Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tycho Brahe

| Tycho Brahe |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 14 Rhagfyr 1546  Castell Knutstorps  |
| Bu farw | 24 Hydref 1601  Prag, Prag  |
| Dinasyddiaeth | Brenhiniaeth Denmarc  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Copenhagen
* Prifysgol Leipzig
* Prifysgol Rostock
 |
| Ymgynghorydd y doethor | * Valentin Thau
* Caspar Peucer
 |
| Galwedigaeth | seryddwr, hunangofiannydd, bardd, astroleg, alchemydd, ysgrifennwr, argraffydd  |
| Cyflogwr | * Uraniborg
 |
| Adnabyddus am | Rudolphine Tables, Tychonic system, De Nova Stella, Astronomiae Instauratae Mechanica, De Mundi aetherei recentioribus Phaenomenis Liber secundus, Astronomiae Instauratae Progymnasmata  |
| Tad | Otte Brahe  |
| Mam | Beate Clausdatter Bille  |
| Priod | Kirsten Barbara Jørgensdatter  |
| Plant | Sidsel Brahe, Elisabeth Brahe  |
| Gwobr/au | Marchog Urdd yr Eliffant  |
| llofnod |
|  |

Seryddwr o uchelwr o Ddenmarc oedd **Tycho Brahe** ( ynganiad ) (14 Rhagfyr 1546 - 24 Hydref 1601) a noddwyd gan Deulu Brenhinol Denmarc, yr Ymerodwr Lân Rufeinig ac uchelwyr eraill. Mesurodd safleoedd y sêr a'r planedau o'r Ddaear a oedd yn hanfodol ar gyfer datblygiad seryddiaeth. Roedd hefyd y cyntaf i dystio yr uwchnofa.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **seryddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Li Bai

| Li Bai |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 李白  19 Mai 701  Suyab, Jiangyou  |
| Bu farw | 30 Tachwedd 762  o boddi  Sir Dangtu  |
| Dinasyddiaeth | Brenhinllin Tang  |
| Galwedigaeth | bardd, awdur geiriau, caligraffydd, ysgrifennwr, athronydd  |
| Adnabyddus am | Q10842233, Quiet Night Thought, Mountain Q&A, Bringing in the Wine, A Farewell to Meng Haoran on his Way to Yangzhou, A Farewell to a Friend, Departing from Baidi in the Morning, Q17367385  |
| Cartre'r teulu | Rencheng  |
| Tad | Li Ke  |
| Plant | Li Boqin  |
| Llinach | Li clan of Longxi  |

Bardd o Tsieina oedd **Li Bai** neu **Li Po** (701 - 762). Ystyrir ef gan lawer o feirniaid yn un o ddau brif fardd Tsieina, gyda Du Fu. Cadwyd tua 1,100 o'i gerddi.

Cyfieithwyd ei gerddi i iaith orllewinol am y tro cyntaf yn 1862 pan gyhoeddodd y Marquis d'Hervey de Saint-Denys ei *Poésies de l'Époque des Thang*. Nodweddir ei farddoniaeth gan ddelweddau o grefydd Taoaeth.

Yn ôl nifer o haneswyr, roedd Li Bai o gefndir Twrcig, o un o lwythau y Xiongnu. Efallai iddo gael ei eni yn Suyab yng Nghanolbarth Asia. Roedd yn bur gyfoethog, a threuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd yn teithio, gan farddoni ac yfed. Dywedir iddo foddi yn Afon Yangtze, wedi disgyn o'i gwch tra'n ceisio cofleidio adlewyrchiad y lleuad yn y dŵr pan oedd yn feddw.

Dyma un o gerddi mwyaf adnabyddus Li Bai:

静 夜 思

床前明月光

疑是地上霜

举头望明月

低头思故乡

Dyma'r fersiwn "pinyin"

jìng yè sī

chuáng qián míng yuè guāng,

yí shì dì shàng shuāng,

jŭ tóu wàng míng yuè,

dī tóu sī gù xiāng.

Dyma fras drosiad i'r Gymraeg (noder nad oes goddrych pendant i'r gerdd):

Meddyliau noson dawel

O flaen y gwely y mae lloergan llachar,

Medrai fod yn farrug ar y tir,

Codi pen ac edrych ar y lleuad lachar,

Gostwng pen a meddwl am yr hen gartref.

## Dylanwad ar gerddoriaeth

Cyhoeddwyd cyfieithiadau i'r Almaeneg o nifer o gerddi Li Bai gan Hans Bethge ym 1907. Un o'r rhai a'u darllenodd oedd Gustav Mahler, a'u defnyddiodd yn ei gampwaith Das Lied von der Erde, ynghyd â cherddi gan Qian Qi, Meng Haoran a Wang Wei.

Defnyddir rhai o'i gerddi yn y traddodiad shigin yn Japan.

Yn Gymraeg, mae albwm The Gentle Good, *y Bardd Anfarwol,* wedi'i hysbrydoli gan Li Bai drwyddi draw.
# Carlos Castaneda

| Carlos Castaneda |
| --- |
| Ganwyd | Carlos César Salvador Arana Castañeda  25 Rhagfyr 1925  Cajamarca  |
| Bu farw | 27 Ebrill 1998  o canser  Los Angeles  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Califfornia, Los Angeles
 |
| Galwedigaeth | anthropolegydd, ysgrifennwr, nofelydd, awdur ysgrifau, ethnograffydd, bardd  |
| Arddull | traethawd  |
| Priod | Florinda Donner  |
| Gwefan |   |
| llofnod |
|  |

Awdur ac anthrolopegydd o Beriw a ymsefydlodd yn UDA oedd **Carlos César Salvador Arana Castaneda** (25 Rhagfyr 1925 – 27 Ebrill 1998).

Fe'i ganwyd yn Cajamarca, yn fab César Arana Burungaray a'i wraig Susana Castañeda Navoa. Priododd Margaret Runyan yn 1960.

## Llyfryddiaeth

* *The Teachings of Don Juan: A Yaqui Way of Knowledge* (1968)
* *A Separate Reality: Further Conversations With Don Juan* (1971)
* *Journey to Ixtlan: The Lessons of Don Juan* (1972)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **lenor** neu **awdur**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Beriw**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*