# Mumbai

Mumbai|  |
| Math | mega-ddinas, prifddinas y dalaith, dinas, metropolis, business cluster  |
| Enwyd ar ôl | Mumba  |
|  |
| Poblogaeth | 15,414,288  |
| Sefydlwyd | * 1507
 |
| Pennaeth llywodraeth | Iqbal Singh Chahal  |
| Cylchfa amser | Indian Standard Time  |
| Gefeilldref/i | Llundain, Los Angeles, St Petersburg, Stuttgart, Yokohama, Espoo, Honolulu County, İzmir, Berlin, Busan, Durango, Jakarta, Manila, Honolulu  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Konkan  |
| Sir | Mumbai City district  |
| Gwlad |  India |
| Arwynebedd | 603 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 14 ±1 metr  |
| Cyfesurynnau | 19.0758°N 72.8775°E  |
| Cod post | 400001  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Municipal Commissioner of Mumbai  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Iqbal Singh Chahal  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas talaith Maharashtra yng ngorllewin India a phrif borthladd a chanolfan economaidd India yw **Mumbai** (Marathi: मुंबई, *Mumbaī*, IPA:[ˈmumbəi], hen enw hyd at 1995: 'Bombay'). Dyma'r ddinas fwyaf poblog yn India a'r ail ddinas fwyaf poblog yn y byd, gyda phoblogaeth o tua 15,414,288 (2018), ac mae poblogaeth Mumbai Fwyaf (sy'n cynnwys yr ardal fetropolitan cyfagos) oddeutu 22,885,000 (2016). Lleolir Mumbai ar arfordir gorllewinol India a cheir yno harbwr sy'n naturiol ddwfn. Mae Mumbai yn ymdrin â dros hanner cargo morol yr India.

Mae'n borthladd pwysig iawn ac yn ddinas sydd wedi gweld tyfiant economaidd aruthrol yn ystod y degawdau diwethaf; serch hynny anwastad yw dosbarthiad y buddiannau economaidd a nodweddir y ddinas gan gyferbyniaethau trawiadol rhwng y da eu byd a'r tlodion niferus. Yn 2008, enwyd Mumbai yn un o ddinasoedd alpha'r byd. Mae ganddi fwy o filiwnyddion a biliwnyddion nag unrhyw ddinas arall yn India gyfan.

Mae gan y ddinas nifer o adeiladau bric coch o gyfnod y Raj, e.e. y brif orsaf reilffordd yng nghanol y ddinas. Mae "Porth India", yr heneb a godwyd i nodi ymweliad y brenin Siôr V ym 1911, yn symbol o'r ddinas. Dros y dŵr ym Mae Mumbai mae nifer o henebion Bwdhaidd hynafol i'w cael ar Ynys Elephanta.

Mumbai yw prifddinas arian, masnach ac adloniant India. Mae hefyd yn un o ddeg canolfan fasnach orau'r byd o ran llif-arian byd-eang, gan gynhyrchu 6.16% o Gynnyrch Mewnwladol Crynswth (GDP) India, ac mae'n cyfrif am 25% o allbwn diwydiannol, 70% o fasnach forwrol India (Ymddiriedolaeth Porthladd Mumbai a JNPT), a 70% o drafodion cyfalaf economi India.

## Geirdarddiad

Mae'r enw Mumbai yn deillio o *Mumbā* neu *Mahā-Ambā* - enw'r dduwies Mumbadevi o gymuned frodorol Koli— ac *ā'ī* sy'n golygu "mam" yn yr iaith Marathi, sef mamiaith pobl Koli ac iaith swyddogol Maharashtra.

Fodd bynnag, mae enwau hŷn ar y ddinas, a'r hynaf sy'n hysbys yw 'Kakamuchee' a 'Galajunkja', a ddefnyddir weithiau o hyd. Yn 1508, defnyddiodd Gaspar Correia o Bortiwgal yr enw gwneud "Bombaim" yn ei ysgrif *Lendas da Índia* ("Chwedlau'r India").

## Hanes

### Crynodeb

Yn wreiddiol, roedd y saith ynys sy'n ffurfio Mumbai yn gartref i gymunedau o bobl Koli a oedd yn siarad iaith Marathi. Am ganrifoedd, bu'r ynysoedd dan reolaeth ymerodraethau brodorol cyn cael eu goresgyn gan Ymerodraeth Portiwgal ac yna *the East India Company* (Cwmni Dwyrain India) o Loegr. Yn 1661 priododd Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban â Chatrin o Braganza ac fel rhan o'i gwaddol derbyniodd Charles borthladdoedd Tangier a Saith Ynys Bombay. Yn ystod canol y 18g, ail-gynlluniwyd Bombay fel rhan o brosiect Hornby Vellard, a adferodd yr ardal rhwng y saith ynys o'r môr. Ynghyd ag adeiladu priffyrdd a rheilffyrdd, trawsnewidiwyd Bombay gan y prosiect, a gwblhawyd ym 1845, yn borthladd enfawr ar Fôr Arabia. Nodweddwyd Bombay yn y 19g gan ddatblygiadau economaidd ac addysgol. Yn ystod dechrau'r 20g daeth yn sylfaen gref i fudiad annibyniaeth India. Ar annibyniaeth India ym 1947 ymgorfforwyd y ddinas yn Nhalaith Bombay. Yn 1960, yn dilyn Mudiad Samyukta Maharashtra, crëwyd talaith newydd o'r enw Maharashtra, gyda Bombay yn brifddinas arni.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Castella de Aguada
* Llyfrgell David Sassoon
* Mosg Haji Ali
* Neuadd Cowasji Jehangir
* Raj Bhavan
* Tŵr India
* Tŵr Rajabai
* Tŷ Jinnah
* Tŷ Nariman

## Enwogion

* Dom Moraes (1938-2004), awdur
* Persis Khambatta (1948-1998), actores
* Anil Kapoor (g. 1959), actor
* Shilpa Shetty (g. 1975), actores