# Y Rhyfel Saith Mlynedd

| Y Rhyfel Saith Mlynedd
 |
| --- |
|  Un o frwydrau mawr y **Rhyfel Saith Mlynedd** (llun gan Alexander Kotzebue, 1848)
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Dyddiad
 | 1754 neu 1756 - 1763
 |
| Lleoliad
 | Ewrop, Affrica, India, Gogledd America, Pilipinas |
| Canlyniad
 | Cytundeb Paris Cytundeb Hubertusburg
 |

 |
| Cydryfelwyr
 |
|  Teyrnas Prwsia  Teyrnas Prydain Fawr a'i Colonies Americanaidd Etholaeth Brunswick-Lüneburg (Hanover)  Ffederasiwn Iroquois  Teyrnas Portiwgal  Tywysogaeth Brunswick-Wolfenbüttel  Landgraviate Hesse-Kassel
 |  Austria  Teyrnas Ffrainc a'i Gwladfeydd  Ymerodraeth Rwsia  Teyrnas Sweden  Teyrnas Sbaen  Etholaeth Sacsoni  Teyrnas Napoli a Sisili  Teyrnas Sardinia
 |
| Arweinwyr
 |
|  Frederick II  Friedrich Wilhelm von Seydlitz  John Manners  Edward Boscawen  Barwn Clive  James Wolfe  Barwn Amherst Ferdinand, dug Brunswick
 |  Cownt von Daun  Franz Moritz von Lacy  Charles Alexander of Lorriane  Ernst von Laudon  Louis XV  Louis-Joseph de Montcalm  Elisabeth  Pyotr Saltykov  Frederick Augustus II
 |

Yn ystod **y Rhyfel Saith Mlynedd** (1756-1763) roedd Teyrnas Prydain Fawr, Prwsia a Hanofer ar y naill ochr yn brwydro yn erbyn Ffrainc, Awstria, Sweden a Sacsoni ar y llall. Am fod y mwyafrif o wledydd mawr Ewrop yn ymrwymedig i'r rhyfel a bod brwydrau ledled Ewrop yn ogystal ac yn ardaloedd sydd heddiw yn rhan o Ganada, Unol Daleithiau America, India a'r Môr Caribî, gellir dweud fod hi wedi bod y wir "rhyfel byd cyntaf". Hwyrach, roedd Sbaen a Portiwgal yn cymryd rhan hefyd ac oedd ymosodiad ar byddyn yr Iseldiroedd yn India, er roedden nhw ei hunain yn amhleidiol.

Roedd y rhyfel hwn yn dilyn Rhyfel Olyniaeth Awstria, a adawodd nifer o broblemau heb eu datrys, er bod Ewrop yn newid yn gyflym gyda Ffrainc, Awstria a Rwsia, oedd wedi bod yn elynion ers ganrifoedd, yn cydweithio. Roedd hynny yn fygythiad i Brwsia - a roedd Prydain yn ddechrau poeni am Hanofer. Oblegid hynny, roedd yn naturol fod Prydain a Phrwsia yn cydweithio, hefyd. Achos arall y rhyfel roedd cystadleuaeth rhwng Prydain a Ffrainc ar gyfer gwladfeydd.

Yn wyneb ymosodiadau Awstria a Rwsia, enillodd Ffrederic Fawr, brenin Prwsia, nifer o fuddugoliaethau syfrdanol, ond gan fod adnoddau Awstria a Rwsia gymant mwy na'r eiddo ef, roedd ar fin cael ei orchfygu. Achubwyd ef pan fu farw tsarina Rwsia, Elisabeth I yn 1761. Roedd ei holynydd, Pedr III, yn edmygu Ffrederic yn fawr, a gwnaeth gytundeb heddwch ag ef.

O ganlyniad i'r cytundebau heddwch a arwyddwyd ar 10 Chwefror, 1763 ym Mharis rhwng Prydain a Portiwgal ar y naill ochr a Ffrainc a Sbaen ar y llall, roedd pethau yn newid yn y gwladfeydd. Cafodd Prydain Fflorida o Sbaen a gorfodwyd i Ffrainc rhoi'r ardal i'r gorllewin i Afon Mississippi i Sbaen. Collodd Ffrainc Ganada, a'r ardaloedd i'r dwyrain i Afon Mississippi a'r ardaloedd o amgylch y Llynnoedd Mawr i Brydain. Fel hynny, doedd dim ond New Orleans, rhan gorllewinol Hispaniola (heddiw Haiti) a rhai ynysoedd eraill yn aros yn ddiriogaethau Ffrengig ar ôl y rhyfel. A chollodd Ffrainc ei thiriogaethau yn India, Senegambia (heddiw: Senegal a Gambia) ac ati i Brydain, hefyd.

Ar 15 Chwefror, 1763 arwyddwyd cytundeb heddwch rhwng Prwsia a'i elynion oedd yn gwrthdroi y ffiniau i'r hyn yr oeddent o flaen y rhyfel.

O ganlyniad i'r rhyfel hwn daeth Prwsia i fod yn un o'r pum gwlad gryfaf Ewrop. Collodd Ffrainc bron ei holl wladfeydd ac felly daeth yn awyddus iawn i geisio dial ar Brydain. A daeth Prydain i fod y wlad gryfaf yn y byd, yn arbennig ar y môr, a chanddi'r gwladfeydd ehangaf.