# Melbourne

Melbourne|  |
|  |
| Math | dinas, region of Victoria, dinas fawr, ardal fetropolitan, prifddinas y dalaith, canolfan ariannol, metropolis  |
| Enwyd ar ôl | William Lamb, 2il Is-iarll Melbourne  |
|  |
| Poblogaeth | 5,350,705  |
| Sefydlwyd | * 30 Awst 1835
 |
| Cylchfa amser | UTC+10:00, UTC+11:00, Australia/Melbourne  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg Awstralia  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Awstralia |
| Arwynebedd | 9,993 km²  |
| Uwch y môr | 31 metr  |
| Gerllaw | Afon Yarra, Port Phillip  |
| Yn ffinio gyda | Barwon South West, Grampians, Loddon Mallee, Hume, Gippsland  |
| Cyfesurynnau | 37.8142°S 144.9631°E  |
| Cod post | 3000–3207  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Arcâd, Stryd Flinders
**Melbourne** (Woiwurrungeg: *Narrm*) yw prifddinas talaith Victoria, yn Awstralia. Yn 2015 roedd gan y ddinas boblogaeth o 4,529,500. Melbourne yw dinas fwyaf Victoria, gyda dros 70% o drigolion y dalaith yn byw yno.

## Hanes

Cafodd Melbourne ei sefydlu ym 1835, pan gyrhaeddodd gwladychwyr o Launceston, yn Tasmania. Tyfodd y ddinas yn sylweddol iawn ar ôl 1851, pan ddarganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Ballarat a Bendigo, yng nghanolbarth Victoria.

Pan gafodd Awstralia ei annibyniaeth ym 1901, cafodd Melbourne ei wneud yn sedd y llywodraeth, tan 1927, pan wnaed Canberra yn brifddinas newydd y wlad.

Ym 1956 cafodd y Gemau Olympaidd eu cynnal yn y ddinas.

## Poblogaeth

Mae yna nifer o fudwyr wedi symud i Melbourne dros y blynyddoedd. Cafwyd 43% o bobl sy'n byw yn Melbourne eu geni tu allan i Awstralia. Dangosir y cynnydd ym mhoblogaeth Melbourne yn y tabl isod.

| **Poblogaeth Melbourne y flwyddyn** |
| --- |
| 1836 | 177 |  |
| 1851 | 29,000 |  |
| 1854 | 123,000 | (gold rush)
 |
| 1860 | 140,000 |  |
| 1880 | 280,000 |  |
| 1890 | 490,000 |  |
| 1895 | 900,000 | (cwymp economaidd)
 |
| 1956 | 1,500,000 |  |
| 1981 | 2,806,000 |  |
| 1991 | 3,156,700 | (dirwasgiad)
 |
| 2001 | 3,366,542 |  |
| 2004 | 3,592,975 |  |
| 2006 | 3,720,300 | (amcangyfrif 2006)
 |
| 2030 | 4,500,000 | (rhagamcaniad)
 |

## Cludiant

Gorsaf reilffordd Stryd Flinders
### Trenau

Gorsaf reilffordd Melbourne (Canolog)
Agorwyd rheilffordd rhwng Melbourne a Sandridge (erbyn hyn Porthladd Melbourne) ar 12 Medi 1854 a daeth eraill i Sant Cilda ym 1857, Gogledd Brighton ym 1859, Hawthorn ym 1861 ac Essendon ym 1960. Wedi darganfod aur yn Victoria]], agorwyd rheilffyrdd i Sunbury ym 1859, Bendigo ym 1862 ac Echuca ym 1864.

Trydaneiddiwyd y rheilffyrdd maestrefol o 1919 ymlaen.

Mae Gorsaf reilffordd Stryd Flinders y brif orsaf ar gyfer gwasanaethau lleol, sydd i gyd yn mynd ar gylch tanddaearol o dan ganol y ddinas. Mae rhai o'r gwasanaethau V line i drefi eraill yn dalaith Victoria yn mynd o Stryd Flinders.

Mae gwasanaethau eraill V line tu mewn Victoria, a hefyd gwasanaethau i Adelaide a Sydney yn defnyddio Gorsaf reilffordd Croes y De.

### Tramfyrdd

Tram ar Stryd Flinders
Mae gan Melbourne rwydwaith eang o dramffyrdd trydanol. Yn wreiddiol defnyddiwyd ceffylau, ond dechreuodd gwasanaeth rhwng Melbourne a Richmond yn defnyddio ceblau ar 11 Tachwedd 1885 ac estymwyd y rhwydwaith yn sydyn. Dechreuodd tramfyrdd trydanol ym 1889

### Bysiau

Dechreuodd gwasanaethau bws yn 1860au, eto'n defnyddio ceffylau.

## Adeiladau a chofadeiladau

Eglwys y Scotiaid a Gwesty Hyatt
Cofeb rhyfel 'Driver a Wipers'
* Eglwys Gadeiriol Sant Pawl
* Eglwys y Sgotiaid
* Gerddi Fitzroy
* Maes Criced Melbourne (MCG)
* Neuadd y Dref
* Parc Albert
* Stiwdios radio a theledu ABC
* Theatr y Dywysoges
* Tŵr Rialto
* Tŷ'r Senedd

## Chwaraeon

Cynhelir criced rhyngdaleithiol a rhyngwladol ym Maes criced Melbourne yn ystod yr haf, a Pel-droed rheolau Awstraliaidd yn ystod y gaeaf.

Cynhelir rasau ceffylau ar Gae Râs Flemington.

Cynhelir Grand Prix Awstralia ym Mharc Albert. Mae hefyd llyn a chlwb hwylio yn y parc.

## Enwogion

* Alfred Deakin (1856–1919), gwleidydd
* Percy Grainger (1882–1961), cyfansoddwr
* John Landy (g. 1930), athletwr
* Rupert Murdoch (g. 1931), dyn busnes rhyngwladol
* Barry Humphries (g. 1934), comediwr
* Germaine Greer (g. 1939), newyddiadurwrag
* Alan Jones (g. 1946), gyrrwr rasio
* Peter Tatchell (g. 1952), gwleidydd
* Lisa Gerrard (g. 1961), cantores
* Steve Irwin (1962–2006), cyflwynydd teledu
* Pat Cash (g. 1965), chwaraewr tenis
* Eric Bana (g. 1968), actor
* Kylie Minogue (g. 1968), cantores, actores
* Rachel Griffiths (g. 1968), actores
* Dannii Minogue (g. 1971), cantores
* Mark Philippoussis (g. 1976), charaewr tenis

## Gefeilldrefi

Cofadail Rhyfel Melbourne

|  |
| --- |
| * Japan - Osaka (1978)
* Tsieina - Tianjin (1980)
* Gwlad Groeg - Thessaloniki (1984)
* Unol Daleithiau - Boston (1985)
* Rwsia - Saint Petersburg (1989)
* Yr Eidal - Milan (2004)
 |

## Cyfeiriadau

## Dinaswedd

Ardal Dociau Melbourne

 **Prifddinasoedd AwstraliaAdelaide** (De Awstralia) **·Brisbane** (Queensland) **·Canberra** (Cenedlaethol, a Tiriogaeth Prifddinas Awstralia) **·Darwin** (Tiriogaeth y Gogledd) **·Hobart** (Tasmania) **·Melbourne** (Victoria) **·Perth** (Gorllewin Awstralia) **·Sydney** (De Cymru Newydd)

 **Dinasoedd VictoriaPrifddinas**

Melbourne

**Dinasoedd eraill**

Ballarat **·**
Benalla **·**
Bendigo **·**
Geelong **·**
Hamilton **·**
Horsham **·**
Moe **·**
Morwell **·**
Mildura **·**
Portland **·**
Sale **·**
Shepparton **·**
Swan Hill **·**
Traralgon **·**
Wangaratta **·**
Warrnambool **·**
Wodonga