Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pobloedd brodorol

Enw ar grwpiau o fodau dynol sydd yn frodorol i ardal ddaearyddol benodol yw **pobloedd brodorol** neu **bobloedd cynfrodorol**. Term hynod o ddadleuol ydyw, sydd yn aml yn dibynnu ar gyd-destun academaidd, cyfreithiol, cymdeithasol, neu wleidyddol. Fel arfer, mae pobl frodorol cyfeirio at y bobl—boed yn llwyth, grŵp ethnig, neu genedl—sydd wedi byw mewn ardal am yr oes hiraf, ac sydd yn dal i oroesi yno. Yn ei ystyr gyffredin a chwmpasog, mae'r enw felly yn cynnwys nifer fawr o bobloedd wahanol ar draws y byd, beth bynnag yw'r sefyllfa gymdeithasol, wleidyddol, ddemograffig, ac economaidd gyfoes. Yn fwyfwy, defnyddir diffiniad cyfyngedig o'r term i ddisgrifio pobloedd a fu'n byw ar dir cyn dyfodiad goresgynwyr, gwladychwyr a mewnfudwyr, ac sydd yn dal i uniaethu â'r hunaniaeth ddiwylliannol, cymdeithasol, ac hanesyddol unigryw honno er gwaethaf grymoedd allanol. Mae'r ystyr hon yn neilltuol i bobloedd a fu'n hanesyddol ddarostynedig i goncwest filwrol, imperialaeth a threfedigaethu, difeddiant a dadleoli, ac yn aml erledigaeth hiliol ac hil-laddiad, anffawd sydd naill ai yn parhau neu sydd yn dangos ei effeithiau hyd heddiw. Fel rheol, byddai'r bobloedd hynny bellach yn lleiafrif demograffig o fewn mamwlad eu hunain, a châi eu hunaniaeth a ffordd o fyw unigryw eu bygythio gan dra-arglwyddiaeth y gymdeithas wladychol, yn ogystal ag effeithiau globaleiddio. Cydnabyddir pobloedd brodorol yn ôl y diffiniad hwn gan gyfreithiau a chyfundrefnau rhyngwladol er mwyn gwarchod eu hunaniaeth ac etifeddiaeth a pharchu'n swyddogol eu perthynas â'r tir, yn aml gyda'r nod o wneud iawn am gam-driniaeth hanesyddol y bobloedd honno. Mae rhai fframweithiau cyfreithiol yn cydnabod hawliau grŵp pobl frodorol i hunanbenderfyniad, tir, ac adnoddau naturiol, tra bo eraill yn canolbwyntio ar ddiogelu'r unigolyn brodorol rhag gwahaniaethu ar sail ei ethnigrwydd, a sicrhau cyfeloedd iddo fe neu iddi hi ymddiwylliannu i'r brif gymdeithas.

## Cyfeiriadau
# Sappho

| Sappho |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 7 g CC  Eresos, Lesbos, Mytilene  |
| Bu farw | c. 570 CC  Lefkada  |
| Man preswyl | Syracuse, Mytilene, Lesbos  |
| Dinasyddiaeth | Mytilene  |
| Galwedigaeth | bardd, cyfansoddwr, awdur, ysgrifennwr  |
| Blodeuodd | c. 600 CC  |
| Adnabyddus am | Ode to Aphrodite, Sappho fr. 31 Voigt  |
| Priod | Unknown  |

*Sappho* gan Gustav Klimt
Bardd yn yr iaith Roeg oedd **Sappho** (Groeg Attig: Σαπφώ; Groeg Aeolig: Ψάπφω) (bu farw tua 570 CC).

Ganed Sappho ar ynys Lesvos rywbryd rhwng 630 CC a 612 CC, Cysylltir hi weithiau a dinas Mytilene ar Lesvos, er y dywedir hefyd iddi gael ei geni yn ninas Eresos.

Roedd ei barddoniaeth yn boblogaidd iawn yn y cyfnod clasurol. Collwyd llawer ohono, ond mae rhywfaint wedi goroesi. Pwnc y rhan fwyaf o'r farddoniaeth yw cariad, ac mae'n amlygu atyniad rhywiol at ferched yn ogystal â dynion. Daw'r defnydd o Lesbiaeth yn yr ystyr yma o enw ynys Lesvos, fel man geni Sappho.
# Gair

Sain neu gyfuniad o seiniau llafar mewn iaith sy'n cyfleu ystyr yw **gair**. Mae'n un o seiliau hanfodol pob iaith. Ei swyddogaeth yw rhoi enw i wrthrych neu ddynodi ansawdd, syniad, meddwl, gweithred, ac ati. Mae dau neu ragor o eiriau gyda'i gilydd yn ffurfio cymal neu frawddeg. Geirdarddiad yw'r term am y gangen o ieithyddiaeth sy'n astudio tarddiad geiriau a'u hanes.

Yn drosiadol, defnyddir yr ymadrodd "Y Gair" i ddynodi'r Ysgruthyrau Cristionogol, ac yn arbennig y Testament Newydd. Gall *gair* golygu "annerchiad" neu "araith" yn ogystal.

## Dosbarthau o eiriau yn ôl swyddogaeth gramadegol

* Berfau
* Enwau
* Ansoddeiriau
* Rhagenwau
* Arddodiaid
* Adferfau
* Cysyllteiriau
* Y fannod

## Gweler hefyd

* Gair du
* Gair llanw
* Gair mwys
* Gair teg
* Geirdarddiad

## Cyfeiriadau

* Geiriadur Prifysgol Cymru, d.g. *gair*.
* Peter Wynn Thomas, *Gramadeg y Gymraeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1996)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am gair
yn Wiciadur.
# Cenedl enwau

Priodoledd gramadegol yw **cenedl enwau**. Mae cenedl enwau yn amrywio yn ôl iaith. Yn yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd, sy'n cynnwys y Gymraeg a'r rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop, Iran ac is-gyfandir India, mae enwau'n gallu bod yn wrywaidd, benywaidd neu (weithiau) yn ddiryw (neu ddigenedl). Yn achos rhai ieithoedd eraill fel Siapaneg a Tsieineeg ni cheir cenedl enw o gwbl. Mater o gyfleustra gramadegol yn unig yw'r termau 'benywaidd' a 'gwrywaidd' yma.

## Y Gymraeg

Yn y Gymraeg mae enwau'n naill ai'n fenywaidd neu wrywaidd.

Mae rhai enwau'n amrywio o ran cenedl yn ôl bro neu dafodiaith. Yn ogystal, ceir rhai enghreifftiau o enwau'n newid cenedl gydag amser, e.e. mae *dinas* yn enw benywaidd heddiw ond bu'n wrywaidd cynt; gwelir yr hen genedl o hyd mewn enwau lleoedd, e.e. Braich-y-Dinas. Weithiau mae cenedl enw yn amrywio yn ôl ystyr y gair, e.e. *golwg* ("yn y *golwg*" ond "yr *olwg* arno!"). Yn achos rhai geiriau benthyg diweddar mae'r genedl yn fater o ddewis gan nad ydynt wedi cael yr amser i ymgartrefu yn yr iaith.

## Cyfeiriadau
# Berfenw

Berfenw| Enghraifft o: | grammatical mood  |
| Math | verb form  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cyfuniad o ferf ac enw yw **berfenw**. Gall gyflawni swyddogaeth ramadegol berf neu enw fel gweithred ferfol. Gwrywaidd yw bron pob berfenw.

Mae *canu* yn enghraifft o ferfenw. Er enghraifft: 'Hyfryd yw *canu* adar mân.'

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **ieithyddiaeth**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Gwasg Prifysgol Cymru

Gwasg Prifysgol Cymru| Enghraifft o: | gwasg prifysgol, cyhoeddwr  |
| Rhan o | y fasnach lyfrau yng Nghymru  |
| Dechrau/Sefydlu | 1922  |
| Gweithredwr | Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan  |
| Aelod o'r  canlynol | Association of Learned and Professional Society Publishers  |
| Rhiant sefydliad | Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant  |
| Pencadlys | Caerdydd  |
| Enw brodorol | Gwasg Prifysgol Cymru  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/0drsjg  |

**Gwasg Prifysgol Cymru** yw prif gyhoeddwyr academaidd Cymru ac un o'r gweisg mwyaf blaenllaw yn y byd academaidd Celtaidd. Cafodd 'Bwrdd Gwasg Prifysgol Cymru' ei sefydlu yn 1922 fel un o fyrddau canolog Prifysgol Cymru (gyda'r Bwrdd Academaidd a'r Bwrdd Gwybodau Celtaidd).

Mae'r Wasg yn cyhoeddi yn y Gymraeg a'r Saesneg ac wedi gwneud cyfraniad arbennig i ddiwylliant Cymru dros y blynyddoedd, yn arbennig ym meysydd cyhoeddiadau ar hanes Cymru, yr iaith Gymraeg a llenyddiaeth Gymraeg. Ymhlith ei chyhoeddiadau pwysicaf mae *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Mae'r wasg yn cyhoeddi tua 60 o lyfrau academaidd bob blwyddyn.

## Cyfarwyddwyr y Wasg

* 1990 – 1998 : Ned Thomas
* 1998 – 2003 : Susan Jenkins
* 2003 – 2008 : Ashley Drake
* Ionawr 2010 – 2017 : Helgard Krause (aeth ymlaen i fod yn Brif Weithredwr Cyngor Llyfrau Cymru).
* Mawrth 2017 – : Natalie Williams

## Gweler hefyd

* Y Bwrdd Gwybodau Celtaidd
* Gwasg Prifysgol Rhydychen

## Cyfeiriadau

## Dolen allanol

* Gwefan y wasg Archifwyd 2017-02-14 yn y Peiriant Wayback
# Haint

Haint| Enghraifft o: | cydran neu system yn methu  |
| Math | cyflwr ffisiolegol, adverse event, ffynhonnell risg, problem iechyd  |
| Arbenigedd meddygol | Afiechydon heintiol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/098s1  |
| Thesawrws y BNCF | 1784  |
| Quora | Infections  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Enghraifft o haint - Malaria
Mae **haint** yn ganlyniad o bathogen (sylwedd heintus neu afiach) yn ymosod ar feinweoedd corff organeb, ynghyd ag ymatebiad y meinweoedd hynny i'r tocsinau a gynhyrchir. Gelwir anhwylderau sy'n deillio o heintiau yn **glefydau heintus**, neu'n **afiechydon trosglwyddadwy**.

Mae'r pathogenau sy'n achosi heintiau yn cynnwys firysau, firoidau, prionau a bacteria; nematodau megis llyngyr parasitig; arthropodau megis ticiau, gwiddon, chwain, a llau; ffwng megis tarwdenni; a macroparasitiaid eraill megis mathau o llynghyren.

Gall organedd letyol frwydro heintiau'n defnyddio eu system imiwnedd. Ymateba mamaliaid letyol i heintiau mewn modd cynhenid, ac yn aml mae'r dulliau ymateb yn cynnwys llid ynghyd ag ymatebion ymaddasol eraill.

Ymhlith y meddyginiaethau penodol a ddefnyddir i drin heintiau y mae gwrthfiotigau, gwrthfeirysau, meddygaeth gwrth-protosoaidd, gwrthffyngoliaid, a gwrthlynghyryddion. Arweiniodd clefydau heintus at 9.2 miliwn o farwolaethau yn 2013 (tua 17% o'r cyfanswm marwolaeth). Cyfeirir at y gangen o feddyginiaethau uchod fel meddyginiaethau clefydau heintus.

## Cyfeiriadau
# Mileniwm

*Mae'r ethygl yma yn trafod y cyfnod o amser. Am y stadiwm yng Nghaerdydd, gweler Stadiwm y Mileniwm*
**Mileniwm** yw'r term a ddefnyddir am gyfnod o fil o flynyddoedd; daw o'r Lladin *mille* (mil) ac *annum* (blwyddyn). Fel rheol, mae'n cyfeirio at gyfnod penodol mewn calendr arbennig; er enghraifft cafodd Stadiwm y Mileniwm ei enw oherwydd ei fod wedi ei adeiladu ar drothwy'r trydydd mileniwm OC.

Tua'r cyfnod yma, bu dadlau a oedd y mileniwm yn dechrau ar 1 Ionawr 2000 ynteu ar 1 Ionawr 2001. Ar 1 Ionawr 2000 y cynhaliwyd y rhan fwyaf o'r dathliadau. Y ddadl yn erbyn dathlu ar y dyddiad yma yw nad oes mewn gwirionedd flwyddyn 0 yng [[Calendr Gregori|Nghalendr Gregori].

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y calendr** neu **amser**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cocatîl

| Cocatîl *Nymphicus hollandicus*
, ,  |
| --- |
| Statws cadwraeth
 |
|  Pryder lleiaf  (IUCN 3.1) |
| Dosbarthiad gwyddonol
 |
| Teyrnas:
 | Animalia |
| Ffylwm:
 | Chordata |
| Dosbarth:
 | Aves |
| Urdd:
 | Psittaciformes |
| Teulu:
 | Cacatuidae |
| Genws:
 | Nymphicus[\*] |
| Rhywogaeth:
 | Nymphicus hollandicus |
| Enw deuenwol
 |
| Nymphicus hollandicus  |
|  |
| Dosbarthiad y rhywogaeth
 |

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cocatîl** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cocatiliaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Nymphicus hollandicus; yr enw Saesneg arno yw *Cockatiel*. Mae'n perthyn i deulu'r Cocatŵod (Lladin: *Cacatuidae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Maent yn tarddu o Awstralia a chant eu bridio fel anifeiliaid anwes drwy'r byd, gan mor hawdd y maen nhw'n epilio; dim ond y byji sy'n fwy poblogaidd.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. hollandicus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu

Mae'r cocatîl yn perthyn i deulu'r Cocatŵod (Lladin: *Cacatuidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:*

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

| rhywogaeth
 | enw tacson
 | delwedd
 |
| --- | --- | --- |
| Cocatîl
 | Nymphicus hollandicus
 |  |
| Cocatŵ Ducorps
 | Cacatua ducorpsii
 |  |
| Cocatŵ Molwcaidd
 | Cacatua moluccensis
 |  |
| Cocatŵ cribfelyn bach
 | Cacatua sulphurea
 |  |
| Cocatŵ cribfelyn mawr
 | Cacatua galerita
 |  |
| Cocatŵ du cynffongoch
 | Calyptorhynchus banksii
 |  |
| Cocatŵ gang-gang
 | Callocephalon fimbriatum
 |  |
| Cocatŵ gwyn
 | Cacatua alba
 |  |
| Cocatŵ llygadlas
 | Cacatua ophthalmica
 |  |
| Cocatŵ palmwydd
 | Probosciger aterrimus
 |  |
| Cocatŵ pinc
 | Cacatua leadbeateri
 |  |
| Cocatŵ tingoch
 | Cacatua haematuropygia
 |  |
| Corela bach
 | Cacatua sanguinea
 |  |
| Corela bach hirbig
 | Cacatua pastinator
 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Nymphicus hollandicus*
## Gweler hefyd

* Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau

 *Safonwyd yr enw* **Cocatîlgan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran* Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
# Claude Debussy

| Claude Debussy |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Claude Achille Debussy  22 Awst 1862  Saint-Germain-en-Laye  |
| Bu farw | 25 Mawrth 1918  o canser colorectaidd  16ain bwrdeistref Paris  |
| Dinasyddiaeth | Ffrainc  |
| *Alma mater* | * Conservatoire de Paris
 |
| Galwedigaeth | cyfansoddwr, pianydd, beirniad cerdd  |
| Adnabyddus am | Pelléas et Mélisande, Préludes, Children's Corner, La Damoiselle élue, Suite bergamasque, Prélude à l'après-midi d'un faune, Petite Suite, Deux arabesques, String Quartet, La mer, Images, PrincessesJeux de princess, Syrinx  |
| Arddull | opera, cerddoriaeth glasurol, impressionist music  |
| Mudiad | cerddoriaeth fynegiadol, Symbolaeth (celf)  |
| Tad | Manuel Debussy  |
| Priod | Emma Bardac, Marie-Rosalie Texier  |
| Plant | Claude-Emma Debussy  |
| Gwobr/au | Chevalier de la Légion d'Honneur, Prix de Rome  |
| llofnod |
|  |

Cyfansoddwr o Ffrainc oedd **Claude Debussy** (22 Awst 1862 - 25 Mawrth 1918).

Fe'i ganwyd ym Mharis, yn fab i Manuel-Achille Debussy a'i wraig, Victorine (ganed Manoury). Cafodd ei addysg yn y Conservatoire de Paris, fel disgybl Antoine François Marmontel, Albert Lavignac, Ernest Guiraud, Émile Durand, a César Franck. Enillodd y Prix de Rome ym 1884 gyda'r cantata *L'Enfant prodigue*. Priododd Marie-Rosalie Texier ("Lilly") ym 1899. Roedd ganddynt un ferch, Claude-Emma ("Chouchou") (1905–19).

## Gwaith cerddorol

### Ar gyfer y piano

* *Deux arabesques* (1888)
* *Petite Suite* (1889)
* *Suite bergamasque* (1890)
* *Rêverie* (1890)
* *Pour le piano* (1899)
* *Estampes* (1903)
* *L'Isle Joyeuse* (1904)
* *Images* (1905, 1907)
* *Children's Corner* (1906–8)
* *Préludes* (1910-13)
* *Études* (1915)

### Opera

* *Pelléas et Mélisande* (1893-1902)

### Corawl

* *L'Enfant prodigue* (1884)
* *La Demoiselle élue* (1887–8)
* *Chansons de Charles d’Orléans* (1898–1908)
* *Ode à la France* (1916-1917)

### Ar gyfer cerddorfa

* *Le Printemps* (1884)
* *Prelude à l'après-midi d'un faune* (1894)
* *Nocturnes* (1899)
* *Dances sacrée et profane* (1903)
* *Le Roi Lear* (1904)
* *La Mer* (1905)
* *Images* (1905-1911)
* *Le Martyre de Saint Sébastien* (1911)

### Ballet

* *Khamma* (1911-12)
* *Jeux* (1913)
* *La Boîte à joujoux* (1913)

## Cyfeiriadau
# Miyagawa Isshō

| Miyagawa Isshō |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 1689  |
| Bu farw | 20 Ionawr 1780  Nii-jima  |
| Dinasyddiaeth | Japan  |
| Galwedigaeth | arlunydd, ukiyo-e artist  |
| Arddull | bijinga  |

Paentiad gan Miyagawa Isshō. Heb deitl.
O'r gyfres *Difyrion y gwanwyn*.
O'r gyfres *Difyrion y gwanwyn*.
*Yn yr enw Japaneaidd hwn, Miyagawa yw'r enw teuluol.*
Arlunydd Siapaneaidd oedd **Miyagawa Isshō** (Siapaneg: 宮川一笑) (bl. 1750au) fu'n un o arloeswyr yr arddull ukiyo-e. Mae trwch ei baentiadau a lluniau yn portreadu actorion kabuki, geisha, ymgodymwyr sumo, a gwrthrychau eraill o fywyd bob dydd yn nhrefi Siapan.

Roedd yn ddisgybl i Miyagawa Chōshun (1682-1752), arlunydd sy'n ddyledus i Hishikawa Moronobu am lawer o elfennau yn ei waith. Fel nifer o artistiaid ukiyo-e eraill, cynhyrchodd Isshō sawl darlun *shunga*, sef lluniau erotig. Bu'n weithgar yn ninas Edo, ger Tokyo.

Gwyddys i Isshō gael ei alltudio o Edo yn 1751, gyda'i feistr Chōshun, i ynys Niijima am flwyddyn. Canlyniad ymrafael am daliad am baentiad yn Nikkō oedd hynny. Roedd artist o'r ysgol Kanō wedi comisiynu Chōshun i baentio rhai o furiau'r Nikkō Tōshō-gū, teml yn Nikkō, ond gwrthododd dalu. Bu ffrwgwd a lladdwyd yr artist Kanō, efallai gan Isshō.

## Gweler hefyd

* Shunga
* Ukiyo-e

## Dolenni allanol

* (Saesneg) Tudalen am yr artist

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Hamamatsu

Hamamatsu|  |
|  |
| Math | dinasoedd dynodedig Japan, dinas fawr, dinas Japan, core city of Japan, city for international conferences and tourism, business cluster, endid tiriogaethol gweinyddol  |
|  |
| Prifddinas | Naka-ku  |
| Poblogaeth | 788,211  |
| Sefydlwyd | * 1 Gorffennaf 1911
 |
| Anthem | municipal anthem of Hamamatsu  |
| Pennaeth llywodraeth | Yusuke Nakano  |
| Cylchfa amser | UTC+09:00  |
| Gefeilldref/i | Campo Grande, Warsaw, Camas, Chehalis, Porterville, Rochester, Manaus, Shenyang, Hangzhou, Bologna, Bandung, Sapporo  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | San-En-Nanshin, Hamamatsu metropolitan area, Shizuoka–Hamamatsu Major Metropolitan Area  |
| Sir | Shizuoka  |
| Gwlad | Japan  |
| Arwynebedd | 1,558.06 km²  |
| Gerllaw | Enshū-nada, Llyn Hamana, Afon Tenryū  |
| Yn ffinio gyda | 天龍村, Iida, Toyone, 東栄町, Shinshiro, Toyohashi, Kawanehon, Mori, Shimada, Kosai, Iwata  |
| Cyfesurynnau | 34.71089°N 137.72619°E  |
| Cod post | 430-0946  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Hamamatsu City Council  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | mayor of Hamamatsu  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Yusuke Nakano  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Canol dinas Hamamatsu o'r awyr
Dinas yn Japan yw **Hamamatsu** (Japaneg: 浜松市 *Hamamatsu-shi*), wedi ei lleoli yng ngorllewin talaith Shizuoka yn ardal Chūbu ar ynys Honshu. Daeth yn ddinas dynodedig trwy ordinhâad llywodraeth ar 1 Ebrill 2007.

Mae heddiw yn gartref i bencadlysau Yamaha a Chorfforaeth Modur Suzuki.

## Wardiau

Rhennir Hamamatsu yn 7 o wardiau:

* Hamakita-ku (浜北区)
* Higashi-ku (東区)
* Kita-ku (北区)
* Minami-ku (南区)
* Naka-ku (中区) - canolfan weinyddol
* Nishi-ku (西区)
* Tenryū-ku (天竜区)

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Japan**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Université Pierre-et-Marie-Curie

Prifysgol Pierre-and-Marie-Curie|  |
| Math | prifysgol yn Ffrainc, prifysgol gyhoeddus  |
| Enwyd ar ôl | Pierre Curie, Marie Curie  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1 Ionawr 1971
 |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Universities of Paris I–XIII  |
| Gwlad |  Ffrainc |
| Cyfesurynnau | 48.847222°N 2.356389°E  |
| Niferoedd | 35,114  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

**Université Pierre-et-Marie-Curie** yn brifysgol Ffrengig a grëwyd ar 1 Ionawr 1971. Diflannodd ar 1 Ionawr 2018 o blaid *Sorbonne Université* yn dilyn cyhoeddi yn y Cyfnodolyn Swyddogol yr archddyfarniad creu'r brifysgol newydd ar 21 Ebrill 2017.

## Graddedigion enwog

* Emmanuelle Charpentier, gwyddonydd Ffrengig

## Cyfeiriadau

## Dolenni allanol

* Gwefan swyddogol Prifysgol Sorbonne Université

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **brifysgol** neu **addysg uwch**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Radar

Antena radar taith pell a adnabyddir fel *ALTAIR*.Radar symudol byddin israel, gyda'i antena'n troi'n araf er mwyn canfod awyrennau a thaflegrau o wahanol gyfeiriad ac uchder.
System sy'n defnyddio tonnau i ddarganfod gwrthrychau yw **Radar** sy'n acronym o RAdio Detection And Ranging. Gall ddarganfod pellter, uchder, cyfeiriad a chyflymder y gwrthrych. Crëwyd radar yn wreiddiol i ganfod cychod a llongau ac yna awyrennau, taflegrau, cerbydau modur, ffurfiau tywydd megis trowyntoedd a hyd yn oed ffurf a siâp y tirwedd. Edward George Bowen o Abertawe a fu'n gyfrifol am ddyfeisio radar a fedrai ganfod awyrennau; bu'n arwain tîm o wyddonwyr yn Bawdsey Manor, Suffolk, ac yna yn Washington a Sydney ble y cododd delesgop radar 210 troedfedd yn Parkes yn Ne Cymru Newydd.

Mae dysgl neu antena'r radar yn trosglwyddo pylsiau, tonnau radio neu ficrodonnau sydd yn y man yn bownsio'n ôl o unrhyw wrthrych sydd yn eu llwybr. Mae'r rhan o egni'r don yn bownio'n ôl i ail ddysgl neu antena sydd fel arfer wedi'i lleoli yn yr un lle a'r trosglwydddydd.

Datblygwyd radar yn gyfrinachol gan sawl gwlad ychydig cyn (ac yn ystod) yr Ail Ryfel Byd. Bathwyd y gair yn 1940 gan Lynges yr Unol Daleithiau.

Mae'r defnydd modern o'r cyfarpar hwn yn eang iawn ac mae'n cynnwys: rheolaeth traffig, seryddiaeth, systemau amddiffyn gwledydd, systemau gwrth-daflegrau, monitro'r tywydd ac astudiaethau daearegol, darganfod targedau, a cheir radar tanfor i ganfod tirwedd gwely'r môr a llongau tanfor yn ogystal â'r radar ar gyfer archwilio'r gofod.

## Hanes

Antena radar arbrofol; Labordy Morwrol yr Unol Daleithiau yn Anacostia, D. C., diwedd y 1930au
Dangosodd y ffisegydd o'r Almaen Heinrich Hertz mor gynnar â 1866 y gellir adlewyrchu tonnau radio o wrthrychau solet. Bron i 30 mlynedd yn ddiweddarach, yn 1896, nododd y Rwsiad Alexander Popov, tra'n mesur pellter llongau, y gellid defnyddio ei gyfarpar i ganfod llongau na ellid eu gweld gyda'r llygad noeth. Ysywaeth, ni ddatblygodd y cyfarpar ymhellach.

Yr Almaenwr Christian Hülsmeyer oedd y cyntaf i ddefnyddio tonnau radio i ddarganfod gwrthrychau metalaidd pell. Yn 1904 dangosodd y gallu i ddarganfod cwch mewn niwl tew, ond methodd gyfrifo'r pellter. Cofrestrodd batent ar gyfer ei ddyfais newydd yn Ebrill 2904 ac yna ail batent am estyniad i'w ddyfais a oedd yn mesur pellter y llong. Sicrhaoedd ar 23 Medi batent Prydeinig am y ddyfais gyfan a alwodd yn *telemobiloscope*.

## Cymhwyso i'r byd modern

Ar wahân i'r cymwysiadau uchod, defnyddir radar heddiw oddi fewn i 'wn cyflymder' yr heddlu.

Yn Ionawr 2015 datgelwyd yn Uchel Lys yr Unol Daleithiau fod dros 50 o awdurdodau heddlu'r wlad, ers dwy flynedd, wedi bod yn defnyddio *Range-R* i 'weld' drwy waliau adeiladau.

## Gweler hefyd

* Lidar
* Laser

## Cyfeiriadau
# Y Rhyfel Byd Cyntaf yn y Dwyrain Canol

Y Rhyfel Byd Cyntaf yn y Dwyrain Canol|  |
| Enghraifft o: | theater of war, war front  |
| Dyddiad | 30 Hydref 1914  |
| Rhan o | y Rhyfel Byd Cyntaf  |
| Dechreuwyd | 29 Hydref 1914  |
| Daeth i ben | 30 Hydref 1918  |
| Lleoliad | Canolbarth Asia, Y Dwyrain Canol  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/08qz1l  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Brwydr Gallipoli, Chwefror i Ebrill 1915.
Un o theatrau'r Rhyfel Byd Cyntaf (1914–1918) oedd y Dwyrain Canol a welodd brwydro rhwng Ymerodraeth yr Otomaniaid, gyda chymorth o'r Pwerau Canol eraill, a'r Cynghreiriaid, yn bennaf yr Ymerodraeth Brydeinig ac Ymerodraeth Rwsia.

Ar ddechrau mis Tachwedd 1914, datganodd Ymerodraeth yr Otomaniaid jihad filwrol yn erbyn Ffrainc, Rwsia, a Phrydain, gan obeithio ennill rhagor o diriogaethau trwy ymochri ag Ymerodraeth yr Almaen yn erbyn y Cynghreiriaid. Ymatebodd Prydain trwy ddanfon llu Eingl-Indiaidd i Basra i warchod y bibell olew Eingl-Bersiaidd. Ar ddechrau mis Chwefror 1915 ymosododd y Pwerau Canol ar Gamlas Suez gan geisio cyffroi gwrthryfel Islamaidd yn yr Aifft, ond methant.

Ceisiodd Prydain orfodi'r Otomaniaid allan o'r rhyfel trwy ymgyrch lyngesol, ond methodd y Llynges Frenhinol i frwydro trwy'r Dardanelles a chyrraedd Istanbwl. Yn lle hynny, trefnwyd byddin ymdeithiol i lanio ar Gallipoli. Bu colledigion mawr i'r Cynghreiriaid ym Mrwydr Gallipoli ac enciliwyd eu lluoedd. Cafodd llu Eingl-Indiaidd ei amgylchynu yn Kut-el-Amara ym Mesopotamia, ac ildiodd yn Ebrill 1916. Yn wyneb y methiannau hyn, cynyddodd Prydain ei hymdrechion rhyfel yn y Dwyrain Canol. Codwyd byddin fawr a modern ym Mesopotamia dan y Cadfridog Syr Stanley Frederick Maude, ac yn yr Aifft cychwynnodd Byddin Ymdeithiol yr Aifft oresgyniad am Balesteina. Cychwynnodd y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn yr Otomaniaid, ac enillodd cymorth gan Brydain.

Ym Mawrth 1917 cipiodd lluoedd Maude Baghdad a gwthiwyd lluoedd yr Otomaniaid allan o Orynys Sinai ond methodd Prydain i gipio Gaza ddwywaith. Erbyn Rhagfyr, llwyddodd y Prydeinwyr i gipio Jeriwsalem dan y Cadfridog Syr Edmund Allenby, a threchodd yr Otomaniaid eto ym Mrwydr Megiddo ym Medi 1918. Cwympodd Damascus ac Aleppo i'r Cynghreiriaid ym mis Hydref, ac arwyddwyd cadoediad â'r Otomaniaid.

## Ffynhonnell

* Ford, Roger. *Eden to Armageddon: World War I in the Middle East* (Llundain, Phoenix, 2010).
# Upsilon

|  |
| --- |
|  |
| Yr wyddor Roeg
 |
| Α α Alffa
 | Ν ν Nu
 |
| Β β Beta
 | Ξ ξ Xi
 |
| Γ γ Gamma
 | Ο ο Omicron
 |
| Δ δ Delta
 | Π π Pi
 |
| Ε ε Epsilon
 | Ρ ρ Rho
 |
| Ζ ζ Zeta
 | Σ σ ς Sigma
 |
| Η η Eta
 | Τ τ Tau
 |
| Θ θ Theta
 | Υ υ Upsilon
 |
| Ι ι Iota
 | Φ φ Ffi
 |
| Κ κ Kappa
 | Χ χ Chi
 |
| Λ λ Lambda
 | Ψ ψ Psi
 |
| Μ μ Mu
 | Ω ω Omega
 |
| Llythrennau Hynafol
 |
| Ϝ ϝ Fau
 | Ϻ ϻ San
 |
| Ϛ ϛ Stigma
 | Ϟ ϟ Qoppa
 |
| Ͱ ͱ Heta
 | Ϡ ϡ Sampi
 |
|  | Ϸ ϸ Sho
 |

**Upsilon** (priflythyren **Υ**; llythyren fach **υ**) yw'r 20fed lythyren yn yr wyddor Roeg. Yn y system rhifolion Groegaidd, mae ganddi werth o 400.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **iaith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*