yn eich ysgyfaint, a gall gronynnau hynod fân hyd yn oed groesi i lif y gwaed. Gall cemegau gwenwynig fod yn y gronynnau hyn, ac mae cysylltiad rhyngddynt â chanser. Gall mater gronynnol lidio eich trwyn a’ch gwddf, a gall fod yn gysylltiedig â symptomau mwy difrifol mewn pobl sydd ag asthma. Mae’n golygu bod mwy o bobl sydd â chyflwr ar eu hysgyfaint (COPD, asthma, broncitis) a chyflwr ar eu calon (trawiad y galon, strôc) yn mynd i’r ysbyty. Mae hefyd yn achosi i bobl farw’n gynnar o glefyd yr ysgyfaint a’r galon hefyd. Mae tystiolaeth hefyd bod anadlu mater gronynnol, yn y tymor hir, yn gallu cyfrannu at ddatblygu canser yr ysgyfaint ac asthma o bosib.

## Gweler hefyd

* Ôl troed carbon
* Llygroedd aer

## Cyfeiriadau
# Pretoria

Pretoria|  |
|  |
| Math | dinas fawr, endid tiriogaethol gweinyddol, canolfan weinyddol, administrative capital, executive capital  |
| Enwyd ar ôl | Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius  |
|  |
| Poblogaeth | 741,651  |
| Sefydlwyd | * 16 Tachwedd 1855
 |
| Pennaeth llywodraeth | Cilliers Brink  |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Gefeilldref/i | Amman, Bethlehem, Baku, Delft, Johannesburg, Kyiv, Taipei, Tehran, Washington, Port Louis, Quito  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | City of Tshwane Metropolitan Municipality  |
| Gwlad |  De Affrica |
| Arwynebedd | 687.54 km²  |
| Uwch y môr | 1,339 ±1 metr, 1,332 metr  |
| Yn ffinio gyda | Johannesburg  |
| Cyfesurynnau | 25.7464°S 28.1881°E  |
| Cod post | 0001 • 0002  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Cilliers Brink  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas De Affrica yw **Pretoria**. Rhennir swyddogaethau pridffdinas i raddau yn Ne Affrica, gyda rhywfaint o swyddogaethau deddfwriaethol yn Nhref y Penrhyn a swyddogaethau cyfreithiol yn Bloemfontein, ond Pretoria yw'r brifddinas *de facto*.

Saif yng ngogledd-ddwyrain y wlad, yn nhalaith Gauteng. Mae'n rhan o adral ddinesig Tshwane, ac mae symudiad ar y gweill i newid enw y ddinas ei hun i "Tshwane". Sefydlwyd y ddinas yn 1855 gan Marthinus Pretorius, a'i henwodd ar ôl ei dad, Andries Pretorius.

Mae poblogaeth y ddinas ei hun tua un miliwn, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 1,985,997. Y prif ieithoedd a siaredir yno yw Tswana, Afrikaans, Ndebele a Saesneg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Dde Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*