Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Almanac

Almanac|  |
| Enghraifft o: | genre  |
| Math | gwaith cyfeiriol, annual publication, tertiary source, cyfnodolyn, print-native publication  |
| Dynodwyr |
| Quora | Almanac-1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cyhoeddiad blynyddol sy'n rhestru cyfres o ddigwyddiadau sydd i ddod yn y flwyddyn nesaf yw **almanac**.

Mae'n cynnwys gwybodaeth fel rhagolygon y tywydd, dyddiadau plannu i ffermwyr, tablau llanw, a thablau data eraill a drefnwyd yn aml yn ôl y calendr. Mae ffigurau ac ystadegau wybrennol hefyd i'w cael mewn almanaciau, megis amseroedd gwawr a machlud yr Haul a'r Lleuad, dyddiadau eclipsau, amseroedd llanw uchel ac isel, a gwyliau crefyddol.

Mae calendr, sy'n system ar gyfer cadw amser, yn ei ffurf ysgrifenedig fel arfer yn almanac ar ei fwyaf syml: mae'n cynnwys gwybodaeth ychwanegol am ddiwrnod yr wythnos y mae dyddiad arbennig yn disgyn, y prif wyliau, cyfnodau'r lleuad, ac ati Mae'r gyfres o ddigwyddiadau a nodir mewn almanac yn cael eu dewis yn ôl grŵp penodol o ddarllenwyr ee ffermwyr, morwyr, seryddwyr neu eraill.

Mae tarddiad y gair "almanac" yn aneglur. Mae rhai yn awgrymu ei fod yn tarddu o air Groeg sy'n golygu "calendr", ond unwaith yn unig mae'r gair yn ymddangos yn llenyddiaeth yr Hen Fyd. Mae'r testunau cynharaf a ystyrir yn almanaciau yn dyddio yn ôl i'r ail fileniwm cyn Crist.

Mae'r gair, wedi'i sillafu fel "almanak", yn ymddangos yn Yn y lhyvyr Hwnn, y llyfr cyntaf a argraffwyd yn yr iaith Gymraeg. Roedd y llyfr yn cynnwys elfennau tebyg i almanac, yn benodol y calendr tymhorol ar gyfer ffermwyr. Er hynny, ar ddiwedd y 17g y dechreuodd yr almanac ddod yn gyhoeddiad poblogaidd yng Nghymru, a hynny yn gyntaf trwy waith Thomas Jones, "yr almanaciwr". Yr almanac a gyhoeddodd ar gyfer 1680 oedd y cyntaf o 32 o almanaciau Cymraeg a gyhoeddwyd ganddo.

O ddechrau'r 18g, dechreuodd eraill gyhoeddi almanaciau, yn cynnwys John Jones o Gaeau, Wrecsam; nifer yn yr Amwythig, megis John Rhydderch, John Prys, Gwilym Howell a Cain Jones, ac Evan Thomas; Matthew Williams a John Harris, y ddau yng Nghaerfyrddin yn gyntaf, ac Aberhonddu yn ddiweddarach; a John Jones o Drefriw.

Parhaodd i gyhoeddi almanaciau Cymraeg gydol yr 19g ac i mewn i'r 20g.

## Cyfeiriadau
# Tomos yr Apostol

| Tomos yr Apostol |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 1 g  Galilea  |
| Bu farw | 3 Gorffennaf 0072  Mylapore  |
| Dinasyddiaeth | Rhufain hynafol  |
| Galwedigaeth | cenhadwr, apostol  |
| Swydd | apostol  |
| Dydd gŵyl | 3 Gorffennaf, yr Eglwys Gatholig Rufeinig, 6 Hydref, yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol  |

*Gweler hefyd Thomas.*
Un o Ddeuddeg Apostolion Iesu o Nasareth a ystyrir yn sant gan yr Eglwys Gristnogol oedd **Tomos**, neu **Thomas**, y cyfeirir ato gan amlaf fel **Sant Thomas** neu'r Apostol Tomos. Ar ambell achlysur yn Efengyl Ioan rhoddir yr enw Didymus ("yr efaill") iddo.

## Tomos/Thomas yn y Testament Newydd

Crybwyillir Tomos yn efengylau Mathew, Marc a Luc, ond mae'n siarad nifer o weithiau yn Efengyl Ioan:

* Ioan 11:16: A Lasarus wedi marw’n ddiweddar, nid yw’r apostolion yn dymuno mynd yn ôl i Jwdea. Dywed Thomas, "Gadewch i ninnau fynd hefyd, i farw gydag ef."

* Ioan 14:5: A Iesu wedi egluro ei fod yn mynd i ffwrdd i baratoi cartref nefol i’w ddilynwyr, y rhai a fyddai un diwrnod yn ymuno ag ef yno. Dywed Thomas, "Arglwydd, ni wyddom i ble'r wyt yn mynd. Sut y gallwn wybod y ffordd?"

* Ioan 20:24-29: Mae Thomas yn amheus pan glyw fod Iesu wedi atgyfodi oddi wrth y meirw ac wedi ymddangos i’r apostolion eraill. Dywed, "Os na welaf ôl yr hoelion ar ei ddwylo, a rhoi fy mys yn ôl yr hoelion, a'm llaw yn ei ystlys, ni chredaf fi byth."

* Ioan 20:28: Pan fydd Iesu’n ymddangos wedyn ac yn gwahodd Thomas i gyffwrdd â’i glwyfau, mae Thomas yn dangos ei gred trwy ddweud, "Fy Arglwydd a'm Duw." Mae Iesu'n ateb, "Ai am i ti fy ngweld i yr wyt ti wedi credu? Gwyn eu byd y rhai a gredodd heb iddynt weld."

## Sant Thomas yn India

Yn ôl adroddiadau traddodiadol Cristnogion Sant Thomas o India, glaniodd Thomas ar arfordir Kerala yn 52 OC a chafodd ei ferthyru ym Mylapore, ger Chennai yn 72 OC. Credir yn ôl y traddodiad hwnnw iddo sefydlu saith eglwys yn Kerala.

## Coffadwriaeth

Dathlir Gŵyl Sant Thomas yn Eglwysi'r Gorllewin ar 3 Gorffennaf.
# Coleg Crist, Caergrawnt

|  |
| --- |
| **Coleg Crist, Prifysgol Caergrawnt** |
|  |
|  |
|  |
| **Arwyddair** | *Souvent me Souvient* |
| **Cyn enw** | Tŷ Duw
 |
| **Sefydlwyd** | 1437
 |
| **Enwyd ar ôl** | Iesu Grist
 |
| **Lleoliad** | St Andrew's Street, Caergrawnt
 |
| **Chwaer-Goleg** | Coleg Wadham, Rhydychen Coleg Branford, Prifysgol Yale Tŷ Adams, Prifysgol Harvard
 |
| **Prifathro** | Jane Stapleton
 |
| **Is‑raddedigion** | 450
 |
| **Graddedigion** | 170
 |
| **Gwefan** | www.christs.cam.ac.uk
 |

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Caergrawnt yw **Coleg Crist** (Saesneg: *Christ’s College*). Tyfodd y Coleg o Goleg Tŷ Duw a ffurfiwyd ym 1437 y llain o dir lle mae capel Coleg y Brenin erbyn hyn. Symudodd i'r safle presennol ym 1448, ac fe'i henwyd yn Goleg Crist gan Arglwyddes Margaret Beaufort (mam Harri VII, brenin Lloegr) ym 1505.

## Cynfyfyrwyr

* Edmund Grindal (1519–1583), Archesgob Caergaint
* John Milton (1608–1674), bardd
* Nicholas Saunderson (1682–1739), mathemategydd
* Charles Darwin (1809–1888), naturiaethwr
* Jan Smuts (1870–1950), cadfridog
* Allama Mashriqi (1883–1963), awdur ac ymgyrchydd
* C. P. Snow (1905–1980), athronydd a nofelydd
* Erik Christopher Zeeman (1925–2016), mathemategydd
* Derry Irvine (g. 1940), Arglwydd Ganghellor
* Simon Schama (g. 1945), hanesydd a darlledwr
* Rowan Williams (g. 1950), Archesgob Caergaint
* Sacha Baron Cohen (g. 1971), digrifwr
* Mal Pope (g. 1960), cerddor

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Gaergrawnt**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Tacsidermi

Blaidd wedi'i fowntio.
Mowntio neu ailgynhyrchu anifeiliaid meirw er mwyn eu harddangos yw **tacsidermi**. Rhoddir croen yr anifail dros fodel a defnyddir llygaid gwydr. Caiff y cynnyrch gorffenedig ei arddangos fel troffi hela, enghraifft wyddonol, neu fath arall o gelficyn.

Mae tacsidermyddion enwog yn cynnwys y teulu Hutchings o Aberystwyth.

## Gweler hefyd

* Liofilizatio

## Cyfeiriadau