# Auckland

Auckland|  |
| Math | dinas, dinas â phorthladd, y ddinas fwyaf, dinas global, metropolis  |
| Enwyd ar ôl | George Eden  |
|  |
| Poblogaeth | 1,470,100  |
| Sefydlwyd | * 1840
 |
| Pennaeth llywodraeth | Wayne Brown  |
| Cylchfa amser | UTC+12:00, UTC+13:00  |
| Gefeilldref/i | Guangzhou, Los Angeles, Brisbane, Busan, Fukuoka, Hamburg, Gaillimh, 臺中市, Pohang, Nadi, Utsunomiya, Shinagawa, Kakogawa-shi, Tomioka, Qingdao, Ningbo, Concepción, Ynysoedd Cook, Samoa, Tonga  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Saesneg, Maori  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Auckland  |
| Gwlad |  Seland Newydd |
| Arwynebedd | 559 ±1 km²  |
| Uwch y môr | 196 metr  |
| Gerllaw | Waitematā Harbour, Manukau Harbour, Hauraki Gulf / Tīkapa Moana  |
| Cyfesurynnau | 36.8492°S 174.7653°E  |
| Cod post | 0600–2699  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Wayne Brown  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

| Auckland Tāmaki Makaurau (Maori) |
| --- |
| * top: Canol Auckland
* chwith uchaf: Piha
* chwith gwaelod: Neuadd y dref
* top dde: Amgueddfa Auckland
* canol dde: Harbwr Viaduct
* gwaelod dde: Mynyddoedd Waitakere
 |
| Gwlad | Seland Newydd |
| Ynys | Ynys y Gogledd |
| Ardal | Ardal Auckland |
| Awdurdodau Tiriogaethol Seland Newydd | Cyngor Auckland |
| Sefydlwyd gan y Māori | c. 1350 |
| Sefydliad Ewropeaidd | 1840 |
| Byrddau Lleol |
Rhestr
* Hibiscus and Bays
* Upper Harbour
* Kaipatiki
* Takapuna
* Waitakere Ranges
* Henderson-Massey
* Whau
* Albert-Eden
* Puketapapa
* Waitemata
* Orakei
* Maungakiekie-Tamaki
* Mangere-Otahuhu
* Otara-Papatoetoe
* Howick
* Manurewa
* Papakura
 |
| Arwynebedd |
|  • Trefol | 482.9 km2 (186.4 mi sg) |
|  • Metro | 559.2 km2 (215.9 mi sg) |
| Poblogaeth (June 2011 estimate) |
|  • Dinesig | 1,377,200 |
|  • Metro | 1,486,000 |
|  • Demonym | Aucklander, Jafa |
| Parth amser | NZST (UTC+12) |
|  • Summer (DST) | NZDT (UTC+13) |
| Codau Post | 0500-2999 |
| Cod ffôn | 09 |
| Local iwi | Ngāti Whātua, Tainui |
| Website | www.aucklandcouncil.govt.nz |

Dinas fwyaf Seland Newydd yw **Auckland** (Maori: *Tāmaki-makau-rau*).

## Lleoliad

Fe'i lleolir ar Ynys y Gogledd, ac mae'n gorwedd rhwng Harbwr Manukau ar Fôr Tasman a Harbwr Waitemata ar y Môr Tawel. Mae tua 50 o losgfynyddoedd yn ardal Auckland. Ffurfiwyd Ynys Rangitoto, yr un diweddaraf, tua 700 mlynedd yn ôl, a dinistriwyd yr anheddiad Maori ar Ynys Mototapu.

Auckland o Devonport
## Hanes

Daeth y Maori i Auckland tua 650 mlynedd yn ôl. Roedd yn arfer gan y Maori i sefydlu caerau ar ben yr hen losgfynyddoedd, megis Mynydd Eden ac One Tree Hill. Un o'r enwau Maori yr ardal yw *Tamaki herenga waka', sy'n golygu 'gorffwysfan llawer o gychod'; harbwr diogel ar eu cyfer nhw.*

Ym 1642, darganfuwyd Seland Newydd gan Abel Tasman ac ym 1769, cyrhaeddodd James Cook i fapio'r arfordir. Erbyn 1840 roedd Prydeinwyr wedi cyrraedd; llofnodwyd Cytundeb Waitangi rhyngddynt a'r Maori ar 6 Chwefror, 1840. Dewisodd William Hobson, rhaglaw cyntaf Seland Newydd, Auckland fel prifddinas. Dewisodd Hobson yr enw Auckland, enw ei gyn-gadlywydd, yr Arglwydd Auckland, rhaglaw India yr adeg honno. Enw teuluol yr arglwydd oedd Eden, enw arall sy'n ymddangos yn yr ardal. Erbyn 1843 roedd gan Auckland dros 3,000 o drigolion, ac erbyn diwedd yr 1860au, roedd 12,000 ohonynt.

Prif ardal fasnachol y dref wreiddiol oedd Commercial Bay, rhwng Point Britomart a'r esgair lle mae Heol Swanson heddiw. Gerllaw, i'r gorllewin, roedd Official Bay, lle roedd swyddogion y llywodraeth yn byw. Mechanics Bay oedd yr un nesaf i'r gorllewin, oherwydd gwaith ei drigolion.

Erbyn yr 1890au, clywyd llawer o ieithoedd ar y strydoedd llawn bobl o Ewrop, Tsieina ac India, heb sôn am bobl Maori oedd wedi cyrraedd o ardaloedd gwledig.

## Heddiw

Dinas Auckland o'r dwyrain.
Erbyn hyn, Auckland yw'r ddinas Bolynesaidd fwyaf y byd. Mae 63% o'i thrigolion o dras Ewropiaidd, 11% Maori, 13% o ynysoedd y Môr Tawel a 12% o Asia. Roedd gan y ddinas 1,377,200 o drigolion yn 2011, sef 31% o boblogaeth y wlad bryd hynny.

## Cludiant

Mae gan Auckland rwydwaith o reilffyrdd a bysiau ar gyfer cludiant lleol. Trydanir y rheilffyrdd lleol ar hyn o bryd. Does ond un trên bellter hir yn gadael Auckland, sef yr **Overlander**, sy'n mynd i Wellington. Canolbwynt cludiant cyhoeddus y ddinas – bysiau a rheilffyrdd - yw Canolfan Cludiant Britomart.

Ynys Rangitoto gyda'r nos
Mae Sealink yn cynnig fferi i Ynys Waiheke ac Ynys Great Barrier, ynysoedd mwyaf Gwlff Hauraki. Mae cwmni Fullers hefyd yn cynnig fferi sy'n gadael cei o flaen Canolfan Britomart i Ynysoedd Waiheke a Great Barrier, ac yn mynd ar draws yr harbwr i Devonport, ac i Ynys Rangitoto ac Ynys Motutapu.

Mae gan Auckland faes awyr rhyngwladol, yr un prysuraf yn Seland Newydd, sydd 21 cilomedr i'r de o ganol y ddinas. Côd y maes awyr yw AKL.

## Atyniadau

* Auckland Domain: Parc mawr ynghanol y ddinas, sy'n cynnwys Y Winter Gardens ac Amgueddfa Auckland.
* Neuadd y Dref: Adeiladwyd ym 1911, yn cynnwys neuadd gyngerdd bwysig.
* Parc Eden: prif stadiwm chwaraeon y ddinas.
* Pentref Parnell: yn agos at y Domain, yn cynnwys tai, eglwys a mynwent yn dyddio o sefydliad y dref wreiddiol.
* Pont yr Harbwr: yn cysylltu canol Auckland efo gogledd y ddinas dros y bae.
* Harbwr Viaduct: yn cynnwys harbwr, tai bwyta, dwy amgueddfa forwrol, gwestai a chanolfan ddigwyddiadau.

## 'City of Sails'

Honnir bod gan Auckland fwy o gychod y pen nac unrhyw ddinas arall yn y byd.

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol ar gyfer twristiaid
* Gwefan arall ar gyfer twristiaid
* Gwybodaeth Technegol gan Gyngor Auckland
* Gwefan porthladdoedd Auckland
* Gwefan cwmni fferi Fullers