Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Khazariaid

Khazariaid| Enghraifft o: | grwp ethnig hanesyddol  |
| Daeth i ben | 1048  |
| Mamiaith | Khazar language  |
| Crefydd | Tengriaeth  |
| Rhan o | Pobl Twrcaidd  |
| Dechrau/Sefydlu | 618  |
| Gwladwriaeth | Khazar Khaganate  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/047jp  |
| Quora | Khazars  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Pobl Dyrcig hanner-grwydrol o Ganol Asia oedd y **Khazariaid**. Trodd llawer ohonynt i Iddewiaeth. Yn y seithfed ganrif OC sylfaenodd y Khazariaid wladwriaeth (khaganaeth) annibynnol yng ngogledd y Caucasus ar hyd y Môr Caspiadd. Yn yr wythfed neu yn gynnar yn y 9g, derbyniwyd Iddewiaeth fel y grefydd swyddogol. Mae'n bwnc llosg ai dim ond y bendefigaeth drodd at y grefydd newydd, neu drwch y boblogaeth hefyd. Ar eu hanterth, roedd y Khazariaid a'r pobloedd oedd yn ddarostyngedig iddynt yn rheoli ardal eang sydd heddiw yn cwmpasu de Rwsia, gorllewin Casachstan, dwyrain Wcrain, Aserbaijan, rhannau helaeth o'r Caucasus (gan gynnwys Dagestan a Georgia) a'r Crimea. Mae'n debyg bod yr enw yn gysylltiedig â gwreiddyn berfol Tyrcig yn golygo 'crwydro'.

Roedd y Khazariaid yn gynghreiriaid pwysig i'r Ymerodraeth Fysantaidd yn erbyn yr Ymerodraeth Sassanaidd ac wedyn y Galiphaeth, y Pechenegiaid a Rws. Arweiniasant gyfres o ryfeloedd llwyddiannus yn erbyn y Caliphaethau Arabaidd. Mewn cyfnod diweddarach, fodd bynnag, cefnodd y Bysantiaid arnynt, gan droi yn eu lle at Rws ac at y Pechenegiaid yn erbyn y Khazariaid. Rhwng 965 a 969, fe'u trechwyd gan Svyatosloav I o Kiev, gan gael eu darostwng i reolaeth Rws Kiefaidd. Erbyn heddiw, mae'r Khazariaid wedi diflannu fel pobl wahanol.
# Cyrene

Cyrene|  |
| Math | Greek colony, safle archaeolegol, municipality of Libya, emporium, polis  |
|  |
| Sefydlwyd | * 630 CC
 |
| Cylchfa amser | UTC+2  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Jabal al Akhdar  |
| Gwlad | Libia  |
| Arwynebedd | 131.675 ha  |
| Gerllaw | Y Môr Canoldir  |
| Cyfesurynnau | 32.8167°N 21.85°E, 32.823041°N 21.85727°E  |
| Cadwyn fynydd | Jebel Akhdar  |
|  |
| Statws treftadaeth | Safle Treftadaeth y Byd  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Teml Apollo yn Cyrene
Dinas o'r cyfnod clasurol yw **Cyrene**, yn hen dalaith Cyrenaica, ger arfordir Gwlff Sirta (Sirtes) yn Libia.

Yn ôl traddodiad fe'i sefydlwyd gan y brenin Battus yn 630CC. Mae'r enw, fel enw'r dalaith, yn dod o'r dduwies Cyrene fam Aristæus, ei mab gan Apollo. Roedd yn ddinas enwog yn yr Hen Fyd, wedi'i lleoli yng nghanol gwastadedd atyniadol tua 11 milltir o'r Môr Canoldir. Cyrene oedd prifddinas y Pentapolis ("Y Pum Dinas"), ardal bwysicaf y dalaith. Cafodd nifer o wŷr enwog eu geni yno, yn eu plith y bardd ac ysgolhaig Callimachus (m. c.240CC), y polymath Eratosthenes (275CC-195CC), Anniceris, Carneades ac Aristippus. Daeth dan reolaeth y Rhufeiniaid yn 97CC.

Mae safle Cyrene ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd.

## ffynonellau

* J. Lempriere, *A Classical Dictionary* (London, d.d.)
* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities*, gyda ychwanegiadau gan H. Nettleship a J.E. Sandys (Llundain, 1902).
# Brwydr Kulikovo Pole

Brwydr Kulikovo Pole|  |
| Enghraifft o: | brwydr  |
| Dyddiad | 8 Medi 1380  |
| Rhan o | Mongol invasion of Kievan Rus'  |
| Lleoliad | Kulikovo Field  |
|  |
| Gwladwriaeth | Uchel Ddugiaeth Moscfa, Rwsia  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01975w  |
| Thesawrws y BNCF | 51082  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Llun o Frwydr Kulikovo Pole gan Ivan Blinov, Amgueddfa Hanesyddol Wladwriaethol, Moscow
Brwydr rhwng lluoedd y Mongoliaid (y Llu Euraidd) dan Mamai a lluoedd Tywysogaeth Moscow dan Dywysog Dmitry Donskoy oedd **Brywdr Kulikovo Pole** (Brwydr Maes Kulikovo, Rwsieg *Куликовская битва* / *Kulikovskaya bitva*). Cymerodd le ar 8 Medi 1380 ar Kulikovo Pole ('Maes y Gïachod'), maes rhwng Afon Don, Afon Nepryadva ac Afon Krasivaya Mecha yn ne Rwsia (yn ne-orllewin Oblast Ryazan heddiw). Roedd y frwydr yn fuddugoliaeth lwyr i luoedd Moscow, a'r fuddugoliaeth sylweddol gyntaf gan luoedd Rwsiaidd yn erbyn eu rheolwyr o Fongoliaid. O hyn ymlaen, dechreuadd rheolaeth y Mongoliaid wanháu yn Rwsia. Dangosodd y frwydr arweinyddiaeth dywysogaeth Moscow, arwydd o goruchafiaeth ddyfydol Moscow dros y tywysogaethau Rwsiaidd eraill.