Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Baruch Spinoza

| Baruch Spinoza |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 24 Tachwedd 1632  Amsterdam  |
| Bu farw | 21 Chwefror 1677  o diciâu  Den Haag  |
| Dinasyddiaeth | Gweriniaeth yr Iseldiroedd  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Leiden
 |
| Galwedigaeth | athronydd, cyfieithydd y Beibl, grinder of lenses, gwyddonydd gwleidyddol, gramadegydd, diwinydd, optegydd  |
| Adnabyddus am | Ethics, conatus  |
| Prif ddylanwad | René Descartes, Parmenides, Maimonides, Xenophanes, Niccolò Machiavelli, Ibn Tufayl, Nicolas Malebranche, Giordano Bruno, Francis Bacon, Thomas Hobbes, Averroes, Democritos, Epicurus, Lucretius, Hasdai Crescas, Avicenna, Platon, Aristoteles  |
| Mudiad | Rhesymoliaeth, athroniaeth y Gorllewin  |
| Tad | Miguel de Espinoza  |
| Mam | Hanna Debora d'Espinoza  |
| llofnod |
|  |

Athronydd o'r Iseldiroedd o dras Iddewig-Portiwgëaidd oedd **Baruch** neu **Benedict de Spinoza** (Hebraeg: ברוך שפינוזה‎, Portiwgëg: *Bento de Espinosa*, Lladin: *Benedictus de Spinoza*) (24 Tachwedd, 1632 – 21 Chwefror, 1677). Arddangosodd fedr gwyddonol sylweddol, ond ni sylweddolwyd ehangder a phwysigrwydd ei waith tan ar ôl ei farwolaeth. Erbyn heddiw, fe'i ystyrir yn un o resymegwyr athronyddol mwyaf yr 17g, gan osod y sylfeini ar gyfer Yr Oleuedigaeth yn y 18g a beirniadaeth fodern o'r Beibl.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **athronydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Baner Ffrainc

Baner Ffrainc
Baner drilliw gyda streipiau fertigol glas, gwyn a choch yw **baner Ffrainc**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **faner** neu **fanereg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Profens

Profens|  |
|  |
| Math | rhanbarth, ardal ddiwylliannol, ardal hanesyddol, regions of Occitania  |
| Enwyd ar ôl | provincia  |
|  |
| Anthem | Copa Santa  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Ffrainc  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Cyfesurynnau | 44°N 6°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Erthygl am yr ardal hanesyddol yw hon. Gweler hefyd Provence-Alpes-Côte d'Azur.*
Rhanbarth neu ardal hanesyddol gyda diwylliant unigryw yn ne-ddwyrain Ffrainc yw **Profens**.

## Gweler hefyd

* Provence-Alpes-Côte d'Azur
* Profensaleg
* Trwbadwriaid

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Clerigwr

Clerigwr| Lluniau gan John Thomas o weinidogion Eglwys y Bedyddwyr yng Nghymru yn y 19g (oddeutu 1875). |
| Enghraifft o: | ystadau'r deyrnas, grŵp, grŵp o bobl, dosbarth cymdeithasol, estate of the realm, religious group  |
| Math | ystadau'r deyrnas, galwedigaeth  |
| Y gwrthwyneb | laity  |
| Yn cynnwys | clerig, Q56404080, esgob  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 2978  |
| Quora | Clergy  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Aelod o'r offeiriadaeth, y weinidogaeth, neu urdd grefyddol, yn enwedig yn yr eglwys Gristnogol, yw **clerigwr** neu **glerig**. Gall fod yn gyfrifol am arwain addoliad, gweinyddu sacramentau, pregethu, a darparu gofal bugeiliol i gymuned grefyddol. Daw'r gair o'r Lladin *clericus*, sy'n golygu "un crefyddol" neu "aelod o'r eglwys". Yn y bôn, deillir o'r gair Groeg *klēros*, sef coelbren, yn y Testament Newydd, yn yr hanes o ddewis deuddegfed apostol i gymryd lle Jwdas Iscariot: "A hwy a fwriasant eu coelbrennau hwynt: ac ar Matheias y syrthiodd y coelbren; ac efe a gyfrifwyd gyda'r un apostol ar ddeg." (Actau 1:26).

Ymhlith Cristnogion, rhennir yn hanesyddol rhwng y clerigwyr a'r lleygwyr, hynny yw, aelodau'r eglwys sydd heb eu hordeinio na'u cysegru. Yn yr Eglwys Gatholig, yr Eglwys Uniongred, a'r Eglwys Anglicanaidd, mae'r glerigiaeth yn cynnwys yr esgobaeth, yr offeiriadaeth, a'r ddiaconiaeth, a gall hefyd gynnwys aelodau o urddau crefyddol. Mae gan yr esgobion awdurdod dros yr is glerigwyr. Mewn eglwysi Protestannaidd anghydffurfiol, ac felly heb esgobion, mae'r glerigiaeth yn cynnwys gweinidogion a bugeiliaid.

Gall dyletswyddau clerigwr gynnwys arwain gwasanaethau crefyddol, pregethu a dysgu, gweinyddu sacramentau megis y bedydd a'r cymun, cynnig cyngor bugeiliol, a chynnal seremonïau priodas ac angladdau.

Er bod y term yn cael ei ddefnyddio'n bennaf mewn cyd-destun Cristnogol, mae rolau tebyg i’w gweld mewn crefyddau eraill. Er enghraifft, mae rabïaid mewn Iddewiaeth, imamiaid a mylahod mewn Islam, a lamas mewn Bwdhaeth yn cyflawni swyddogaethau crefyddol tebyg, er nad yw'r term "clerigwr" yn cael ei ddefnyddio’n ffurfiol yn y crefyddau hyn. Nid yw'r arweinwyr crefyddol hyn yn meddu ar yr un hierarchaeth, olyniaeth, neu ddyletswyddau swyddogol sydd i'w gael yn y glerigiaeth Gristnogol.

Yn ystod yr Oesoedd Canol, roedd gan glerigwyr ran bwysig nid yn unig mewn crefydd ond hefyd mewn addysg, gwleidyddiaeth, a chofnodi hanes. Roedd llawer o ysgolheigion yn glerigwyr, ac roeddent yn gyfrifol am ysgrifennu llawysgrifau, cadw cofnodion, a chynnal llyfrgelloedd.

Heddiw, mae rôl y clerigwr yn parhau i esblygu. Yn ogystal â dyletswyddau crefyddol traddodiadol, mae llawer yn ymwneud â gwaith cymunedol, hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol, a darparu cwnsela a chefnogaeth emosiynol i unigolion a theuluoedd.

## Gweler hefyd

* Ffasgaeth glerigol
* Gwrthglerigiaeth

## Cyfeiriadau
# Rhyfel Indo-Tsieina

| Rhyfel Indo-Tsieina
 |
| --- |
| Rhan o Ryfeloedd Indo-Tsieina yn ystod y Rhyfel Oer
 |
|  Uned o Leng Dramor Ffrainc yn patrolio mewn ardal dan reolaeth gomiwnyddol.
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Dyddiad
 | 19 Rhagfyr 1946 – 1 Awst 1954
 |
| Lleoliad
 | Indo-Tsieina Ffrengig, yn bennaf Gogledd Fietnam |
| Canlyniad
 | Buddugoliaeth i'r Fiet Minh Cynhadledd Genefa Ymadawiad y Ffrancod o Indo-Tsieina
 |
| Newidiadau tiriogaethol
 | Rhaniad Fietnam
 |

 |
| Cydryfelwyr
 |
|  **Undeb Ffrainc Ffrainc (1945–1954)
* Indo-Tsieina Ffrengig (1946–1953)
* Gwladwriaeth Fietnam (1949–1954)
* Cambodia (1953–1954)
* Laos (1949–1954)

**Cefnogwyd gan**:  Unol Daleithiau America (1950–1954) |  **Gweriniaeth Ddemocrataidd Fietnam**  Pathet Lao  Khmer Issarak
**Cefnogwyd gan**:  Gweriniaeth Pobl Tsieina  Yr Undeb Sofietaidd

 |
| Arweinwyr
 |
| **Corfflu Alldeithiol Ffrainc Philippe Leclerc de Hauteclocque (1945–1946)
* Jean-Étienne Valluy (1946–1948)
* Roger Blaizot (1948–1949)
* Marcel Carpentier (1949–1950)
* Jean de Lattre de Tassigny (1950–1951)
* Raoul Salan (1952–1953)
* Henri Navarre (1953–1954)

**Byddin Genedlaethol Fietnam Nguyen Van Hinh (1950–1954)
 |  Ho Chi Minh  Vo Nguyen Giap  Souphanouvong
 |
| Nerth
 |
| Undeb Ffrainc: 190,000 Lluoedd ategol lleol: 55,000 Gwladwriaeth Fietnam: 150,000
 | 125,000 o filwyr rheolaidd, 75,000 o filwyr rhanbarthol, 250,000 o luoedd poblogaidd/afreolaidd
 |
| Anafusion a cholledion
 |
| Undeb Ffrainc: bu farw 75,581 anafwyd 64,127 daliwyd 40,000
Gwladwriaeth Fietnam: 419,000, yn farw, wedi'u hanafu, neu wedi'u dalw

 | Bu farw 300,000+ Anafwyd 500,000+ Daliwyd 100,000+
 |
| Bu farw 150,000+ sifiliaid
 |

Gwrthdaro yn Indo-Tsieina Ffrengig o 19 Rhagfyr 1946 hyd 1 Awst 1954 oedd **Rhyfel Indo-Tsieina** neu **Ryfel Cyntaf Indo-Tsieina**. Ymladdwyd rhwng Corfflu Alldeithiol Ffrengig y Dwyrain Pell a arweinwyd gan Ffrainc, gyda chefnogaeth yr Ymerawdwr Bảo Đại a Byddin Genedlaethol Fietnam, yn erbyn y Việt Minh a arweinwyd gan Hồ Chí Minh a Võ Nguyên Giáp.

## Gweler hefyd

* Rhyfel Fietnam, neu Ail Ryfel Indo-Tsieina

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Fietnam**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Hinsawdd dymherus

Hinsawdd o dymheredd cymedrol yw **hinsawdd dymherus**. Ceir cylchfa dymherus y Ddaear rhwng y trofannau a'r pegynau. Mewn ardaloedd tymherus ceir pedwar tymor annhebyg.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am y **tywydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cannes

Cannes|  |
|  |
| Math | cymuned, dinas  |
|  |
| Poblogaeth | 74,350  |
| Pennaeth llywodraeth | David Lisnard  |
| Gefeilldref/i | Fflorens  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | arrondissement of Grasse, Alpes-Maritimes, canton of Cannes-Centre, canton of Cannes-Est, canton of Mandelieu-Cannes-Ouest  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Arwynebedd | 19.62 km²  |
| Uwch y môr | 0 metr, 260 metr, 44 metr  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Yn ffinio gyda | Le Cannet, Mandelieu-la-Napoule, Mougins, La Roquette-sur-Siagne, Vallauris  |
| Cyfesurynnau | 43.5525°N 7.0214°E  |
| Cod post | 06400, 06150  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Maer Cannes  |
| Pennaeth y Llywodraeth | David Lisnard  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Cymuned a thref yn ne Ffrainc yw **Cannes**. Saif ar arfordir y Côte d'Azur, yn département Alpes-Maritimes. Roedd y boblogaeth yn 1999 yn 72,400. Mae y traethau tywodlyd yma yn atyniad mawr i dwristiaid. Daw'r enw "Cannes" o enw Ffrangeg y Gawrgorsen (*Arundo donax*).

Pentref bychan yn dibynnu ar bysgota oedd Cannes hyd y 19g, ond o tua 1830 ymlaen dechreuodd dyfu'n gyflym wrth i ddosbarth uchaf ac yna ddosbarth canol Ffrainc ac ymwelwyr tramor, yn enwedig Saeson, ddechrau adeiladu tai haf yn y cylch. Crëwyd y traethau tywodlyd yn fwriadol er mwyn denu ymwelwyr. Cynhelir Gŵyl Ffilmiau Cannes yma bob blwyddyn ers 1946. Cynhelir yr ŵyl, ym mis Mai fel fel rheol, yn y Palais des Festivals et des Congrès.

Ceir diwydiannau yma heblaw twristiaeth; mae canolfan dechnoleg Sophia-Antipolis yn *commune* Valbonne yn y bryniau uwchben Cannes.
# Hauts-de-France

Hauts-de-France|  |
|  |
| Math | rhanbarthau Ffrainc  |
|  |
| Prifddinas | Lille  |
| Poblogaeth | 5,992,194  |
| Pennaeth llywodraeth | Xavier Bertrand  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Q88521111  |
| Sir | Ffrainc Fetropolitaidd  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Arwynebedd | 31,813 km²  |
| Yn ffinio gyda | Normandie, Île-de-France, Grand Est, Walonia, Flemish Region  |
| Cyfesurynnau | 49.92°N 2.7°E  |
| FR-HDF  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Rhanbarthol Hauts-de-France  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Xavier Bertrand  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Rhanbarth gweinyddol (*région*) yng ngogledd Ffrainc yw **Hauts-de-France**. Fe'i crëwyd gan ddeddf diwygio diriogaethol yn 2014 drwy uno'r hen ranbarthau Nord-Pas-de-Calais a Picardie. Lille yw'r brifddinas weinyddol.

Daeth y rhanbarth i fodolaeth ar 1 Ionawr 2016. Fe'i crëwyd gyda'r enw dros dro *Nord-Pas-de-Calais-Picardie*. Cafodd yr enw dros dro hwn ei ddiddymu ar 30 Medi 2016, pan ddaeth enw newydd y rhanbarth, Hauts-de-France, i rym.

Lleoliad Hauts-de-France yn Ffrainc
Mae'r rhanbarth yn cwmpasu ardal o 31,813 km2 (12,283 milltir sgwâr), a gyda phoblogaeth o 5,973,098.

## Départements

Mae Nord-Pas-de-Calais-Picardie yn cynnwys pum département:

* Aisne
* Nord
* Oise
* Pas-de-Calais
* Somme

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ffrainc**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Economi'r Almaen

Economi trydydd fwyaf y byd yn nhermau cyfraddau cyfnewid marchnadol, pumed fwyaf y byd yn nhermau paredd gallu prynu (PGP), a'r mwyaf yn Ewrop yw **economi'r Almaen**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **yr Almaen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Oblast Saratov

Oblast Saratov|  |
|  |
| Math | oblast, federal subject of Russia  |
|  |
| Prifddinas | Saratov  |
| Poblogaeth | 2,369,405  |
| Sefydlwyd | * 5 Rhagfyr 1936
 |
| Pennaeth llywodraeth | Valery Radayev  |
| Cylchfa amser | Amser Samara, Europe/Saratov  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Rwseg  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Rwsia Ewropeaidd, Dosbarth Ffederal Volga  |
| Sir | Rwsia  |
| Gwlad |  Rwsia |
| Arwynebedd | 100,830 km²  |
| Yn ffinio gyda | Oblast Penza, Oblast Ulyanovsk, Oblast Samara, Oblast Volgograd, Oblast Voronezh, Oblast Tambov, Ardal Gorllewin Casachstan, Oblast Orenburg  |
| Cyfesurynnau | 51.78°N 46.73°E  |
| RU-SAR  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Saratov Oblast Duma  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Governor of Saratov Oblast  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Valery Radayev  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Baner Oblast Saratov.
Lleoliad Oblast Saratov yn Rwsia.
Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Saratov** (Rwseg: Сара́товская о́бласть, *Saratovskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Saratov. Poblogaeth: 2,521,892 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Volga.

Cafodd Oblast Saratov ei sefydlu ar 5 Rhagfyr 1936, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol

* (Rwseg) Gwefan swyddogol yr *oblast* Archifwyd 2016-07-21 yn y Peiriant Wayback

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Rwsia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Awyrenneg

Awyrenneg|  |
| Enghraifft o: | cangen o wyddoniaeth  |
| Math | aerospace  |
| Yn cynnwys | aircraft construction, air traffic control  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Peirianwyr yn trwsio Lockheed C-5 Galaxy a gafodd ei daro gan daflegryn yn Rhyfel Irac. Mae profi, atgyweirio a chynnal a chadw yn rhan annatod o'r diwydiant awyrenneg.
Dyluniad o beiriannau hedfan gan Leonardo da Vinci, tua 1490
Y Wennol Ofod Atlantis ar wennol-awyren gario.
Yr wyddor neu'r gelfyddyd o astudio, dylunio, a gwneud awyrennau yw **awyrenneg** (Saesneg: *Aeronautics*). Mae'r maes yn cynnwys: erodynameg, strwythurau awyrennau, systemau rheoli awyrennau, a dulliau gyrru.

Dechreuodd awyrenneg adeg y balŵn ysgafnach nag aer pan astudiwyd y dull hwn o godi corff i'r awyr drwy hynofedd. Yn hwyrach datblygwyd awyrennau trymach nag aer: gleiderau, yr eroplen, Amrodyr (*multirotors*) fel yr hofrennydd a rocedi.

## Meysydd ac agweddau

Yn ei hanfod, mae awyrenneg yn ymwneud â rhagfynegi a rheoli'r grymoedd a'r momentau sy'n effeithio ar awyrennau a rocedi wrth iddynt deithio drwy atmosffer y Ddaear.

Maes rhyngddisgyblaethol yw awyrenneg, sy'n tynnu ar beirianneg, ffiseg, llywio, sgiliau'r peilot, a gwneuthuro. Ymhlith ei is-bynciau mae aerodynameg, dynameg hedfan, strwythurau, gyriant, electroneg a rocedeg. O ganlyniad i'w natur ryngddisgyblaethol, mae awyrenneg yn dibynnu ar wybodaeth, arbenigedd a datblygiadau o nifer o feysydd eraill. Er enghraifft, wrth ddylunio awyren bydd angen ystyried effeithiau aerodynamig ar gorff yr awyren, gyriant yr injan, defnyddiau a strwythurau'r awyren, a sut i sefydlogi a rheoli'r awyren o ran ei pheirianneg a'i electroneg.

Gwyddor debyg iawn yw astronoteg, sy'n ymwneud â'r un pethau ag awyrenneg ond y tu hwnt i atmosffer y Ddaear, hynny yw teithio i'r gofod. Term sy'n crybwyll y ddwy ddisgyblaeth yw awyrofod neu aerofod.

### Awyrennu

*Prif: Awyrennu*
Yr holl weithgaredd sydd ynghlwm wrth gludiant hedfan a'r diwydiant awyrennau yw awyrennu. Mae'n ymwneud yn enwedig â datblygiad a hedfan awyrennau sy'n drymach nag aer. Rhennir awyrennu'n ddau faes: awyrennu sifil ac awyrennu milwrol.

### Gwyddor awyrennol

*Prif: Gwyddor awyrennol*
Astudiaeth egwyddorion gwyddonol hedfan yw gwyddor awyrennol. Er enghraifft, mae'n cwmpasu aerodynameg sef llifiad nwyon megis aer dros wynebau solid, sydd felly'n bwysig iawn wrth ystyried awyrennau'n hedfan drwy'r awyr.

### Peirianneg awyrennol

*Prif: Peirianneg awyrennol*
Darluniau o ddyluniad yr awyren fomio Sofietaidd Bolkhovitinov DB-A.
Dylunio a chynhyrchu awyrennau sy'n teithio o fewn atmosffer y Ddaear yw peirianneg awyrennol. Mae cwmnïau sy'n creu awyrennau yn defnyddio timau o arbenigwyr mewn gwahanol feysydd i weithio ar yr holl agweddau sy'n berthnasol: aerodynameg, systemau gyriant, dyluniad strwythurol, defnyddiau, afioneg, a systemau sefydlogi a rheoli.

Ynghŷd â pheirianneg astronotegol mae peirianneg awyrennol yn ffurfio peirianneg awyrofod.

## Gweler hefyd

* Astrodynameg
* Astronoteg
* Diwydiant awyrofod

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* (Saesneg) Cyrsiau Awyrenneg ac Astronoteg ar wefan MIT
# Tramwyfa'r Gogledd Ddwyrain

Tramwyfa'r Gogledd Ddwyrain| Math | sea lane  |
| Enwyd ar ôl | Cylch yr Arctig  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Northeast and Northwest Passages  |
| Gerllaw | Cefnfor yr Arctig  |
| Cyfesurynnau | 70.5°N 58°E, 77.916667°N 104°E, 65.916667°N 169.416667°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Môr-lwybr drwy dyfroedd Arctig Gogledd Ewrop ac Asia yw **Tramwyfa'r Gogledd Ddwyrain** sy'n ffordd o deithio o Gefnfor yr Iwerydd i'r Cefnfor Tawel, a hynny drwy Gefnfor yr Arctig. Yn ystod Oes y Darganfod, ymdrechodd nifer o fforwyr Ewropeaidd ganfod llwybrau i fordeithio o Ewrop i'r Dwyrain Pell. Y prif ffyrdd o wneud hyn oedd ym moroedd hemisffer y de, naill ai hwylio o gwmpas pen deheuol yr Amerig, drwy Gulfor Magellan neu rownd yr Horn, neu deithio i'r dwyrain o amgylch Penrhyn Gobaith De yn Ne'r Affrig ac ar draws Cefnfor India. O'r 15g hyd at y 19g, lansiwyd nifer o fordeithiau mewn ymgais i ddarganfod Tramwyfa'r Gogledd Ddwyrain yn ogystal â Thramwyfa'r Gogledd Orllewin, i ogledd Canada ac Alaska. Roedd y chwilfa am y tramwyfeydd gogleddol yn anos na fforiadau i'r cefnforoedd deheuol oherwydd caledni'r hinsawdd a pheryglon fordwyo'r dyfroedd rhewedig.

Morwyr o'r Iseldiroedd, Lloegr, a Rwsia oedd y prif fforwyr a cheisiodd ganfod môr-lwybr i ogledd Llychlyn a thrwy'r dyfroedd ar hyd arfordiroedd gogleddol Rwsia a Siberia. Ymhlith y cyntaf i fentro oedd Willem Barentz yn y 1590au ac Henry Hudson yn nechrau'r 17g. Yn sgil dirywiad grym masnachol yr Iseldirwyr ar y môr yn y 18g, y Rwsiaid a fu'n arwain y chwilfa. Cafodd rhan fawr o ardal ddwyreiniol y dramwyfa, rhwng Gorynys Kamchatka ac Alaska, ei fapio gan Vitus Bering, swyddog Danaidd yn Llynges Rwsia. Archwiliwyd arfordiroedd gogledd Siberia gan Ymdaith Fawr Gogledd Rwsia yn 1733–43. Er ymdrechion y Rwsiaid, y daearegwr Ffinnaidd-Swedaidd Adolf Erik Nordenskiöld oedd y cyntaf i gyflawni'r fordaith, a hynny yn 1878–80 ar yr SS *Vega*.

Yn nechrau'r 20g, dechreuodd llongau torri rhew groesi'r dramwyfa. Yn y 1930au sefydlwyd llwybr i longau masnachol a chychwynnodd yr Undeb Sofietaidd ar ddatblygu porthladdoedd a diwydiannau cynradd, megis echdynnu mwynau a thorri coed, yn nhiroedd y dwyrain. Cedwir y môr-lwybr yn fordwyadwy yn yr haf a thymor yr hydref gan lynges o longau torri rhew gyda chymorth awyrennau rhagchwilio a gorsafoedd tywydd. O ganlyniad i gynhesu byd-eang a thoddiad y capan rhew, mae mwy o longau yn gallu croesi'r dramwyfa ac ar hyd lwybrau byrrach hefyd.

## Cyfeiriadau

## Darllen pellach

* Terence Armstrong, *The Northern Sea Route: Soviet Exploitation of the North East Passage* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2011).
# Troedfedd

Safon Imperialaidd Greenwitch
Uned fesur hyd yw **troedfedd**. Rhan isaf y goes ydy'r troed ac mae wedi rhoi ei enw i'r mesur hwn, sydd tua'r un faint a maint troed eitha mawr. Nid yw'r uned yn rhan o'r unedau safonol hynny a ddefnyddir yn fyd-eang, sef y System Ryngwladol o Unedau. Defnyddir "troedfedd" i fesur pellter sydd tua 30 centimetr, neu'n union 0.3048 metr. Ceir deuddeg modfedd mewn troedfedd ac mae tair troedfedd yn gwneud un llath.

## Hanes

Mae'n fesuriad eitha hen ac yn dod o nifer o wledydd gan gynnwys gwledydd Prydain a'r Eidal ac yn perthyn i'r grwp o unedau hynny a elwir yn Unedau imperial. Yn wreiddiol roedd troedfedd (uned hyd) yr un hyd a throed Rhufeiniwr. Yng Nghymru'r Oesoedd Canol roedd y droedfedd yn uned fesur sylfaenol a cheir cyfeiriadau ati yng Nghyfraith Hywel; ond naw modfedd yn hytrach na deuddeg oedd hyd y droedfedd Gymreig. Yn *Llyfr Iorwerth* a llyfrau cyfraith eraill defnyddir y droedfedd i ddiffinio maint yr erw Gymreig.

Yn y 12g cafodd y droedfedd ei diffinio gan ddeddf a gyhoeddwyd gan Harri I yn Lloegr. Gan fod cyfartaledd maint y troed ychydig yn llai na 30 cm, ymddengys fod y maint hwn hefyd yn cynnwys yr esgid. Er enghraifft, cyfartaledd maint troed person sy'n 180 cm (5 tr 11 mod) ydy 275 mm.

## Gweler hefyd

* Llath
* Modfedd

## Cyfeiriadau

Wiciadur
Chwiliwch am troedfedd
yn Wiciadur.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wyddoniaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Wuhan

Wuhan|  |
| Math | rhanbarth lefel is-dalaith, dinas fawr, anheddiad dynol, dinas lefel rhaglawiaeth  |
| Zh-Wuhan.ogg  |
| Poblogaeth | 12,326,518  |
| Pennaeth llywodraeth | Cheng Yongwen  |
| Cylchfa amser | UTC+08:00  |
| Gefeilldref/i | {{int:show}}Duisburg, Galați, Kyiv, Khartoum, Ōita, Bordeaux, Manceinion, Christchurch, Ashdod, Arnhem, Sankt Pölten, Pittsburgh, Bangkok, St. Louis, Győr, Kópavogur, Abertawe, İzmir, Pattaya, Liège, Izhevsk, Bishkek, Maribor, Salo, Daejeon, Ramallah  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Hubei  |
| Sir | Hubei  |
| Gwlad | Gweriniaeth Pobl Tsieina  |
| Arwynebedd | 8,569.15 km²  |
| Uwch y môr | 37 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Yangtze  |
| Cyfesurynnau | 30.595°N 114.2975°E  |
| Cod post | 430000  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Wuhan Municipal people's Congress  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Cheng Yongwen  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Wuhan
Prifddinas talaith Hubei, Gweriniaeth Pobl Tsieina, ydy **Wuhan**（Tsieinëeg syml: 武汉; Tsieinëeg draddodiadol: 武漢; pinyin: *Wǔhàn*), sydd wedi ei ffurfio o dair bwrdeistref Wuchang, Hanyang a Hankou. Mae Afon Hanshui yn ymuno ag Afon Changjiang yn Wuhan.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Tsieina**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
 **Dinasoedd Hubei**[cuddio]

Anlu ·Badong ·Chibi ·Danjiangkou ·Daye ·Huangshi ·Lichuan ·Linxiang ·Qianjiang ·Songzi ·Suizhou ·Tianmen ·Wuhan ·Xiangyang ·Yichang ·Zhijiang
# Atgyfodiad yr Iesu

Atgyfodiad yr Iesu| Atgyfodiad yr Iesu: paentiad olew ar banel (1499–1502) gan Raffael (Amgueddfa Celf São Paolo). |
| Enghraifft o: | resurrection in Christianity, thema mewn celf, stori Feiblaidd, pericope, imaginary event, resurrection  |
| Dyddiad | c. 33  |
| Rhan o | y Testament Newydd, y pum dirgel Gogoniant, cronoleg bywyd yr Iesu, credo  |
| Rhagflaenwyd gan | Harrowing of Hell  |
| Lleoliad | Jerwsalem  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cred ac athrawiaeth ddiwinyddol yng Nghristnogaeth yw **atgyfodiad yr Iesu** sydd yn haeru i Iesu Grist godi o'i farw'n fyw tridiau wedi iddo gael ei ddienyddio drwy groeshoeliad. Dethlir yr atgyfodiad gan Gristnogion ar Sul y Pasg.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gristnogaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*