# Antur aml-ddewis

Math o ffuglen rhyngweithiol yw **Antur aml-ddewis** (*Saesneg:* 'Gamebook' neu 'Choose your own adventure') lle mae'r darllenwr yn gwneud penderfyniadau ac yn cael ei lywio wedyn i ddarllen adrannau gwahanol yn dibynnu ar y dewisiadau a wneir ganddo. Mae'n gyfuniad o nofel a gêm.

## Nodweddion

Fel arfer mae antur aml-ddewis yn gosod y darllenydd ei hun yn brif gymeriad y llyfr. Yn aml bydd modd i'r darllenydd wneud dewisiadau am y math o unigolyn y mae'n chware; a gall fod modd iddo feddu ar a cholli gwrthrychau. Yn aml iawn bydd ganddo ryw orchwyl neu dasg i'w gyflawni ym myd yr Antur, a bydd modd iddo lwyddo, neu i fethu yn hyn (a gorfod ail-ddechrau'r Antur). Daw llawer o'r elfennau hyn o gemau chwarae rôl; fodd bynnag nid ydynt o reidrwydd yn anhepgor.

Perthyn yr enghreiffitiau amlycaf, gan gynnwys y rhai Cymraeg, i *genre* ffantasi, ond nid oes unrhyw rheidrwydd i Antur Aml-Ddewis fod yn ffantasi, a cheir enghreifftiau mewn pob math o *genres* llenyddol.

Fel arfer fe rennir Antur Aml-Ddewis yn gyfres o adrannau wedi'u rhifo (1, 2, 3 ac ati); a chaiff y darllenydd ei lywio i adran benodol yn seiliedig ar ei ddewis (Er enghraifft: "Os ydych am ddilyn y llwybr i'r chwith, ewch i 45. Os am fynd i'r dde, ewch i 92.") Gan fod yr adrannau wedi'u gosod yn nhrefn rhif, yn lle yn nhrefn y naratif, lleiheir y perygl bod y darllenydd yn gwybod beth sy'n dod nesaf.

## Hanes

Ceir rhai enghreifftiau o ffuglen cynnar o'r 1930au a'r 1940au yn ymgorffori rhyw elfen o ddewis ar ran y darllenydd neu gynulleidfa. Fodd bynnag dechreuodd yr Anturiaethau Aml-Ddewis cyntaf ymddangos yn UDA a'r Deyrnas Uniedig yn yr 1970au. Roeddynt ar anterth eu poblogrwydd yn ystod yr 1980au gyda chyfresi fel *Fighting Fantasy* a *Choose Your Own Adventure*. Perthyn y mwyafrif os nad pob un o'r enghreifftiau Cymraeg i'r ddegawd honno.

Gyda'r cynnydd a welwyd mewn amlygrwydd ac argaeledd gemau fideo yn ystod y 1990au daeth Anturiaethau Aml-Ddewis yn llawer llai poblogaidd ac o ganlyniad yn llai cyffredin. Fodd bynnag maent yn dal i gael eu llunio hyd heddiw.

## Yn y Gymraeg

Cyhoeddwyd o leiaf chwe Antur Aml-Ddewis yn y Gymraeg yn ystod yr 1980au, pob un ohonynt gan Y Lolfa. Y cyntaf o'r rhain oedd *Trwy Goed y Cedyrn* gan Elgan Philip Davies yn 1985; bathwyd y term "Antur Aml-ddewis" ar gyfer y cyhoeddiad hwnnw a'i ddefnyddio wedyn mewn dwy enghraifft arall gan Elgan Philip Davies - *I Grombil Carnddiffwys* (1987) a *Cysgodion Cors Mallerch* (1988). Trioleg ffantasi oedd y rhain yn dilyn y darllenydd, sy'n fath o farchog, yn brwydro yn erbyn ellyll ac anghenfilod eraill tra'n ceisio mynd â neges bwysig at frenin.

Cafwyd dwy Antur Aml-ddewis arall yn yr un cyfnod gan y chwiorydd Angharad a Mererid Puw Davies sef *Trwy Ogof Arthur* (1986) a *Melltith Madog* (1989). Roedd y rhain hefyd yn ffantasi (ond gydag elfennau o ffuglen wyddonol hefyd) a dylanwad Mytholeg Gymreig yn amlycach arnynt. Roedd iddynt naws ysgafnach, dychanol o'u cymharu â thrioleg Elgan Philip Davies.

Cynhaliwyd cystadleuaeth ysgrifennu Antur aml-ddewis gan y Lolfa yn 1988; yr enillydd oedd *Tro i'r Castell* gan Eleri Davies a chyhoeddwyd hi yn 1989. Roedd hon yn dilyn y darllenydd, sef disgybl ysgol, yn cael ei anfon yn ôl mewn amser i'r oesoedd canol.

## Cyfeiriadau