Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ymgyrch Gogledd Affrica

Ymgyrch Gogledd Affrica|  |
| Enghraifft o: | ymgyrch filwrol  |
| Rhan o | Mediterranean and Middle East Theater of World War II  |
| Dechreuwyd | 10 Mehefin 1940  |
| Daeth i ben | 16 Mai 1943  |
| Lleoliad | Libia Eidalaidd, Brenhiniaeth yr Aifft, Algeria Ffrengig, French protectorate of Tunisia, Protectoriaeth Ffrengig ym Moroco  |
| Yn cynnwys | Western Desert campaign  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02h2z\_  |
| Quora | North-african-campaign  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Rhan o'r Ail Ryfel Byd oedd **Ymgyrch Gogledd Affrica** a ddigwydd yng Ngogledd Affrica o 10 Mehefin 1940 hyd 13 Mai 1943. Roedd yn cynnwys brwydrau yn anialwch Libia, anialwch yr Aifft, Moroco ac Algeria, a Thiwnisia.

Ar 13 Medi 1940, ymosododd mwy na 200,000 o filwyr yr Eidal ar yr Aifft, gyda'r bwriad o gael rheolaeth tros Gamlas Suez a meysydd olew'r Dwyrain Canol. Gorchfygwyd hwy mewn nifer o frwydrau gan y fyddin Brydeinig, a bu raid i Mussolini alw ar Hitler am gymorth. Gyrrwyd yr Afrikakorps i Ogledd Affrica, a than Erwin Rommel gyrrodd y Prydeinwyr yn ôl am gyfnod. Ni allai'r Almaen ei atgyfnerthu, fodd bynnag, ac roedd yn brin o olew. Yn 1942, gorchfygwyd yr Afrikakorps gan y Prydeinwyr dan Bernard Montgomery ym mrwydr El Alamein. Glaniodd yr Americanwyr yn Algeria a Moroco, ac yn raddol gyrrwyd yr Almaenwyr o Ogledd Affrica. Ym mis Mai 1943, ildiodd yr Almaenwyr ac Eidalwyr olaf yn Tiwnisia. Gwnaeth hyn ymosodiad ar yr Eidal yn bosibl.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gwarchae

Amgylchynu tref, caer neu amddiffynfa arall gan luoedd milwrol fel ag i rwystro lluniaeth rhag mynd i mewn iddi er mwyn ei darostwng yw **gwarchae**.

## Enghreifftiau yng Nghymru

* Castell Cwm Aron, 195 ac 1215. Yn 1215, wedi gwarchae, llwyddodd y Tywysog Llywelyn Fawr i gipio'r castell.
* Castell Dinbych, 1282, 1294-5, 1460, 1468 a 1646
* Castell Coety, 1404-05
* Castell y Dryslwyn, 1287
* Castell Newydd Emlyn, 1287-8 a 1645
* Castell Rhaglan, 1646
* Castell Talacharn, 1257-8

## Gweler hefyd

* Blocâd
* Embargo
* Gwaharddiad hedfan
* Sancsiynau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gwyddor filwrol

Astudiaeth achosion rhyfel ac egwyddorion tacteg filwrol yw **gwyddor filwrol**. Gellir hefyd defnyddio'r ffurf luosog **gwyddorau milwrol** sy'n cwmpasu hanes milwrol, technoleg filwrol, seicoleg filwrol, arweinyddiaeth, cyfraith filwrol, polisi amddiffyn, strategaeth filwrol, ac agweddau economaidd a moesegol y lluoedd arfog a rhyfela. Amcanion gwyddor milwrol yw i ennill rhyfeloedd, i sicrhau diogelwch cenedlaethol, ac i gyflawni amcanion eraill polisi amddiffyn (er enghraifft cadw'r heddwch).

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Balista

Balista|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o arfau yn ôl swyddogaeth  |
| Math | torsion siege engine, neuroballistic weapon  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bwkx  |
| Quora | Ballista  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Math o arf militaraidd i hyrddio cerrig neu folltau pren yw'r **balista**. Fe defnyddiwyd yn gyntaf gan y Groegiaid. Mewn un adroddiad o'r 9fed ganrif, fe gofnodir i bum dyn gael eu lladd gan un bollt. Roedd y bolltau'n mesur tuag 1.5 metr a gallent drafaelio dros 135 metr. Daw'r gair o'r Hen Roeg *ballístra* (βαλλίστρα), sef 'taflu'. Fe'i defnyddiwyd yn aml mewn cyrch ar gastell. Dros y blynyddoedd fe'i datblygwyd yn fersiwn llai o'r enw sgorio (sef math o fwa croes).
# Sgwadron (byddin)

Uned filwrol barhaol sy'n ffurfio rhan o gatrawd marchfilwyr, neu weithiau corfflu ategol, yw **sgwadron**. Yn y Fyddin Brydeinig mae sgwadron dan arweiniad uwchgapten. Gall sgwadron gynnwys mwy nag un marchoglu.

## Cyfeiriadau
# Cantons y Swistir

Valais
Ticino
Graubünden
(Grisons)
Genefa
Vaud
Neuchâtel
Jura
Berne
Thurgau
Zurich
Aargau
Lucerne
Solothurn
Basel Wledig
Schaffhausen
Uri
Schwyz
Glarus
St. Gallen
AI
AR
Obwalden
Nidwalden
Zug
Fribourg
Basel (dinas)
*Ffrainc*
*Yr Eidal*
*Liecht.*
*Awstria*
*Yr Almaen*

Rhennir **y Swistir yn chwech ar hugain o *cantons, taleithiau gwladwriaeth ffederal y Swistir.

### Rhestr o'r cantons

* Aargau
* Appenzell Ausserrhoden
* Appenzell Innerrhoden
* Basel Ddinesig
* Basel Wledig
* Bern
* Fribourg
* Genefa
* Glarus
* Graubünden (Canton y Grisons)
* Jura
* Lucerne
* Neuchâtel
* Nidwalden
* Obwalden
* Schaffhausen
* Schwyz
* Solothurn
* St. Gallen
* Thurgau
* Ticino
* Uri
* Valais
* Vaud
* Zug
* Zürich

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y Swistir**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Hebraeg

Hebraeg|  |
| Enghraifft o: | iaith naturiol, iaith fyw, iaith  |
| Math | Ieithoedd Canaanaidd, ieithoedd Iddewig  |
| Dechrau/Sefydlu | Mileniwm 2. CC  |
|  |
| Enw brodorol | עברית  |
| Nifer y siaradwyr | - 9,303,950 (2019 – y Ddaear),
- 5,353,950 (2014),
- 3,950,000 (2016),
- 9,000,000 (2014 – Israel)
 |
| cod ISO 639-1 | he  |
| cod ISO 639-2 | heb  |
| cod ISO 639-3 | heb  |
| Gwladwriaeth | Israel  |
| System ysgrifennu | Yr wyddor Hebraeg  |
| Corff rheoleiddio | Academi'r Iaith Hebraeg  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yr wyddor Hebraeg
Mae **Hebraeg** yn iaith Semitig a siaredir gan ychydig dros 7 miliwn o bobl yn Israel a thros y byd. Iaith wreiddiol yr ysgrythurau Iddewig (Hen Destament y Beibl Cristnogol) yw *Hebraeg Beiblaidd* (neu *Glasurol*). Diflannodd Hebraeg fel iaith lafar yn yr 2g OC, ond parhaodd fel iaith ysgrifenedig ac iaith oedd yn cael ei darllen yn uchel mewn synagogau ac ysgolion Iddewig. Cafodd Hebraeg ei hadfywio fel iaith lafar yn niwedd y 19g a daeth yn iaith swyddogol gwladwriaeth fodern Israel yn yr 20g. Y person a briodolir, neu gysylltir fwyaf gydag adfywiad yr iaith yw Eliezer Ben-Yehuda.

Er mai'r mwyaf amlwg ydyw hi, un o blith nifer o ieithoedd Iddewig yw'r Hebraeg. Ymhlith y lleill y mae Iddew-Almaeneg neu Yiddish-Daitsch, Ladino (Sbaeneg Iddewig) ac Arabeg Iddewig. Cafodd y rhain eu defnyddio gan wahanol gymunedau Iddewig tra bu Hebraeg llafar yn farw, ond crebachu fu eu hanes yn sgil yr adfywiad yn nefnydd yr Hebraeg, gan adael lleiafrifoedd bychain iawn o siaradwyr yr ieithoedd hyn, os o gwbl.

Un o wyrthiau ieithyddol yr 20g oedd adfywiad yr Hebraeg, na fu'n iaith gyntaf i neb ers canrifoedd. Mae mewnfudwyr i Israel, o Ewrop, Unol Daleithiau America, yr hen Undeb Sofietaidd ac Affrica, er enghraifft yn cael eu trochi yn yr Hebraeg trwy gyrsiau Wlpan. Mae llyfr gan Norman Berdichevsky, 'Modern hebrew: The Past Present and Future of a Revitalized Language' yn cyfeirio'n fyr at ddylanwad y mudiad Hebraeg ar y Gymraeg.

Ysgrifennir Hebraeg yn ei gwyddor ei hun, o'r dde i'r chwith. Mae 22 llythyren yn yr wyddor, pob un yn gytsain gyda rhai yn gweithio hefyd fel llafariaid. Mae modd dynodi llafariaid drwy system o nodau, ond fel arfer dim ond mewn barddoniaeth, cyhoeddiadau i blant a dysgwyr y'u defnyddir.

Ymhlith cyfieithiadau i'r Gymraeg o'r Hebraeg fodern y mae;

* 'Atgofion Haganah' (bywgraffiad o Israel) gan Judith Maro, cyfieithwyd gan William Williams, Wytherin Gwasg y Brython, Lerpwl. 1972
* 'Hanes Teulu fy Nhad' gan Judith Maro, cyfieithwyd gan William Williams, Wytherin *Taliesin* cyf 29, t36-46 . Rhagfyr 1974
* "Cael y Llun yn Iawn". Cerdd gan Amir Or, troswyd drwy'r Saesneg, gan Chris Meredith. *Taliesin* cyf 131. Haf 2007.
* 'Pedair Cerdd gan Iehwda Amichai', cyfieithwyd gan Richard Crowe, *Barn*, 312 (Ionawr 1989), t.47
* "Does dim blodau i'r señorita". (stori fer ) gan Iotam Rewfeni, y cyfieithu gan Richard Crowe ac Amnon Shapiro. *Tu Chwith*, cyfrol 2. Haf 1994

## Cyfeiriadau

Wikipedia
 Argraffiad Hebraeg Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

Wiciadur
Chwiliwch am Hebraeg
yn Wiciadur.
# Cwyr

Cwyr|  |
| Enghraifft o: | term ontolegol ChEBI, dosbarth o endidau cemegol gyda chymwysiadau neu swyddogaethau tebyg  |
| Math | sylwedd cemegol, deunydd  |
| Rhan o | wax biosynthetic process, wax metabolic process  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0fy\_\_  |
| Thesawrws y BNCF | 11191  |
| Quora | Wax  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cannwyll a wneir o gwyr.
Sylwedd ystwyth ac anhydraidd a chanddo gyfernod ffrithiant isel yw **cwyr**. Mae dau brif fath: cwyrau mwynol, sydd yn hydrocarbonau o bwysau molecylaidd uchel a chanddynt strwythur ficrogrisialaidd; a chwyrau planhigion ac anifeiliaid sydd yn esterau o asidau brasterog sydd yn cyflawni ffwythiant amddiffynnol. Mae hefyd cwyrau organig synthetig sydd yn gyffredinol yn rhannu'r un gyfansoddiad cemegol â chwyrau naturiol.

Mae cwyrau yn debyg i frasterau, er enghraifft mae'r ddau fath o sylwedd yn hydawdd yn yr un sylweddau ac yn gadael marciau saim ar bapur. Mae cwyrau yn tueddu i fod yn llai seimllyd, yn galetach, ac yn freuach na brasterau.

## Geirdarddiad

Daw bôn y gair Cymraeg "cwyr" o'r gair Lladin *cēra*.

## Gweler hefyd

* Cap cwyr: (*Hygrocybe*) genws o ffwng
* Cwyrwaith
* Cwyr esgidiau
* Cwyr gwenyn
* Cwyr paraffin
* Cwyr planhigion
* Cwyr selio

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
gwyr
# Amddiffynfa

Amddiffynfa|  |
| Math | adeiladwaith pensaernïol, military area  |
| Yn cynnwys | place-of-arms, mur, porth dinas, tŵr, ffos, star fort, mur amddiffynnol, bartizan, neuadd ymarfer, arfdy powdwr gwn  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01czv3  |
| Thesawrws y BNCF | 11607  |
| Quora | Fortification  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Olion caer ger y môr a godwyd yn Abergwaun, Sir Benfro, yn y 18g.
Adeilad, adeiladwaith neu strwythur arall a godir er mwyn cryfhau safle llu milwrol yn erbyn ymosodiad yw **amddiffynfa**, a all fod yn barhaol (er enghraifft bryngaerau, cestyll a chanolfannau milwrol) neu ar y maes (er enghraifft ffosydd).

Dygwyd y dull modern o amddiffyn lleoedd rhag gelynion i arferiad tua'r flwyddyn 1500. Ysgrifennwyd y llyfr cyntaf ar y pwnc gan yr arlunydd Albrecht Dürer yn 1527. Gwnaed gwelliannau mawr yn y gelfyddyd gan y Ffrancwr Sébastien Le Prestre de Vauban, peiriannydd milwrol ym myddin y Brenin Louis XIV, oddeutu'r flwyddyn 1700.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Treblinka

Treblinka|  |
| Enghraifft o: | gwersyll difa, gwersyll crynhoi Natsïaidd, heneb treftadaeth bensaernïol  |
| Daeth i ben | 1943  |
| Lladdwyd | 800,000 ±100000  |
|  |
| Gweithredwr | SS-Totenkopfverbände  |
| Enw brodorol | SS-Sonderkommando Treblinka  |
| Rhanbarth | Kosów Lacki  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0bm\_s  |
| Quora | Treblinka  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cofgolofnau yn Treblinka II
**Treblinka** yw'r enw a roddir ar ddau wersyll crynhoi a ddefnyddid gan lywodraeth Natsïaidd yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Safai'r gwersylloedd gerllaw pentref Treblinka yng Ngwlad Pwyl. Roedd Treblinka I yn wersyll gwaith, a Treblinka II yn wersyll difa. Lladdwyd tua 900,000 o bobl yma, sy'n ei roi yn ail ar ôl Auschwitz o ran y nifer o bobl a laddwyd.

Adeiladwyd Treblibka 1 yn haf 1941, gyda Phwyliaid ac Iddewon fel carcharorion. Dechreuwyd adeiladu Treblinka II ym mis Mai 1942, ac ym mis Awst gwnaed Franz Stangl yn gyfrifol am y gwersyll. Daeth y lladd yn Treblinka II i ben yn Awst 1943, a chwalwyd y gwersyll, gan ail-ffurfio'r tir i geisio cuddio ei fodolaeth. Chwalwyd Treblinka I yn 1944 wrth i'r Fyddin Goch agosáu.

## Gweler hefyd

* Yr Holocost
* Gwersyll difa
# Pont godi

Pont godi| Pont godi, Ponta da Bandeira, Lagos, Portiwgal |
| Math | vertical-lift bridge, defensive moveable bridge, pont wrthbwys  |
| Rhan o | amddiffynfa  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/031m\_l  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ran amlaf, mae **pont godi** yn gysylltiedig â mynedfa castell neu amddiffynfa. Er enghraifft gall fod dros ffos sydd o amgylch castell, ac fe'i codir pan fo ymosodiad ar y castell hwnnw.

Pont godi ar waith
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bensaernïaeth** neu **adeiladu**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **bont**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ogof

Ogof|  |
| Math | tirffurf, subterranea, ceudod  |
| Yn cynnwys | cave entrance  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01r8w  |
| Thesawrws y BNCF | 3182  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tu fewn Ogof Craig a Ffynnon
Ogof
Gwagle naturiol o dan ddaear yw **ogof**. Gellir ffurfio ar yr un pryd fel y creigiau o'u gwmpas, er enghraifft mewn lafa. Mae llawer o ogofâu felly ar ynysoedd Hawaii.

Beth bynnag, ffurfiwyd mwyafrif o ogofâu ar ôl ffurfiad y creigiau, trwy doddiad y creigiau neu trwy erydiad. A mae rhai yn ffurfio ar arfordir y môr, trwy weithrediad y tonnau. Mae'r rheini yn eithaf bychain.

Toddiad cerrig mae'n digwydd i galchfaen yn bennaf, ond mae'na nifer o enghraifftiau toddiad cerrig mewn defnydd fel sialc, dolomit, marmor, iâ, gwenithfaen, halen, lafa a gypswm. Fel arfer, mae carst yn ffurfio ar yr yn pryd fel ogof. Mae'r calchfaen yn toddi oherwydd glaw a dŵr daear sydd yn cynnwys CO2 (asid carbonig) ac asidau naturiol eraill. Mewn llawer ogofâu calchfaen mae stalagtitau a stalagmitau, yn aml yn creu tirlun danddaearol trawiadol.

## Ogofâu Cymru

Ceir rhestr lawn o ogofâu yng Nghymru ar wefan Capra Archifwyd 2010-10-26 yn y Peiriant Wayback. Dyma restr o'r ogofâu hynny sydd wedi'u cofrestru gan Cadw:

* Ogof Arian, Moelfre, Ynys Môn. SH485881
* Ogof Pant-y-Wennol, Llandudno, Conwy. SH808816
* Ogofâu Kendrick, Llandudno, Sir Conwy. SH779828
* Ogof Tan-y-Bryn, Llandudno, Sir Conwy. SH799816
* Ogofâu Cefn Meiriadog, Cefn Meiriadog, Sir Ddinbych.SJ020705
* Ogof Bontnewydd, Cefn Meiriadog, Sir Ddinbych. SJ015710
* Ogof Llandegla, Llandegla, Sir Ddinbych. SJ187536
* Ogofâu'r Gop, Trelawnyd a Gwaenysgor, Sir y Fflint. SJ086800
* Ffynnon Beuno, Tremeirchion, Sir Ddinbych. SJ085724
* Ogof Cae Gwyn, Tremeirchion, Sir Ddinbych. SJ085724
* Ogof Llangynydd, Llangynydd, Abertawe. SS405929
* Ogof Lledrid, Llanilltud Gŵyr, Abertawe. SS531909
* Ogof Cat Hole, Llanilltud Gŵyr, Abertawe. SS537900
* Ogof Porth Einion, Porth Einion, Abertawe. SS451850
* Ogof y Pebyll, Pencoed, Pen-y-bont ar Ogwr. SS951807
* Ogof Paviland, Rhosili, Abertawe. SS437859
* Ogof San Pedr, Cas-gwent, Sir Fynwy. ST538927

## Gweler hefyd

* Agen Allwedd, Bannau Brycheiniog
* Ogof Craig a Ffynnon, Bannau Brycheiniog
* Ogof Daren Cilau, Bannau Brycheiniog
* Ogof Draenen, Bannau Brycheiniog
* Ogof Ffynnon Ddu, Bannau Brycheiniog
# H. G. Wells

| H. G. Wells |
| --- |
|  |
| Ffugenw | H. G. Wells, Reginald Bliss, Septimus Browne, Sosthenes Smith  |
| Ganwyd | Herbert George Wells  21 Medi 1866  Bromley  |
| Bu farw | 13 Awst 1946  Llundain  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon, y Deyrnas Unedig  |
| Addysg | Doethur Nauk mewn Bioleg  |
| *Alma mater* | * Coleg Brenhinol y Gwyddoniaethau
* Prifysgol Llundain
 |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr, hanesydd, newyddiadurwr, siaradwr Ido, awdur ffuglen wyddonol, nofelydd, cymdeithasegydd, sgriptiwr  |
| Swydd | llywydd corfforaeth  |
| Adnabyddus am | The Outline of History, Y Peiriant Amser, The Invisible Man, The Island of Dr Moreau, The War of the Worlds, The First Men in the Moon, The Shape of Things to Come, Marriage, The Soul of a Bishop  |
| Arddull | gwyddonias, cofiant, traethawd  |
| Plaid Wleidyddol | y Blaid Lafur  |
| Tad | Joseph Wells  |
| Mam | Sarah Neal  |
| Priod | Isabel Mary Wells, Catherine Wells  |
| Partner | Amber Reeves Blanco White, Rebecca West, Margaret Sanger, Odette Keun, Moura Budberg, Elizabeth von Arnim  |
| Plant | Anthony West, George Philip Wells, Frank Wells  |
| Gwobr/au | Hall of Fame Ffantasi a llenyddiaeth Wyddonias  |
| llofnod |
|  |

Wells c. 1890.
Nofelydd yn yr iaith Saesneg oedd **Herbert George Wells** (21 Medi 1866 - 13 Awst 1946). Roedd yn fwy adnabyddus o dan yr enw H. G. Wells a chaiff ei ystyried fel un o'r llenorion gwyddonias cyntaf. Yn aml, cyfeirir at Wells a Jules Verne fel "Tadau Gwyddonias".

Roedd Wells yn heddychwr ac yn sosialydd blaengar, a daeth ei weithiau diweddarach yn fwyfwy gwleidyddol. Roedd ei nofelau o ganol y cyfnod yr ysgrifennai (1900-1920) yn fwy realistig; ymdrinient â bywydau'r bobl ar waelod y dosbarth canol (The History of Mr Polly) a'r 'New Woman' a'r Suffragettes (Ann Veronica). Roedd yn ysgrifennwr toreithiog mewn nifer o ffurfiau ysgrifennu gwahanol, gan gynnwys nofelau cyfoes, hanesyddol a sylwebaeth gymdeithasol.

## Llyfryddiaeth dethol

H. G. Wells
* *The Time Machine* (1895)
* *The Island of Doctor Moreau* (1896)
* *The Invisible Man* (1897)
* *The War of the Worlds* (1898)
* *Kipps* (1905)
* *Ann Veronica* (1909)
* *The History of Mr Polly* (1910)
* *The Passionate Friends* (1913)
* *Mr Britling Sees It Through* (1916)

## Eraill

* *The War That Will End War* (1914)
* *An Englishman Looks at the World* (1914)
* *A Short History of the World* (1922)

## Cyfeiriadau

## Gweler hefyd

* The Red Room - stori fer 1894
# Rupert, tywysog y Rhein

| Rupert, tywysog y Rhein |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 17 Rhagfyr 1619 (yn y Calendr Iwliaidd)  Prag  |
| Bu farw | 29 Tachwedd 1682  Westminster, Llundain  |
| Galwedigaeth | engrafwr, gwleidydd, dyfeisiwr, arweinydd milwrol, llyngesydd, ysgythrwr  |
| Swydd | Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig, Lord Lieutenant of Berkshire, Lord Lieutenant of Surrey, Master of the Horse (England), Arglwydd Brif Lyngesydd  |
| Adnabyddus am | The Great Executioner  |
| Tad | Frederick V, Elector Palatine  |
| Mam | Elizabeth Stuart, brenhines Bohemia  |
| Partner | Frances Bard, Margaret Hughes  |
| Plant | Dudley Bard, Ruperta Hughes  |
| Perthnasau | Mari, brenhines yr Alban  |
| Llinach | House of Palatinate-Simmern, Tŷ Wittelsbach  |
| Gwobr/au | Knight of the Garter, Royal Fellow of the Royal Society  |

Milwr a llywodraethwr oedd **Rupert, Breiniarll y Rhein, Dug Bafaria, Dug 1af Cumberland, Iarll 1af Holderness** (Almaeneg: *Ruprecht Pfalzgraf bei Rhein, Herzog von Bayern*), KG, FRS (17 Rhagfyr 1619 – 29 Tachwedd 1682).

Cafodd ei eni ym Mhrâg, fel trydydd fab yr Etholydd Palatin Frederick V ac Elizabeth, merch Iago, brenin Lloegr a'r Alban. Yn ystod Rhyfeloedd Cartref Lloegr enillodd nifer o frwydrau i'r Brenhinwyr tra'n arwain y marchfilwyr, ond cafodd ei drechu ym Mrwydr Marston Moor (1644) ac ildiodd Bryste i'r Seneddwyr. Am hynny cafodd ei ddiswyddo gan y Brenin Siarl I. Yn hwyrach cafodd Rupert ei alltudio gan y Senedd ac arweiniodd llynges fechan y Brenhinwyr nes iddi gael ei gorchfygu gan Robert Blake ym 1650. Bu Rupert yn ffoi i India'r Gorllewin cyn iddo ddychwelyd i Ewrop ym 1653 a byw yn yr Almaen hyd yr Adferiad.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **frenhiniaeth** neu aelod o **deulu brenhinol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Dryll awtomatig

Dryll sy'n saethu bwledi tra bo'r glicied yn cael ei gwasgu yw **dryll awtomatig**, er enghraifft gwn peiriant a pheirianddryll bychan. Mae dryll lled-awtomatig yn saethu un fwled gyda phob gwasgiad o'r glicied.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **arf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cetrisen

Cetrisen fodern mewn arf tân, sy'n cynnwys:
*1.* y fwled, sef y taflegryn;
*2.* y casin, sy'n dal yr holl rannau at ei gilydd;
*3.* y tanwydd, er enghraifft powdwr gwn neu gordit;
*4.* yr ymyl/cylchyn, sy'n galluogi'r alldynnwr i afael y casin a'i dynnu o'r siambr unwaith i'r arf gael ei thanio;
*5.* y *primer*, sy'n tanio'r ffrwydryn.
Yr hyn a roddir mewn dryll er mwyn galluogi'r arf i saethu yw **cetrisen** (lluosog: cetris) neu **rownd** (lluosog: rowndiau), sydd yn cynnwys cas, *primer*, tanwydd, a thaflegryn (gan amlaf bwled).

## Gweler hefyd

* Bwled rwber
* Haelsen (pelen)
* Slycsen

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
getrisenEginyn erthygl sydd uchod am **arf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Arf

Arf|  |
| Enghraifft o: | type of tool  |
| Math | offeryn, gwrthrych ffisegol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/083kb  |
| Thesawrws y BNCF | 2048  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

**Arf** yw unrhyw beth sydd wedi ei wneud i ladd neu niweidio person neu anifail. Gellir defnyddio pethau nad ydynt wedi eu gwneud i'r pwrpas fel arf hefyd. Maent yn cael eu defnyddio yn erbyn personau mewn rhyfel ac yn erbyn anifeiliaid wrth hela.

Cofnodwyd defnydd o arfau syml gan tsimpansîaid, sydd wedi eu gweld yn eu defnyddio ar gyfer hela. Yr arfau dynol cynharaf i'w darganfod hyd yma yw wyth gwyawffon bren o'r Almaen, sy'n dyddio i tua 400,000 o flynyddoedd yn ôl. Roedd yr arfau cynharaf o bren neu garreg, ond gyda chynnydd technolegol daethpwyd i'w gwneud o efydd ac yna o haearn. Tua diwedd yr Oesau Canol, cyrhaeddodd powdwr gwn i Ewrop o Tsieina, a datblygwyd arfau tân, yn enwedig y gwn. Nid oedd y gynnau cynnar yn effeithiol iawn, ond gyda datblygiad y dechnoleg, cymerodd gynnau o wahanol fathau le arfau megis y cleddyf a'r bwa.

Pan ddyfeisiwyd yr awyren yn gynnar yn yr 20g, datblygodd y defnydd o arfau eraill, megis bomiau a ollyngir o'r awyr. Tua'r un cyfnod, datblygodd y defnydd o nwy gwenwynig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a welodd hefyd ddatblygiad y tanc. Gwelodd yr Ail Ryfel Byd y defnydd cyntaf o arf niwclear.

## Mathau o arf

* Cleddyf
* Gwaywffon
* Bwyell
* Bwa
* Balista
* Gwn
* Arf gemegol
* Arf niwclear

## Gweler hefyd

* Arf dinistr torfol

Wiciadur
Chwiliwch am arf
yn Wiciadur.
# Y Gwarchodlu Dragŵn Albanaidd Brenhinol

Y Gwarchodlu Dragŵn Albanaidd Brenhinol|  |
| Enghraifft o: | uned filwrol  |
| Dechrau/Sefydlu | 1971  |
| Yn cynnwys | The Pipes and Drums and Military Band of the Royal Scots Dragoon Guards  |
| Rhagflaenydd | 3rd Carabiniers  |
| Isgwmni/au | The Pipes and Drums and Military Band of the Royal Scots Dragoon Guards  |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/021x36  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Bathodyn capPibyddion y Gwarchodlu Dragŵn Albanaidd Brenhinol yn gorymdeithio i lawr y Mound yng Nghaeredin.
Catrawd o farchfilwyr yn y Fyddin Brydeinig yw'r **Gwarchodlu Dragŵn Albanaidd Brenhinol** (Saesneg: *Royal Scots Dragoon Guards*).

## Catrodau cynghreiriol

* Catrawd Windsor (Canada)
* 12fed/16eg Gwaywyr Afon Hunter (Awstralia)
* Sgwadronau 1af ac 2il, Seland Newydd ac Albanaidd, Corfflu Arfogedig Brenhinol Seland Newydd

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
# Llu Amddiffyn Israel

Llu Amddiffyn Israel|  |
|  |
| Enghraifft o: | lluoedd arfog  |
| Rhan o | Israeli security forces  |
| Dechrau/Sefydlu | 26 Mai 1948  |
| Pennaeth y sefydliad | Cadlywydd y Staff Milwrol  |
| Rhagflaenydd | Haganah, Irgwn, Lehi  |
| Gweithwyr | 170,000  |
| Isgwmni/au | Israeli Air Force, Israeli Navy, Israeli Ground Forces  |
| Rhiant sefydliad | Ministry of Defense  |
| Pencadlys | HaKirya  |
| Enw brodorol | צבא הגנה לישראל  |
| Gwladwriaeth | Israel  |
| Gwefan |       |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/09s93  |
| Quora | Israel-defense-forces  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Lluoedd milwrol gwladwriaeth Israel yw **Llu Amddiffyn Israel**. Cyfeirir ato yn aml wrth dalfyriad ei enw Saesneg, sef **IDF** (*Israel Defence Forces*). Mae'n cynnwys "Cangen y Tir" (y fyddin), Awyrlu Israel, a Llynges Israel. Disgwylir i bob oedolyn sy'n ddinesydd Israelaidd wasanaethu am gyfnod yn yr IDF. Mae'n derbyn swm sylweddol o arian a'r rhan fwyaf o'i arfau gan yr Unol Daleithiau.

Crëwyd LlAI wrth gymathu strwythur filwrol y gymuned Iddewig ym Mhalesteina cyn annibyniaeth, sef yr Haganah a'r Palmach.

## Ymgyrchoedd a rhyfeloedd

* Rhyfel Yom Kippur
* Ymgyrch Tarian Amddiffynnol
	+ Brwydr/Cyflafan Jenin
* Rhyfel Libanus 2006
* Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2008–2009

## Dolenni allanol

* (Corëaeg) Fideo: "Israel Soldier - Palestinian Girl" Heddyches Americanaidd o dras Balesteinaidd yn ceisio atal milwyr IDF rhag saethu ar brotestwyr Palesteinaidd yn y Lan Orllewinol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Israel**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.