Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alltiriogaethedd

Alltiriogaethedd| Math | statws cyfreithiol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01f0vl  |
| Thesawrws y BNCF | 39323  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Enw ar gysyniad pwysig ym myd diplomyddiaeth yw **alltiriogaethedd** sydd yn caniatáu awdurdodaeth y gyfraith gan un wladwriaeth ar diriogaeth gwladwriaeth arall. Mae'n dibynnu ar ddychmygiad cyfreithiol sydd yn ystyried eiddo real y llysgenhadaeth dan awdurdodaeth yr anfonwr-wladwriaeth er ei leoliad yn nhiriogaeth y wladwriaeth letyol. Gellir olrhain cysyniad alltiriogaethedd yn ôl i *De Jure Belli ac Pacis* (1625) gan Hugo Grotius, ac yn *Le Droit des Gens* (1758) ysgrifennai Emerich de Vattel: "dyma yn unig ffordd drosiadol o ddisgrifio annibyniaeth [y llysgennad] ar awdurdodaeth y wlad a'i feddiant ar yr holl hawliau sydd eu hangen er llwyddiant y llysgenhadaeth". Ni sonir fawr am alltiriogaethedd gan ysgolheigion y gyfraith ryngwladol ers y 19g, ond fe'i defnyddir weithiau mewn disgwrs wleidyddol i atgyfnerthu'r syniad o freinryddid diplomyddol.

Yn hanesyddol, nid norm a gydnabuwyd yn rhyngwladol oedd alltiriogaethedd. Yn ystod cyfnod imperialaeth Ewropeaidd, roedd yn gyffredin i'r wladwriaeth ymerodrol fynnu gorfodi'r gyfraith gartref ar yr alltudion a oedd yn byw ac yn gweithio yn y gwladfeydd yn hytrach na chyfraith frodorol neu'r un gyfundrefn a orfodwyd ar y brodorion gan yr awdurdodau trefedigaethol.

Bellach, er nad yw alltiriogaethedd wedi ei ymgorffori yn gyflawn y gyfraith ryngwladol, perchir y syniad tu mewn i ffiniau'r llysgenhadaeth. Dyma arfer gyffredin hefyd gan gynghreiriau milwrol i gydnabod alltiriogaethedd pan bo lluoedd arfog un wladwriaeth yn breswyl mewn tiriogaeth un o'i chynghreiriaid, yn ffurfiol drwy gytundebau, er enghraifft Deddf Statws Lluoedd NATO (1951).

## Cyfeiriadau
# Ardalydd

Ardalydd| Enghraifft o: | teitl bonheddig, courtesy title, gwobr  |
| Math | seigneur  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0fyzk  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tŵr Marcwis (Ardalydd 1af Môn), Llanfairpwll
Uchelwr a'i safle rhwng dug ac iarll yw **ardalydd** neu weithiau **marcwis** (*Saesneg: Marquess*). Gelwir ei wraig yn ardalyddes.

## Ystyr

Ystyr y teitl yn y Gymraeg yw swyddog neu uchelwr sydd a'r cyfrifoldeb i amddiffyn ardal arbennig. Mae'r teitl i'w cael ym Mrut y Tywysogion . Mae'r teitl yn Saesneg yn tarddu o'r un gwreiddyn a'r term mers (ffin / *march* yn Saesneg). Y gwahaniaeth tybiedig yn y bendefigaeth Ewropeaidd yw bod Cownt (teitl sydd ddim ar gael ym mhendefigaeth Lloegr) yn gyfrifol am weinyddu *comte* (ardal gweinyddol) a bod Marcwis yn gyfrifol am amddiffyn ei ffiniau. Er hynny nid oedd Arglwyddi'r Mers yn defnyddio'r teitl Ardalydd.

William Salesbury yn ei eiriadur *A Dictionary in Englyshe and Welshe* (1547) oedd y cyntaf i ddefnyddio'r hen deitl Cymraeg Ardalydd fel cyfieithiad o'r teitl Saesneg Marquess.

## Ardalyddion Cymru

Tri ardalydd sydd a'u teitlau yn deillio o Gymru:

* Ardalydd Môn, teitl a roddwyd gyntaf i Henry William Paget ym 1815
* Ardalydd y Fenni, teitl a roddwyd gyntaf i William Nevill ym 1886
* Ardalydd Aberdaugleddau, teitl a roddwyd gyntaf i'r tywysog Louis o Battenberg (Mountbatton) ym 1917

## Cyfarchiad

Yn ôl arfer parch pendefig dylid cyfeirio at Ardalydd fel *Y Mwyaf Anrhydeddus* a'i chyfarch fel *Eich Anrhydedd Fwyaf*

## Cyfeiriadau
# Hideyo Noguchi

| Hideyo Noguchi |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 野口 清作  9 Tachwedd 1876  Inawashiro  |
| Bu farw | 21 Mai 1928  Accra  |
| Dinasyddiaeth | Japan  |
| *Alma mater* | * Ysgol Feddygol Nippon
 |
| Galwedigaeth | meddyg, microfiolegydd, patholegydd  |
| Cyflogwr | * Institute of Medical Science
* Prifysgol Kyoto
* Prifysgol Pennsylvania
* Prifysgol Rockefeller
* Prifysgol Tokyo
 |
| Mam | Shika Noguchi  |
| Priod | Mary Loretta Dardis  |
| Gwobr/au | Order of the Rising Sun, 2nd class, Uwch-Groes Urdd Isabel la Católica, Légion d'honneur, Marchog Urdd y Dannebrog, gradd er anrhydedd, Gwobr Ymerodraeth Academi Japan, Medal John Scott, doethor anrhydeddus o Brifysgol Paris  |

Meddyg nodedig o Japan oedd **Hideyo Noguchi** (24 Tachwedd 1876 - 21 Mai 1928). Roedd yn facteriolegydd amlwg yn Japan, ac fe ddarganfuodd mae’r cynhwysyn sifilis oedd yn achosi afiechyd paralytig ddatblygol ym 1911. Cafodd ei eni yn Inawashiro, Japan ac addysgwyd ef yn Ysgol Feddygol Nippon. Bu farw yn Accra.

## Gwobrau

Enillodd Hideyo Noguchi y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

* Marchog Urdd y Dannebrog
* Uwch-Groes Urdd Isablla y Pabyddion
* Gwobr Ymerodraeth Academi Japan
* Lleng Anrhydedd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **feddyg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Hayao Miyazaki

| Hayao Miyazaki |
| --- |
|  |
| Ffugenw | 秋津 三朗, 照樹 務  |
| Ganwyd | 5 Ionawr 1941  Bunkyō-ku, Tokyo  |
| Man preswyl | Tokorozawa  |
| Dinasyddiaeth | Japan  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Gakushuin
* Toyotama High School, Tokyo
* Suginami Ward Omiya Junior High School
 |
| Galwedigaeth | cyfarwyddwr ffilm, animeiddiwr, mangaka, sgriptiwr, golygydd ffilm, cynhyrchydd ffilm, awdur geiriau, amgylcheddwr, cyfarwyddwr, arlunydd comics, dylunydd cymeriadau, mechanical designer, cyfarwyddwr animeiddio, sinematograffydd, gwneuthurwr ffilm, awdur comics  |
| Blodeuodd | 1985  |
| Cyflogwr | * Ghibli Museum
* Nibariki
* Nippon Animation
* Shin-Ei Animation
* TMS Entertainment
* Toei Animation
* Tokuma Memorial Cultural Foundation for Animation
* Studio Ghibli
 |
| Adnabyddus am | Nausicaä of the Valley of the Wind, Castle in the Sky, Tonari no Totoro, 魔女の宅急便, Porco Rosso, Princess Mononoke, Spirited Away, Howl's Moving Castle, Ponyo, The Wind Rises, The Castle of Cagliostro, Panda! Go, Panda!, The Boy and the Heron  |
| Prif ddylanwad | Osamu Tezuka, Sōji Yamakawa, Antoine de Saint-Exupéry, Ursula K. Le Guin, Jean Giraud, Yuri Norstein, Lev Atamanov  |
| Tad | Katsuji Miyazaki  |
| Priod | Akemi Ōta  |
| Plant | Gorō Miyazaki, Keisuke Miyazaki  |
| Gwobr/au | Gwobr yr Academi am yr Animeiddiad Ffilm Gorau, Los Angeles Film Critics Association Award for Best Animated Film, Yr Arth Aur, Annie Award for Directing in a Feature Production, Annie Award for Writing in a Feature Production, Japan Academy Prize for Picture of the Year, Japan Academy Prize for Picture of the Year, Gwobr Nebula am y Sgript Orau, Japan Academy Prize for Animation of the Year, Japan Academy Prize for Animation of the Year, Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes, Person Teilwng mewn Diwylliant, Gwobr Anrhydeddus yr Academi, Kikuchi Kan Prize, Gwobr Shiba Ryotaro, Gwobr Asahi, The Jim Henson Creativity Honor, Winsor McCay Award, Hall of Fame Ffantasi a llenyddiaeth Wyddonias, ‎chevalier des Arts et des Lettres, Nikkan Sports Film Award for Best Director, Seiun Award for Best Comic, Gwobr Inkpot, Oriel Anfarwolion Will Eisner, Mainichi Film Award for Best Director, Golden Globe Award for Best Animated Feature Film, Gwobrau Ffilm yr Academi Frenhinol, Gwobr yr Academi am yr Animeiddiad Ffilm Gorau  |
| Gwefan |   |

Cyfarwyddwr o Japan ydy **Hayao Miyazaki** (宮崎 駿 *Miyazaki Hayao*, ganwyd 5 Ionawr 1941). Mae'n enwog yn bennaf am ei waith animeiddio gyda Studio Ghibli, mae hefyd yn un o gyd-sylfaenwyr y cwmni.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Teyrnas Hijaz

Teyrnas Hijaz|  |
| Math | gwlad ar un adeg, teyrnas  |
|  |
| Prifddinas | Mecca  |
| Poblogaeth | 8,500,000  |
| Sefydlwyd | * 10 Mehefin 1916
 |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Arabeg  |
| Daearyddiaeth |
| Cyfesurynnau | 21.42°N 39.83°E  |
|  |
| Arian | Hejaz Saudi riyal  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwladwriaeth yn ardal yr Hijaz ar Orynys Arabia oedd **Teyrnas Hijaz** a reolwyd gan frenhinllin yr Hasimiaid. Datganodd y Sharif Hussein bin Ali ei hunan yn Frenin Teyrnas Hijaz ym 1916 yn ystod y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Cafodd yr Hijaz ei choncro ym 1925 gan Ibn Saud, Swltan Najd, ac unodd Deyrnas Hijaz a Swltaniaeth Najd gan ffurfio Teyrnas Najd ac Hijaz, a ail-enwyd yn Sawdi Arabia ym 1932.

## Brenhinoedd Hijaz

* Husain ibn Ali (10 Mehefin 1916 – 3 Hydref 1924)
* Ali bin Hussein (3 Hydref 1924 – 19 Rhagfyr 1925)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Sawdi Arabia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ail Frwydr Ypres

Ail Frwydr Ypres|  |
| Enghraifft o: | brwydr  |
| Rhan o | Ffrynt y Gorllewin  |
| Dechreuwyd | 21 Ebrill 1915  |
| Daeth i ben | 25 Mai 1915  |
| Lleoliad | Ieper, Ypres Salient  |
|  |
| Gwladwriaeth | Gwlad Belg  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/02q3m7  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Brwydr fawr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf oedd **Ail Frwydr Ypres** (1915). Fe'i ymladdwyd fel cyfres o frwydrau yn ardal tref Ypres, Gwlad Belg.

Roedd Ypres yn wynebu bygythiad gan y fyddin Almeinig oedd yn brysur ymosod o gyfeiriad Antwerp yng Ngwlad Belg. Dyma oedd ddechreuad cyfres o frwydrau enfawr gwaedlyd yn Ypres. Ym Mrwydr Gyntaf Ypres (Hydref-Tachwedd 1914) lwyddodd y Prydeinwyr a'u cynghreiriad i atal yr ymosodiad Almeinig ond roedd colledion ar y ddwy ochr yn anferth.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wlad Belg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **frwydr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Kimigayo

Anthem genedlaethol Japan yw **Kimigayo** (君が代). Hon yw'r anthem genedlaethol fyrraf ac mae'n un o'r hynaf yn y byd.

## Geiriau

| Kanji
 | Hiragana
 | Romaji
 | Cymraeg
 |
| --- | --- | --- | --- |
|
君が代は
千代に八千代に
さざれ石の
いわおとなりて
こけのむすまで

 |
きみがよは
ちよにやちよに
さざれいしの
いわおとなりて
こけのむすまで

 |
Kimigayo wa
Chiyo ni yachiyo ni
Sazare-ishi no
Iwao to narite
Koke no musu made

 |
Parhaed dy deyrnasiad
Am fil, wyth mil cenhedlaeth
Hyd y tyfo'r cerrig mân
Yn greigiau mawrion
Yn fwsogl i gyd

 |

Mae ystyr y geiriau ymhlith y mwyaf dadleuol yn y byd oherwydd hanes Japan ar ôl y rhyfel.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ymerodraeth Rwsia

Ymerodraeth Rwsia|  |
|  |
| Math | gwladwriaeth sofran, gwlad ar un adeg  |
|  |
| Prifddinas | St Petersburg  |
| Dinas fwyaf | St Petersburg  |
| Poblogaeth | 181,537,800  |
| Sefydlwyd | * 22 Hydref 1721 (yn y Calendr Iwliaidd)
 |
| Anthem | The Prayer of Russians, Duw Gadwo'r Tsar!  |
| Pennaeth llywodraeth | Nikolay Rumyantsev, Ivan Shcheglovitov  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Rwseg, Pwyleg, Ffinneg, Swedeg  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad | Ymerodraeth Rwsia  |
| Arwynebedd | 23,700,000 km²  |
| Yn ffinio gyda | Ymerodraeth yr Almaen, Unol Daleithiau America, Brenhinllin Qing, Ymerodraeth Japan, Awstria-Hwngari, Ymerodraeth Awstria, Y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd, yr Ymerodraeth Brydeinig  |
| Cyfesurynnau | 59°N 70°E  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Emperor of all the Russias  |
| Pennaeth y wladwriaeth | Pedr I, tsar Rwsia, Catrin I, tsarina Rwsia, Pedr II, tsar Rwsia, Anna, tsarina Rwsia, Ifan VI, tsar Rwsia, Elisabeth, tsarina Rwsia, Pedr III, tsar Rwsia, Catrin Fawr, Pawl I, Alexander I, Niclas I, tsar Rwsia, Alecsander II, Alexander III, Niclas II, tsar Rwsia  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Nikolay Rumyantsev, Ivan Shcheglovitov  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | Pedr I, tsar Rwsia  |
| Arian | gold rouble, Rŵbl  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Gwladwriaeth ymerodrol oedd **Ymerodraeth Rwsia** a fodolodd rhwng 1721 a Chwyldro Rwsia ym 1917. Roedd yn olynu Tsaraeth Rwsia ac yn rhagflaenu'r Undeb Sofietaidd. Roedd yn ymestyn ar draws Dwyrain Ewrop, y Cawcasws, Gogledd a Chanolbarth Asia, a gogledd y Dwyrain Pell, ac ar un pryd yn cynnwys Alaska yng Ngogledd America.

Ymerodraeth Rwsia ym 1866
   *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes Rwsia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Yen

Yen|  |
| Enghraifft o: | arian cyfred  |
| Math | yuan  |
| Dechreuwyd | Gorffennaf 1871  |
| Gwneuthurwr | National Printing Bureau, Japan Mint  |
| Rhagflaenydd | arian cyfred Tokugawa  |
| Enw brodorol | 日本円  |
| Gwladwriaeth | Japan  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/088n7  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Arian cyfred Siapan yw'r **yen**.

* Yen (gwahaniaethu)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **arian**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ymerodraeth

Grŵp eang o daleithiau neu wledydd dan un prif awdurdod, yn enwedig ymerodr neu ymerodres, yw **ymerodraeth**.

## Ymerodraethau

* Ymerodraeth Persia
* Ymerodraeth Sbaen
* Ymerodraeth yr Otomaniaid
* Ymerodraeth y Seleuciaid
* Yr Ymerodraeth Brydeinig
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd
* Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig
* Yr Ymerodraeth Rufeinig

## Gweler hefyd

* Imperialaeth
* Trefedigaethrwydd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cyfansoddiad

Cyfres o egwyddorion sylfaenol neu gynseiliau sydd wedi'u sefydlu a ddefnyddir i reoli gwlad neu sefydliad o ryw fath ydy **cyfansoddiad**. Y rheolau hyn yw sail yr uned hwnnw. Pan fo'r egwyddorion hyn yn ysgrifenedig mewn dogfen neu gyfres o ddogfennau cyfreithiol, gelwir y dogfennau hynny yn gyfansoddiad ysgrifenedig.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am cyfansoddiad
yn Wiciadur.
# Militariaeth

Cred wleidyddol sydd o blaid polisi milwrol ymosodol er mwyn sicrhau buddiannau'r wlad yw **militariaeth**.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **luoedd milwrol** neu **wyddor filwrol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Corea

Corea| 조선/朝鮮 (Gogledd Corea) 한국/韓國 (De Corea) |
|  |
| Math | rhanbarth, gwladwriaeth, gwlad wedi'i hollti  |
| Enwyd ar ôl | Goryeo  |
| Duration: 1 seconds.0:01 |
| Daearyddiaeth |
| Arwynebedd | 219,155 km²  |
| Gerllaw | Môr Japan, Y Môr Melyn, Môr Dwyrain Tsieina, Môr y De  |
| Cyfesurynnau | 38.3167°N 127.2333°E  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Mynyddoedd Seoraksan, Corea
Gwlad hanesyddol a thiriogaeth ddaearyddol a diwylliannol yn Nwyrain Asia, i'r dwyrain o Tsieina ac i'r gorllewin o Japan, yw **Corea**. Ers y 1950au fe'i rhennir yn ddwy wladwriaeth, sef Gweriniaeth De Corea a Gweriniaeth Pobl Democrataidd Corea. Gwlad Gomiwnyddol yw Gogledd Corea a rhwng Mehefin 1950 a Gorffennaf 1953 bu rhyfel rhwng y ddwy wlad fel rhan o'r Rhyfel Oer.

Dawnswraig draddodiadol yn 2008 yn Seoul, Gweriniaeth Corea.
### Hanes Corea

Meddiannodd Siapan Corea o 1910 hyd at 1945 pan "ymroddodd" Siapan tua diwedd yr ail ryfel byd. Derbyniwyd yr ymroddiad gan yr Undeb Sofietaidd yng ngogledd y wlad, a gan yr Unol Daleithiau yn y de. Wrth i'r llywodraeth Sofietaidd a llywodraeth yr Unol Daleithiau fethu cytuno ar ddyfodol y wlad, Syngman Rhee ddaeth yn arweinydd y De cyfalfol a'r Capten Kim Il Sung yn arweinydd y Gogledd sosialaidd.

### Rhyfel Corea

Gyda'r bwriad o ail uno'r wlad o dan ei arweiniaeth ymosododd lluoedd Kim Il Sung ar y De yn 1950. Dechreuodd Rhyfel Corea gyda goresgyniad Inchon ar 25 Mehefin. Daeth Prydain a'r Unol Daleithiau i mewn yn filwrol ar ochr y De tra bu'r Gogledd yn mwynhau cefnogaeth yr Undeb Sofietaidd dan Stalin a Gweriniaeth Pobl Tsieina dan Mao Zedong. Arwyddwyd cadoediad rhwng y Gogledd a'r Unol Daleithiau ar rhan yr CU yn Panmunjeom yn 1953 a chrewyd ffin cadoediad yn ardal anfilwrol (DMZ - Demilitarised Zone) hyd Lledred 38 rhwng y De a'r Gogledd, tua'r un lle a'r ffin cyn y rhyfel. Yn dechnegol, mae'r ddwy wlad yn dal mewn rhyfel.

### Heddiw

Mae Gweriniaeth De Corea (prifddinas: Seoul) dan ei harlywydd Lee Myung-bak yn wlad ddemocrataidd heddiw, ond mae'r Gogledd yn parhau i fod yn wlad Stalinaidd ar linellau'r hen Undeb Sofietaidd dan ei harweinydd Kim Jong-un a'i lywodraeth yn Pyongyang.
# Imperialaeth Newydd

Imperialaeth Newydd|  |
| Enghraifft o: | cyfnod o hanes  |
| Dechreuwyd | 1880s  |
| Daeth i ben | 1920s  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0155m2  |
| Quora | New-imperialism  |

|  |
| --- |
| **Imperialaeth Newydd** (  )
 |
| Codiad Imperialaeth Newydd
 |
| Imperialaeth yn Asia
 |
| Yr Ymgiprys am Affrica
 |
| Diplomyddiaeth y Ddoler
 |
| Damcaniaethau ar Imperialaeth Newydd
 |
|  |

Imperialaeth a fabwysiadwyd gan bwerau mawr Ewrop, ac yn ddiweddarach gan Siapan a'r Unol Daleithiau, yn hwyr y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau'r ugeinfed ganrif oedd **Imperialaeth Newydd**. Buont yn cynyddu eu nerth a'u dylanwad yng ngwledydd yr Affrig, Asia ac America Ladin.

## Gweler hefyd

* Diplomyddiaeth Doler
* Yr Ymerodraeth Brydeinig
* Yr Ymgiprys am Affrica

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **hanes**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Sachalin

Sachalin|  |
| Math | ynys, gweithrediaeth  |
|  |
| Prifddinas | Yuzhno-Sakhalinsk  |
| Poblogaeth | 673,100  |
| Cylchfa amser | UTC+11:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Oblast Sakhalin  |
| Gwlad |  Rwsia |
| Arwynebedd | 72,492 km²  |
| Uwch y môr | 1,609 metr  |
| Gerllaw | Môr Japan, North Pacific Ocean  |
| Cyfesurynnau | 50.5°N 143°E  |
| Hyd | 950 cilometr  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Ynys ger arfordir dwyreiniol Rwsia yw **Sachalin**, hefyd **Sakhalin** (Rwseg: Сахали́н). Saif rhwng Môr Ochotsk a Môr Japan. Hi yw'r fwyaf o ynysoedd Rwsia. Gydag Ynysoedd Kuril mae'n ffurfio Oblast Sakhalin, un o ranbarthau Rwsia.

Mae arwynebedd yr ynys yn 76,400 km², a'r boblogaeth tua 673,000. Y ddinas fwyaf a phrifddinas yr oblast yw Yuzhno-Sakhalinsk, yn ne yr ynys. Gwahenir yr ynys oddi wrth dir mawr Rwsia gan Gulfor Tatar, sy'n 7.3 km yn ei fan gulaf, ac yn rhewi yn y gaeaf, tra mae Culfor La Pérouse yn ei gwahanu oddi wrth Hokkaido, yr agosaf o ynysoedd Japan.

Arferai'r ynys fod yn eiddo Tsieina, er i Japan geisio ei meddiannu hefyd. Meddiannodd Rwsia yr ynys o'r 18g ymlaen, ond parhaodd rhan o dde yr ynys ym meddiant Japan hyd 1875.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Rwsia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Ynysoedd Mariana

Ynysoedd Mariana|  |
| Math | ynysfor  |
| Enwyd ar ôl | Mariana o Awstria  |
|  |
| Poblogaeth | 201,165  |
| Cylchfa amser | UTC+10:00  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Gini Newydd Almaenig, Gwam, Ynysoedd Gogledd Mariana  |
| Gwlad | Unol Daleithiau America  |
| Arwynebedd | 1,018 km²  |
| Uwch y môr | 965 metr  |
| Gerllaw | Y Cefnfor Tawel, North Pacific Ocean  |
| Cyfesurynnau | 16.7°N 145.78°E  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleoliad Ynysoedd Mariana
Ynysfor yn y Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Mariana**. Maent tua hanner y ffordd rhwng Japan yn y gogledd ac ynys Gini Newydd yn y de. Hwy yw ynysoedd mwyaf gogleddol Micronesia.

Mae'r ynysoedd yn diriogaethau tramor yn perthyn i Unol Daleithiau America. Fe'i rhennir yn ddwy ran, gyda'r ynysoedd yng ngogledd a chanol y gadwyn yn ffurfio tiriogaeth y Marianas Gogleddol a Gwam yn y de yn diriogaeth ar ei phen ei hun. Ffurfir yr ynysoedd gan gopaon pymtheg llosgfynydd, sy'n codi o waelod y môr. I'r dwyrain o'r ynysoedd, mae dyfnder y môr yn cyrraedd 11,035 medr, y man dyfnaf yn y byd.

## Ynysoedd

* Agrihan
* Aguijan
* Alamagan
* Anatahan
* Ynys Asuncion
* Farallon de Medinilla
* Farallon de Pajaros
* Gwam
* Guguan
* Ynysoedd Maug
* Pagan
* Saipan
* Sarigan
* Rota
* Tinian
# Cynghrair y Cenhedloedd

Cynghrair y Cenhedloedd|  |
| Enghraifft o: | sefydliad rhynglywodraethol, sefydliad rhyngwladol  |
| Cyllideb | rhyngwladoliaeth  |
| Daeth i ben | 18 Ebrill 1946, 20 Ebrill 1946  |
| Dechrau/Sefydlu | 1919  |
| Lleoliad yr archif | La contemporaine  |
| Pennaeth y sefydliad | Secretary-General of the League of Nations  |
| Olynydd | Y Cenhedloedd Unedig  |
| Isgwmni/au | Women's Advisory Council, League of Nations, Permanent Court of International Justice, y Sefydliad Llafur Rhyngwladol  |
| Pencadlys | palais Wilson, Palace of Nations  |
| Gwladwriaeth | Y Swistir  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/04k4l  |
| Quora | League-of-nations  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Corff cydwladol a grëwyd ym 1920 oedd **Cynghrair y Cenhedloedd**. Fe'i sefydlwyd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr 1920, yng Ngenefa yn y Swistir.

Map o'r byd, gan ddangos aelodaeth y Gynghrair rhwng 1920–45. Glas tywyll: aelodau llawn; oren: aelodau rhanol (drwy fandad).
Ymgorfforwyd 'Cyfamod Cynghrair y Cenhedloedd' (ei dogfen sefydlu) yn y cytundebau heddwch a wnaed ar ôl y Rhyfel Mawr, ond gwrthodai'r Unol Daleithiau dderbyn Cytundeb Versailles ac o ganlyniad cafodd ei diarddel o'r Gynghrair. Roedd hyn yn llesteirio gwaith y sefydliad o'r cychwyn cyntaf bron. Serch hynny, llwyddai'r Gynghrair i wneud gwaith pwysig yn datrys anghydfod, yn trefnu cyngresau rhyngwladol ar sawl pwnc ac yn cyflawni gwaith dyngarol.

Fodd bynnag, methodd y Gynghrair a delio â'r sefyllfa ryngwladol a ddatblygai yn y tridegau, megis rhyfel Siapan yn Tsieina, yr Eidal yn Ethiopia ac yn bennaf oll achos yr Almaen, a dynnodd allan o'r Gynghrair ym 1933.

Cymerodd y Cenhedloedd Unedig le'r Cynghrair ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

## Aberystwyth

Un o brif noddwyr a chefnogwyr y Gynghrair yng Nghymru oedd David Davies, Aelod Seneddol sir Drefaldwyn, ŵyr y diwydiannwr enwog o'r un enw ag ef. Roedd hefyd yn Llywydd Prifysgol Aberystwyth. Pan gynigiwyd, ym 1925, na ddylid cynnal y gynhadledd flynyddol (a oedd i fod yn Dresden), yn yr Almaen, cynigiodd David Davies Aberystwyth fel lleoliad iddi, a derbyniwyd hynny. Y flwyddyn wedyn, rhwng 29 Mehefin a 3 Gorffennaf 1926, cynhaliwyd Cynhadledd Flynyddol Cynghrair y Cenhedloedd yn Aberystwyth..

Dyma rai o'r llefydd yr ymwelodd y Gynghrair â nhw:

* 1919 Paris.
* 1919 Llundain.
* 1919 Brwsel.
* 1920 Milan.
* 1920 Genefa.
* 1922 Prag.
* 1923 Fienna.
* 1924 Lyon.
* 1925 Warsaw.
* 1926 **Aberystwyth**.
* 1927 Berlin.
* 1928 Yr Hâg.
* 1928 Prag.
* 1929 Madrid.
* 1934 Brwsel.
* 1936 Genefa.

## Cyfeiriadau
# Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd

Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd|  |
| Enghraifft o: | cyfnod o hanes  |
| Dechreuwyd | 11 Tachwedd 1918  |
| Daeth i ben | 11 Medi 1939  |
| Rhagflaenwyd gan | y Rhyfel Byd Cyntaf  |
| Olynwyd gan | yr Ail Ryfel Byd  |
| Yn cynnwys | Rhyfel Cartref Sbaen, Rif War, Second Italo-Ethiopian War  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03n2nw  |
| Quora | Interwar-period  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Map o Ewrop ym 1923.
Gall **y cyfnod rhwng y rhyfeloedd** gyfeirio at gyfnod rhwng unrhyw ddau ryfel, ond gan amlaf mae'n cyfeirio at yr oes rhwng diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1918 a chychwyn yr Ail Ryfel Byd ym 1939, yn enwedig yn Ewrop.

## Yn ôl gwlad neu ranbarth

### Affrica

* Argyfwng Abysinia

### Yr Almaen

* Gweriniaeth Weimar
* Yr Almaen Natsïaidd

### Awstria

* Rhyfel Cartref Awstria
* Anschluss

### Dwyrain Asia

* Rhyfel Cartref Tsieina
* Goresgyniad Manchuria gan Japan

### Y Dwyrain Canol

* Gwrthryfel Arabaidd Palesteina, 1936–1939

### Ffrainc

* *Front populaire*

### Rwsia/Yr Undeb Sofietaidd

* Rhyfel Cartref Rwsia
* Rhyfel Gwlad Pwyl a Rwsia (1919–1921)

### Sbaen

* Rhyfel Cartref Sbaen

### Y Deyrnas Unedig

* Streic Gyffredinol 1926
* Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd yng Nghymru

### Unol Daleithiau America

* Yr Oes Jazz
* Cwymp Wall Street

### Rhyngwladol

* Cynghrair y Cenhedloedd
* Y Dauddegau Gwyllt
* Y Dirwasgiad Mawr
* Oes Aur Awyrennu

## Darllen pellach

* Overy, Richard. *The Inter-war Crisis 1919-1939* (Harlow, Pearson, 2007).
* Overy, Richard. *The Morbid Age: Britain and the Crisis of Civilisation, 1919 - 1939* (Llundain, Penguin, 2010).
* Pugh, Martin. *We Danced All Night: A Social History of Britain Between the Wars* (Llundain, Vintage, 2009).