Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Berlin, Michigan

Berlin|  |
| Math | charter township of Michigan  |
|  |
| Poblogaeth | 9,890  |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  UDA |
| Arwynebedd | 37.1 mi²  |
| Talaith | Michigan |
| Uwch y môr | 179 ±1 metr  |
| Yn ffinio gyda | Ash Township  |
| Cyfesurynnau | 42.0333°N 83.2667°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Treflan yn Monroe County, yn nhalaith Michigan, Unol Daleithiau America yw **Berlin, Michigan**.
Mae'n ffinio gyda Ash Township.

## Poblogaeth ac arwynebedd

Mae ganddi arwynebedd o 37.1.Ar ei huchaf mae'n 179 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw: 9,890 (1 Ebrill 2020); mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

## Pobl nodedig

Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Berlin, gan gynnwys:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| enw
 | delwedd
 | galwedigaeth
 | man geni
 | Bl geni
 | Bl marw
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Goruchafiaeth y gwynion

Goruchafiaeth y gwynion|  |
| Enghraifft o: | ideoleg wleidyddol, gwahaniaethu, ideoleg, ffugwyddoniaeth  |
| Math | Cenedlaetholdeb croenwyn, hiliaeth, idioleg goruchafiaeth, goruchafiaeth ethnig  |
| Yn cynnwys | White supremacy in the United States  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/082kg  |
| Quora | White-supremacism  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Y gred hiliol bod pobl groenwyn yn rhagori ar hiliogaethau eraill yn naturiol, ac sydd felly'n mynnu y dylai'r gwynion dra-arglwyddiaethu dros bobloedd eraill, yw **goruchafiaeth y gwynion**. Mae'r fath safbwyntiau yn tarddu o hiliaeth wyddonol ac yn aml yn dibynnu ar ddadleuon ffug-wyddonol. Megis neo-Natsïaeth a mudiadau tebyg, mae goruchafiaethwyr croenwyn fel rheol yn gwahaniaethu yn erbyn Iddewon yn ogystal â phobloedd o liwiau eraill i'w crwyn.

Defnyddir yr ymadrodd yn aml i ddisgrifio ideoleg wleidyddol sy'n arddel goruchafiaeth y bobl wynion mewn cymdeithas a gwleidyddiaeth yn y modd buont yn hanesyddol, er enghraifft masnach gaethweision yr Iwerydd, deddfau Jim Crow ac arwahanu yn yr Unol Daleithiau, ac *apartheid* yn Ne Affrica. Cynigir diffiniadau amrywiol o bwy sy'n wyn gan yr amryw ffurfiau sydd ar oruchafiaeth y gwynion, ac mae mudiadau gwahanol o oruchafiaethwyr yn cydnabod grwpiau ethnig neu ddiwylliannol gwahanol yn brif elyn yr hil wen.

Yn y byd academaidd, yn enwedig damcaniaethau beirniadol o ran hil ac *intersectionality*, gall yr ymadrodd "goruchafiaeth y gwynion" gyfeirio at gyfundrefn wleidyddol neu economaidd-gymdeithasol sydd yn rhoi mantais strwythurol, neu fraint, i wynion ar draul grwpiau ethnig eraill.

Nid yw goruchafiaeth y gwynion yn gyfystyr â balchder croenwyn, cenedlaetholdeb croenwyn, ymwahaniaeth groenwen, nac hunaniaeth groenwen, er bod y cysyniadau a'r credoau hyn i gyd yn cydgyffwrdd yn aml.

## Cyfeiriadau
# Angela Merkel

|  |
| --- |
| Dr. Angela Dorothea Merkel |
|
 |
|

---

 Canghellor yr Almaen
 |
| **Cyfnod yn y swydd** 22 Tachwedd 2005 – 8 Rhagfyr 2021
 |
| Rhagflaenydd
 | Gerhard Schröder
 |
| Olynydd
 | Olaf Scholz
 |
|

---

 |
| Geni
 |  (1954-07-17) 17 Gorffennaf 1954 Hamburg
 |
| Plaid wleidyddol
 | CDU
 |
| Priod
 | Ulrich Merkel (div.) Joachim Sauer
 |

Canghellor yr Almaen yw Dr **Angela Dorothea Merkel** (née  **Kasner**) (ganed 17 Gorffennaf 1954). Roedd hi'n arweinydd yr Undeb Democrataidd Cristnogol yr Almaen rhwng 2000 a 2018.

Fe'i ganed yn Hamburg, yn ferch i'r pregethwr Horst Kasner (1926–2011; né Kaźmierczak), a'i wraig Herlind (née Jentzsch). Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Karl Marx, Leipzig, lle astudiodd Ffiseg.

Enillodd Merkel ei bedwerydd tymor fel Canghellor yn yr etholiadau 2017.

| Swyddi gwleidyddol
 |
| --- |
| Rhagflaenydd: **Gerhard Schröder** | **Canghellor yr Almaen** 22 Tachwedd 2005 – 8 Rhagfyr 2021
 | Olynydd: **Olaf Scholz** |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o'r Almaen**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*

## Cyfeiriadau
# Cyflafan Christchurch

Cyflafan Christchurch|  |
| Enghraifft o: | ymosodiad terfysgol, llofruddiaeth dorfol, livestreamed crime  |
| Dyddiad | 15 Mawrth 2019  |
| Lladdwyd | 51  |
| Lleoliad | Christchurch, Canterbury, Al Noor Mosque, Linwood Islamic Centre  |
|  |
| Gwladwriaeth | Seland Newydd  |
| Rhanbarth | Christchurch City  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Ymosodiad terfysgol yn erbyn Mwslimiaid oedd **cyflafan Christchurch** a darodd dau fosg yn ninas Christchurch, Seland Newydd, ar 15 Mawrth 2019. Saethwyd 50 o bobl yn farw gan ddyn arfog oedd yn arddel goruchafiaeth y gwynion ac ideoleg wrth-Islamaidd.

Bu farw 42 o addolwyr ym Mosg Al Noor a'r ardal o'i amgylch ym maestref Riccarton yn ystod gweddi'r Gwener. Defnyddiodd yr ymosodwr ddrylliau lled-awtomatig, ac roedd ganddo sawl arf arall yn ei gar. Dechreuodd yr ymosodiad tua 13:40 (Amser Haf Seland Newydd) a barodd tua chwe munud cyn i'r llofrudd yrru i Ganolfan Islamaidd Linwood, rhyw 5 km i ffwrdd, a saethwyd 7 yn farw yn y mosg hwnnw. Cafodd yr ymosodwr ei wrthsefyll gan Abdul Aziz, a lwyddodd i hel y dyn ymaith a chipio'i wn haels. Ym Mosg Al Noor, ceisiodd Naeem Rashid daclo'r ymosodwr, ond cafodd ei saethu a bu farw ef yn ddiweddarach yn yr ysbyty.

Cyhuddir dinesydd Awstralaidd 28 oed o'r enw Brenton Tarrant o gyflawni'r troseddau. Cafodd yr ymosodiad ym Mosg Al Noor ei ffrydio'n fyw drwy gyfrwng Facebook Live gan ddefnyddio camera ar ben yr ymosodwr, a chyhoeddwyd maniffesto ar-lein a briodolir iddo.

## Profiad Cymraes

Yn ôl Cymraes oedd yn y ddinas, Elliw Alaw Watts, roedd y gyflafan yn "erchyll" . Ategodd "Mae jest yn ofnadwy meddwl bo rhwbath felly 'di digwydd mewn dinas ddistaw fel hyn."

## Cyfeiriadau
# Ku Klux Klan

Ku Klux Klan| Rali Ku Klux Klan, Gainesville, Florida, 31 Rhagfyr 1922 |
| Bodolaeth |
| Clan 1af | 1865–1870au |
| 2il Glan | 1915–1944 |
| 3ydd Clan 1 | ers 1946 |
| Aelodau |
| Clan 1af | 550,000 |
| 2il Glan | rhwng 3 a 6 miliwn (at ei anterth rhwng 1920–1925) |
| Priodweddau |
| Tarddiad | Unol Daleithiau America |
| Ideoleg wleidyddol | Goruchafiaeth y dyn gwyn Cenedlaetholdeb y dyn gwyn Cynhenidiaeth Terfysgaeth Gristnogol Neo-Gonffedyddiaeth Neo-ffasgaeth |
| Sefyllfa wleidyddol | De eithafol |
| Crefydd | Protestaniaeth |
| 1Mae'r trydydd clan wedi ei ddatganoli, gyda tua 179 pennod. |

**Ku Klux Klan**, **KKK** ar lafar a **The Klan** yn anffurfiol, yw'r enw o dri sefydliad de eithafol a oedd yn bodoli ac sy'n bodoli o hyd yn yr Unol Daleithiau. Maent yn adfocadu materion adweithiol eithafol megis goruchafiaeth y dyn gwyn, cenedlaetholdeb y dyn gwyn, a gwrth-fewnfudo, a weithredwyd yn hanesyddol drwy derfysgaeth. Ers canol yr 20g, mae'r KKK hefyd wedi bod yn gwrth-gomiwnyddol. Dosberthir y mudiad yn a'i sawl enwad yn grŵp casineb.

Dechreuodd y clan cyntaf yn Ne America yn y 1860au, ond daeth i'w ben erbyn y 1870au cynnar. Dechreuodd aelodau wisgo gwisgoedd gwynion: gynau, masgiau, a hetiau conig, a grëwyd i edrych yn anghysbell a dychrynllyd, ac i guddio'i hwynebau. Dechreuodd yr ail KKK yn fyd-eang yn y 1920au cynnar, a gwisgo'r un gwisgoedd a geiriau côd â'r clan cyntaf, a dechrau llosgi croesau ar yr un pryd. Tynnai sylw at y Klan yn sgil lynsio Leo Frank yn 1915, a gwrthwynebodd y garfan newydd Iddewon, Catholigion, a mewnfudwyr yn ogystal â phobl groenddu. Enw llawlyfr y grŵp newydd oedd y Kloran, chwarae ar eiriau'r "Klan" a'r "Corân". Cyrhaeddodd y mudiad ei anterth yn y 1920au, pan oedd rhyw 15% o boblogaeth y wlad oedd yn medru ymuno â'r Klan yn aelodau, ac hynny am dâl o $10 yr un. Dynion amlwg ym myd busnes a gwleidyddiaeth oedd rhai o'r aelodau, ac roedd Clansmyn wedi eu hethol i swyddi pwysig yn llywodraethau Tennessee, Indiana, Oklahoma, ac Oregon. Yn nhaleithiau'r canolbarth cafodd nifer o sosialwyr a chomiwnyddion eu llofruddio gan y KKK. Bron i 4 miliwn o aelodau oedd gan y mudiad yn 1920, ond erbyn 1930 roedd y nifer wedi gostwng i ryw 30,000.

Dechreuodd y trydydd KKK ar ôl Ail Ryfel Byd a chymdeithaswyd nhw â gwrthwynebu mudiadau iawnderau sifil a chynydd ymysg grwpiau lleiafrifol. Cyfeiriodd y ail a thrydydd Ku Klux Klan yn aml at waed "Celtaidd" ac "Eingl-Sacsonaidd" America, sy'n atgoffa o gynhenidiaeth y 19g a chwyldroadwyr trefedigaethol Prydeinig y 18g. Mae pob grŵp yn adnabyddus am derfysgaeth.

## Gweler hefyd

* Naacp
* Martin Luther King
* *The Birth of a Nation* (ffilm)
* Ffenestr Cymru, Birmingham, Alabama

## Cyfeiriadau
# Llofruddiaeth dorfol

Llofruddiaeth dorfol| Enghraifft o: | math o drosedd  |
| Math | llofruddiaeth, delict  |
| Dynodwyr |
| Quora | Mass-murder  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

|  |  |
| --- | --- |
| Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**  Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

Mae **llofruddiaeth torfol** yn drosedd dreisgar o ladd nifer o bobl mewn un lle dros amser byr. Mae data yn awgrymu bod tua 30% o llofruddion torfol yn marw yn y weithred, fel arfer gan hunanladd, ond dydy'r saethwyr ddim yn cael eu cyfri ymhlith y meirw. Gallwn llofruddiaeth dorfol bod saethu torfol neu trywaniad torfol. Yn yr Unol Dalethiau mae llofruddiaeth dorfol yn cael ei diffinio fel digwyddiad lle mae tri neu mwy o bobl yn cael eu lladd mewn un lle heb "gyfnod ailfeddwl". Mae llofruddiaeth dorfol yn wahanol i lofruddiaeth sbri, gan fod llofrudd sbri yn llofrudd sy'n lladd dau berson neu fwy mewn cyfnod byr o amser mewn mwy nag un lleoliad, ac yn wahanol i lofrudd cyfresol, sy'n lladd bobl dros amser.

## Enghreifftiau o llorfuddion torfol

* Cyflafan Dunblane, 13 Mawrth 1996, gan Thomas Hilton
* Cyflafan Columbine, 20 Ebrill 1999, gan Eric Harris a Dylan Klebold
* Ymosiadau 9/11, 11 Medi 2001, gan, aeoldau o al-Qaeda
* Cyflafan Sandy Hook, 14 Rhagfyr 2012, gan Adam Lanza
* Cyflafan Las Vegas, 1 Hydref 2017, gan Stephen Paddock
* Cyflafan Christchurch, 15 Hydref 2019, gan Brenton Tarrant
* Cyflafan Plymouth, 12 Awst 2021, gan Jake Davison

## Cyfeiriadau
# Gwleidyddiaeth yr adain dde eithafol

Mae **de eithafol** yn derm a ddefnyddir i gyfeirio at safle person neu grŵp o fewn y sbectrwm gwleidyddol. Yn aml, defnyddir y termau "de eithafol" neu "chwith eithafol" i awgrymu fod rhywun yn eithafwr. Defnyddir y term gan nifer o sylwebyddion gwleidyddol pan yn trafod grŵpiau, mudiadau a phleidiau gwleidyddol sy'n anodd eu categoreiddio o fewn gwleidyddaeth adain dde confensiynol.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **wleidyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Monroe County, Michigan

Monroe County|  |
| Math | sir  |
| Enwyd ar ôl | James Monroe  |
|  |
| Prifddinas | Monroe  |
| Poblogaeth | 154,809  |
| Sefydlwyd | * 1817
 |
| Daearyddiaeth |
| Gwlad |  Unol Daleithiau |
| Arwynebedd | 1,761 km²  |
| Talaith | Michigan |
| Yn ffinio gyda | Washtenaw County, Lucas County, Wayne County, Lenawee County  |
| Cyfesurynnau | 41.92°N 83.5°W  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Sir yn nhalaith Michigan, Unol Daleithiau America yw **Monroe County**. Cafodd ei henwi ar ôl James Monroe. Sefydlwyd Monroe County, Michigan ym 1817 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Monroe.

Mae ganddi arwynebedd o 1,761 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 19% . Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 154,809 (1 Ebrill 2020). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda Washtenaw County, Lucas County, Wayne County, Lenawee County. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn:  *National Register of Historic Places listings in Monroe County, Michigan*.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Map o leoliad y sir o fewn Michigan | Lleoliad Michigan o fewn UDA
 |

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:

* Monroe County, Alabama
* Monroe County, Arkansas
* Monroe County, Efrog Newydd
* Monroe County, Florida
* Monroe County, Georgia
* Monroe County, Gorllewin Virginia
* Monroe County, Illinois
* Monroe County, Indiana
* Monroe County, Iowa
* Monroe County, Kentucky
* Monroe County, Michigan
* Monroe County, Mississippi
* Monroe County, Missouri
* Monroe County, Ohio
* Monroe County, Pennsylvania
* Monroe County, Tennessee
* Monroe County, Wisconsin

## Trefi mwyaf

Mae gan y sir yma boblogaeth o tua 154,809 (1 Ebrill 2020). Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| Tref neu gymuned
 | Poblogaeth
 | Arwynebedd
 |
| --- | --- | --- |
| *Bedford Township* | 31813
 | 39.3 square mile
 |
| Frenchtown
 | 21609
 | 43.3 square mile
 |
| Monroe
 | 20462
 | 26.372005 cilometr sgwâr 26.372021 cilometr sgwâr
 |
| *Monroe Charter Township* | 14391
 | 18.4 square mile
 |
| *Lambertville* | 10433
 | 15.777207 cilometr sgwâr 15.777209 cilometr sgwâr
 |
| Berlin
 | 9890
 | 37.1 square mile
 |
| *Temperance* | 9188
 | 12.020962 cilometr sgwâr 12.02096 cilometr sgwâr
 |
| *Dundee Township* | 8145
 | 48.6 square mile
 |
| *Ash Township* | 7860
 | 34.8 square mile
 |
| *South Monroe* | 6468
 | 6.14204 cilometr sgwâr 6.142021 cilometr sgwâr
 |
| Milan
 | 6079
 | 8.804698 cilometr sgwâr 8.8047 cilometr sgwâr
 |
| Raisinville
 | 5903
 | 48.6 square mile
 |
| Dundee
 | 5323
 | 14.329365 cilometr sgwâr 15.753192 cilometr sgwâr
 |
| Ida
 | 4783
 | 36.9 square mile
 |
| La Salle
 | 4639
 | 26.8 square mile
 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Cyfeiriadau
# Dwysedd poblogaeth

Dwysedd poblogaeth yn ôl gwlad, 2006
Mesuriad o boblogaeth yn ôl uned o arwynebedd neu gyfaint yw **dwysedd poblogaeth**. Fel arfer cyfeirir at bobl neu organebau byw eraill.

Mae dwysedd poblogaeth yn cyfeirio at y nifer o bobl sy'n byw mewn ardal benodol sydd fel arfer mewn **km2**. Yn aml mae mapiau choropleth yn arddangos dwysedd poblogaeth ardaloedd fel mae'r map ar y dde yn ei ddangos. Mae dwysedd poblogaeth yn gael ei gyfrifo drwy rannu poblogaeth yr ardal gyda'r arwynebedd.

## Gweler hefyd

* Rhestr gwledydd yn nhrefn eu dwysedd poblogaeth
* Cyfradd marwolaeth
* Dosbarthiad poblogaeth

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaearyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.