Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Charlie Parker

| Charlie Parker |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 29 Awst 1920  Dinas Kansas, Dinas Kansas  |
| Bu farw | 12 Mawrth 1955  o niwmonia  Dinas Efrog Newydd, Manhattan  |
| Label recordio | Verve Records, Savoy Records, Mercury Records, Dial Records  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Lincoln High School
* Lincoln College Preparatory Academy
 |
| Galwedigaeth | chwaraewr sacsoffon, cerddor jazz, cerddor, cyfansoddwr  |
| Arddull | jazz, bebop  |
| Prif ddylanwad | Buster Smith  |
| Priod | Chan Parker  |
| Gwobr/au | Gwobr Grammy am Gyraeddiadau Gydol Oes, Gwobr Grammy Chwaraewyr Jazz Unigol, Gwobr Grammy am Gyraeddiadau Gydol Oes, Gwobr Neuadd Enwogion y Grammy, Gwobr Neuadd Enwogion y Grammy, Kansas Music Hall of Fame  |
| Gwefan |   |

Sacsoffonydd jazz Americanaidd oedd **Charlie Parker** (yn gywir, **Charles Parker Jr.**; 29 Awst 1920 – 12 Mawrth 1955). Fe'i adnabuwyd hefyd gan y llysenwau **Yardbird** a **Bird**. Ef yw ffigwr canolog yr is-arddull o fewn jazz sy'n dwyn yr enw bebop.

## Plentyndod

Ganwyd Parker yn Kansas City, Kansas, a chafodd ei fagu yn Kansas City, Missouri, unig blentyn Charles Parker ac Adelaide "Addie" (Bailey), a oedd o gefndir cymysg du a Choctaw. Dechreuodd chwarae'r sacsoffon yn 11 oed, gan ymuno â band ei ysgol yn 1914 ar ôl rhentu offeryn. Roedd ei dad yn bianydd ac yn ddawnsiwr a rhoddodd rhywfaint o arweinyddiaeth gerddorol i'r Parker ifanc.

## Gryfa Gerddorol

O'r dechrau, bu Parker yn gweithio'n galed iawn ar ei gerddoriaeth: honnodd mewn cyfweliad iddo ymarfer am hyd at 15 awr y diwrnod am gyfnod o dair i bedair blwyddyn. Chwaraeodd mewn nifer o fandiau yn y 30au hwyr a'r 40au cynnar, gan gynnwys band Earl Hines, lle'r oedd yn chwarae gyda'r trwmpedwr Dizzy Gillespie a fyddai'n gydymaith pwysig i Parker yn natblygiad bebop.

Yn ystod y 40au cynnar, roedd Parker yn un o grŵp o gerddorion yn gynnwys Gillespie, Thelonious Monk ac eraill a ddatblygodd arddull newydd o chwarae jazz a ddaeth i ddwyn yr enw bebop. Arddull oedd hon a oedd yn gyflymach ac yn fwy cymhleth o na swing o ran harmonïau a melodi, gan gynnig posibiliadau ehangach ar gyfer byrfyfyrio gan alw am feistrolaeth o'r offeryn. Er yn ddadleuol iawn ymysg beirniaid ar y dechrau, daeth bebop yn gynsail i jazz modern am weddill yr 20g, a bu arddull Parker o chwarae'r sacsoffon yn benodol a jazz yn gyffredinol yn ddylanwad enfawr ar genhedlaeth o gerddorion.

Recordiodd Parker nifer fawr o recordiau gyda cherddorion gan gynnwys Gillespie, Monk, Bud Powell a Miles Davis. Yn enwedig tua diwedd ei yrfa, roedd ei recordiau yn gynyddol lwyddiannus o ran gwerthiant; fodd bynnag, bu Parker yn dioddef drwy ei yrfa o drafferthion ariannol, yn bennaf oherwydd ei natur annibynadwy a'i gaethineb i heroin, a gyfrannodd at ei farwolaeth yn 1955 yn 34 oed yn unig. Dywedodd Miles Davis ohono, *"You can tell the history of jazz in four words: Louis Armstrong. Charlie Parker."*

## Cyfeiriadau
# Cascading Style Sheets

Cascading Style Sheets|  |
| Enghraifft o: | fformat ffeil, iaith raglennu, style sheet language  |
| Dyddiad cyhoeddi | 17 Rhagfyr 1996  |
| Dechrau/Sefydlu | 17 Rhagfyr 1996  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/015tjh  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yng nghyfrifiaduro, mae **Cascading Style Sheets** yn iaith *stylesheet* sy'n disgrifio edrychiad dogfen o iaith *markup*. Caiff ei ddefnyddio gan mwyaf gyda dogfennau HTML neu (X)HTML.

Defnyddir CSS gan awduron a defnyddwyr tudalennau gwe i ddiffinio lliwiau, ffontiau, a chynllun y dudalen. Fe'i dyluniwyd i alluogi'r ymwahanu cynnwys y ddogfen (a ysgrifennir yn HTML neu debyg) gyda chyflwyniad y ddogfen (a ysgrifennir yn CSS). Gall hyn wneud y ddogfen yn fwy hygyrch, a rhoi fwy o reolaeth dros y cyflwyniad.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gyfrifiaduron** neu **gyfrifiadureg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Argrafflen

Argrafflen| Enghraifft o: | fformat papur newydd  |
| Math | fformat papur newydd  |
| Hyd | 600 milimetr  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0j4sj  |
| Quora | Broadsheet  |

Enghraifft o'r fformat argrafflen: adrannau *The Wall Street Journal*.
Fformat argraffu papur newydd yw **argrafflen** (Saesneg: *broadsheet*). Mae'n fformat mawr sy'n tueddu i gael ei gysylltu â phapurau newydd "uchel ael", mewn cyferbyniaeth â'r papurau tabloid, ond erbyn heddiw mae sawl papur newydd yn y dosbarth hwnnw, fel *The Guardian*, yn cyhoeddi yn y fformat tabloid hefyd neu wedi rhoi heibio'r fformat argrafflen yn gyfangwbl.

Yn hanesyddol, mae'r fformat argrafflen yn hŷn o lawer na'r fformat tabloid. Mantais y fformat yw gallu cynnwys erthyglau sylweddol ar un dudalen, ond mae ei faint yn gallu bod yn anghyfleus i'r darllenydd mewn cymhariaeth â'r tabloid, sy'n haws i'w drafod.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bapur newydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Cartŵn gwleidyddol

Cartŵn gan J. M. Staniforth a gyhoeddwyd yn yr *Evening Express* ar 11 Ebrill 1899. Pwnc y llun yw "masnach rydd", a phortreadir Wncl Sam yn cipio diwydiannau oddi ar John Bull. Mae personoliadau cenedlaethol yn nodweddiadol o gartŵnau gwleidyddol.
Cartŵn sy'n cyfleu neges wleidyddol neu gymdeithasol, gan amlaf parthed materion cyfoes a phobl yn y newyddion, yw **cartŵn gwleidyddol**, **cartŵn golygyddol**, neu **gartŵn dychanol**. Gan amlaf ymddangosant ar dudalen olygyddol papur newydd, ond yn hanesyddol bu gyfryngau i gartwnau gwleidyddol mewn pamffledi, cylchgronau, llyfrau, ac heddiw ar y rhyngrwyd. Maent yn aml yn gwneud defnydd o drosiadau gweledol a gwawdluniau. Mewn gwledydd democrataidd, ystyrid y mwyafrif o gartwnau gwleidyddol yn rhan o ddisgwrs sifil sydd yn mynegi barn y cartwnydd (neu ei gyflogwr) ond weithiau cyhuddir cartwnau o fod yn enghreifftiau o bropaganda cryfach. O bryd i'w gilydd mae cartwnau wedi achosi cryn anghydfod, er enghraifft dadl cartwnau Muhammad *Jyllands-Posten*.

Mae'n bosib bod cartwnau gwleidyddol yn cyfrannu at ddiwylliant gwleidyddol sy'n rhoi llais i ddicter y bobl mewn modd heddychlon yn hytrach nag angen troi at ddulliau treisgar.

## Gweler hefyd

* Sgetsh wleidyddol

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **newyddiaduraeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Jeremy Clarkson

| Jeremy Clarkson |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Jeremy Charles Robert Clarkson  11 Ebrill 1960  Tickhill  |
| Man preswyl | Chipping Norton  |
| Dinasyddiaeth |  Lloegr |
| *Alma mater* | * Hill House School
* Ysgol Repton
* Harlow College
* The Sheffield College
 |
| Galwedigaeth | cyflwynydd teledu, ysgrifennwr, cynhyrchydd ffilm, newyddiadurwr, ffermwr  |
| Cyflogwr | * W. Chump & Sons Ltd
* BBC
 |
| Adnabyddus am | Top Gear, The Grand Tour, Clarkson's Farm  |
| Taldra | 1.96 metr  |
| Priod | Frances Cain, Alex Hall  |
| Gwefan |   |

Newyddiadurwr a chyflwynydd teledu Seisnig yw **Jeremy Charles Robert Clarkson** (ganwyd 11 Ebrill 1960). Bu'n cyflwyno'r rhaglen geir *Top Gear* hyd at 2016 ac mae bellach yn arwain y gyfres *The Grand Tour* (gan Amazon Video) gyda Richard Hammond a James May. Mae hefyd yn sgwennu colofnau ar geir a gyrru yn y *Sunday Times* a'r *Sun*.

Hiwmor 'tafod yn ei foch', pendant sydd ganddo, hiwmor sydd wedi achosi sawl ffrae a dadl. Cafodd ei feirniadu droeon gan wleidyddion a beirniaid rhaglenni teledu am ddweud ei ddweud mor eithafol. Ond mae ganddo ei ddilynwyr hefyd - llawer ohonynt - a chredir mai ei bersonoliaeth ef yn bennaf a gododd y rhaglen *Top Gear* i fod yn un o'r rhai mwyaf llwyddiannus drwy'r byd moduro.

Ar 25 Mawrth 2015 cyhoeddodd perchennog y gyfres *Top Gear* na fyddent yn adnewyddu cytundeb Clarkson, wedi iddo ymosod yn eiriol ac yn gorfforol ar gynhyrchydd y rhaglen mewn gwesty tra roeddent yn ffilmio. Yn dilyn hynny, yn haf 2016, ffurfiodd Clarkson, Hammond, Mai a'r cynhyrchydd Andy Wilman gwmni W. Chump & Sons er mwyn cynhyrchu'r gyfres *The Grand Tour* ar gyfer Amazon Video.

## Teledu

* *Top Gear* (1988-2000, 2002-2015)
* *Clarkson* (1998-2000)
* *The Grand Tour* (2016)

## Gweler hefyd

* Car trydan

## Cyfeiriadau
# Gwersyll Bae Guantánamo

Gwersyll Bae Guantánamo|  |
| Math | carchar milwrol  |
|  |
| Sefydlwyd | * 2002
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Unol Daleithiau America  |
| Cyfesurynnau | 19.9025°N 75.1°W  |
| Rheolir gan | Llynges yr Unol Daleithiau  |
|  |
| Deunydd | concrit  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Gwersyll Bae Guantánamo** yn garchar milwrol dadleuol, ac yn wersyll carchar o dan arweiniaeth Cyd-Dasglu Guantánamo ers 2002. Sefydlwyd y carchar yng Nghanolfan Llyngesol Bae Guantánamo, ar arfordir Ciwba.

Mae tri gwersyll yma: Gwersyll Delta (sy'n cynnwys Gwersyll Echo), Gwersyll Iguana, a Gwersyll X-Ray (sydd bellach wedi'i gau).

Mae'n dal pobl (a elwir yn swyddogol yn "enemy combatants") sydd wedi eu cyhuddo gan lywodraeth yr Unol Daleithiau o weithio fel terfysgwyr, yn ogystal â rhai sydd ddim bellach yn cael eu cyhuddo ond yn cael eu dal yno hyd nes iddynt gael eu hadleoli.

Ers 2001 mae 775 o garcharorion wedi ei caethiwo yno gydag oddeutu 420 ohonynt wedi eu rhyddhau heb eu cyhuddo ac un yn unig wedi'i gyhuddo (David Hicks). Mae pedwar wedi cyflawni hunan-laddiad a channoedd wedi ceisio gwneud hynny, ond ni wyddus y ffigwr cywir.

Carcharorion yn cyrraedd *Camp X-Ray*, Ionawr 2002
## Gweler hefyd

* Bae Guantánamo

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am yr **Unol Daleithiau**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Treth y pen

Treth o swm penodol ar gyfer pobl unigolyn yw **treth y pen**, yn hytrach na chanran o incwm yr unigolyn.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Podlediad

Cyfrwng digidol yw **podlediad** ar ffurf cyfres episodig o ffeiliau sain, fideo, PDF, neu ePub a lawrlwythir o'r we trwy syndicetiad neu wedi'u ffrydio ar-lein i ddyfais gyfrifiadurol. Mae'r gair yn gyfansoddair o "pod" (o iPod, gan fod podlediadau yn boblogaidd ar chwaraewyr cyfryngau symudol) a "darllediad".

## Dolenni allanol

* Y Pod — Podlediadau Cymraeg
* Rhestr o bodlediau Cymraeg ar hedyn.net

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
bodlediadEginyn erthygl sydd uchod am y **rhyngrwyd** neu'r **We Fyd-Eang**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Pittsburgh Steelers

Pittsburgh Steelers|  |
| Enghraifft o: | tîm pêl-droed Americanaidd  |
| Rhan o | AFC North  |
| Dechrau/Sefydlu | 1933  |
| Perchennog | Rooney family  |
| Pencadlys | Pittsburgh  |
| Gwladwriaeth | Unol Daleithiau America  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05tfm  |
| Quora | Pittsburgh-steelers  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas Pittsburgh, Pennsylvania yw'r **Pittsburgh Steelers**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bêl-droed Americanaidd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Jonesboro, Georgia

Jonesboro|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau, tref ddinesig, bwrdeistref Georgia  |
|  |
| Poblogaeth | 4,235  |
| Cylchfa amser | Cylchfa Amser y Dwyrain  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 6.597827 km², 6.528763 km²  |
| Talaith | Georgia |
| Uwch y môr | 280 metr  |
| Cyfesurynnau | 33.5244°N 84.3542°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Clayton County, yn nhalaith Georgia, Unol Daleithiau America yw **Jonesboro, Georgia**.

Ceir 9 cylchfa amser yn UDA, ac mae hon yn perthyn i'r cylchfa amser a elwir yn: Cylchfa Amser y Dwyrain.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 6.597827 cilometr sgwâr, 6.528763 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) ac ar ei huchaf mae'n 280 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 4,235 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Jonesboro, Georgia o fewn Clayton County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Jonesboro, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Vanoye William Aikens* |  | actor *actor ffilm* | Jonesboro
 | 1922
 | 2013
 |
| *Dan T. Cathy* |  | *prif swyddog gweithredu* | Jonesboro
 | 1953
 |  |
| *Tashard Choice* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Jonesboro
 | 1984
 |  |
| *Toney Douglas* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Jonesboro
 | 1986
 |  |
| *Darrell Robertson* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Jonesboro
 | 1986
 |  |
| *Martin Ward* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Jonesboro
 | 1989
 |  |
| *Adam Smith* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Jonesboro
 | 1992
 |  |
| *Duby Okeke* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Jonesboro
 | 1994
 |  |
| *M. J. Walker* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Jonesboro
 | 1998
 |  |
| *Johnny Nave* |  | *gyrrwr ceir rasio* | Jonesboro
 |  |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Norcross, Georgia

Norcross|  |
| Math | dinas yn yr Unol Daleithiau, bwrdeistref Georgia  |
|  |
| Poblogaeth | 17,209  |
| Sefydlwyd | * 1870
 |
| Cylchfa amser | UTC−05:00  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 15.906129 km², 12.054969 km²  |
| Talaith | Georgia |
| Uwch y môr | 1,047 ±1 troedfedd  |
| Cyfesurynnau | 33.941213°N 84.213531°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Dinas yn Gwinnett County, yn nhalaith Georgia, Unol Daleithiau America yw **Norcross, Georgia**. ac fe'i sefydlwyd ym 1870.
Ceir 9 cylchfa amser yn UDA, ac mae hon yn perthyn i'r cylchfa amser a elwir yn: UTC−05:00.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 15.906129 cilometr sgwâr, 12.054969 cilometr sgwâr (1 Ebrill 2010) ac ar ei huchaf mae'n 1,047 troedfedd yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 17,209 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Lleoliad Norcross, Georgia o fewn Gwinnett County |  |

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Norcross, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Steven Kinney* |  | *pêl-droediwr* | Norcross
 | 1987
 |  |
| *Darius Hanks* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Norcross
 | 1989
 |  |
| *Nathan Strother* |  | *cystadleuydd yn y Gemau Olympaidd* | Norcross
 | 1995
 |  |
| *Austin Crute* |  | actor
 | Norcross
 | 1995
 |  |
| *Chris Herndon* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Norcross
 | 1996
 |  |
| *Darius Slayton* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Norcross
 | 1997
 |  |
| *Jared Pinkney* |  | *chwaraewr pêl-droed Americanaidd* | Norcross
 | 1997
 |  |
| *Victor Pereyra-Zavala* |  | *pêl-droediwr* | Norcross
 | 1999
 |  |
| *Cole Gromley* |  | *chwaraewr tenis* | Norcross
 | 1999
 |  |
| *Brandon Boston Jr.* |  | *chwaraewr pêl-fasged* | Norcross
 | 2001
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Ymwahaniad

Y weithred o gilio o sefydliad, undeb, neu endid gwleidyddol yw **ymwahaniad**. Yn nodweddiadol mae gwahaniaeth neu anghytundeb cryf yn bodoli sy'n gyrru'r ciliad. Gall ymwahaniad digwydd ar nifer o wahanol lefelau a thrwy nifer o wahanol ddulliau, sy'n amrywio o genedl yn ymwahanu o wladwriaeth trwy ryfel cartref i gymdogaeth yn gwneud cais llywodraethol i ddod yn fwrdeistref newydd ar wahân i'r ddinas mae'n rhan ohoni.

## Gweler hefyd

* Balcaneiddio
* Cenedlaetholdeb
* Hunanbenderfyniaeth
* Ymreolaeth
* Ymwahaniaeth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gweriniaeth Crimea

Gweriniaeth Crimea|  |
| Delwedd:Coat of arms of Crimea.svg, Emblem of Crimea.svg |
| Math | gweriniaethau Rwsia, tiriogaeth ddadleuol, federal subject of Russia  |
|  |
| Prifddinas | Simferopol  |
| Poblogaeth | 1,896,393  |
| Sefydlwyd | * 18 Mawrth 2014
 |
| Anthem | State Anthem of Crimea  |
| Pennaeth llywodraeth | Yury Gotsanyuk  |
| Cylchfa amser | Amser Moscfa, UTC+03:00, Europe/Simferopol  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Rwseg, Wcreineg, Tatareg y Crimea  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Dosbarth Ffederal Deheuol, Rwsia Ewropeaidd  |
| Sir | Rwsia  |
| Gwlad | Rwsia  |
| Arwynebedd | 26,081 km²  |
| Yn ffinio gyda | Crai Krasnodar, Sefastopol, Kherson Oblast  |
| Cyfesurynnau | 44.9481°N 34.1042°E  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | State Council of the Republic of Crimea  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Head of the Republic of Crimea  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Sergei Aksyonov  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Prime Minister of Crimea  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Yury Gotsanyuk  |
|  |
| Arian | Rŵbl Rwsiaidd, hryvnia  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mae **Gweriniaeth Crimea** (Rwsieg: Республика Крым; Tatareg Crimea: Къырым Джумхуриети, *Qırım Cumhuriyeti*; Iwcraineg: Республіка Крим) rhanbarth o Wcráin a hawlir fel gan Rwsia fel pwnc ffederal. Mae'n gorchuddio Penrhyn y Crimea yn gyfangwbwl. O'i chwmpas mae'r Môr Du a Môr Azov, gyda de Wcráin i'r gogledd ohoni, a thir mawr Rwsia i'r gorllewin. Mae ei statws yn ddadleuol.

Cafodd ei ffurfio ym Mawrth 2014 pan unodd yr hen *Weriniaeth Ymreolaethol Crimea"* gyda dinas Sevastopol— y ddau cyn hynny'n eiddo i Wcráin — yn un weriniaeth. Gwnaeth y ddau ranbarth ddatganiad o annibyniaeth a datganiad o ffyddlondeb i Rwsia ar 17 Mawrth wedi refferendwm lle gwelwyd 96% o’r trigolion yn pleidleisio o blaid gadael Wcráin ac ymuno â Rwsia. Ar 21 Mawrth cafodd y weriniaeth newydd ei derbyn yn rhan o Ffederaliaeth Rwsia.

Nid yw statws y weriniaeth fel rhan o Rwsia yn cael ei gydnabod gan yr Undeb Ewropeaidd a'r Unol Daleithiau. Erbyn diwedd Mawrth 2014 cydnabuwyd statws y weriniaeth gan Armenia, Gweriniaeth Nagorno-Karabakh, Affganistan, Belarws, Nicaragwa a rhai gwledydd eraill.

## Galeri

* Palas Bakhchisaray
* Palas Dulber yn Koreiz
* Palas Vorontsov
* Eglwys Babyddol yn Yalta
* Eglwys Gadeiriol St. Vladimir a godwyd i goffhau meirw Rhyfel y Crimea.
* Arfordir Sevastopol.
* "Nyth y Wennol", un o'r eglwysi *Neo-Gothic châteaux fantastiques* ger Yalta.

## Gweler hefyd

* Betsi Cadwaladr

## Cyfeiriadau
# Sofraniaeth

Wynebddalen *Leviathan* gan Thomas Hobbes
Awdurdod annibynnol a goruchaf dros diriogaeth yw **sofraniaeth**. Yng nghysylltiadau rhyngwladol, sofraniaeth yw'r cysyniad sydd yn galluogi gwladwriaethau i fodoli a gweithredu yn y system wladwriaethau.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gysylltiadau rhyngwladol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Protectoriaeth

Gwladwriaeth led-annibynnol sydd yn dibynnu ar wladwriaeth arall yw **protectoriaeth** neu **ddiffynwlad**. Yn ôl y gyfraith ryngwladol gyfoes, mae'n dynodi sefyllfa o benarglwyddiaeth ac ymreolaeth: tiriogaeth ddibynnol ydy'r brotectoriaeth sydd yn meddu ar rywfaint o hunanlywodraeth, fel arfer dros faterion mewnwladol, tra bo'r ben-wladwriaeth yn rheoli cysylltiadau tramor y wlad ac yn ei hamddiffyn yn filwrol.

Weithiau, câi'r gair protectoriaeth ei neilltuo i ddisgrifio'r berthynas hon yn hytrach na'r wladwriaeth ei hun, gan gyfeirio at y wlad ddibynnol fel gwladwriaeth amddiffynedig a'r wlad oruchaf fel gwladwriaeth amddiffynnol.

Gellir rhannu protectoriaethau yn bedwar math:

1. Mân-wladwriaethau Ewropeaidd sy'n derbyn cydnabyddiaeth ryngwladol ac sydd dan warchodaeth un o'u cymdogion, er enghraifft Liechtenstein (Y Swistir), Monaco (Ffrainc), a San Marino (Yr Eidal);
2. Gwladwriaethau y tu allan i Ewrop dan warchodaeth gwladwriaethau eraill, er enghraifft protectoriaethau Ffrainc ym Moroco (1912–56) a Thiwnisia (1881–1956);
3. Gwladwriaethau amddiffynedig y tu allan i Ewrop a chanddynt berthynas arbennig â gwladwriaethau amddiffynnol yn Ewrop, gan amlaf ar sail lled-gytundeb, a chydnabyddir yn sofran i raddau, er enghraifft, Taleithiau Tywysogion India, Taleithiau Maleia, Brwnei, Tonga, a Sansibar (dan warchodaeth y Deyrnas Unedig); Gorllewin Sahara (dan warchodaeth Sbaen); ac India'r Iseldiroedd (dan warchodaeth yr Iseldiroedd);
4. "Protectoriaethau trefedigaethol", fel arfer mewn tiriogaeth heb drefn wleidyddol, ac weithiau ar sail lled-gytundeb (er enghraifft, cytundebau rhwng Teyrnas Buganda a Phrotectoriaeth Wganda, dan warchodaeth y Deyrnas Unedig). Roedd y mwyafrif o brotectoriaethau o'r fath hon yn Affrica, ac eithrio ambell un (er enghraifft, Protectoriaeth Brydeinig Ynysoedd Solomon).

## Cyfeiriadau
# Cytundeb

Contract o dan gyfraith ryngwladol rhwng gweithredyddion megis gwladwriaethau a sefydliadau rhyngwladol yw **cytundeb**.

## Gweler hefyd

* Cadoediad
* Cynghrair milwrol

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gysylltiadau rhyngwladol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am cytundeb
yn Wiciadur.
# Cyfraith ryngwladol

Term a ddefnyddir i gyfeirio at gyfraith sy'n rheoli ymddygiad gwladwriaethau annibynnol yn eu cysylltiadau a'i gilydd yw **cyfraith ryngwladol**. Mae'n wahanol i systemau cyfreithiol eraill gan ei bod yn ymwneud ag endidau gwleidyddol/gweinyddol yn hytrach na dinasyddion preifat yn bennaf. Gall y term cyfraith ryngwladol hefyd gyfeirio at dair wahanol ddisgyblaeth:

* Cyfraith ryngwladol gyhoeddus, sydd yn rheoli'r berthynas rhwng endidau gwladol/taleithiol ac endidau rhyngwladol, naill ai fel unigolyn neu fel grŵp. Mae'n cynnwys cyfraith gytundebau, cyfraith y môr, cyfraith droseddol ryngwladol, a chyfraith ddyngarol ryngwladol.
* Cyfraith ryngwladol breifat, sydd yn mynd i'r afael â'r cwestiynau ym mha awdurdodaeth y dylid cynnal achos llys, a chyfraith pa awdurdodaeth sydd yn gymwys at faterion yr achos.
* Cyfraith oruwchgenedlaethol, sydd yn ymwneud â chytundebau rhanbarthol lle datganir deddfau cenedl-wladwriaethau yn anghymwys os ydynt yn gwrthdaro â system gyfreithiol goruwchgenedlaethol.

Dwy gangen draddodiadol y maes yw:

* *ius gentium* — cyfraith cenhedloedd
* *ius inter gentes* — cytundebau rhwng cenhedloedd
# Siarter y Cenhedloedd Unedig

Baneri'r aelod-wladwriaethau
Y cytundeb a sefydlodd y Cenhedloedd Unedig yw **Siarter y Cenhedloedd Unedig**. Llofnodwyd y siarter yn San Francisco, Unol Daleithiau America, ar 26 Mehefin 1945 gan 50 o'r 51 aelod-wladwriaethau gwreiddiol (llofnododd Gwlad Pwyl y cytundeb ddau fis yn ddiweddarach). Cafodd y Siarter ei gadarnhau gan bum aelod gwreiddiol y Cyngor Diogelwch a ddaeth i rym ar 26 Medi 1945. Y pum aelod oedd Tsieina, Ffrainc, yr Undeb Sofietaidd, y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau.

Mae pob gwladwriaeth a arwyddodd y cytundeb wedi cytuno i weithredu o fewn erthyglau'r cytundeb. Yn ogystal, dywed Erthygl 103 o'r Siarter fod y cenhedlodd a'i harwyddodd yn ei osod uwchlaw pob cytundeb arall, ac felly wedi'u rhwymo iddo. Erbyn 2017 roedd bron pob cenedl-wladwriaeth ar wyneb y Ddaear wedi ymrwymo i'w amodau.

## Cyfeiriadau