Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ffrwydryn

**Ffrwydryn** yw unrhyw ddeunydd sy'n ansefydlog o ran ynni, un ai'n gemegol neu fel arall. Oherwydd hyn gall y deunydd gynhyrchu ffrwydrad, pan ryddheir yr ynni mewn amser byr, efallai ganran fychan o eiliad. Ffrwydron cemegol yw'r math mwyaf cyffredin, ond ceir mathau eraill, er enghraifft arfau niwclar.

Gellir rhannu ffrwydron yn ffrwydrynnau isel, megis powdwr gwn, lle rhyddheir yr ynni yn gymharol araf, a ffrwydron uchel, lle caiff yr ynni ei ryddhau yn gyflym iawn. Defnyddir y rhain mewn mwyngloddio ac i bwrpad rhyfel. Ymhlith y mathau mwyaf adnabyddus mae deinameit a TNT.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gemeg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Nitroglycerin

Nitroglycerin| Delwedd:Nitroglycerin.svg, Nitroglycerin Structural Formulae.svg |
| Enghraifft o: | math o endid cemegol  |
| Math | nitrate ester  |
| Màs | 227.003 uned Dalton  |
| Fformiwla gemegol | C₃h₅n₃o₉  |
| Enw WHO | Glyceryl trinitrate  |
| Dyddiad darganfod | 1847  |
| Rhan o | nitroglycerin metabolic process, response to nitroglycerin, cellular response to nitroglycerin  |
| Yn cynnwys | nitrogen, hydrogen, ocsigen, carbon, glyceryl  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05dkv  |
| Thesawrws y BNCF | 37660  |
| CAS | 55-63-0  |
| PubChem CID | 4510  |
| ChEBI | 28787  |
| ChEMBL | Chembl730  |
| ChemSpider | 4354  |
| UNII | G59m7s0ws3  |
| ATC | C05ae01, c01da02  |
| KEGG | D00515  |
| MeSH | D005996  |
| Llawlyfr Ligand | 7053  |
| Rhif EC | 200-240-8  |
| Cofrestr Beilstein | 1802063  |
| Drugbank | Db00727  |
| ECHA | 100.000.219  |
| HMDB | Hmdb0014865  |
| PDB | 4fr8  |
| RxNorm CUI | 4917  |
| UMLS CUI | C0017887  |
| NDF-RT | N0000145909  |
| Quora | Nitroglycerin  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Mae **nitroglycerin** (NG), sydd hefyd yn cael ei alw’n trinitroglycerin (TNG), nitro, glyceryl trinitrad (GTN), neu 1,2,3-trinitrocsipropan, yn hylif trwm, di-liw, olewog, ffrwydrol sy’n cael ei gynhyrchu amlaf drwy nitradu glycerol ag asid nitrig mygdarthol gwyn o dan amodau sy’n addas i ffurfio’r ester asid nitrig. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃H₅N₃O₉. Mae nitroglycerin yn gynhwysyn actif yn Rectiv, Nitrolingual, Nitrostat, NitroMist, Nitro-Bid a Nitrol .

## Defnydd meddygol

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Nitroglycerin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- NG
 - Epinitril
 - trinitroglycerol
 - trinitroglycerin
 - Rectogesic®
 - propane-1,2,3-triyl trinitrate
 - Nitrostat
 - nitroglycerol
 - nitroglycerine
 - Minitran®

## Cyfeiriadau
# Reiffl

Reiffl Springfield '03, reiffl follt o gychwyn yr 20fed ganrif.
M16A1, un o'r reifflau ymosod aildanio cyntaf.
Dryll a danir o'r ysgwydd yw **reiffl** sydd â rhigoliad troellog yn ei baril. Mae'r rhigoliad yn rhoi tro ar y fwled wrth iddi adael y faril, yn debyg i'r ffordd y teflir pêl rygbi. Mae hyn yn gwneud y reiffl yn welliant ar ei rhagflaenydd, y mwsged. Defnyddir reifflau mewn rhyfel, hela, a chwaraeon saethu.

## Gweler hefyd

* Reiffl aildanio
* Reiffl follt
* Reiffl led-awtomatig
* Reiffl stondin ffair
* Reiffl ymosod
* Y Reifflwyr, catrawd o'r Fyddin Brydeinig

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **arf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Bwled

Bwled|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o arfau yn ôl swyddogaeth  |
| Math | projectile, cydran, ffrwydron rhyfel  |
| Rhan o | cetrisen, ffrwydron rhyfel  |
| Yn cynnwys | bullet jacket  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0hs8k  |
| Quora | Bullets  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Taflegryn sy'n cael ei saethu o ddryll yw **bwled** (neu weithiau **bwleden**; lluosog: bwledi).

## Hanes

## Y fwled fodern

Trawslun o fwled blwm:
*1.* y plisgyn;
*2.* y plwm;
*3.* y craidd.
### Gwneuthuro’r fwled

## Mathau

### Calibr

Mesuriad o ddiamedr bwled yw’r calibr. Mesur syml o’r diamedr yw’r calibr metrig, er enghraifft 9mm. Yn ôl y dull Imperialaidd o fesur calibr, dynodir degolyn o fodfedd, er enghraifft 22/100 o fodfedd yw 0.22 neu ar lafar “dau ddeg dau”, a hanner modfedd yw .50.

## Ffiseg y fwled

### Gyriad

### Treiddiad

### Difrod

Helmed Almaenig o’r Rhyfel Byd Cyntaf gyda thwll bwled ynddi.
Arwydd yn Alasga gyda thyllau bwledi.
## Gwyddor fforensig

## Y gyfraith

## Gweler hefyd

* Bwled rwber
* Cetrisen (rownd)
* Haelsen (pelen)
* Shrapnel
* Slycsen

## Cyfeiriadau
# James Dewar

| James Dewar |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 20 Medi 1842  Kincardine  |
| Bu farw | 27 Mawrth 1923  Llundain  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Caeredin
* Dollar Academy
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Lyon Playfair
 |
| Galwedigaeth | ffisegydd, cemegydd, dyfeisiwr  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Caergrawnt
 |
| Gwobr/au | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Medal Copley, Medal Rumford, Medal Matteucci, Gwobr Lavoisier, Hodgkins Medal, Medal Albert, Medal Franklin, Medal Cymdeithas y Bakeria Frenhinol, Medal Davy, Marchog Faglor, Gunning Victoria Jubilee Prize, Q134613391  |

Syr James Dewar yn y labordy (1910)
Cemegydd a ffisegwr o'r Alban oedd Syr **James Dewar** (20 Medi 1842 – 27 Mawrth 1923). Dyfeisiodd Dewar a Syr Frederick Augustus Abel y ffrwydryn cordit ym 1889, a gafodd ei fabwysiadu gan y Fyddin Brydeinig. Dyfeisiodd Dewar hefyd fflasg Dewar, sef y fflasg wactod ond ni wnaeth Dewar patentu ei fflasg ac fe'i elwir heddiw yn thermos ar ôl cwmni Almaenig.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Alban**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Powdwr gwn

Math diweddar o bowdwr du
Math o ffrwydryn yw **powdwr gwn** (hefyd **powdwr du**). Fe'i gwneir trwy gyfuno sylffwr, golosg a potasiwm nitrad, ac fe'i defnyddir yn awr yn bennaf mewn gynnau ac mewn tân gwyllt.

Ystyrir powdwr gwn yn ffrwydryn isel, gan fod yr egni o'r ffrwydrad yn cael ei ryddhau'n gymarol araf. Fel rheol, mae'n cynnwys 75% o botasiwm nitrad, 15% o olosg a 10% o sylffwr. Y farn gyffredinol yw i bowdwr gwn gael ei ddarganfod yn Tsieina tua'r 9fed ganrif; ceir y cyfeiriad cyntaf ato mewn testun Taoaidd o tua chanol y ganrif honno. Ceir y cyfarwyddiadau cynharaf sut i'w wneud mewn testun milwrol o Tsieina yn dyddio o 1044. Nid yw'r gred gyffredinol mai dim ond mewn tân gwyllt y defnyddid powdwr gwn yn Tsieina yn gywir; fe'i defnyddid i bwrpasau milwrol hefyd. Mae'r gwn cynharaf sydd wedi goroesi yn dod o Tsieina ac yn dyddio o'r 13eg ganrif. Lledaenodd y wybodaeth am bowdwr gwn i'r byd Islamaidd tua'r un adeg. Cofnodir i'r Eifftiaid defnyddio powdwr gwn yn erbyn y Mongoliaid ym Mrwydr Ain Jalut yn 1260, ac eto yn 1304. Yn 1453, roedd gan fyddin Mehmed II wn enfawr oedd yn medru saethu meini 680 kg o bwysau. Defnyddiwd y gwn i falurio muriau Caergystennin a chipio'r ddinas, gan roi diwedd ar yr Ymerodraeth Fysantaidd.
# Y Lluoedd Arfog Prydeinig

Y Lluoedd Arfog Prydeinig|  |
| Enghraifft o: | lluoedd arfog  |
| Dechrau/Sefydlu | 1707  |
| Isgwmni/au | His Majesty's Naval Service, y Fyddin Brydeinig, yr Awyrlu Brenhinol  |
| Enw brodorol | British Armed Forces  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/07sx7  |
| Quora | British-armed-forces  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Lluoedd arfog Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon yw'r **Lluoedd Arfog Prydeinig** (yn swyddogol: **Lluoedd Arfog Ei Fawrhydi**). Mae'n cynnwys tri gwasanaeth: y Fyddin Brydeinig, y Gwasanaeth Llyngesol (y Llynges Frenhinol a'r Môr-filwyr Brenhinol) a'r Awyrlu Brenhinol. Rheolir gan y Weinyddiaeth Amddiffyn a'r Cyngor Diogelwch.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Deyrnas Unedig**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ymadrodd

Mae **ymadrodd** yn rhywbeth ffraeth neu fachog o wir. Ceir sawl math o ymadrodd, ond fel arfer mae'r term yn golygu 'idiom' yn bennaf.

## Mathau o ymadroddion

* **Dihareb**: mynegiant o wirionedd ymarferol neu ddoethineb.
* **Dywediad**: mynegiant diharebol a arferir yn gyffredin
* **Gwireb**: gosodiad sy'n cynnwys gwirionedd cyffredinol, wedi'i fynegi'n gwta
* **Idiom**: sydd ag ystyr drosiadol ac sy'n ddealladwy yng nghyd-destun y frawddeg ac yn unigryw i'r iaith

## Enghreifftiau

* Dihareb: 'Mor ddu â bol buwch'
* Dywediad: 'Gwell clwt na thwll'
* Gwireb: 'A ddwg ŵy a ddwg fwy'
* Idiom: 'Mae'n rhy hwyr codi pais ar ôl piso!'
# Morgannwg Ganol

Morgannwg Ganol| Math | siroedd cadwedig Cymru, cyn endid gweinyddol tiriogaethol  |
|  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Yn ffinio gyda | Gwent, Powys, Gorllewin Morgannwg, De Morgannwg  |
| Cyfesurynnau | 51.816°N 3.368°W  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir weinyddol yn Ne Cymru oedd **Morgannwg Ganol**, a oedd yn bodoli rhwng 1974 a 1996. Mae'n dal i fodoli fel sir cadwedig.

Ym 1996, ad-drefnwyd llywodraeth leol yng Nghymru, a rhannwyd y sir yn bedair: Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tudful, a Phen-y-bont ar Ogwr yn eu cyfanrwydd; a hanner orllewinol Bwrdeistref Sirol Caerffili.

Morgannwg Ganol yng Nghymru, 1974–96
# Byd gwyn fydd byd a gano

Arwyddair Eisteddfod Ryngwladol Llangollen yw:

Golden Gate Men's Chorus, o San Francisco, yn perfformio ar lwyfan yr Eisteddfod, gydag arwyddair yr Eisteddfod i'w weld y tu ôl iddynt.

Byd gwyn fydd byd a gano,Gwaraidd fydd ei gerddi fo.

## Hanes

Cafodd yr arwyddair a sgwennwyd gan y bardd T. Gwynn Jones yn 1946, ychydig fisoedd cyn yr Eisteddfod gyntaf yn 1947. Mae i'r gair 'gwyn' nifer o ystyron, wrth gwrs, er enghraifft i gyfleu'r syniad o burdeb, ac fe'i defnyddir yn aml yn y Beibl, yn y Gwynfydau er enghraifft, lle gellir ei gyfieithu i *blessed*. Ysgythrwyd yr arwyddair ar dlysau, ar waith celf ac ar arteffactau amrywiol yr Eisteddfod ers 75 mlynedd. Prif sylfaenydd yr Eisteddfod oedd y cerddor W. S. Gwynn Williams, a chyfeiria'r arwyddair, ar lefel ysgafn ond clyfar, at y ffaith honno.

### Newid posib

Fodd bynnag, ar 17 Mawrth 2023, cyhoeddodd Cynhyrchydd Arbennig yr Eisteddfod, sef y Saesnes Camilla King, i un o'u partneriaid gwyno gan y gellir, yn eu barn nhw, gamddehongli'r ystyr — yn llythrennol — i olygu'r lliw gwyn, yn hytrach na dymuniad o sancteiddrwydd. Dywedodd y bydd yr Eisteddfod yn newid yr arwyddair. Cafwyd ton o wrthwynebiad i benderfyniad yr Eisteddfod.

Ddiwedd Mawrth, mewn llythyr at y Western Mail, dywedodd yr Athro Gruffydd Aled Williams, ynghyd ag 84 o bobl eraill, ledled y byd, na wyddant am unrhyw iaith arall lle byddai brodorion yr iaith yn newid y defnydd o air neu derm rhag ofn i'r term hwnnw gael ei gamgyfieithu.

Ymatebodd yr Eisteddfod drwy ddweud mai arolygu'r sefyllfa y maen nhw, bellach, ac nad oes dim yn bendant; fe ddywedon nhw nad oedd unrhyw honiad fod y gŵyn yn un hiliol.

#### Tro pedol

Ar 11 Ebrill gwnaeth Llangollen dro pedol. Mewn datganiad, dywedodd yr Eisteddfod: "Yn dilyn cryn ystyriaeth o ymateb y cyhoedd, mae’r Bwrdd wedi pleidleisio i barhau i ddefnyddio arwyddair T. Gwynn Jones.

## Cyfeiriadau
# Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

Eisteddfod Ryngwladol Llangollen|  |
| Enghraifft o: | digwyddiad blynyddol, gŵyl gerddoriaeth, eisteddfod  |
| Dechrau/Sefydlu | 1947  |
| Genre | côr  |
| Lleoliad | Llangollen  |
|  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Rhanbarth | Sir Ddinbych  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cynhelir **Eisteddfod Ryngwladol Llangollen** yn Llangollen yn yr haf am wythnos bob blwyddyn, gan ddechrau fel rheol ar ddydd Mawrth a gorffen ar y Sul.

Yn ystod yr wythnos mae pobl o bob cwr o'r byd yn mynd yno i gystadlu yn y cystadleuthau cerddoriaeth a dawns. Ceir cystadleuwyr o tua hanner cant o wledydd. Cynhelir gorymdaith liwgar ar ddechrau'r wythnos, gyda chystadleuwyr yn eu gwisg genedlaethol neu draddodiadol, a cheir dawnsio a chanu a chwarae cerddoriaeth gwerin o bob math tra'n cerdded trwy strydoedd Llangollen.

Mae yr eisteddfod wedi rhoi cychwyn i yrfaoedd nifer o berfformwyr a ddaeth yn enwog yn ddiweddarach; er enghraifft dywedodd Luciano Pavarotti mai perfformio yma gyda chôr o Modena a roddodd ysgogiad iddo i ddod yn ganwr proffesiynol. Un arall a enillodd yma ar gychwyn ei yrfa oedd y tenor Rhys Meirion.

Rhan o orymdaith yr Eisteddfod, 2006
## Ffrae arwyddair yr Eisteddfod

*Prif: Byd gwyn fydd byd a gano*
Arwyddair Eisteddfod Ryngwladol Llangollen yw:

*Byd gwyn fydd byd a gano*,
*Gwaraidd fydd ei gerddi fo*:
arwyddair a sgwennwyd gan y bardd T. Gwynn Jones yn 1946, ychydig fisoedd wedi sefydlu'r eisteddfod yn 1945. Mae i'r gair 'gwyn' nifer o ystyron, wrth gwrs, e.e. pur, ac fe'i defnyddir yn aml yn y Beibl, e.e. yn y Gwynfydau, lle gellir ei gyfieithu o Roeg *μακάριοι* (lluosog; Saesneg: *blessed*). Gwelir yr arwyddair ar dlysau, gwaith celf ac arteffactau amryiol yr Eisteddfod ers 75 mlynedd. Prif sylfaenydd yr Eisteddfod oedd y cerddor W. S. Gwynn Williams, a chyfeiria'r arwyddair, ar lefel ysgafn ond clyfar, at y ffaith honno.

Fodd bynnag, ar 17 Mawrth 2023, cyhoeddodd Cynhyrchydd Arbennig yr Eisteddfod, sef y Saesnes Camilla King, i un o'u partneriaid gwyno gan y gellir, yn eu barn nhw, gamddehongli'r ystyr - yn llythrennol - i olygu'r lliw gwyn, yn hytrach na dymuniad o sancteiddrwydd. Dywedodd y bydd yr Eisteddfod yn newid yr arwyddair. Cafwyd ton o wrthwynebiad i benderfyniad yr Eisteddfod.

Ar 11 Ebrill 2023 gwnaeth Bwrdd yr Eisteddfod dro pedol, a phenderfynwyd cadw'r arwyddair.

## Dolen allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
# Sir Faesyfed

Sir Faesyfed|  |
| Math | siroedd hynafol Cymru, sir hanesyddol y Deyrnas Unedig, dosbarth llywodraeth leol yng Nghymru  |
|  |
| Poblogaeth | 25,813  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Cymru  |
| Gwlad |  Cymru |
| Yn ffinio gyda | Sir Frycheiniog, Swydd Henffordd, Sir Drefaldwyn, Swydd Amwythig, Sir Aberteifi  |
| Cyfesurynnau | 52.25°N 3.25°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Tarian y Sir hyd at 1996
*Am bentref Maesyfed, gweler Maesyfed (pentref)*
Roedd **Sir Faesyfed** (Saesneg: *Radnorshire*) yn un o 13 o siroedd Cymru cyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974. Cyfeirir at yr ardal o hyd fel **Maesyfed**.

Llandrindod oedd cartref hen Gyngor Sir Faesyfed. Cymerodd Cyngor Sir Powys rhai o'i adeiladau yn sgil ad-drefnu cynghorau sir Cymru.

Llanandras oedd y dref sirol hanesyddol.

Sir Faesyfed yng Nghymru (cyn 1974)
## Gweler hefyd

* Ceri
* Cwmwd Deuddwr
* Fforest Faesyfed
* Gwerthrynion
* Llythyfnwg
* Maelienydd
* Powys
* Rhwng Gwy a Hafren

## Cyfeiriadau

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes Cymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Eglwys Bresbyteraidd Cymru

Eglwys Bresbyteraidd Cymru| Enghraifft o: | enwad Cristnogol  |
| Crefydd | Cristnogaeth, calfiniaeth, protestaniaeth  |
| Dechrau/Sefydlu | 1811  |
| Lleoliad yr archif | Llyfrgell Genedlaethol Cymru  |
| Aelod o'r  canlynol | Cyngor Eglwysi'r Byd, Cymundeb Eglwysi Diwygiedig y Byd, Cymuned o Eglwysi Protestannaidd yn Ewrop  |
| Gwladwriaeth | Cymru  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/048\_nw  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Eglwys Bresbyteraidd yng Nghaernarfon
Mae **Eglwys Bresbyteraidd Cymru**, a elwir hefyd y **Methodistiaid Calfinaidd** neu'r **Trefnyddion Calfinaidd**, yn enwad anghydffurfiol Cymreig.

Datblygodd yr enwad allan o'r Diwygiad Methodistaidd yn y 18g dan arweiniad Howel Harris, Daniel Rowland a William Williams, Pantycelyn, ac yn ddiweddarach Thomas Charles. Yn y cyfnod yma roedd yn fudiad o fewn yr eglwys Anglicanaidd, a dim ond yn 1811 y dechreuodd ordeinio gweinidogion ei hun. Cwblhawyd y broses o ymwahanu pan gyhoeddodd Gyffes Ffydd yn 1823 a chlymu ei holl eiddo wrth y gyffes honno mewn Gweithred Gyfansoddiadol yn 1826. Tyfodd yr enwad yn gyflym yn hanner cyntaf y 19g, dan arweiniad gwŷr fel Thomas Jones (Dinbych) (1756 - 1820), John Elias (1774 - 1841) a John Jones, Talysarn, i fod y mwyaf o enwadau anghydffurfiol Cymru. Roedd yn wahanol i'r enwad arall anghydffurfiol a arddelai'r enw 'Methodistiaid', sef y Methodistiaid Wesleaidd a ddilynai John Wesley yn Lloegr ac a ymledodd yng Nghymru yn ddiweddarach. Calfiniaeth a arddelai'r Methodistiaid yng Nghymru a Chalfinaidd oedd diwynyddiaeth yr enwad o'r dechrau. Bu tŵf pellach yn dilyn Diwygiad 1904-1905, dan arweiniad Evan Roberts, ond ers hynny mae nifer yr aelodau wedi gostwng yn sylweddol.

## Llyfryddiaeth

* *Hanes Methodistiaeth Galfinaidd Cymru*
	+ Cyfrol 1: *Y Deffroad Mawr*, gol. Gomer Morgan Roberts (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1973)
	+ Cyfrol 2: *Cynnydd y Corff*, gol. Gomer Morgan Roberts (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1978)
	+ Cyfrol 3: *Y Twf a'r Cadarnhau*, gol. John Gwynfor Jones (Caernarfon: Gwasg Pantycelyn, 2011)
* R. Geraint Gruffydd*, Y Gair a'r Ysbryd: Ysgrifau ar Biwritaniaeth a Methodistiaeth*, gol. E. Wyn James (2019)

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol
# Dyfed

Dyfed| Math | siroedd cadwedig Cymru, cyn endid gweinyddol tiriogaethol  |
|  |
| Prifddinas | Caerfyrddin  |
| Sefydlwyd | * 1 Ebrill 1974
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Yn ffinio gyda | Gwynedd, Powys, Gorllewin Morgannwg  |
| Cyfesurynnau | 51.94°N 4.51°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Arfbais y Cyngor
*Mae'r erthygl yma yn ymdrin â'r sir oedd mewn bodolaeth rhwng 1976 a 1996. Am deyrnas Dyfed yn yr Oesoedd Canol cynnar, gweler Teyrnas Dyfed. Gweler hefyd Dyfed (gwahaniaethu).*
Daeth **Dyfed** yn sir yn sgil ad-drefnu llywodraeth leol yn 1976, ac felly yn uned llywodraeth leol, yng ngorllewin Cymru, rhwng 1976 a 1996. Roedd yn cynnwys tair o'r hen siroedd: Sir Benfro, Sir Ceredigion a Sir Gaerfyrddin ac fe'i rhennid yn chwe dosbarth, sef Ceredigion, Caerfyrddin, Dinefwr, Llanelli, Preseli Penfro a De Sir Benfro. Pencadlys y cyngor sir oedd Caerfyrddin.

Yn 1996, dan ad-drefniant arall, adferwyd y siroedd blaenorol a pheidiwyd a defnyddio'r enw Dyfed mewn llywodraeth leol. Mae Dyfed yn dal i fodoli fel sir cadwedig.

Dyfed yng Nghymru, 1974–96
# Clwyd

Clwyd|  |
| Math | siroedd cadwedig Cymru  |
|  |
| Poblogaeth | 491,100  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 2,910 ±1 km²  |
| Yn ffinio gyda | Glannau Merswy, Swydd Gaer, Gwynedd, Swydd Amwythig, Powys  |
| Cyfesurynnau | 53.09°N 3.27°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Arfbais Cyngor Clwyd
*Am yr etholaeth Senedd o'r un enw, gweler Clwyd (etholaeth Senedd).*
Sir weinyddol yng ngogledd-ddwyrain Cymru a fodolai o 1974 hyd 1996, oedd **Clwyd**. Cafodd ei henwi ar ôl Afon Clwyd am fod yr afon honno'n rhedeg trwy ei chanol. Roedd ei diriogaeth yn cyfateb yn fras i'r Berfeddwlad ganoloesol. Yr Wyddgrug oedd canolfan weinyddol y sir.

Mae'n dal i fodoli fel sir cadwedig.

Clwyd yng Nghymru, 1974-1996
## Cynghorau dosbarth

* Alun a Glannau Dyfrdwy
* Colwyn
* Delyn
* Glyndŵr
* Rhuddlan
* Wrecsam

## Gweler hefyd

* Afon Clwyd, prif afon y sir
* Bryniau Clwyd, sy'n ymestyn trwy ganol yr hen sir
* De Clwyd (etholaeth Cynulliad)
* De Clwyd (etholaeth seneddol)
* Dyffryn Clwyd, dyffryn yng nghanol y sir
* Dyffryn Clwyd, cantref canoloesol
* Dyffryn Clwyd (etholaeth Cynulliad)
* Dyffryn Clwyd (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Clwyd (etholaeth Cynulliad)
* Gorllewin Clwyd (etholaeth seneddol)
# Sir Frycheiniog

Sir Frycheiniog|  |
|  |
| Math | siroedd hynafol Cymru, sir hanesyddol y Deyrnas Unedig  |
|  |
| Prifddinas | Aberhonddu  |
| Poblogaeth | 68,088  |
| Gefeilldref/i | Blaubeuren  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Yn ffinio gyda | Sir Forgannwg, Sir Gaerfyrddin, Sir Fynwy, Swydd Henffordd, Sir Faesyfed, Sir Aberteifi  |
| Cyfesurynnau | 52°N 3.41667°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Roedd **Sir Frycheiniog** (Saesneg: *Brecknockshire* neu *Breconshire*) yn un o 13 o siroedd Cymru cyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974. Fe'i sefydliwn yn 1536. Roedd ei thiriogaeth yn gyfateb yn fras i ardal Brycheiniog, sy'n gorwedd ym Mhowys, yn bennaf, erbyn hyn.

Roedd yn ffinio â'r hen siroedd Sir Faesyfed i'r gogledd, Sir Aberteifi a Sir Gaerfyrddin i'r gorllewin, Sir Forgannwg i'r de, Sir Fynwy i'r de-ddwyrain, a Swydd Henffordd, yn Lloegr, i'r dwyrain.

Sir Frycheiniog yng Nghymru (cyn 1974)
## Gweler hefyd

* Teyrnas Brycheiniog
* Powys

   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes Cymru**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Bowys**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# De Morgannwg

De Morgannwg| Math | siroedd cadwedig Cymru, cyn endid gweinyddol tiriogaethol  |
|  |
| Poblogaeth | 460,800  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Cymru |
| Arwynebedd | 475 ±1 km²  |
| Yn ffinio gyda | Gwent, Morgannwg Ganol  |
| Cyfesurynnau | 51.499°N 3.33°W  |
|  |
|  |
| [golygwch ar Wicidata] |

Arfbais y Cyngor
Sir weinyddol yn Ne Cymru oedd **De Morgannwg** rhwng 1974-96. Rhannwyd y sir yn ddwy ran - dinas Caerdydd a bwrdeistref sirol Bro Morgannwg. Mae'n dal i fodoli fel sir cadwedig.

Sefydlwyd Cyngor Sir De Morgannwg yn rannol er mwyn i'r Blaid Geidwadol allu ennill grym mewn un rhan o'r hen Sir Forgannwg yn dilyn ad-drefnu.

De Morgannwg yng Nghymru, 1974–96
## Cyfeiriadau
# Twyllwybodaeth

Twyllwybodaeth| Delwedd:Disinformation vs Misinformation.svg, Disinformation and echo chambers.jpg |
| Enghraifft o: | type of information, cysyniad  |
| Math | gwybodaeth anghywir, propaganda, twyll, deceptive communication technique, perygl, dumbing down  |
| Yn cynnwys | fake news, military deception, media manipulation, front organization  |
| Dynodwyr |
| Quora | Disinformation  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ffug-wybodaeth a ddosberthir yn fwriadol i dwyllo pobl yw **twyllwybodaeth**. Mae'n wahanol i gamwybodaeth, sef gwallau ac anwireddau sy'n ymddangos yn anfwriadol o ganlyniad i esgeulustod neu gamgymeriad. Gall twyllwybodaeth fod yn dechneg propaganda neu'n fodd o ryfela seicolegol, yn ffug-newyddion gydag agenda wleidyddol, neu'n sbin maleisus.

## Gweler hefyd

* Ôl-wirionedd

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **newyddiaduraeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.