# Gwareiddiad Dyffryn Indus

Gwareiddiad Dyffryn Indus|  |
| Enghraifft o: | diwylliant archeolegol, hen wareiddiad  |
| Lliw/iau | du-a-gwyn  |
| Rhan o | Oes yr Efydd  |
| Dechreuwyd | 3000 (yn y Calendr Iwliaidd) CC  |
| Daeth i ben | 1800 CC  |
| Lleoliad | Isgyfandir India  |
|  |
| Gwladwriaeth | Pacistan  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0cmy6  |
| Thesawrws y BNCF | 44159  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mohenjo-daro, Pacistan
Roedd **Gwareiddiad Dyffryn Indus** (c. 3300–1700 CC, ar ei anterth 2600–1900 CC), yn wareiddiad hynafol a flodeuodd yn nyffrynnoedd afonydd Indus a Ghaggar-Hakra yng ngogledd-orllewin is-gyfandir India (Pacistan a gorllewin India heddiw), a cheir tystiolaeth fod ei ddylanwad yn ymestyn mor bell â rhannau o Affganistan a Tyrcmenistan. Enw arall a ddefnyddir am y gwareiddiad hwn weithiau yw **Gwareiddiad Harappa**, ar ôl y gyntaf o'u dinasoedd i gael ei chloddio, Harappa. Er bod tystiolaeth sy'n awgrymu fod y gwareiddiad yn adnabyddus i bobl Sumer (ym Mesopotamia) fel **Meluhha**, ni ddaeth i'r golwg tan y 1920s fel canlyniad i gloddio gan archeolegwyr.

Map sy'n dangos prif ganolfannau Gwareiddiad Dyffryn Indus

## Hanes ei ddarganfod

Cafodd adfeilion dinas Harappa eu disgrifio am y tro cyntaf yn 1842 gan Charles Masson yn ei gyfrol *Narrative of Various Journeys in Balochistan, Affganistan and the Panjab*. Yn 1912, darganfuwyd seliau o Harappa gan J. Fleet, a arweiniodd i gloddio gan Syr John Hubert Marshall yn 1921/22, a ddatguddiodd fodolaeth gwareiddiad newydd. Dilynwyd hyn gan gloddio ym Mohenjo-daro. Erbyn 1931, roedd llawer o safle Mohenjo-Daro wedi'i gloddio. Yna yn 1944, daeth Syr Mortimer Wheeler, fel cyfarwyddwr Arolwg Archaeolegol India, i gloddio. Mae archaeologwyr eraill a fu'n weithgar yno cyn 1947 yn cynnwys Syr Aurel Stein. Dychwelodd Syr Mortimer Wheeler yn 1949, fel ymgynghorydd archaeolegol i lywodraeth y Pacistan newyddanedig. Ers hynny darganfuwyd olion o'r gwareiddiad mor bell i'r gorllewin a Sutkagan Dor yn Balochistan, ac mor bell i'r dwyrain a Lothal yn Gujarat.

## Cyfnodau

Roedd y gwareiddiad ar ei anterth rhwng tua 2600 a 1900 CC ; gellir dweud fod Gwareiddiad Dyffryn Indus wedi parhau yn ei grynswth o tua 3300 i 1400 CC.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Dyddiadau* | *Cyfnod* | *Amser* |
| 5500-3300
 | Mehrgarh II-VI (Crochenwaith Neolithig)
 | Cyfnod ymlediad lleol
 |
| 3300-2600
 | Harappa Gynnar (Oes Gynnar yr Efydd)
 |
| 3300-2800
 | Harappa 1 (Cyfndod Ravi)
 |
| 2800-2600
 | Harappa 2 (Cyfnodau Kot Diji, Nausharo I, Mehrgarh VII)
 |
| 2600-1900
 | Harappa ar ei anterth (Oes Ganol yr Efydd)
 | Cyfnod Ymdoddi
 |
| 2600-2450
 | Harappa 3A (Nausharo II)
 |
| 2450-2200
 | Harappa 3B
 |
| 2200-1900
 | Harappa 3C
 |
| 1900-1300
 | Harappa Ddiweddar (Oes Ddiweddar yr Efydd)
 | Cyfnod ymlediad lleol
 |
| 1900-1700
 | Harappa 4
 |
| 1700-1300
 | Harappa 5
 |

## Dylanwad

O 4300 i 3200 CC, yn y cyfnod Chalcolithig, mae Gwareiddiad Dyffryn Indus yn dangos cyfatebiaethau ceramig gyda diwylliannau cynnar de Tyrcmenistan a gogledd Iran, sy'n awgrymu teithio a masnachu ar raddfa sylweddol.

## Llyfryddiaeth

* Allchin, Bridget (1997). *Origins of a Civilization: The Prehistory and Early Archaeology of South Asia*. New York: Viking.
* Allchin, Raymond (gol.) (1995). *The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States*. New York: Cambridge University Press.
* Aronovsky, Ilona; Gopinath, Sujata (2005). *The Indus Valley*. Chicago: Heinemann.
* Basham, A. L. (1967). *The Wonder That Was India*. London: Sidgwick & Jackson, 11-14.
* Chakrabarti, D. K. (2004). *Indus Civilization Sites in India: New Discoveries*. Mumbai: Marg Publications. ISBN 81-85026-63-7.
* Dani, Ahmad Hassan (1984). *Short History of Pakistan* (Book 1). University of Karachi.
* Gupta, S. P. (1996). *The Indus-Saraswati Civilization: Origins, Problems and Issues*. ISBN 81-85268-46-0.
* Kenoyer, Jonathan Mark (1998). *Ancient cities of the Indus Valley Civilisation*. Oxford University Press. ISBN 0-19-577940-1.
* Kenoyer, Jonathan Mark; Heuston, Kimberly (2005). *The Ancient South Asian World*. Oxford/New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-517422-4.
* Kirkpatrick, Naida (2002). *The Indus Valley*. Chicago: Heinemann.
* Lahiri, Nayanjot (gol.) (2000). *The Decline and Fall of the Indus Civilisation*. ISBN 81-7530-034-5.
* McIntosh, Jane (2001). *A Peaceful Realm: The Rise And Fall of the Indus Civilization*. Boulder: Westview Press. ISBN 0-8133-3532-9.
* Possehl, Gregory (2002). *The Indus Civilisation*. Walnut Creek: Alta Mira Press.
* Rao, Shikaripura Ranganatha (1991). Dawn and Devolution of the Indus Civilisation. ISBN 81-85179-74-3.
* Syr Mortimer Wheeler, *The Indus Civilization* (Caegrawnt, 1953; sawl argraffiad ers hynny)