Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cyfansoddwr

Un sy'n cyfansoddi cerddoriaeth yw **cyfansoddwr**.

## Gweler hefyd

* Rhestr cyfansoddwyr

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cynhyrchydd recordiau

Yn y diwydiant cerddorol, mae sawl cyfrifoldeb gwahanol gan **gynhyrchydd recordiau**. Mae'r rhain yn cynnwys rheoli'r sesiynau recordio, hyfforddi a rhoi arweiniad i'r cerddorion, trefnu cyllid ac adnoddau cynhyrchu a goruwchwylio'r prosesau recordio, cymysgu a rhaglenni. Dyma fu prif swyddogaethau cynhyrchwyr recordiau ers i sain ddechrau cael ei recordio, er yn ystod ail hanner yr 20g, mae nifer o gynhyrchwyr wedi cymryd arnynt rôl mwy entrepreneuraidd.

Mewn rhai ffyrdd, gellir cymharu cynhyrchydd recordiau â chyfarwyddwr ffilm am fod swyddi'r ddau yn ymwneud â chreu, siapio a mowldio darn o gerddoriaeth yn unol â'u gweledigaeth ar gyfer yr albwm. Fodd bynnag, yn wahanol i fyd ffilmiau, pur anaml y bydd y cynhyrchydd recordiau'n gyfrifol am ariannu'r prosiect. Gan amlaf, cyflogir y cynhyrchydd recordiau gan bobl sydd â'r arian yn ei le'n barod (fel arfer y cwmnïau recordiau neu gyhoeddi, er weithiau gan yr artist ei hun.)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gerddoriaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cylchfa amser

Cylchfa amser|  |
| Math | endid tiriogaethol gweinyddol anwleidyddol, safon amser, rhanbarth  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Rhanbarth o'r Ddaear sydd wedi mabwysiadu'r un amser safonol, sydd fel arfer yn cael ei alw'n **amser lleol**, yw **cylchfa amser** (lluosog: cylchfaoedd amser, cylchfâu amser).

Cylchfaoedd amser safonol presennol y Ddaear
## Gweler hefyd

* Amser Safonol Greenwich
* UTC
# Gwylliaid Cochion Mawddwy

Dywedir y byddai'r Gwylliaid yn llechu ger Bwlch Oerddrws i ymosod ar deithwyr a'u hysbeilio.
Roedd **Gwylliaid Cochion Mawddwy** yn griw o herwyr yn ardal Mawddwy yn ystod y 16g a ddaeth yn enwog mewn llên gwerin.

Ystyrid ardal Mawddwy yn diriogaeth lle roedd anhawsterau mawr cadw cyfraith a threfn yn y cyfnod yma, gan ei bod yn ardal ar y ffin, rhwng y Mers a Meirionnydd. Yr unig wybodaeth hanesyddol sicr am y Gwylliaid yw eu bod wedi llofruddio Siryf Meirionnydd, y Barwn Lewys ab Owain, neu Lewis Owen, o Gwrt Plas-yn-dre, Dolgellau ar 12 Hydref 1555. Ymosodwyd ar y Barwn gan griw o’r Gwylliad yn Nugoed Mawddwy, ger Dinas Mawddwy. Crogwyd amryw o’r gwylliaid am y llofruddiaeth, ac mae marwnadau i Lewys ab Owen gan nifer o feirdd, yn cynnwys Gruffudd Hiraethog. Yn yr achos llys a ddilynodd y llofruddiaeth dywedwyd mai John Goch, neu John Goch ap Gruffudd ap Huw, oedd y gŵr a darawodd yr ergyd farwol.

Mae’r gweddill o’r wybodaeth am y Gwylliaid yn dod o ffynonellau megis Thomas Pennant, sy’n adrodd yr hanes wrth groniclo ei ymweliad a Dinas Mawddwy tua 1770. Nid oes sicrwydd a yw’r darn yma o’r stori yn hanes neu chwedl. Yn ôl Pennant roedd y Siryf wedi dal nifer o’r Gwylliaid ac am eu crogi, yn eu plith ddau fab i Lowri ferch Gruffudd Llwyd. Roedd un ohonynt yn ieuanc iawn, ac ymbiliodd Lowri wrth y Barwn am drugaredd iddo ef o leiaf, ond gwrthododd Lewys ab Owen wrando, a chrogodd y ddau yngyd a mwy nag 80 o wylliaid eraill. Dywedodd Pennant i Lowri fygwth dialedd ar y Siryf:

 *… the mother, in a rage, told him (baring her neck) these yellow breasts have given suck to those who shall wash their hands in your blood.*
Enwir Lowri ferch Gruffudd Llwyd mewn achos llys yn Sesiwn Fawr y Bala yn 1558 yn dilyn y llofruddiaeth, ond disgrifir hi fel merch ddibriod. Mewn ymgais i’w hachub ei hun rhag y crocbren, dywedodd ei bod yn feichiog, a chadarnhawyd hynny gan reithgor o wragedd priod.

Erys y cof am y Gwylliaid mewn nifer o enwau lleoedd yn yr adral, er enghraifft Llety'r Gwylliaid a Llety'r Lladron ar Fwlch Oerddrws.

## Hen benillion

'Dyma fryniau Sir Feirionnydd
Lle mae mwynder a llawenydd,
Yn eu golwg nid oes galon
Nac un o'r cuchiog Wylliaid Cochion.'
'Y mae Gwylliaid Llanymawddwy
Oll yn awychus i fradychu;
Am lofruddio maent ymhobman
Hyd i waelod tir Mathafarn.'
(*Hen Benillion*, gol. T. H. Parry-Williams (Aberystwyth, 1940), rhifau 198, 199)

## Llyfryddiaeth

* J. Gwynfor Jones, *Gwylliaid Cochion Mawddwy* (Bangor: Cymdeithas Addysg y Gweithwyr, 1997)
* Gwynn ap Gwilym, *Sgythia: Hanes John Dafis, Rheithor Mallwyd* (Gwasg y Bwthyn, 2018) ISBN 1907424989

## Dolenni allanol

* The Bandits of Mawddwy gan John W Meredith, Reverend H E Hughes a Richard Elis Jones, 1936
* Gwylliaid Cochion Mawddwy (1938), YouTube
# Mawddwy

Mawddwy|  |
| Math | cymuned  |
|  |
| Poblogaeth | 655, 603, 622  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Gwynedd  |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 52.7°N 3.7°W  |
| Cod SYG | W04000091  |
| Gwleidyddiaeth |
| Etholaeth y DU | Liz Saville Roberts (Plaid Cymru) |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Erthygl am y gymuned fodern yw hon. Am y cwmwd canoloesol, gweler Mawddwy (cwmwd).*
Cymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Mawddwy**.

## Cyfrifiad 2011

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Mawddwy (pob oed) (622)** |  | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Mawddwy) (359)** |  | 59.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Mawddwy) (367)** |  | 59% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Mawddwy) (105)** |  | 35.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |  | 67.1% |

## Cyfeiriadau
# Meirionnydd

Mae **Meirionnydd** yn enw ar ranbarth hanesyddol yng ngogledd-orllewin Cymru. Yn fwy penodol, gall gyfeirio at:

* Sir Feirionnydd - sir hanesyddol sy'n cyfateb yn fras i Dde Gwynedd heddiw; dyma'r ardal a olygir gan y gair "Meirionnydd" yn gyffredinol heddiw.
* Meirionnydd - cantref canoloesol yn ne-orllewin yr hen sir; y Feirionnydd wreiddiol, llai o lawer na'r hen sir.
* Meirionnydd Nant Conwy (seneddol) a Meirionnydd Nant Conwy (Cynulliad) - etholaethau sy'n cynnwys y rhan fwyaf o'r hen sir a rhan uchaf Dyffryn Conwy.
* Meirionnydd - hen etholaeth seneddol Sir Feirionnydd

## Gweler hefyd

* Meirionydd - emyn-dôn gan William Lloyd (cerddor)

---
# Lewys ab Owain

| Lewys ab Owain |
| --- |
| Ganwyd | 16 g  Dolgellau  |
| Bu farw | 11 Hydref 1555, 11 Hydref 1555  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Lloegr  |
| Galwedigaeth | gwleidydd  |
| Swydd | Aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, Aelod o Senedd1547-1552, Member of the March 1553 Parliament, Aelod o Senedd Ebrill 1554, Aelod o Senedd 1554-55  |
| Tad | Owain ap Hywel ap Llywelyn ap Gruffudd Ddû  |
| Mam | Gwenhwyfar ferch Meurig ab Ieuan ab Einion  |
| Priod | Margaret Puleston  |
| Plant | Edward Owen, Robert Owen, Elis ferch Lewys Owen, Gruffudd Owen, Elen ferch Lewys ab Owain, John ap Lewis Owen, of Llwyn  |

Uchelwr o ardal Dolgellau, Meirionnydd, oedd **Lewys ab Owain** (bu farw 11 Hydref 1555), a adwaenir hefyd fel **Y Barwn Lewys ab Owain** neu (Barwn) **Lewis Owen**.

## Bywgraffiad

Roedd yn fab i Owain ap Hywel ap Llywelyn o Gwrt Plas-yn-dre, Dolgellau, ac yn ŵr o dras barchus iawn. Priododd Fargred ferch Robert Pilstwn, rheithor Chwitffordd a Gresffordd. Daeth yn Is-Siamberlen Gogledd Cymru a Barwn y Dysorlys i'r ardal. Yn ogystal gwasnaethodd fel Siryf Sir Feirionnydd (1546, 1555) ac fel Aelod Seneddol dros etholaeth y sir yn seneddau 1547, 1552 a 1554.

Yr adeg honno roedd ardal Mawddwy, rhwng Dolgellau a Machynlleth, yn ddrwgenwog iawn fel cartref Gwylliaid Cochion Mawddwy — criw o herwyr a ddaeth yn enwog yn llên gwerin Cymru. Fel siryf ac AS a thirfeddianwr lleol, roedd Lewys eisoes yn un o elynion pennaf y Gwylliaid. Ond pan gafodd ef a John Wyn ap Maredudd (m. 1559) o Wydir eu gwysio i heddychu'r ardal, daliwyd tua 80 o'r herwyr a'u crogi. Roedd gweddill y Gwyllion am eu dial.

Ymosodwyd ar y Barwn gan griw o’r Gwylliad yn Nugoed Mawddwy, ger Dinas Mawddwy, ar 11 Hydref, 1555. Er i'w fab-yng-nghyfraith John Lloyd o'r Ceiswyn, wneud ei orau i'w amddiffyn, saethwyd y Barwn a'i ladd, gyda tua 30 o anafiadau ar ei gorff. Adnabyddir y llecyn byth ers hynny fel 'Llidiart y Barwn'.

Crogwyd amryw o’r gwylliaid am y llofruddiaeth, ac mae marwnadau i Lewys ab Owen gan nifer o feirdd, yn cynnwys Gruffudd Hiraethog. Yn yr achos llys a ddilynodd y llofruddiaeth dywedwyd mai John Goch, neu John Goch ap Gruffudd ap Huw, oedd y gŵr a darawodd yr ergyd farwol.

Cofnodir yr hanes gan Thomas Pennant yn ei gyfrolau *Tours in Wales*.

## Cyfeiriadau
# 1555

15g - **16g** - 17g

1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au

1550 1551 1552 1553 1554 - **1555** - 1556 1557 1558 1559 1560

---

## Digwyddiadau

* 10 Ebrill – Mae Marcellws II yn dod yn bab.
* 23 Mai – Mae Pawl IV yn dod yn bab.

### Llyfrau

* + Olaus Magnus - *Historia de Gentibus Septentrionalibus*
	+ Petrus Canisius - *Summa doctrinae christianae*

### Cerddoriaeth

* + Orlando de Lassus - *Madrigalau*, llyfr 1

## Genedigaethau

* 18 Mawrth – François, duc d'Anjou (m. 1584)
* 22 Ebrill – Jane Dee, boneddiges breswyl i Elisabeth I, brenhines Lloegr (m. 1604)
* 27 Rhagfyr – Johann Arndt, diwinydd Lutheraidd (m. 1622)
* *yn ystod y flwyddyn* – Morris Kyffin, milwr a llenor (m. 1598)

## Marwolaethau

* 30 Mawrth - Robert Ferrar, Esgob Tyddewi a merthyr Protestannaidd, *tua* 50
* 11 Hydref - Y Barwn Lewys ab Owain, a lofruddiwyd gan Wylliaid Cochion Mawddwy
* 15 Hydref - John Price, ysgolhaig, *tua* 54

## Cyfeiriadau
# 19 Mehefin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Mehefin
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07
 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14
 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21
 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28
 |
| 29 | 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**19 Mehefin** yw'r cant saithdegfed (170fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (171fed mewn blynyddoedd naid). Mae 195 diwrnod arall yn weddill hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1306 - Brwydr Methven
* 1961 - Annibyniaeth Coweit
* 1970 - Edward Heath yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 2014 - Felipe VI yn dod yn frenin Sbaen
* 2017 - Ymosodiad Parc Finsbury, Lloegr

## Genedigaethau

* 1566 - James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr (m. 1625)
* 1623 - Blaise Pascal, athronydd (m. 1662)
* 1790 - John Gibson, cerflunydd (m. 1866)
* 1854 - Eleanor Norcross, arlunydd (m. 1923)
* 1861 - Douglas Haig, milwr (m. 1928)
* 1881 - Helene Dolberg, arlunydd (m. 1979)
* 1894 - Mary Edwell-Burke, arlunydd (m. 1988)
* 1895 - Erna Dinklage, arlunydd (m. 1991)
* 1896 - Wallis Simpson, cymdeithaswraig (m. 1986)
* 1906
	+ Ernst Chain, meddyg a chemegydd (m. 1979)
	+ Claire Olivier-Tiberghien, arlunydd (m. 1987)
* 1917 - Joshua Nkomo, gwleidydd (m. 1999)
* 1919 - Pauline Kael, beirniad ffilm (m. 2001)
* 1921 - Louis Jourdan, actor (m. 2015)
* 1927 - Rien Beringer, arlunydd (m. 2005)
* 1940 - Paul Shane, actor (m. 2013)
* 1945 - Aung San Suu Kyi, gwleidydd
* 1947 - Syr Salman Rushdie, nofelydd
* 1951 - Ayman al-Zawahiri, arweinydd Al-Qaeda (m. 2022)
* 1954 - Kathleen Turner, actores
* 1959 - Anne Hidalgo, gwleidydd, Maer Paris
* 1962 - Masanao Sasaki, pêl-droed
* 1964 - Boris Johnson, gwleidydd, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 1965 - Ronaldo Rodrigues de Jesus, pêl-droed
* 1969 - Yoshiaki Sato, pêl-droed
* 1972 - Jean Dujardin, actor
* 1978 - Zoe Saldana, actores
* 1983
	+ Macklemore, rapiwr
	+ Aidan Turner, actor
* 1985 - Chikashi Masuda, pêl-droed

## Marwolaethau

* 1282 - Elinor de Montfort, gwraig Llywelyn ap Gruffudd
* 1820 - Joseph Banks, botanegydd, 77
* 1912 - Wilhelmina Lagerholm, arlunydd, 86
* 1928 - Maria Wiik, arlunyd, 74
* 1937 - J. M. Barrie, awdur, 77
* 1941 - Elena Popea, arlunydd, 72
* 1972 - Elisabeth Scott, pensaer, 73
* 1984 - Lee Krasner, arlunydd, 75
* 1993 - William Golding, nofelydd, 81
* 2010 - Alzira Peirce, arlunydd, 102
* 2013
	+ James Gandolfini, actor, 51
	+ John Hughes, arlunydd, 78
	+ Gyula Horn, gwleidydd, 80
* 2016 - Anton Yelchin, actor, 27
* 2017 - Brian Cant, actor, 83
* 2018 - Frank Vickery, dramodydd, 67
* 2020
	+ Syr Ian Holm, actor, 88
	+ Karin Peschel, economegydd, 84

## Gwyliau a chadwraethau

* Juneteenth (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod Hwngari annibynnol

## Cyfeiriadau
# Elinor de Montfort

| Elinor de Montfort |
| --- |
|  |
| Ganwyd | c. 1258, 1252  |
| Bu farw | 19 Mehefin 1282  o anhwylder ôl-esgorol  Abergwyngregyn  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Lloegr  |
| Galwedigaeth | diplomydd  |
| Tad | Simon de Montfort  |
| Mam | Elinor, iarlles Caerlŷr  |
| Priod | Llywelyn ap Gruffudd  |
| Plant | y Dywysoges Gwenllian  |
| Llinach | House of Montfort-l'Amaury  |

Roedd **Elinor de Montfort** neu **Eleanor de Montfort** (1252 – 19 Mehefin 1282), yn ferch Simon de Montfort ac Eleanor o Loegr (chwaer Harri III, brenin Lloegr), a gwraig Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru. Mam y Dywysoges Gwenllian oedd hi.

## Bywgraffiad

Ar ôl priodi Llywelyn ym 1278, ei theitl swyddogol (yng Nghymru a Lloegr) oedd 'Tywysoges Cymru' ac 'Arglwyddes Eryri' (fel yr oedd Llywelyn ei hun yn Dywysog Cymru ac Arglwydd Eryri).

Bu farw Elinor yn 1282. Yn ôl *Brut y Tywysogion*, ildiodd ei hysbryd wrth roi genedigaeth i ferch (Gwenllian), yn llys Abergwyngregyn:

"ac o honno y bu ferch i'r tywysog a elwid Gwenllian, ac yn esgor arni y bu farw Elinor ac y'i claddwyd ym mynachlog y brodyr troednoeth yn Llan-faes ym Môn."
Yn ôl Cronicl Bury St Edmund bu farw ar 19 Mehefin. Fe'i claddwyd yn ymyl y Dywysoges Siwan ym Mhriordy Llan-faes ar Ynys Môn.

## Cyfeiriadau

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes Cymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# 1566

15g - **16g** - 17g

1510au 1520au 1530au 1540au 1550au - **1560au** - 1570au 1580au 1590au 1600au 1610au

1561 1562 1563 1564 1565 - **1566** - 1567 1568 1569 1570 1571

---

## Digwyddiadau

* 7 Ionawr – Michele Ghislieri yn dod yn bab, fel Pïws V.

### Llyfrau

* Diego de Landa – *Relación de las cosas de Yucatán*

### Cerddoriaeth

* Orlande de Lassus – *Nouvelles chansons*, llyfr cyntaf

## Genedigaethau

* 19 Mehefin – James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr (m. 1625)
* 20 Mehefin – Sigismund III Vasa, brenin Gwlad Pwyl a Sweden (d. 1632)
* *yn ystod y flwyddyn* – Roger Cadwaladr, merthyr Catholig (m. 1610)

## Marwolaethau

* 9 Mawrth – David Rizzio, ysgrifennydd Mari I, brenhines yr Alban, *tua* 32
* 25 Ebrill – Diane de Poitiers, cariad Harri II, brenin Ffrainc, 66
* 6 Medi (neu 5 Medi) – Swleiman y Godidog, Swltan Ymerodraeth yr Otomaniaid
* *yn ystod y flwyddyn* – John Salusbury, AS, gŵr cyntaf Catrin o Ferain

## Cyfeiriadau
# 1719

17g - **18g** - 19g

1660au 1670au 1680au 1690au 1700au - **1710au** - 1720au 1730au 1740au 1750au 1760au

1714 1715 1716 1717 1718 - **1719** - 1720 1721 1722 1723 1724

---

## Digwyddiadau

* 20 Chwefror - Cytundeb Cyntaf Stockholm
* 4 Mehefin - Brwydr Ynys Osel rhwng Rwsia a Sweden
* 10 Mehefin - Brwydr Glenshiel yn yr Alban
* 20 Mehefin - Brwydr Francavilla
* **Llyfrau**
	+ Daniel Defoe - *Robinson Crusoe*
* **Drama**
	+ Colley Cibber - *Ximena*
	+ Ki no Kaion - *Yoshitsune Shin Takadachi*
* **Cerddoriaeth**
	+ Johann Sebastian Bach - *Concerto Brandenburg* rhif 4
	+ Jacques-Martin Hotteterre – *L'Art de préluder sur la flûte traversière*

## Genedigaethau

* 14 Tachwedd - Leopold Mozart, cyfansoddwr (m. 1787)
* 30 Tachwedd - Augusta o Saxe-Gotha, Tywysoges Cymru (m. 1772)

## Marwolaethau

* 17 Mehefin - Joseph Addison, gwleidydd ac awdur, 47
* Mehefin - Hywel Davies, môr-leidr Cymreig
# Môr-ladrad

môr-ladrad|  |
| Math | gweithgaredd  |
|  |
| Daearyddiaeth |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Baner y môr-leidr Calico Jack, oedd yn weithgar yn y 18fed ganrif
Ysbeiliad sy'n digwydd ar y môr gan weithredwr sydd heb gomisiwn gan wladwriaeth sofranaidd yw **môr-ladrad**. Bu Oes Aur y Môr-Ladron yn hwyr y 16g a chynnar y 17g ac wedi'i lleoli yn y Caribî, ar arfordiroedd yr Amerig, yng Nghefnfor India a ger arfordir Gorllewin Affrica. Mae môr-ladron dal ar waith heddiw ac mae môr-ladrad yn drosedd yn erbyn cyfraith ryngwladol. Mae môr-ladron yn bwnc poblogaidd yn niwylliant poblogaidd.

## Môr-ladron a Phrefatîriaid enwog

|  |  |
| --- | --- |
| * Thomas Anstis
* Louis-Michel Aury
* Khair-ed-din Barbarossa
* Samuel Bellamy ("Black Sam")
* Stede Bonnet
* Anne Bonny
* Roche Brasiliano
* Nathaniel Butler
* Jacob Collaart
* Simon de Danser
* Hywel Davies
* Pier Gerlofs Donia
* Syr Francis Drake
* Richard Hawkins
* Jan Janszoon
* William Kidd
* Jean Lafitte
 | * Edward Low
* William Dampier
* François l'Ollonais
* Grace O'Malley
* Syr Harri Morgan
* Christopher Newport
* Calico Jack Rackham
* Moric Benovsky
* Mary Read
* Kemal Reis
* Turgut Reis
* Bartholomew Roberts ("Barti Ddu")
* Zheng Yi Sao
* Robert Surcouf
* Edward "Blackbeard" Teach
* Zheng Zhilong
 |

## Gweler hefyd

* Bycanîr
* Môr-ladrad yn Somalia
* Preifatîr
* *Treasure Island*

## Darllen pellach

* Burg, B. R. *Sodomy and the Pirate Tradition: English Sea Rovers in the Seventeenth-Century Caribbean* (Efrog Newydd, Gwasg Prifysgol Efrog Newydd, 1995).
* Cordingly, David. *Under the Black Flag: The Romance and Reality of Life Among the Pirates* (Random House, 1996).
* Earle, Peter. *The Pirate Wars: Pirates vs. the Legitimate Navies of the World* (Methuen, 2004).
* Konstam, Angus a Bryan, Tony. *Pirate Ship 1660–1730* (Rhydychen, Osprey, 2003).
# Hywel Davies

| Hywel Davies |
| --- |
|  |
| Ganwyd | c. 1690  Aberdaugleddau  |
| Bu farw | 19 Mehefin 1719  Príncipe  |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | Herwlongwriaeth, môr-leidr  |
| Cysylltir gyda | Bartholomew Roberts  |

*Am y joci o Gymru, gweler Hywel Davies (joci)*
Môr-leidr Cymreig oedd Capten **Hywel Davies**, hefyd **Howell Davis** neu **Hywel Dafydd** (tua 1690 – 19 Mehefin 1719). Dim ond am 11 mis y parhaodd ei yrfa fel môr-leidr, o fis Gorffennaf 1718 hyd fis Mehefin 1719, ond bu'n llwyddiannus dros ben. Ei longau oedd y *Cadogan*, *Buck*, *Saint James*, a'r *Rover*.
Ganed ef yn Aberdaugleddau, Sir Benfro. Roedd yn fêt ar y *Cadogan*, llong yn cario caethweision, pan gipiwyd y llong gan y môr-leidr Edward England yn 1718. Penderfynodd Davies ymuno â'r môr-ladron, a gwnaed ef yn gapten y *Cadogan*.

Lladdwyd ef pan wahoddodd llywograethwr Portiwgeaidd ynys Príncipe ef i alw i'w weld yn y gaer am wydraid o win. Ar y ffordd yno, ymosodwyd ar y môr-ladron, a saethwyd Davies yn farw. Cymerwyd ei le fel capten gan forwr arall o Sir Benfro, Bartholomew Roberts, a ddaeth yn enwog fel "Barti Ddu".

Ceir hanes Davies gan y Capten William Snelgrave, meistr y *Bird*, llong a gipiwyd gan y môr-ladron yn 1719. Cipiwyd ei long gan ŵyr Thomas Cocklyn, oedd yn hwylio gyda Davies, a chafodd ei gamdrin ganddynt. Pan glywodd Davies am hyn, amddiffynnodd Snelgrave, ac mae'n amlwg iddo wneud argraff dda arno. Didgrifiodd Snelgrave ef fel dyn "who (allowing for the Course of Life he had been unhappily engaged in) was a most generous humane Person".

## Llyfryddiaeth

* Terry Breverton, *The book of Welsh pirates and buccaneers* (Sain Tathan: Glyndwr Publishing, 2003)
# 1821

18g - **19g** - 20g

1770au 1780au 1790au 1800au 1810au - **1820au** - 1830au 1840au 1850au 1860au 1870au

1816 1817 1818 1819 1820 - **1821** - 1822 1823 1824 1825 1826

---

## Digwyddiadau

* *yn ystod y flwyddyn* Mae Coleg Amherst yn cael ei sefydliad ym Massachusetts.

## Genedigaethau

* 3 Chwefror - Elizabeth Blackwell, meddyg (m. 1910)
* 9 Ebrill - Charles Baudelaire, bardd (m. 1867)
* 21 Ebrill - Thomas Stephens, ysgolhaig (m. 1875)
* 6 Mehefin - François-Marie Luzel, ysgolhaig a bardd
* 24 Mehefin - Guillermo Rawson, gwleidydd (m. 1890)
* 30 Hydref - Fyodor Dostoevsky, nofelydd (m. 1881)
* 12 Rhagfyr - Gustave Flaubert, nofelydd (m. 1880)

## Marwolaethau

* 23 Chwefror - John Keats, bardd, 24
* 2 Mai - Hester Thrale, ffrind Doctor Johnson, 80
* 5 Mai - Napoleon Bonaparte, ymerawdwr Ffrainc, 51
* 21 Mai - John Jones (Jac Glan-y-gors), awdur, 54

## Y celfyddydau

### Llyfrau

* Thomas De Quincey - *Confessions of an English Opium-Eater*
* John Elias - *Golygiad Ysgrythurol ar Gyfiawnhad Pechadur*
* David Richards (Dafydd Ionawr) - *Cywydd y Dilyw*

### Cerddoriaeth

* Edward Jones (Bardd y Brenin) - *Hen Ganiadau Cymru*
* Carl Maria von Weber - *Der Freischütz* (opera)

## Cyfeiriadau
# George IV, brenin y Deyrnas Unedig

| George IV, brenin y Deyrnas Unedig |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 12 Awst 1762  Palas Sant Iago  |
| Bu farw | 26 Mehefin 1830  o clefyd y system gastroberfeddol  Castell Windsor  |
| Swydd | teyrn Prydain Fawr ac Iwerddon, Aelod o Dŷ'r Arglwyddi, Brenin Hannover  |
| Tad | George III  |
| Mam | Charlotte o Mecklenburg-Strelitz  |
| Priod | Caroline o Braunschweig, Maria Fitzherbert  |
| Partner | Mary Robinson, Grace Elliott, Elizabeth Conyngham, Frances Villiers, Elizabeth Lamb, Anne O'Brien, Eliza Fox, Isabella Ingram-Seymour-Conway, Marchioness of Hertford, Louise Joséphine de Caumont, Olga Zherebtsova  |
| Plant | Charlotte Augusta o Hannover, Georgiana Augusta Frederica Seymour, George Lamb, George Seymour Crole, Emma Anne Finucane, François-Louis Laporte, comte de Castelnau  |
| Llinach | Tŷ Hannover  |
| llofnod |
|  |

**George IV** (12 Awst 1762 – 26 Mehefin 1830), oedd Tywysog Cymru 1762 rhwng a 1820 a brenin Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon o 29 Ionawr 1820 hyd ei farwolaeth.

Roedd yn fab i George III a'i wraig, Charlotte o Mecklenburg-Strelitz. Rhwng 5 Chwefror, 1811 a 29 Ionawr, 1820, ef oedd y Tywysog Rhaglyw, yn ystod afiechyd ei dad.

Ei wraig oedd Caroline o Brunswick, ond roedd yn briodas anhapus. Bu farw Caroline ym 1821.

## Plant

* Y Dywysoges Charlotte Augusta o Hanover (7 Ionawr 1796 – 6 Tachwedd, 1817)

## Cyfeiriadau

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Rhagflaenydd: **George III** | **Brenin y Deyrnas Unedig** 29 Ionawr 1820 – 26 Mehefin 1830
 | Olynydd: **William IV** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Rhagflaenydd: **George** | **Tywysog Cymru** 1762 – 1820
 | Olynydd: **Albert Edward** |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Felipe VI, brenin Sbaen

| Felipe VI, brenin Sbaen |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 30 Ionawr 1968  Madrid  |
| Dinasyddiaeth | Sbaen  |
| Swydd | teyrn Sbaen, Grand Master of the Order of Alcántara  |
| Tad | Juan Carlos I, brenin Sbaen  |
| Mam | Sofía, brenhines Sbaen  |
| Priod | Letizia, brenhines Sbaen  |
| Plant | Leonor, Infanta Sofía o Sbaen  |
| Gwobr/au | Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Marchog Urdd y Cnu Aur, Marchog Croes Uwch Urdd Sant Olav, Gwobr 'Collar de la Orden Mexicana del Águila Azteca', Uwch Groes Urdd Haul Periw, Marchog Uwch-Groes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Uwch-seren Datganiad o Wasanaeth i Weriniaeth Awstria, Uwch Groes Urdd Filwrol Crist, Grand Collar of the Military Order of the Tower and Sword, Grand Cross of the Military Order of Avis, Grand Collar of the Order of Liberty, Grand Officer of the Military Order of the Tower and Sword, Uwch Groes Urdd Filwrol y Tŵr a'r Cleddyf, Croes Fawr Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Gwlad Pwyl, Urdd Croes Terra Mariana, Dosbarth 1af, Order of Lakandula, Urdd Sikatuna, Urdd Goruchaf y Dadeni, Urdd y Tair Seren, Ail Dosbarth, Grand Cross of the Order of May, Uwch Groes Urdd y Gwaredwr, Croes fawr teilyngdod milwrol, adran wen, King Willem-Alexander Inauguration Medal, Marchog Croes Fawr Urdd Frenhinol Victoria, Uwch Cordon Urdd Leopold, Gold Medal of the Principality of Asturias, Marchog Urdd yr Eliffant, honorary doctorate of the University of Alcala, Q135188824, Marchog Urdd Adolphe o Nassau, Knight of the Garter  |
| llofnod |

Brenin Sbaen ers 19 Mehefin 2014 yw **Felipe VI** (ganwyd 30 Ionawr 1968 ym Madrid). Mae'n fab i Juan Carlos I, brenin Sbaen, a'i wraig, y frenhines Sofía. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Santa Maria de los Rosales a'r Prifysgol Madrid. Priododd Felipe Letizia Ortiz Rocasolano yn 2004.

Ym Mai 2023, daeth y brenin Felipe i Goleg yr Iwerydd, ger Llanilltud Fawr, ym Mro Morgannwg lle'r oedd ei ferch, Leonor, Tywysoges yr Asturias, wedi cwblhau ei haddysg uwchradd.

## Oriel

* Y Brenin Felipe a'r Frenhines Letizia ar Fai 11, 2025, yn Mauthausen, yn ystod dathliad 80fed pen-blwydd rhyddhau'r . gwersyll difa.

|  |
| --- |
| Felipe VI, brenin Sbaen **Tŷ BorbónGanwyd:** 30 Ionawr 1968 |
| Rhagflaenydd: **Juan Carlos I** | **Brenin Sbaen** 18 Mehefin 2014 – presennol
 | Olynydd: delliad |

## Cyfeiriadau