# Papur newydd

Stondin papurau newydd rhyngwladol
Mae **papur newydd** yn gyhoeddiad sy'n cynnwys newyddion, gwybodaeth a hysbysebu, fel arfer wedi'i gyhoeddi ar bapur rhad. Gall thema'r papur fod yn un cyffredinol neu o ddiddordeb arbennig, ac fel arfer cyhoeddir yn ddyddiol neu'n wythnosol.

## Fformat

Mae'r rhan fwyaf o bapurau newydd modern yn un o dri maint:

* Argrafflenni: 600mm x 380mm (23½ x 15 modfedd). Cysylltir fel arfer gyda phapurau mwy deallusol, "uwchfarchnad".
* Tabloidau: 380mm x 300mm (15 by 11¾ modfedd). Hanner maint argrafflenni a welir yn mwy cyffrogawol wedi'u cymharu ag argrafflenni. Gelwir tabloidau gyda chynnwys mwy fel argrafflenni yn gompactau.
* Berliner neu Midi: 470mm x 315mm (18½ x 12¼ modfedd). Defnyddir gan bapurau Ewropeaidd megis *Le Monde* yn Ffrainc, *La Stampa* yn yr Eidal neu *The Guardian* yn y Deyrnas Unedig.

## Papurau newydd Cymraeg

*Prif erthygl: Papurau newydd Cymraeg.*
Caiff *Y Cymro* ei gyhoeddi'n wythnosol. Mae papurau bro – papurau cymunedol a gaiff eu hysgrifennu gan wirfoddolwyr – wedi dod yn brif nodwedd diwylliant newyddiaduro Cymru yn ystod y tri degawd diwethaf. *Y Byd* oedd y papur newydd dyddiol Cymraeg arfaethedig.

## Papurau newydd Saesneg Cymru

Ymhlith y papurau newydd Saesneg a gyhoeddwyd yng Nghymru mae:

* Aberystwyth Times
* Cambrian News
* Carmarthen Journal
* Carnarvon and Denbigh Herald
* County Observer and Monmouthshire Central Advertiser
* Daily Post
* Denbigh, Ruthin and Vale of Clwyd Free Press
* Glamorgan Gazette - 1894 ymlaen
* Glamorgan, Monmouth and Brecon Gazette
* Haverfordwest and Milford Haven Telegraph
* Llangollen Advertiser
* North Wales Chronicle
* North Wales Gazette
* North Wales Weekly News
* Pembrokeshire Herald
* Pontypool Free Press
* Potter's Electric News
* South Wales Argus
* The Aberdare Times
* The Aberystwith Observer
* The Brecon County Times
* The Brecon Reporter
* The Cambrian (Cymru)
* The Cardiff Times
* The Cardigan Bay Visitor
* The Cardigan Observer
* The Carmarthen Weekly Reporter
* The Demetian Mirror
* The Illustrated Usk Observer
* The Merthyr Telegraph
* The Monmouthshire Merlin
* The North Wales Express
* The Pontypridd Chronicle
* The Principality
* The Visitors' List and Guide
* Tivy Side Advertiser
* Western Mail

## Enwau

Mae enwau papurau newydd yn amrywio'n eang o iaith i iaith ac o wlad i wlad. Mae rhai teitlau yn gwbl unigryw, ond mae nifer o newyddiaduron yn rhannu elfennau tebyg yn eu henwau. Yn aml, mae'r enwau yn cynnwys nod o ddinas, ardal neu wlad y papur. Ceir enghreifftiau o'r elfennau amlaf isod:

* Amserau neu Oes(oedd), e.e. *Yr Amserau*, *The Times*, *The New York Times*, *The Times of India*, *Financial Times*, *Zìyóu Shíbào*, *De Tijd*, *The Age*, *Die Zeit*
* Arsyllwr neu Ysbïwr, e.e. *The Observer*, *Yr Yspïwr*
* Baner, e.e. *Baner America*, *Evening Standard*, *Toronto Standard*
* Byd, e.e. *Y Byd*, *Le Monde*, *Die Welt*
* Cronicl, e.e. *Cronicl yr Oes*, *Deccan Chronicle*, *Houston Chronicle*
* Dinesydd, e.e. *Y Dinesydd*, *Key West Citizen*, *The Citizen*
* Drych, e.e. *Y Drych*, *Daily Mirror*
* Eco, e.e. *Eco'r Wyddfa*, *Liverpool Echo*, *L'Echo*
* Gwasg, e.e. *Y Wasg*, *La Presse*, *La Stampa*
* Gweriniaeth, e.e. *La Repubblica*, *An Phoblacht*
* Gwlad neu Genedl, e.e. *El País*, *La Nación*
* Gwyliedydd neu Amddiffynnydd, e.e. *Y Gwyliedydd Americanaidd*, *The Guardian*, *Orlando Sentinel*
* Haul, e.e. *Haul Gomer*, *The Sun*, *Die Son*
* Herald, e.e. *Yr Herald Cymraeg*, *The Sydney Morning Herald*, *The Miami Herald*
* Hysbysebwr, e.e. *Tivy Side Advertiser*, *The Advertiser*
* Llais, e.e. *The Village Voice*, *Llais Ardudwy*
* Newyddion, e.e. *Newyddion Gwent*, *Běijīng Wǎnbào*, *Het Laatste Nieuws*
* Papur, e.e. *Papur Menai*, *Papur y Cwm*
* Post, e.e. *Western Mail*, *Daily Mail*, *The Washington Post*, *The Jerusalem Post*
* Rhedegydd, e.e. *Corriere della Sera*, *The Courier*, *Berliner Kurier*
* Seren, e.e. *Seren Hafren*, *Seren Gomer*, *Daily Star*, *Morning Star*
* Siwrnal neu Gyfnodolyn, e.e. *The Wall Street Journal*
* Telegraff, e.e. *The Daily Telegraph*, *De Telegraaf*, *Telegrafi*
* Tribiwn, e.e. *Chicago Tribune*, *Trybuna*, *La Tribune*

Mae gan nifer o bapurau teitlau sy'n cyfleu faint mor aml y'i cyhoeddir, megis y *Daily Express* *Rénmín Rìbào*, a *The Weekly News*. Mae gan eraill deitlau sy'n dynodi ai papur bore neu bapur hwyr yw'r cyhoeddiad, er enghraifft y *South China Morning Post*, *De Morgen*, a *Le Soir*. Mae rhai enwau hefyd yn cyfeirio at gymeriadau mytholegol megis y negesydd Mercher (*El Mercurio*, *San Jose Mercury News*) neu Argus Panoptes (*Cape Argus*, *South Wales Argus*). Mae rhai enwau yn cyfuno mwy nag un o'r syniadau uchod, er enghraifft yr *International Herald Tribune*, *The Globe and Mail*, y *Chicago Sun-Times*, a *Baner ac Amserau Cymru*. Gan amlaf mae enw cyfansawdd o'r fath yn arwydd o ddau gyhoeddiad yn cyfuno.

### Yr Unol Daleithiau

Ym 1937, roedd gan tua ddau o bob tri phapur newydd dyddiol yn yr Unol Daleithiau un o'r enwau canlynol: *News*, *Times*, *Journal*, *Herald*, *Tribune*, *Press*, *Star*, *Record(er)*, *Democrat*, *Gazette*, *Post*, *Courier*, *Sun*, *Leader*, *Republic(an)*. Mae'r teitlau *Democrat* a *Republic(an)* ar gyhoeddiadau Americanaidd yn cyfeirio at ddwy brif blaid yr Unol Daleithiau, y Democratiaid a'r Gweriniaethwyr.

## Gweler hefyd

* Dyfodol papurau newydd

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am papur newydd
yn Wiciadur.