Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pont

Pont y Borth
Adeiladir **pont** i helpu pobl, cerbydau neu ddŵr i groesi dyffryn neu gwm, ffordd neu reilffordd, neu hyd yn oed afon. Yr enw am bont sy'n cludo dŵr ydy traphont.

Daw’r gair ‘pont’ o’r Lladin. Felly hefyd y gair Ffrangeg ‘pont’ sydd yn gyfystyr â ‘phont’ yn Gymraeg.

Mae dihareb enwog yn Gymraeg yn seiliedig ar y chwedl yn y Mabinogi pan fo'r cawr Bendigeidfran yn gorwedd ar draws afon yn ystod ei gyrch yn Iwerddon fel bod y Cymry yn gallu teithio dros ei gefn ar draws yr afon. A fo ben, bid bont.

Boncyffion cryfion wedi eu gosod ar draws afon oedd y pontydd cyntaf. Gwelir y gair mewn nifer o enwau lleoedd yng Nghymru, megis Pontardawe, Pontarddulais, Pontypridd, Pontarfynach, Pen-y-Bont-ar-Ogwr, Pont-y-pŵl .

Bu’r Rhufeiniaid yn ddiwyd yn adeiladu pontydd gan wneud defnydd helaeth o bontydd cychod a phontydd o bren. Gwnaethant hefyd ddefnyddio’r dechnoleg pensaernïol o adeiladu gyda cherrig ar ffurf bwa, gan adeiladu pontydd cerrig digon cryf i barhau hyd heddiw. Fe geir pontydd bwa o oes y Rhufeiniaid o hyd yn Ffrainc, yr Eidal a Sbaen, e.e. pont Alcántara yn Sbaen. Yn ogystal â chario heolydd defnyddiai’r Rhufeiniaid bontydd i gario dŵr (aquae ductus).

Parhaodd mynachod Ewrop â’r gwaith o adeiladu pontydd ar draws Ewrop yn ystod y Canol Oesoedd. Dyma darddiad teitl y pab ‘’pontifex maximus’’, sef y prif adeiladwr pontydd.

Mae nifer fawr o wahanol fathau o bontydd.

Un math yw Pont Gludo.

## Pontydd Enwog Cymru

* Pont Y Borth gan Thomas Telford
* Pont Britannia gan Robert Stephenson
* Pont Reilffordd Conwy
* Pont Grog Conwy gan Thomas Telford
* Pont Llanrwst
* Pontarfynach
* Pont Waterloo gan Thomas Telford
* Pont Hafren
* Ail Groesfan Hafren
* Pont Gludo Casnewydd
* Pont Trefechan
* Pont reilffordd Abermaw
* Pont-y-Pair
* Pont Mynwy
* Pont Bangor-is-y-Coed
* Traphont Pontcysyllte
* Pont y Pridd, Pontypridd
* Pont Fawr Dolgellau
* Pont ar Ddyfi
* Pont Cleddau
* Pontrhydybont

## Llyfryddiaeth

* D. Gwyn Jones, *Rhamant y Pontydd* (Llyfrau’r Dryw, 1969) – llyfr cyffredinol sy’n cynnwys enghreifftiau o bontydd Cymreig o wahanol fathau.
* Evan Jones, *Balchder Crefft* (Christopher Davies, 1976) - pennod 5 yn ymdrin â seiri maen Ceredigion.
* A.O. Chater, "Inscriptions on Bridges in Ceredigion", *Gylchgrawn Cymdeithas Hynafiaethwyr Ceredigion* 8:3
* Ben Barr, "Codi pontydd Cymru", *Gwerddon* 3 (Mai 2008)

Wiciadur
Chwiliwch am pont
yn Wiciadur.
# Tŷ Opera Sydney

Tŷ Opera Sydney|  |
| Math | tŷ opera, tirnod, atyniad twristaidd, historical cultural heritage site  |
| LL-Q150 (fra)-Visiteuse Journée 2 - 26 (Madehub)-Opéra de Sydney.wav  |
| Agoriad swyddogol | 20 Hydref 1973  |
| Sefydlwyd | * 1973
 |
| Daearyddiaeth |
| Lleoliad | Sydney, Dinas Sydney  |
| Sir | Dinas Sydney  |
| Gwlad |  Awstralia |
| Arwynebedd | 3.82965264 ha, 5.8 ha, 438.1 ha  |
| Uwch y môr | 15 metr  |
| Gerllaw | Port Jackson  |
| Cyfesurynnau | 33.85706°S 151.2149°E  |
| Rheolir gan | Sydney Opera House Trust  |
|  |
| Arddull pensaernïol | expressionist architecture  |
| Perchnogaeth | Government of New South Wales  |
| Statws treftadaeth | Safle Treftadaeth y Byd, listed on the Australian National Heritage List, Heritage Act — State Heritage Register, Local Environmental Plan, National Trust of Australia register, Royal Australian Institute of Architects register, listed on the Register of the National Estate  |
| Manylion |
| Deunydd | concrit  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Lleolir **Tŷ Opera Sydney** yn Sydney, Awstralia. Gwnaed yr adeilad yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO ar 28 Mehefi, 2007. Adeiladwyd yr adeilad yn seiliedig ar gynllun buddugol y pensaer Danaidd Jørn Utzon ac mae bellach yn un o adeiladau mwyaf unigryw yr 20g ac yn un o ganolfannau y celfyddau creadigol enwocaf y byd. Roedd yn un o'r ugain adeilad a gyrhaeddodd rownd derfynol prosiect Saith Rhyfeddod Newydd y Byd yn 2007.

Mae Tŷ Opera Sydney wedi ei leoli ar Bennelong Point yn Harbwr Sydney, yn agos at Bont Harbwr Sydney. Mae'r adeilad a'r ardal o'i amgylch yn un o eiconau mwyaf adnabyddus Awstralia.

Yn ogystal â chwmnïau theatr teithiol, ballet a chynhyrchiadau cerddorol, mae'r Tŷ Opera yn gartref i Opera Awstralia, Cwmni Theatr Sydney a Cherddorfa Symffoni Sydney. Caiff y ganolfan ei weinyddu gan Ymddiriedolaeth Tŷ Opera Sydney.

*
*
*
*
*

## Cyfeiriadau
# Brodorion Awstralia

Baner brodorion Awstralia
Pobl wreiddiol tir mawr Awstralia yw **Brodorion Awstralia**. Credir iddynt gyrraedd Awstralia o Gini Newydd fwy na 60,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn 1967, rhoddwyd iddynt ganiatâd i bleidleisio yn etholiadau Awstralia yn swyddogol am y tro cyntaf erioed.

## Enwau

Yn Saesneg, yr enw cyffredin ar Brodorion Awstralia yw "Aboriginal", neu'n fwy disgrifiadol "Australian Aboriginal". Ar lafar, maent hefyd yn cyfeirio atynt eu hunain fel "blackfellas". Yn hanesyddol, roedd y term "Aborigine" yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin, fodd bynnag mae'r term bellach yn cael ei ystyried yn ddyddiedig. Roedd "Abo" hefyd yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin tan y 1950au, a ddefnyddiwyd mewn synhwyrau fel yr *Abo Call*, papur newydd Brodorion Awstralia. Fodd bynnag, mae'r term bellach yn cael ei ystyried yn dramgwyddus ac yn hiliol. Ers diwedd y 2010au, mae'r term "First Nations" (*Cenhedloedd Cyntaf*) wedi dod yn fwyfwy cyffredin, er nad dyma'r term cynradd o hyd.

## Ieithoedd

*Prif: Ieithoedd Brodorion Awstralia*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Awstralia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Archaeoleg

Archaeoleg|  |
| Enghraifft o: | disgyblaeth academaidd, pwnc gradd  |
| Math | hanesyddiaeth  |
| Y gwrthwyneb | pseudoarchaeology  |
| Rhan o | history, heritage and archaeology  |
| Yn cynnwys | archaeological numismatics, esgyrneg, gwyddor archaeolegol, spatial analysis in archaeology  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0h61  |
| Thesawrws y BNCF | 1064  |
| Quora | Archaeology  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Astudiaeth wyddonol o hanes a diwylliant dyn drwy ddatguddio a dadansoddi olion ffisegol yw **archaeoleg**. Gall yr olion fod yn bensaernïol, yn olion dynol, neu'r dirlun hyd yn oed. Nod yr archaeolegydd yw rhoi goleuni ar hanes ac ymddygiad dyn dros dymor hir. Gall anthropoleg fod o help i'r archaeolegwr hefyd. O'r 16eg ymlaen rhoddwyd gogwydd pur wyddonol ar waith yr achaeolegydd. Mae'r dechnoleg ddiweddaraf, gan gynnwys dulliau dyddio radiometrig a charbon ddyddio yn dangos fod bywyd dynol wedi bodoli yng Nghymru ers dros chwarter miliwn o flynyddoedd. Mae'r gwaith diweddaraf ar genynnau'n dangos fod cysylltiad rhwng y pobl cynharaf a thrigolion presennol y wlad.

## Dulliau archaeolegol

Mae **archaeolegydd** yn cloddio safleoedd hanesyddol ac yn dehongli'r gorffennol oddi wrth beth a ddarganfyddir ganddynt wrth gloddio a dod o hyd i bethau fel crochenwaith a darnau arian.

## Archaeoleg yng Nghymru

Ymhlith y darganfyddiadau pwysicaf yng Nghymru mae Ogof Pen-y-fai (neu Paviland) a ddarganfuwyd yn 1823 gan William Buckland ac ogof Bont Newydd, Dyffryn Elwy a ddarganfuwyd yn yr 1860au gan Boyd Dawkins. Mae'r darganfyddiadau hyn yn dangos fod olion pobl o'r Hen Oes y Cerrig (neu'r Oes Paleolithig) yma sy'n mynd yn ôl mor bell a 24,000 o flynyddoedd yn achos Dyffryn Elwy a 29,000 yn achos y dyn ifanc 29 oed a gafwyd hyd iddo ym Mhen y Fai.

Yng Nghymru, ceir pedair Ymddiriedolaeth Archaeoleg:

* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Gwynedd yn y gogledd-orllewin
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Clwyd-Powys (CPAT) yn y gogledd-ddwyrain
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Dyfed yn y de-orllewin
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Morgannwg-Gwent yn y de-ddwyrain.

Ceir hefyd corff a sefydlwyd yn 1908 sy'n cofnodi safleoedd fesul sir, sef y Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru.

## Archaeolegwyr enwog

* Giovanni Battista Belzoni
* Lewis Binford
* Howard Carter
* Jean-Francois Champollion
* Arthur Evans
* Cyril Fox
* Henry Austin Layard
* Flinders Petrie
* W. F. Grimes
* Heinrich Schliemann
* Mortimer Wheeler: ceidwad archaeoleg yr Amgueddfa Genedlaethol a gyhoeddodd yr adroddiad safonol cyntaf ar archaeoleg yng Nghymru.
* V. E Nash-Williams
* J. J. Winckelmann
* Leonard Woolley

## Gweler hefyd

* Geiriadur Termau Archaeoleg
* Paleoanthropoleg

## Darllen pellach

* C.W. Ceram, *Gods, Graves and Scholars* (*Götter, Gräber und Gelehrte*, Hamburg, 1949; cyfieithiad Saesneg 1951, Llundain; ail argraffiad diwygiedig, Llundain, 1967, a sawl argraffiad diweddarach). Arolwg da a darllenadwy o hanes archaeoleg.
* Eric S. Wood, *Collins Field Guide to Archaeology in Britain* (Llundain, 1963; sawl argraffiad diweddarach)

## Cyfeiriadau
# James Cook

| James Cook |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 27 Hydref 1728  Marton  |
| Bu farw | 14 Chwefror 1779  o clwyf drwy stabio  Kealakekua Bay  |
| Dinasyddiaeth | Teyrnas Prydain Fawr  |
| Galwedigaeth | fforiwr, mapiwr, swyddog yn y llynges, morwr, botanegydd, discoverer  |
| Tad | James Cook  |
| Mam | Grace Pace  |
| Priod | Elizabeth Cook  |
| Plant | Nathaniel Cook, James Cook, Elizabeth Cook, Joseph Cook, George Cook, Hugh Cook  |
| Gwobr/au | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Medal Copley, Pobl o Bwys Hanesyddol Cenedlaethol  |
| llofnod |
|  |

Fforiwr o Loegr oedd **Capten James Cook** (27 Hydref 1728 – 14 Chwefror 1779). Ganwyd ym Marton, Cleveland, Lloegr. Teithiodd o gwmpas y byd dair gwaith, er mwyn darganfod tiroedd newydd. Fe luniodd fapiau manwl, er enghraifft o arfordiroedd ynysoedd y Môr Tawel, Awstralia, Seland Newydd a Gogledd America.

## Mordeithiau Cook

Roedd y fordaith gyntaf (1768-1771) yn yr *HM Bark Endeavour* i Dahiti er mwyn gwylio'r blaned Gwener yn symud o flaen yr haul. Ond doedd hi ddim yn bosibl cael canlyniadau cywir gyda'r offer seryddol ar y pryd. Ar ôl gwylio Gwener, aeth Cook i chwilio am *Terra Australis*, arfordir cyfiniol y Môr Tawel, ac i fapio arfordiroedd Seland Newydd ac Awstralia.

Roedd yr ail fordaith (1772-1775) ar HMS *Resolution* ac HMS *Adventure*; roedd yn daith arall i ddod o hyd i *Terra Australis* a'r cynnig cyntaf i long o Ewrop hwylio i Fôr Antarctica. Ar y daith hon profodd Cook nad oedd *Terra Australis* yn bodoli, ond darganfu lawer o ynysoedd.

Roedd y drydedd fordaith (1776-1779) ar y llongau HMS *Resolution* ac HMS *Endeavour*, i chwilio am lwybr môr o'r Môr Iwerydd i'r Môr Tawel o gwmpas gogledd Canada, sef y 'Tramwyfa gogledd-orllewin'. Ar ôl gwneud mapiau o arfordir gorllewin America, bu'n rhaid iddo droi yn ôl i Hawaii, lle cafodd ei ladd gan brodorion yr ynys ar ôl brwydro i gael yn ôl cwch a oedd wedi'i ddwyn. Roedd y Cymro David Samwell (Dafydd Ddu Feddyg), yn feddyg ar drydedd fordaith y Capten Cook. Roedd yn fab i'r llenor Edward Samuel, gŵr o Benmorfa yn Edeirnion, a fu'n berson Llangar o 1721 tan 1748. Cadwodd ddyddiadur am y fordaith a chyhoeddodd y llyfr *A Narrative of the Death of Captain James Cook* yn 1786.

## Gorchestion

Mae Cook yn adnabyddus am ei sgiliau gwneud mapiau, am fod yn lwyddiannus wrth atal afiechydion morwyr, ac wrth ddatblygu dulliau mordwyo newydd.

## Llyfryddiaeth

* David Samwell, *A Narrative of the Death of Captain James Cook* (1786)

## Cyfeiriadau
# Craig igneaidd

Craig igneaidd|  |
| Enghraifft o: | rock type  |
| Math | craig  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/03\_2f  |
| Quora | Igneous  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Tŵr y Diawl, Wyoming: monolith o graig igneaidd
Cerrig sy'n magma (cerrig tawdd, lafa ar wyneb y daear) wedi crisialu yw **creigiau igneaidd**. Mae magma yn casglu o dan cramen y Ddaear ac fel arfer yn cynnwys nwy a mwynau wedi crisialu.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ddaeareg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Ewcalyptws

| Ewcalyptus
 |
| --- |
|  |
| Blodau a dail
 |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Plantae |
| Ddim wedi'i restru:
 | Angiosbermau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Ewdicotau |
| Ddim wedi'i restru:
 | Rosidau |
| Urdd:
 | Myrtales |
| Teulu:
 | Myrtaceae |
| Genws:
 | Eucalyptus L'Hér. |
| Rhywogaethau
 |
|
tua 700

 |

O'r iaith Roeg y daw'r gair **ewcalyptws** sef εὐκάλυπτος, *eukályptos*, sy'n golygu "gorchuddiwyd yn dda"; planhigyn blodeuol sy'n perthyn i deulu'r myrtwydd (*Myrtaceae*) ac sy'n deillio o Awstralia, Gini Newydd, Ynysoedd y Philippines ac Indonesia ydyw. Ceir dros 700 gwahanol fath o ewcalyptws. Dim ond 15 ohonynt sy'n tyfu'n naturiol y tu allan i Awstralia.

Defnyddir y goeden hon y tu allan i'w thiriogaeth frodorol er mwyn sychu rhostiroedd i leihau malaria ond mae cryn ddadlau ynghylch hyn.

## Meddygaeth amgen

Defnyddir rhannau o'r ewcalyptus i leddfu symptomau: annwyd, clunwst (Sgiatica), ffliw ac i glirio llau pen.

## Cyfeiriadau
# Cigfran Awstralia

| Cigfran Awstralia *Corvus coronoides*
,  |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Teulu:
 | Corvidae |
| Genws:
 | Brân |
| Rhywogaeth:
 | Corvus coronoides |
| Enw deuenwol
 |
| Corvus coronoides  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cigfran Awstralia** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cigfrain Awstralia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Corvus coronoides; yr enw Saesneg arno yw *Australian raven*. Mae'n perthyn i deulu'r Brain (Lladin: *Corvidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. coronoides*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu

Mae'r cigfran Awstralia yn perthyn i deulu'r Brain (Lladin: *Corvidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Pioden adeinwen y De
 | Platysmurus leucopterus
 |  |
| Sgrech-bioden Andamanaidd
 | Dendrocitta bayleii
 |  |
| Sgrech-bioden dalcenddu
 | Dendrocitta frontalis
 |  |
| Sgrech-bioden gycyllog
 | Crypsirina cucullata
 |  |
| Sgrech-bioden gynffon rhiciog
 | Temnurus temnurus
 |  |
| Sgrech-bioden gynffon-raced
 | Crypsirina temia
 |  |
| Sgrech-bioden Malaysia
 | Dendrocitta occipitalis
 |  |
| Sgrech-bioden y De
 | Dendrocitta leucogastra
 |  |
| Sgrech-bioden yr Himalaia
 | Dendrocitta formosae
 |  |
| Sgrech-bioden yr India
 | Dendrocitta vagabunda
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Cigfran Awstraliagan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Clochbioden gefnddu

| Clochbioden gefnddu *Gymnorhina tibicen*
,  |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Teulu:
 | Cracticidae |
| Genws:
 | Gymnorhina[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Gymnorhina tibicen |
| Enw deuenwol
 |
| Gymnorhina tibicen  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Clochbioden gefnddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: clochbiod cefnddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Gymnorhina tibicen; yr enw Saesneg arno yw *Black-backed magpie*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. tibicen*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu

Mae'r clochbioden gefnddu yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu
 | Cracticus mentalis
 |  |
| Cigfachwr gyddfddu
 | Cracticus nigrogularis
 |  |
| Cigfachwr llwyd
 | Cracticus torquatus
 |  |
| Cigfachwr penddu
 | Cracticus cassicus
 |  |
| Cigfachwr tinwyn
 | Cracticus louisiadensis
 |  |
| Clochbioden ddu
 | Strepera fuliginosa
 |  |
| Clochbioden fraith
 | Strepera graculina
 |  |
| Clochbioden gefnddu
 | Gymnorhina tibicen
 |  |
| Clochbioden lwyd
 | Strepera versicolor
 |  |
| Tarianbig yr iseldir
 | Peltops blainvillii
 |  |
| Tarianbig yr ucheldir
 | Peltops montanus
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Clochbioden gefnddugan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Colomen gribog

| Colomen gribog *Ocyphaps lophotes*
,  |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Columbiformes |
| Teulu:
 | Columbidae |
| Genws:
 | Ocyphaps[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Ocyphaps lophotes |
| Enw deuenwol
 |
| Ocyphaps lophotes  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Colomen gribog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: colomennod cribog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Ocyphaps lophotes; yr enw Saesneg arno yw *Crested pigeon*. Mae'n perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: *Columbidae*) sydd yn urdd y *Columbiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. lophotes*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu

Mae'r colomen gribog yn perthyn i deulu'r Colomennod (Lladin: *Columbidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Colomen blaen
 | Patagioenas inornata
 |  |
| Colomen gynffonresog
 | Patagioenas fasciata
 |  |
| Colomen lygatfoel
 | Patagioenas corensis
 |  |
| Colomen Nicobar
 | Caloenas nicobarica
 |  |
| Colomen yddfgoch
 | Patagioenas squamosa
 |  |
| Cordurtur befriol
 | Geotrygon chrysia
 |  |
| Cordurtur goch
 | Geotrygon montana
 |  |
| Côg-durtur Andaman
 | Macropygia rufipennis
 |  |
| Côg-durtur Awstralia
 | Macropygia phasianella
 |  |
| Côg-durtur Parzudaki
 | Macropygia emiliana
 |  |
| Turtur fechan
 | Geopelia cuneata
 |  |
| Turtur resog
 | Geopelia striata
 |  |
| Turtur resog Gould
 | Geopelia placida
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Colomen griboggan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Aderyn cloch swnllyd

| Aderyn cloch swnllyd *Manorina melanocephala*
 |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Teulu:
 | Meliphagidae |
| Genws:
 | Manorina[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Manorina melanocephala |
| Enw deuenwol
 |
| Manorina melanocephala  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn cloch swnllyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar cloch swnllyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Manorina melanocephala; yr enw Saesneg arno yw *Noisy miner*. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: *Meliphagidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. melanocephala*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu

Mae'r aderyn cloch swnllyd yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: *Meliphagidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Melysor moel bach
 | Philemon citreogularis
 |  |
| Melysor moel Brass
 | Philemon brassi
 |  |
| Melysor Moel Caledonia Newydd
 | Philemon diemenensis
 |  |
| Melysor moel coronog
 | Philemon argenticeps
 |  |
| Melysor moel gwarwyn
 | Philemon albitorques
 |  |
| Melysor moel helmog
 | Philemon buceroides
 |  |
| Melysor moel Iwerddon Newydd
 | Philemon eichhorni
 |  |
| Melysor moel Meyer
 | Philemon meyeri
 |  |
| Melysor moel plaen
 | Philemon inornatus
 |  |
| Melysor moel swnllyd
 | Philemon corniculatus
 |  |
| Melysor moel tywyll
 | Philemon fuscicapillus
 |  |
| Melysor moel wynebddu
 | Philemon moluccensis
 |  |
| Melysor tywyll
 | Myzomela obscura
 |  |
| Mêlsugnwr brown
 | Myza celebensis
 |  |
| Mêlsugnwr clustwyn
 | Myza sarasinorum
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn cloch swnllydgan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Clochbioden fraith

| Clochbioden fraith *Strepera graculina*
 |
| --- |
|  |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Passeriformes |
| Teulu:
 | Cracticidae |
| Genws:
 | Strepera[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Strepera graculina |
| Enw deuenwol
 |
| Strepera graculina  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Clochbioden fraith** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: clochbiod brithion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Strepera graculina; yr enw Saesneg arno yw *Pied currawong*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. graculina*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu

Mae'r clochbioden fraith yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu
 | Cracticus mentalis
 |  |
| Cigfachwr gyddfddu
 | Cracticus nigrogularis
 |  |
| Cigfachwr llwyd
 | Cracticus torquatus
 |  |
| Cigfachwr penddu
 | Cracticus cassicus
 |  |
| Cigfachwr tinwyn
 | Cracticus louisiadensis
 |  |
| Clochbioden ddu
 | Strepera fuliginosa
 |  |
| Clochbioden fraith
 | Strepera graculina
 |  |
| Clochbioden gefnddu
 | Gymnorhina tibicen
 |  |
| Clochbioden lwyd
 | Strepera versicolor
 |  |
| Tarianbig yr iseldir
 | Peltops blainvillii
 |  |
| Tarianbig yr ucheldir
 | Peltops montanus
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Clochbioden fraithgan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*