Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Byddin Pobl Fietnam

Byddin Pobl Fietnam| Enghraifft o: | lluoedd arfog  |
| Rhan o | Byddin Pobl Fietnam  |
| Dechrau/Sefydlu | 22 Rhagfyr 1944  |
| Gweithwyr | 484,000  |
| Pencadlys | Hanoi  |
| Gwladwriaeth | Fietnam, Gogledd Fietnam  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Baner Byddin Pobl Fietnam
Lluoedd arfog Fietnam yw **Byddin Pobl Fietnam** (Fietnameg: *Quân Đội Nhân Dân Việt Nam*). Mae'n cynnwys Lluoedd Tir Pobl Fietnam (gan gynnwys yr Ôl-luoedd Strategol a Lluoedd Amddiffyn y Goror), Llynges Pobl Fietnam (gan gynnwys Corfflu'r Môr-filwyr), Awyrlu Pobl Fietnam, ac Heddlu Morol Fietnam.

Yn ystod Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina, cyfeiriwyd at Fyddin Pobl Fietnam yn aml fel y Việt Minh. Yn ystod Rhyfel Fietnam, galwyd weithiau yn Fyddin Gogledd Fietnam er mwyn gwahaniaethu o luoedd y Viet Cong yn Ne Fietnam, er yr oedd y Viet Cong yn rhan o strwythur Byddin y Gogledd.
# Twareg

Merch Twareg ym Mali (2007).
Twareg yn arddangosfa 1907
Grŵp ethnig sy'n byw yn y Sahara yng Ngogledd Affrica yw'r **Twareg**, hefyd '**Tuareg** neu **Touareg**, Amazigh: *Imuhagh* neu *Itargiyen*. Yn draddodiadol, maent yn bobl nomadaidd, yn byw trwy gadw anifeiliaid. Eu henwau arnynt eu hunanin yw *Kel Tamasheq* neu *Kel Tamajaq* ("Siaradwyr yr iaith Tamasheq"), *Imuhagh*, *Imazaghan* neu *Imashaghen* ("y bobl rydd"), neu *Kel Tagelmust*, "Pobl y gorchuddl".

Yr ardaloedd lle mae mwyafrif y Twareg yn byw
Siaradant nifer o Ieithoedd Twareg, ieithoedd Affro-Asiaidd sy'n perthyn yn agos i'w gilydd, neu efallai un iaith gyda nifer o dafodithoedd. Yn draddodiadol, maent yn ddisgynyddion Tin Hinan, o'r arda; sy'n awr yn Tafilalt. Roedd gan y camel ran bwysig iawn yn eu bywydau, ac mae'n parhau felly i raddau. Mae'r mwyafrif ohonynt yn byw yn Niger, Mali, Algeria, Libia a Bwrcina Ffaso, gyda nifer bychan ym Moroco hefyd.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Affrica**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Gorllewin Fflandrys

Gorllewin Fflandrys|  |
|  |
| Math | province of Belgium  |
| Enwyd ar ôl | County of Flanders  |
| Nl-West-Vlaanderen.ogg  |
| Prifddinas | Brugge  |
| Poblogaeth | 1,231,585  |
| Pennaeth llywodraeth | Carl Decaluwe  |
| Cylchfa amser | UTC+01:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Flemish Region  |
| Gwlad |  Gwlad Belg |
| Arwynebedd | 3,196.59 km²  |
| Gerllaw | Môr y Gogledd  |
| Yn ffinio gyda | Zeeland, Dwyrain Fflandrys, Hainaut, Nord  |
| Cyfesurynnau | 51°N 3°E  |
| BE-VWV  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | governor of the province of West Flanders  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Carl Decaluwe  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Un o ddeg talaith Gwlad Belg yw talaith **Gorllewin Fflandrys** (Iseldireg: *West-Vlaanderen*). Hi yw'r dalaith fwyaf gorllewinol yn rhanbarth Fflandrys yng ngogledd y wlad, a'r unig dalaith yng Ngwlad Belg sydd ar yr arfordir. Mae'n ffinio â Ffrainc yn y gorllewin, ac â'r Iseldiroedd yn y dwyrain. Y brifddinas yw Brugge, ac ymhlith y dinasoedd eraill mae Kortrijk, Oostende, a Roeselare; mae Oostende a Zeebrugge yn borthladdoedd pwysig.

Lleoliad talaith Gorllewin Fflandrys yng Ngwlad Belg
Mae gan y dalaith arwynebedd o 3,144 km², y fwyaf o daleithiau Fflandrys, a phoblogaeth o 1,130,040. Fel pob taleith Fflandrys, Iseldireg yw'r unig iaith swyddogol; siaredir y dafodiaith Fflemeg Orllewinol yn bur gyffredin.
# Croce

Offer chwarae croce.
Mabolgamp yw **croce** (Saesneg: *croquet*). Tarian MacRobertson yw'r prif dwrnamaint rhyngwladol.

Gelwir y gêm weithiau yn "snwcer ar wair".

## Cyfeiriadau

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
groceEginyn erthygl sydd uchod am **chwaraeon**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Awstria-Hwngari

Awstria-Hwngari| Enghraifft o: | gwlad ar un adeg  |
| Daeth i ben | 11 Tachwedd 1918  |
| Poblogaeth | 39,386,934  |
| Rhan o | Y Pwerau Canolog  |
| Dechrau/Sefydlu | 1 Mawrth 1867  |
| Rhagflaenwyd gan | Ymerodraeth Awstria  |
| Yn cynnwys | Lands of the Crown of Saint Stephen, Cisleithania  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Rhagflaenydd | Ymerodraeth Awstria, Kingdom of Hungary  |
| Olynydd | Gweriniaeth Almaeneg-Awstria, Magyar Királyság, First Czechoslovak Republic, State of Slovenes, Croats and Serbs, Brenhiniaeth Rwmania, Tsiecoslofacia, Ail Weriniaeth Gwlad Pwyl  |
| Aelod o'r  canlynol | Y Pwerau Canolog  |
| Enw brodorol | Österreich-Ungarn  |
| Gwladwriaeth | Awstria-Hwngari  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/012m\_  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Awstria-Hwngari
Gwladwriaeth yng nghanolbarth Ewrop o 1867 hyd 1918 oedd **Awstria-Hwngari**. Roedd yn ffederasiwn oedd wedi datblygu o Ymerodraeth Awstria. O gwmpas y flwyddyn 1900, Awstria-Hwngari oedd y wlad fwyaf yn Ewrop ar ôl Rwsia.

Unwyd Awstria a Hwngari trwy briodas Anna o Fohemia (merch Vladislav II, brenin Bohemia a Hwngari) a'r archddug Ferdinand I, brawd yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Siarl V yn 1526. Yn ddiweddarach daeth Ferdinand yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig wedi i'w frawd ymddiswyddo.

Daeth yr Ymerodraeth Lân Rhufeinig i ben yn 1806, a ffurfiwyd Ymerodraeth Awstria. gyda Hwngari yn rhan ohoni. Roedd yr Hwngariaid yn anfodlon ar hyn, ac wedi i Awstria gael ei gorchfygu gan deyrnas Prwsia yn 1866, daethpwyd i gytundeb (yr *Ausgleich*) yn 1867, lle rhoddodd yr ymerawdwr Frans Jozef yr un statws i Hwngari ac i Awstria.

Rhoddodd hyn statws cyfartal i Awstriaid a Hwngariaid, a gradd uchel o ymreolaeth o fewn y system ffederal, ond roedd y grwpiau ethnig eraill, megis y Tsieciaid, yn anfodlon ac yn mynnu'r un statws. Yn 1914, llofruddiwyd yr archddug Franz Ferdinand yn Sarajevo, Bosnia a Hertsegofina, gan ddechrau'r gadwyn o ddigwyddiadau a arweiniodd ar y Rhyfel Byd Cyntaf. Bu farw Frans Jozef yn 1916, ac olynwyd ef gan Siarl I. Ar ddiwedd y rhyfel, ymddatododd Awstria-Hwngari, gyda Tsiecoslofacia, Gorllewin Wcráin, Awstria a Hwngari yn dod yn wledydd annibynnol a rhannau eraill yn dod yn eiddo Rwmania, yr Eidal a Gwlad Pwyl.
# Arf gemegol

Arf gemegol|  |
| Enghraifft o: | dosbarth o arfau yn ôl swyddogaeth  |
| Math | Arf dinistr torfol  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 36648  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Taflegryn "Honest John" yn cynnwys sarin
Arf sy'n defnyddio priodweddau gwenwynig cemegion i ladd, anafu neu analluogi'r gelyn yw **arf gemegol**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **arf**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Habsburg

Habsburg| Enghraifft o: | teyrnach  |
| Daeth i ben | 1780  |
| Rhan o | Etichonids  |
| Dechrau/Sefydlu | 11 g  |
| Sylfaenydd | Guntram y Cyfoethog  |
| Enw brodorol | Habsburger  |
| Gwladwriaeth | Archddugiaeth Awstria, Coron Castilia, Coron Aragón, Iberian Union, Teyrnas Portiwgal  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03lht  |
| Quora | House-of-habsburg  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Yr Habichtsburg, a roddodd ei enw i deulu'r Habsburg
Tylwyth sydd wedi bod o bwysigrwydd mawr yn hanes Ewrop yw'r **Habsburg** (hefyd **Hapsbwrg**). Roedd y teulu yn wreiddiol o'r Swistir, a chafodd ei enw o'r Habichtsburg yn Aargau. Bu aelodau o dylwyth yr Habsburg yn teyrnasu am ganrifoedd dros Awstria, Bohemia a Hwngari. O 1438 hyd 1806, roedd bron pob Ymerawdwr Glân Rhufeinig yn aelod o'r teulu Habsburg. Yn y 16g a'r 17g, roedd aelodau o'r tylwyth yn rheoli Sbaen a Portiwgal, ac yn y 19g yn rheoli rhannau o ogledd yr Eidal.

Mae'r teulu yn parhau, a rhwng 1979 a 1999 roedd Otto von Habsburg yn un o aelodau Senedd Ewrop dros yr Almaen. Yn 1961, roedd wedi ymwadu'n swyddogol a'i hawl ar orsedd Awstria.

## Gweler hefyd

* Y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd

## Cyfeiriadau
# Y Rhyfel Oer

Y Rhyfel Oer|  |
| Enghraifft o: | rhyfel oer, perpetual war, proxy war, cyfnod o hanes  |
| Math | low-intensity conflict, international conflict  |
| Achos | Uwchbwer  |
| Dechreuwyd | 1945  |
| Daeth i ben | 25 Rhagfyr 1991  |
| Rhagflaenwyd gan | yr Ail Ryfel Byd  |
| Olynwyd gan | post–Cold War era  |
| Lleoliad | America Ladin, Asia, Affrica, Ewrop  |
| Yn cynnwys | y Rhyfel Athreuliol, Chwyldro Saur, proxy war, Operation Cyclone, Afghan Conflict, 1953 Iranian coup d'état, Libertadora Revolution  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01w1sx  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ymryson rhwng yr Undeb Sofietaidd a gwledydd Cytundeb Warsaw ar naill ochr a'r Unol Daleithiau a gwledydd NATO ar y llall oedd **y Rhyfel Oer**. Cychwynnodd ar ôl yr Ail Ryfel Byd a pharhaodd o tua 1945 hyd i tua 1990. Daeth i ben o ganlyniad i gwymp yr Undeb Sofietaidd. Roedd yn "rhyfel oer" oherwydd na chafwyd rhyfel agored (rhyfel "poeth") rhwng y gwledydd hynny. Defnyddiodd Bernard Baruch, ymgynghorydd i Arlywydd yr Unol Daleithiau, y term "Rhyfel Oer" am y tro cyntaf yn ystod dadl yn Senedd yr Unol Daleithiau yn 1947.

Roedd Rhyfel Corea, Rhyfel Fietnam ac ymyrraeth filwrol yr Undeb Sofietaidd yn Affganistan ymhlith canlyniadau'r Rhyfel Oer. Fodd bynnag, nid brwydro agored oedd nodwedd bennaf y Rhyfel Oer, ond cystadlu am rym a dylanwad yn y byd. Roedd y ddwy ochr yn ysbïo ar ei gilydd yn rheolaidd.

Un o bryderon mawr y cyfnod hwn roedd y cynnydd mewn arfau niwclear a'r perygl o gael Trydydd Rhyfel Byd a fyddai'n dinistrio'r blaned gyfan. Arweiniodd hynny at dwf y Mudiad Heddwch, er enghraifft CND yng ngwledydd Prydain.

Un o ganolbwyntiau tensiwn Rhyfel Oer roedd yr Almaen ranedig, yn enwedig Berlin a oedd yn ddinas ranedig ar y ffin rhwng Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen ("Dwyrain yr Almaen") a Gweriniaeth Ffederal yr Almaen ("Gorllewin yr Almaen"). Roedd Mur Berlin yn rhannu Berlin yn ddwy ran - Gorllewin Berlin a Dwyrain Berlin - yn un o'r symbolau'r Rhyfel Oer.

## Brwydr y tonfeddi

Un nodwedd o'r Rhyfel Oer, oedd brwdyr y tonfeddi wrth i wladwriaethu comiwnyddol a Gorllewinnol ddeall pwysigrwydd a grym darlledu dros donfeddi radio. Ar ochr y Gorllewin sefydlwyd Radio Free Europe a Radio Liberty y naill yn 1949 a'r llall yn 1953 gan ddarlledu yn ieithoedd Dwyrain Ewrop, Canolbarth Asia a'r Dwyrain Canol gyda newyddion a sylwadau na fyddai wedi dod o'r llywodraethau lleol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Natsïaeth

Natsïaeth|  |
| Enghraifft o: | ideoleg wleidyddol  |
| Math | Ffasgaeth, gwrth-Semitiaeth, goruchafiaeth ethnig  |
| Dechreuwyd | 1920  |
| Daeth i ben | 8 Mai 1945  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05hyf  |
| Thesawrws y BNCF | 1294  |
| Quora | Nazism  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

| **Ideolegau Gwleidyddol** |
| --- |
| Anarchiaeth
 |
| Ceidwadaeth
 |
| Cenedlaetholdeb
 |
| Comiwnyddiaeth
 |
| Cymunedoliaeth
 |
| Democratiaeth Gristnogol
 |
| Democratiaeth gymdeithasol
 |
| Ffasgiaeth
 |
| Ffeministiaeth
 |
| Gwleidyddiaeth werdd
 |
| Islamiaeth
 |
| Natsïaeth
 |
| Rhyddewyllysiaeth
 |
| Rhyddfrydiaeth
 |
| Sosialaeth
 |

Y wedd fwyaf eithafol ar Ffasgaeth, "Sosialaeth Genedlaethol" oedd yr enw swyddogol ar **Natsïaeth**, oedd wedi'i seilio ar oruchafiaeth honedig yr hil Ariaidd, ac yn benodol y pobloedd Almaenig, dros bob hil arall, yn enwedig Slafiaid ac Iddewon. Ystyrid yr Almaenwyr yn *Herrenvolk*: "meistr-hil".

O fod yn griw bach di-nod, fe dyfodd y Blaid Natsïaidd yn y blynyddoedd anodd wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf i fod yn brif blaid yr Almaen. Manteisiodd y blaid ar drybini economaidd y wlad, gan wneud bwch dihangol o'r Iddewon.

Yn 1920 fe gyhoeddodd y Blaid Natsïaidd rhaglen 25-Pwynt (Rhaglen Sosialaeth Cenedlaethol) a oedd yn cynnwys syniadau: gwrth-lywodraeth, syniadau Almaen gyfan, hiliaeth, gwrth-semitiaeth, Darwiniaeth Cymdeithasol, eugenics, gwrth-gomiwnyddiaeth, totalitariaeth a'u gwrthwynebiad i economeg a rhyddfrydiaeth gwleidyddol.

Roedd militariaeth hefyd yn elfen gref mewn Natsïaeth, ac roedd pwyslais mawr ar ehangu'r diriogaeth Almaenig trwy rym arfog er mwyn creu *Lebensraum*: "lle i fyw" i Almaenwyr. Dadleuodd Hitler os nad oedd pobl yn medru amddiffyn ffiniau eu gwlad, nad oeddynt felly'n haeddu eu gwlad. Yn ei farn o roedd rhai gwledydd Slafaidd yn "gaethweision-hil" (*slave-races*) a fod gan yr *Herrenvolk*, felly, yr hawl i'w tiroedd.

Pen draw Natsïaeth oedd *Die Endlösung*, neu'r Ateb Terfynol, sef ymgais i ddileu'r Iddewon ac eraill oddi ar gyfandir Ewrop. Dadleuodd Hitler nad oedd gan bobl di-wlad yr hawl i fyw ac y gall y meistr-hil gryfhau ei gilydd drwy ddifa'r 'paraseits' hyn, pobl megis: y Romani (neu Sipsiwn), Tsieciaid, Pwyliaid, pobl gydag afiechyd meddwl, yr anabl, hoywon ac eraill.

## Gweler hefyd

* Ffasgaeth
* Neo-Natsïaeth
* Yr Holocost

## Cyfeiriadau
# Chwyldro Rwsia

Chwyldro Rwsia|  |
| Enghraifft o: | chwyldro  |
| Dyddiad | 1917  |
| Rhan o | Chwyldroadau 1917-1923  |
| Rhagflaenwyd gan | Russian Revolution of 1905  |
| Lleoliad | Ymerodraeth Rwsia  |
| Yn cynnwys | Chwyldro Hydref, February Revolution  |
| Gwladwriaeth | Ymerodraeth Rwsia  |
| Dynodwyr |
| Thesawrws y BNCF | 16731  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Petrograd, Gorffennaf 1917
Cyfres o wrthryfeloedd yn Rwsia a gyrhaeddodd ei huchafbwynt yn 1917 oedd **Chwyldro Rwsia**. Yn ystod y chwyldro hon sefydlwyd llywodraeth dros dro yn lle rheolaeth y Tsar a arweiniodd at sefydlu yr Undeb Sofietaidd. Parharodd y wladwriaeth honno hyd at ei chwymp ym 1991.

Roedd dau gyfnod i Chwyldro Rwsia. Y cyfnod cyntaf oedd Chwyldro Chwefror yn 1917, pan sefydlwyd llywodraeth ddemocrataidd yn lle teyrnas Nicholas II o Rwsia. Yn ystod yr ail gyfnod, Chwyldro Hydref, roedd y sofietau a gafodd eu hysbrydoli gan y Bolsieficiaid am sefydlu llywodraeth dros dro.

Un o'r rhesymau pam y cychwynodd Chwyldro Chwefror oedd y ffaith nad oedd digon o fwyd gan y bobl ac anfodlonrwydd ynghylch rôl y wlad yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn ystod mis Chwefror roedd trodd protest yn frwydr gyda phobl y trefi yn brwydro yn erbyn yr heddlu a'r milwyr. Ymunodd mwyafrif milwyr Petrograd âyn ymuno â'r chwildro 'r chwyldro ac o ganlyniad gorfodwyd y Tsar Nicholas II i ymddiswyddo o'i frenhiniaeth.

Rhwng mis Chwefror a mis Hydref 1917 roedd anarchyddion a Bolsieficau yn ceisio ysbarduno'r chwyldro. Ym mis Gorffennaf roedd adran milwrol y Bolsiefic, adran mawr gweithwyr Bolsiefic ac anarchyddion Petrograd yn ceisio creu gwrthryfel sifil ym Mhetrograd, ond doedd hynny ddim yn llwyddiannus.

Arweinydd Chwyldro Hydref oedd Lenin a derbynnodd ideoleg Karl Marx. Fel hyn mewn gwirionedd y cychwynodd comiwnyddiaeth. Yn wahanol i Chwyldro Chwefror cynllunwyd Chwyldro Hydref yn fanwl. Ar 7 Tachwedd, 1917 daeth cwymp y llywodraeth dros dro o dan Aleksandr Kerensky gan chwyldrowyr Lenin. Trowyd llywodraeth democrataidd rhyddfrydol i un gomiwnyddiaeth a daeth y chwyldro i ben.

Ar ôl Chwyldro Rwsia dechreuodd Rhyfel Cartref Rwsia.

*Sylwer bod Rwsia yn defnyddio Calendr Julius cyn 1918 a chalendr Gregori ers hynny*

## Gweler hefyd

* Chwyldro Rwsia 1905
* Yr Undeb Sofietaidd
# Technoleg

Erbyn yr unfed ganrif ar hugain mae camau technolegol ym maes roboteg wedi galluogi cynhyrchiad robot a all synhwyro yn union faint o wasgedd sydd angen i ddal gwrthrych fel nad yw'n gollwng a nad yw'n torri
Cysyniad eang sy'n ymwneud â defnydd a gwybodaeth rhywogaeth ynglŷn ag offer a chrefftau, a sut mae'n effeithio ar allu rhywogaeth i reoli ac addasu i'w hamgylchedd, yw **technoleg**. Yn y gymdeithas ddynol, mae'n ganlyniad o wyddoniaeth a pheirianneg. Daw'r term o'r gair Groeg *τέχνη* (*techne*, sef "crefft") a'r olddodiad Cymraeg "-eg" ("astudiaeth"). Gall technoleg gyfeirio at ddefnyddiau materol sydd o ddefnydd i ddynoliaeth, megis peiriannau, caledwedd neu daclau, ond gall y cysyniad cynnwys themâu ehangach hefyd, yn cynnwys systemau, cyfundrefnau, a thechnegau.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **dechnoleg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*

Wiciadur
Chwiliwch am technoleg
yn Wiciadur.
# Hil-laddiad

Difodiad systematig grŵp ethnig, hil, grŵp crefyddol neu genedl yw **hil-laddiad**.

## Hanes

* Hil-laddiad Armenia
* Yr Holocost
* Khmer Rouge
* Hil-laddiad Bosnia
* Hil-laddiad Rwanda
* Hil-laddiad Darfur

## Cyfeiriadau
# Gorfodaeth filwrol

Ymrestriad gorfodol ar gyfer gwasanaeth milwrol yw **gorfodaeth filwrol** neu **gonsgripsiwn**.

Roedd Deddf Gorfodaeth Milwrol (1916) yn gorfodi dynion o'r Deyrnas Unedig rhwng 18 a 41 i ymuno â'r fyddin, gan cynnwys y bardd Hedd Wyn o Drawsfynydd; fe'i lladdwyd ym Mrwydr Cefn Pilkem ym 1917.

## Gweler hefyd

Gorfodaeth filwrol yn y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau
# Sarajevo

Sarajevo|  |
|  |
| Math | dinas, dinas fawr, dinas Bosnia a Hertsegofina, prifddinas ffederal  |
|  |
| Poblogaeth | 275,524  |
| Sefydlwyd | * 1462
 |
| Pennaeth llywodraeth | Predrag Puharić  |
| Cylchfa amser | CET  |
| Gefeilldref/i | Kyiv  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Bosneg, Croateg, Serbeg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Canton Sarajevo |
| Gwlad | Bosnia a Hertsegofina  |
| Arwynebedd | 141.5 km²  |
| Uwch y môr | 527 metr  |
| Gerllaw | Miljacka  |
| Cyfesurynnau | 43.8564°N 18.4131°E  |
| Cod post | 71000  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Predrag Puharić  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sarajevo
**Sarajevo** yw prifddinas a dinas fwyaf Bosnia a Hertsegofina, gyda phoblogaeth o tua 419,030 yn 2007.

Er fod pobl wedi bod yn byw yn yr ardal ers y cyfnod cynhanesyddol, sefydlwyd y ddinas gan Ymerodraeth yr Otomaniaid yn y 15g. Daeth yn fyd-enwog yn 1914, pan saethwyd yr Archddug Franz Ferdinand, etifedd coron Awstria, a'i wraig Sofía Chotek, yma ar 28 Mehefin 1914 gan fyfyriwr Serbaidd ieuanc o'r enw Gavrilo Princip. Dechreuodd hyn y broses a arweiniodd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cynhaliwyd Gemau Olympaidd y Gaeaf yma yn 1984.

## Adeiladau a chofadeiladau

* Amgueddfa Genedlaethol Bosnia-Hertsegofina
* Banc BOR
* Hotel Radon Plaza
* Mosg Ferhadija

## Enwogion

* Silvije Strahimir Kranjčević (1865-1908), bardd
* Vladimir Prelog (1906-1998), chemegydd
* Asim Ferhatović (1933-1987), chwaraewr pêl-droed

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Ewrop**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Gavrilo Princip

| Gavrilo Princip |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 13 Gorffennaf 1894 (yn y Calendr Iwliaidd)  Obljaj  |
| Bu farw | 28 Ebrill 1918  o diciâu  Malá pevnost  |
| Man preswyl | Sarajevo  |
| Dinasyddiaeth | Awstria-Hwngari  |
| *Alma mater* | * First Belgrade Gymnasium
 |
| Galwedigaeth | chwyldroadwr  |
| Tad | Petar Princip  |
| Mam | Marija Princip  |
| Perthnasau | Slobodan Princip  |
| Llinach | Q31182974  |
| llofnod |
|  |

Llofrudd yr Archddug Franz Ferdinand a'i wraig Sofía Chotek oedd **Gavrilo Princip** (25 Gorffennaf 1894 - 28 Ebrill 1918). Trwy hyn, dechreuodd y gyfres o ddigwyddiadau a arweiniodd at ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Ganed Princip yn Obljaj, Bosnia a Hertsegofina. Roedd yn aelod o'r cylch "Bosnia Ieuanc", oedd dan reolaeth "Y Llaw Ddu", plaid oedd yn dymuno uno Bosnia gyda Serbia. Ar 28 Mehefin 1914, roedd yr Archddug Franz Ferdinand, aer coron ymerodraeth Awstria-Hwngari, yn ymweld â Sarajevo. Saethwyd ef a'i wraig gan Princip, a buont farw yn fuan wedyn.

Ceisiodd Princip ei ladd ei hun, ond methodd, a chymerwyd ef i'r ddalfa gan yr heddlu. Dedfydwyd ef i garchar am oes, a bu farw o'r diciâu yng ngharchar yn 1918.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Serbia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Paul von Hindenburg

| Paul von Hindenburg |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg  2 Hydref 1847  6 Podgórna Street in Poznań  |
| Bu farw | 2 Awst 1934  Ogrodzieniec  |
| Dinasyddiaeth | Yr Almaen, Teyrnas Prwsia  |
| *Alma mater* | * Prussian Military Academy
 |
| Galwedigaeth | gwleidydd, person milwrol, milwr, arglwydd y faenor, general field marshal  |
| Swydd | Arlwywydd yr Almaen, llywydd corfforaeth  |
| Tad | Hans Robert Ludwig von Beneckendorff und von Hindenburg  |
| Mam | Luise Schwickart  |
| Priod | Gertrud Wilhelmine von Hindenburg  |
| Plant | Oskar von Hindenburg, Irmengard Pauline Louise Gertrud von Brockhusen  |
| Llinach | von Beneckendorff und von Hindenburg  |
| Gwobr/au | Pour le Mérite, Marchog Urdd y Cnu Aur, Marchog Uwch Groes Urdd Maria Theresa, Military Merit Cross I. Class, Urdd yr Eryr Du, Star of the Grand Cross of the Iron Cross, Large Military Merit Medal, Military Order of Max Joseph, honorary doctor of the Dresden University of Technology, honorary citizen of Sankt Andreasberg, honorary citizen of Paderborn, honorary doctorate of the University of Graz, honorary citizen of Bonn, Dinesydd anrhydeddus Berlin, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Königsberg, honorary doctor of the University of Bonn, honorary doctor of the University of Wrocław, Urdd Sant Steffan o Hwngari, honorary citizen of Nuremberg, honorary citizen of Coburg, Iron Cross 1st Class, Iron Cross 2nd Class, Grand Cross of the Iron Cross, dinasyddiaeth anrhydeddus, Grand Cross of the Order of the Cross of Liberty, Imtiyaz Medal, honorary citizen of Speyer, Knight Grand Cross of the Order of Friedrich I  |
| llofnod |
|  |

Cadlywydd o'r Almaen ac Arlywydd yr Almaen oedd **Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg**, a adwaenid fel **Paul von Hindenburg** (2 Hydref 1847 – 2 Awst 1934).

Ganed Hindenburg yn Poznań, Gwlad Pwyl, yr adeg honno Posen yn Nheyrnas Prwsia. Daeth yn swyddog ym myddin Prwsia, gan ymddeol yn 1911. Dychwelodd i'r fyddin ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, a daeth i sylw byd-eang pan enillodd fuddugoliaeth dros fyddin Rwsia ym Mrwydr Tannenberg yn 1914. O 1916 ymlaen, oedd ef pennaeth y staff cyffredinol, gydag Erich Ludendorff yn ddirpwy iddo.

Ymddeolodd eto yn 1919. Yn 1925, etholwyd ef yn ail Arlwydd yr Almaen. Erbyn etholiad 1932, roedd yn 84 oed a'i iechyd yn dirywio, ond perswadiwyd ef i gymeryd rhan yn etholiad arlywyddol y flwyddyn honno, gan y credid mai ef yn unig a allai guro Adolf Hitler. Enillodd Hindenburg yr etholiad, ond yn Ionawr 1933, apwyntiodd Hilter yn Ganghellor yr Almaen.

Wedi i Hindenburg farw, cyhoeddodd Hitler ei fod yn gadael y swydd o Arlywydd yn wag, a chyhoeddodd ei hyn yn arweinydd yr Almaen fel *Führer und Reichskanzler*.