# Libanus

*Am y pentref yng Nghymru, gweler Libanus, Powys; am ddefnyddiau eraill, gweler Libanus (gwahaniaethu)*.

Libanus|  |
| Gweriniaeth Libanusالجمهوريّة اللبنانيّة*  (ynganiad: al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah) |
|  |
| Arwyddair | Libanus: Y Wefr o Fyw  |
| Math | gwladwriaeth sofran, un o wledydd môr y canoldir, gwlad  |
|  |
| Prifddinas | Beirut  |
| Dinas fwyaf | Beirut  |
| Poblogaeth | 6,100,075  |
| Sefydlwyd | 1516 (Ffurfiwyd) 22 Tachwedd 1943 (Annibyniaeth oddi wrth Ffrainc |
| Anthem | Anthem Genedlaethol Libanus  |
| Pennaeth llywodraeth | Nawaf Salam  |
| Cylchfa amser | UTC+2, UTC+03:00, EET, Amser Haf Dwyrain Ewrop, Asia/Beirut  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Y Dwyrain Canol, De-orllewin Asia, Asia  |
| Gwlad | Libanus  |
| Arwynebedd | 10,452 ±1 km²  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Syria, Israel  |
| Cyfesurynnau | 33.83333°N 35.76667°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Senedd Libanus  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Arlywydd Libanus  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Joseph Aoun  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prif Weinidog Libanus  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Nawaf Salam  |
|  |
|  |
| Ariannol |
| Cyfanswm CMC (*GDP*) | $23,132 miliwn  |
| Arian | punt Libanus  |
| Canran y diwaith | 6 ±1 canran  |
| Cyfartaledd plant | 1.714  |
| Mynegai Datblygiad Dynol | 0.706  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwlad fach fynyddig yn y Dwyrain Canol ar lan ddwyreiniol y Môr Canoldir yw **Gweriniaeth Libanus** neu **Libanus** (Arabeg: الجمهورية اللبنانية; Saesneg: *Lebanon*). Mae'n ffinio â Syria i'r gogledd a'r dwyrain a gydag Israel i'r de. Mae baner Libanus yn cynnwys delwedd cedrwydden Libanus yn wyrdd yn erbyn cefndir gwyn gyda stribed coch llorweddol ar y brig a'r gwaelod.

Cafodd y wlad ei henw oddi wrth gadwyn Mynydd Libanus, sy'n ymestyn o'r gogledd i'r de am tua 160 km i'r dwyrain o'r arfordir. Mae "*Laban*" yn golygu "gwyn" mewn Aramaeg.

## Prif ddinasoedd

* Beirut, y brifddinas
* Tripoli
* Sidon
* Tyrus

## Hanes Ddiweddar

Cyhoeddodd Libanus ei hanibyniaeth 22 Tachwedd 1943, gan gadw ffiniau Libanus Fawr (1920 - 1926), wedi misoedd o brotestio. Ymddangosodd arweinwyr megis Béchara el-Khoury a Riad El Solh, a datblygodd y syniad o gyfamod cenedlaethol ble fyddai'r system wleidyddol yn gweithio'n drawsgymunedol, gyda'r Arlywydd yn dod o'r gymuned fwslemaidd a'r Prif Weinidog o'r gymuned gristnogol er enghraifft.

Cyfeirid at y wlad fel "Swistir y Dwyrain Canol" rhwng y 1950au a'r 1970au, oherwydd presenoldeb nifer o fanciau, wrth i economi Libanus ddatblygu'n gyflym ochr yn ochr ag isadeiladwaith a'r wladwriaeth, yng nghyfnodau Camille Chamoun a Fouad Chéhab yn arlywyddion.

Ar yr un pryd, roedd Libanus hefyd yn wynebu tensiynau cymdeithasol, ynghyd â chanlyniadau creu gwladwriaeth Israel. Mudodd 120,000 o Balesteiniaid i'r wlad o 1948 ymlaen. Tynnwyd Libanus fesul dipyn i'r Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd, yn enwedig wedi diwedd y 1960au gyda Chytundeb Cairo a Mis Medi Du. Ystyrir i'r cytundeb gwthio'r wlad tua'r rhyfel cartref a barodd rhwng 1975 a 1990, gyda chymysgedd o ffactorau gwleidyddol, crefyddol a'r maffia.

Meddianwyd Libanus gan Syria wedi Cytundeb Taëf ym 1989, gan barhau felly nes 2005. Ansefydlog bu hanes cynnar Ail Weriniaeth Libanus, gyda'r gwrthdaro yn 2007 a 2008, ac eto yn 2014-2016 cyn ethol Michel Aoun yn arlywydd. Ochr yn ochr â hynny, mae'r wlad yn parhau i wynebu problemau sylweddol o'i hamgylch, gan gynnwys rhyfel gydag Israel yn 2006 yn ogystal â Gwrthryfel Syria.

## Diwylliant

Arabeg yw'r brif iaith gyda Ffrangeg yn ail iaith swyddogol. Mae Libanus yn adnabyddus yn y Dwyrain Canol am ei chymdeithas gymysg, ond mae'n wlad a rwygir gan wahaniaethau crefyddol hefyd, gyda tua hanner y boblogaeth yn Gristnogion o sawl enwad a'r hanner arall yn Fwslimiaid.

Ar un adeg cyfeirid at Beirut fel "Paris y Lefant" a nodweddid gan ei bywyd cosmopolitaidd, soffistigedig. Mae'n aros yn un o ganolfannau diwylliannol pwysicaf y Byd Arabaidd, yn enwedig ym myd llenyddiaeth, cerddoriaeth a newyddiaduraeth.

Mae coginio a bwyd Libanus yn enwog hefyd.

## Gweler hefyd

* Crefydd yn Libanus
* Mynydd Libanus
* Senedd Libanus
* Rhyfel Libanus 2006
* Gwrthdaro Gogledd Libanus 2007

## Cyfeiriadau