Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kyiv

Kyiv|  |
|  |
| Math | y ddinas fwyaf, tref neu ddinas, cyrchfan i dwristiaid, dinas yn Wcráin  |
| Enwyd ar ôl | Kyi  |
| LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Kiev.wav, Ru-Kiev.ogg, De-at-Kiew.ogg, De-Kiew.ogg  |
| Poblogaeth | 2,952,301  |
| Sefydlwyd | * 482
 |
| Anthem | Yak tebe ne liubyty, Kyieve mii!  |
| Pennaeth llywodraeth | Vitali Klitschko  |
| Cylchfa amser | EET, UTC+2, UTC+03:00  |
| Gefeilldref/i | München, Vilnius, Ankara, Genefa, Caeredin, Riga, Wuhan, Athen, Baku, Bratislava, Beograd, Dinas Brwsel, Budapest, Chicago, Kraków, Fflorens, Helsinki, Kyoto, Odense, Beijing, Pretoria, Rio de Janeiro, Santiago de Chile, Sofia, Bwrdeistref Stockholm, Tallinn, Tbilisi, Tirana, Toronto, Toulouse, Warsaw, Fienna, Bern, Buenos Aires, Dinas Mecsico, Astana, Yerevan, Chișinău, Tampere, Suzhou, Ashgabat, Oslo, Leipzig, Guangzhou, Berlin, Bishkek, Brasília, La Habana, Jakarta, Jerwsalem, Lima, Lisbon, Ardal Osh, Rhufain, Tashkent, Tripoli, Marseille, Madrid, Hamburg, Poznań, Podgorica, Leipzig, Wrocław, Barcelona, Dulyn, Copenhagen, Sarajevo, Seoul, Taipei  |
| Nawddsant | Mihangel  |
| Iaith/Ieithoedd   swyddogol | Wcreineg  |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Wcráin  |
| Gwlad |  Wcráin |
| Arwynebedd | 848 km²  |
| Uwch y môr | 179 ±1 metr  |
| Gerllaw | Afon Dnieper  |
| Yn ffinio gyda | Kyiv Oblast  |
| Cyfesurynnau | 50.45°N 30.5236°E  |
| Cod post | 01000–06999  |
| UA-30  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff deddfwriaethol | Cyngor Dinas Kyiv  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Vitali Klitschko  |
|  |
| Sefydlwydwyd gan | Kyi, Shchek, Khoryv, Lybid  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Prifddinas Wcráin yw **Kyiv** (Wcreineg: *Київ*, Cymraeg: **Cïef**). Saif ar afon Dnieper.

Dan drefn yr Undeb Sofietaidd roedd Kyiv yn brifddinas Gweriniaeth Sofietaidd Wcráin hyd at 1991. Yn y ddinas y digwyddodd y "Chwyldro Oren" yn 2004, gwrthryfel am newid y llywodraeth. Viktor Yushchenko a enillodd yr etholiad yn 2005.

## Diwylliant

Un o weithiau cerddorol enwocaf a grymusaf y cyfansoddwr Modest Mussorgsky ydy *Pyrth Mawr Kiev*, yn ei gyfres enwog *Darluniau mewn Arddangosfa*.

## Enwogion

* Mikhail Bulgakov (1891–1940), nofelydd a dramodydd
* Golda Meir (1898–1978), gwleidydd
* Viktor Nekrasov (1911–1987), llenor
* Milla Jovovich (g. 1975), actores

## Oriel

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Eglwys Gadeiriol Sant Mihangel |
| Eglwys Gadeiriol Sant Mihangel  |

|  |
| --- |
| Y Porth Aur |
| Y Porth Aur  |

|  |
| --- |
| Pechersk Lavra |
| Pechersk Lavra  |

|  |
| --- |
| Pechersk Lavra |
| Pechersk Lavra  |

 |

## Gweler hefyd

* Santes Olga, tywysoges Kyiv yn y 10g.

 **Dinasoedd Wcráin**

|  |  |
| --- | --- |
|
Kiev ·Kharkiv ·Dnipropetrovsk ·Odesa ·Donetsk ·Zaporizhia ·Lviv ·Kryvyi Rih ·Mykolaiv ·Mariupol ·Simferopol ·Uman ·Korosten ·Alushta

 |  |

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Wcráin**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Kristalina Georgieva

| Kristalina Georgieva |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 13 Awst 1953  Sofia  |
| Dinasyddiaeth | Bwlgaria  |
| Addysg | Doethur mewn Athroniaeth  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Economeg Cenedlaethol a Rhynwladol
 |
| Galwedigaeth | economegydd, academydd, gwleidydd, prif weithredwr  |
| Swydd | European Commissioner for Preparedness and Crisis Management, Comisiynydd Ewropeaidd ar gyfer Rhaglennu Ariannol a'r Gyllideb, prif weithredwr, Rheolwr Gyfarwyddwr y Gronfa Ariannol Ryngwladol, acting president, UN board member  |
| Cyflogwr | * Prifysgol Sofia
 |
| Gwefan |   |

Gwyddonydd o Fwlgaria yw **Kristalina Georgieva** (ganed 13 Awst 1953), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd ac academydd.

Yn sgil ymddiswyddiad Jim Yong Kim, gwasanaethodd Georgieva yn llywydd dros dro Banc y Byd yn 2019.

## Manylion personol

Ganed Kristalina Georgieva ar 13 Awst 1953 yn Sofia ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd.

## Gyrfa

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Sofia

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
# David Malpass

| David Malpass |
| --- |
| Llun swyddogol Banc y Byd o David Malpass. |
| Ganwyd | 8 Mawrth 1956  Petoskey  |
| Dinasyddiaeth | Unol Daleithiau America  |
| *Alma mater* | * Ysgol Gwasanaeth Dramor Edmund A. Walsh
* Prifysgol Denver
* Coleg Colorado
 |
| Galwedigaeth | economegydd  |
| Swydd | Llywydd Banc y Byd  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Priod | Adele Malpass  |
| Perthnasau | Herman Obermayer, Neville Levy, Marc Gilbert  |
| Gwefan |   |

Economegydd a banciwr Americanaidd yw **David Robert Malpass** (ganed 8 Mawrth 1956) a wasanaethodd yn Llywydd Banc y Byd o 2019 i 2023.

Gweithiodd yn Adran y Trysorlys dan weinyddiaethau'r Arlywyddion Ronald Reagan a George H. W. Bush. Gweithiodd yn swydd prif economegydd y banc Bear Stearns am 15 mlynedd hyd at yr argyfwng ariannol yn 2008. Cafodd ei feirniadu am ysgrifennu sawl erthygl i'r *Wall Street Journal* ar bynciau economaidd, gan gynnwys un yn Awst 2007 a ragdybiai na fyddai'r cwymp yn y farchnad dai a dyledion y banciau yn effeithio ar yr economi. Wedi iddo ymddiswyddo o Bear Stearns, sefydlodd Malpass y busnes ymchwil Encima Global, a fe'i penodwyd yn gyfarwyddwr i sawl cwmni ariannol. Dychwelodd Malpass i Adran y Trysorlys yn Awst 2017 yn swydd is-ysgrifennydd dros faterion rhyngwladol.

Fe'i enwebwyd ar gyfer llywyddiaeth Banc y Byd gan yr Arlywydd Donald Trump yn Chwefror 2019, wedi i Jim Yong Kim ymddiswyddo. Fe'i ddetholwyd gan fwrdd cyfarwyddwyr gweithredol Banc y Byd ar 5 Ebrill, a dechreuodd yn y swydd ar 9 Ebrill. Yn Chwefror 2023 cyhoeddodd Malpass ei fod am ymddiswyddo o'r llywyddiaeth, ac fe'i olynwyd gan Ajay Banga ar 2 Gorffennaf 2023.

## Cyfeiriadau
# Economegydd

Person proffesiynol ym maes economeg ydy **economegydd**. Gall yr unigolyn astudio, datblygu a defnyddio damcaniaethau a chysyniadau economegol ac ysgrifennu am bolisi economaidd. O fewn y ddisgyblaeth hon, ceir nifer o is-feysydd, sy'n amrywio o ddamcaniaethau athronyddol eang i astudiaeth benodol o fewn marchnadoedd penodol, dadansoddi macro-economaidd neu dadansoddi cyfriflenni ariannol, yn cynnwys dulliau ac offer dadansoddol megis econometreg, ystadegaeth, economeg, modelau cyfrifiannu, economeg ariannol, ariannu mathemategol ac economeg fathemategol.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **alwedigaeth**, **swydd**, **cyflogaeth** neu **waith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Cyfreithiwr

Cyfreithiwr|  |
| Enghraifft o: | swydd gyfreithiol  |
| Math | cyfreithegwr  |
| Dynodwyr |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Rhywun a addysgwyd ym myd y gyfraith yw **cyfreithiwr**.

## Gwybodaeth

Gall fod yn dwrne, yn gwnsler, yn fargyfreithiwr neu'n gyfreithiwr. System o reolau ymddygiadol yw cyfraith, a sefydlir gan lywodraeth uchaf cymdeithas er mwyn sicrhau tegwch a rheolaeth gwlad, cynnal sefydlogrwydd a gwireddu cyfiawnder. Mae gweithio fel cyfreithiwr yn golygu addasu damcaniaethau a gwybodaeth gyfreithiol abstract mewn modd ymarferol er mwyn datrys problemau unigolyddol penodol, neu er mwyn hybu buddiannau'r bobl hynny sy'n llogi cyfreithwyr i weithredu gwasanaethau cyfreithiol.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
Cyfreithwyr

Wiciadur
Chwiliwch am cyfreithiwr
yn Wiciadur.
# Cyfreithegwr

Gall y term **cyfreithegwr** neu **ddeddfegwr** gyfeirio at unrhyw unigolyn sydd yn arbenigo yn y gyfraith, megis barnwr neu gyfreithwr, neu yn fanylach gall cyfeirio at ysgolhaig ym maes cyfreitheg.

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **y gyfraith**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Banc

Banc|  |
| Math | financial intermediary, credit institution, menter, depository institution, financial institution  |
| Y gwrthwyneb | non-bank  |
| Yn cynnwys | securities account  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/017ql  |
| Thesawrws y BNCF | 1005  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

1970
Sefydliad cyllidol yw **bancwr** neu **fanc** sy'n actio fel asiant talu ar gyfer cwsmeriaid, ac yn rhoi benthyg ac yn benthyg arian. Yn rhai gwledydd, megis yr Almaen a Siapan, mae banciau'n brif berchenogion corfforaethau diwydiannol, tra mewn gwledydd eraill, megis yr Unol Daleithiau, mae banciau'n cael eu gwahardd rhag bod yn berchen ar gwmnïau sydd ddim yn rhai cyllidol.

## Gweler hefyd

* Cerdyn credyd
* Twll yn y wal
* Dyled

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economeg** neu **arianneg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.

Wiciadur
Chwiliwch am banc
yn Wiciadur.
# Urdd Awstralia

Urdd Awstralia|  |
| Enghraifft o: | urdd  |
| Math | Australian honours system  |
| Dechrau/Sefydlu | 14 Chwefror 1975  |
| Yn cynnwys | Cydymaith Urdd Awstralia, Knight of the Order of Australia, Dame of the Order of Australia, Swyddogion Urdd Awstralia, Aelod o Urdd Awstralia, Urdd Anrhydedd Awstralia, Honorary Companion of the Order of Australia, Honorary Officer of the Order of Australia, Honorary Member of the Order of Australia  |
| Sylfaenydd | Elisabeth II  |
| Enw brodorol | Order of Australia  |
| Gwefan |   |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01407r  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Urdd genedlaethol Awstralia yw **Urdd Awstralia** (Saesneg: *Order of Australia*).

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Awstralia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **urdd**, **anrhydedd** neu **fedal**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# 25 Tachwedd

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | Tachwedd
 | >>
 |
| Ll
 | Ma
 | Me
 | Ia
 | Gw
 | Sa
 | Su
 |
|  |  |  |  |  |  | 01
 |
| 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08
 |
| 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29
 |
| 30 |  |  |
| **2026** |
| Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn
 |

**25 Tachwedd** yw'r trichant dauddeg nawfed (329fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (330fed mewn blynyddoedd naid). Erys 36 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau

* 1120 - Y *Blanche-Nef* (*Y Llong Wen*), yn suddo ger Barfleur, Normandi.
* 1975 - Annibyniaeth Swrinam.
* 1995 - Trigolion Iwerddon yn pleidleisio dros ysgariad mewn refferendwm.

## Genedigaethau

Charles Kennedy
Xabi Alonso
* 1562 - Lope de Vega, bardd a dramodydd (m. 1635)
* 1609 - Henrietta Maria, brenhines Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1669)
* 1638 - Catrin o Braganza, brenhines Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1705)
* 1775 - Charles Kemble, actor (m. 1854)
* 1835 - Andrew Carnegie, dyn busnes a dyngarwr (m. 1919)
* 1844 - Carl Benz, peiriannydd (m. 1929)
* 1881 - Pab Ioan XXIII (m. 1963)
* 1915 - Augusto Pinochet, unben Chile (m. 2006)
* 1920 - Ricardo Montalbán, actor (m. 2009)
* 1923 - Mauno Koivisto, Arlywydd y Ffindir (m. 2017)
* 1926 - Rosalyn Drexler, arlunydd, nofelydd a dramodydd
* 1936 - William McIlvanney, nofelydd (m. 2015)
* 1940 - Percy Sledge, canwr (m. 2015)
* 1948 - Paul Murphy, gwleidydd
* 1959 - Charles Kennedy, gwleidydd (m. 2015)
* 1960 - John F. Kennedy, Jr, cyhoeddwr (m. 1999)
* 1971 - Christina Applegate, actores
* 1981
	+ Xabi Alonso, pêl-droediwr
	+ Jenna Bush Hager, awdures
* 1986 - Katie Cassidy, actores
* 1988 - Nodar Kumaritashvili, llusgwr (m. 2010)
* 1989 - Tom Dice, canwr

## Marwolaethau

Diego Maradona
* 1034 - Malcolm II, brenin yr Alban, 80
* 1748 - Isaac Watts, emynydd, 74
* 1805 - Jonathan Hughes, bardd, 84
* 1885 - Alfonso XII, brenin Sbaen, 27
* 1903 - Sabino Arana, awdur a gwleidydd, 38
* 1974 - U Thant, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, 65
* 1981 - Toni Mau, arlunydd, 64
* 1997 - Hastings Kamuzu Banda, Arlywydd Malawi, tua 98
* 2005 - George Best, pêl-droediwr, 59
* 2008 - Fanny Rabel, arlunydd, 86
* 2010 - Doris McCarthy, arlunydd, 100
* 2016 - Fidel Castro, Arlywydd Ciwba, 90
* 2020
	+ Diego Maradona, pêl-droediwr, 60
	+ Syr James Wolfensohn, bancwr, 86
* 2022 - Irene Cara, actores a chantores, 63

## Gwyliau a chadwraethau

* Diwrnod Annibyniaeth (Swrinam)
* Diwrnod Diolchgarwch (yr Unol Daleithiau), pan fydd yn disgyn ar ddydd Iau
# Meistr Gweinyddiaeth Busnes

Gradd meistr mewn gweinyddiaeth busnes ydy **Meistr Gweinyddiaeth Busnes** (Saesneg: **Master of Business Administration** / **MBA**), sy'n denu pobl o ystod eang o ddisgyblaethau academaidd. Mae'r radd yn tarddu o'r Unol Daleithiau, pan fu'r wlad yn diwydianeiddio yn ystod yr 19g roedd cwmnïoedd yn chwilio am ddull gwyddonol o reoli. Craidd y rhaglen feistr yw i gyflwyno amryw rannau o fusnes megis cyfrifyddu, marchnata, adnoddau dynol, rheolaeth gweithredoedd ac yn y blaen i'r myfyrwyr. Tua traean o'u ffordd trwy eu hastudiaethau, bydd myfyriwr y gradd meistr yn dewis agwedd o weinyddiaeth busnes i ganolbwyntio arni.

Mae cyrff archrediad arbennig yn bodoli ar gyfer graddau Meistr Gweinyddiaeth Busnes, er mwyn cadarnahu cysondeb mewn ansawdd addysg fusnes i ôlraddedigion. Caiff y cwrs ei gynnig mewn nifer o wledydd yn fyd eang, yn rhan ac yn llawn amser.

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **addysg**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*
# Neuadd Carnegie

Neuadd Carnegie|  |
| Math | performing arts building  |
| Enwyd ar ôl | Andrew Carnegie  |
|  |
| Sefydlwyd | * 1891
 |
| Daearyddiaeth |
| Sir | Manhattan  |
| Gwlad | Unol Daleithiau America  |
| Cyfesurynnau | 40.765°N 73.98°W  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Arddull pensaernïol | pensaernïaeth Adfywiad y Dadeni, pensaernïaeth adfywiadol Canoldirol  |
| Perchnogaeth | Dinas Efrog Newydd  |
| Statws treftadaeth | Tirnod yn Ninas Efrog Newydd, lleoliad ar Gofrestr Llefydd Hanesyddol Cenedlaethol UDA, National Historic Landmark, New York State Register of Historic Places listed place  |
| Sefydlwydwyd gan | Andrew Carnegie  |
| Manylion |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

Neuadd gyngerdd yn Ninas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, yw **Neuadd Carnegie**, sy'n enwog fel lleoliad ar gyfer cerddoriaeth fyw. Y cyfeiriad yw 881 Seventh Avenue. William Burnet Tuthill oedd y pensaer. Talodd y dyngarwr Andrew Carnegie am ei adeiladu.

Agorodd y neuadd ym mis Mai 1891. Cynhaliwyd y cyngerdd cyntaf gan yr arweinydd Almaenig Walter Damrosch a'r cyfansoddwr Rwsiaidd Pyotr Ilyich Tchaikovsky.
Gwerthodd teulu Carnegie y neuadd i Robert E. Simon ym 1925.

## Lleoliad

* Awditoriwm Stern.
* Neuadd Weill
* Neuadd Zankel

## Rhestr o bobl Gymraeg sydd wedi perfformio yn Neuadd Carnegie

* Shirley Bassey
* Stuart Burrows
* Charlotte Church
* Tom Jones
* Ivor Novello
* Dorothy Squires
* Bryn Terfel
* Helen Watts

## Cyfeiriadau
# Barbara Ward

| Barbara Ward |
| --- |
|  |
| Ganwyd | 23 Mai 1914  Heworth  |
| Bu farw | 31 Mai 1981  o canser  Lodsworth  |
| Dinasyddiaeth | y Deyrnas Unedig, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon  |
| *Alma mater* | * Prifysgol Paris
* Coleg Somerville, Rhydychen
 |
| Galwedigaeth | economegydd, newyddiadurwr, ysgrifennwr, gwleidydd, environmental scientist  |
| Swydd | Aelod o Dŷ'r Arglwyddi  |
| Priod | Robert Jackson  |
| Gwobr/au | Gwobr Jawaharlal Nehru am Ddeallusrwydd Rhyngwladol, Bonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, Medal Albert, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Laval, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, honorary doctorate from the University of Alberta, Toynbee Prize  |

Economegydd ac awdur Seisnig oedd **Barbara Ward, y Farwnes Jackson**, (23 Mai 1914 – 31 Mai 1981). Astudiodd economeg ym Mhrifysgol Rhydychen, ac ym 1939 daeth yn olygydd ac yn ysgrifennwr i gylchgrawn *The Economist*. Priododd Robert Jackson ym 1950. Roedd Barbara Ward yn arbenigwraig ar dlodi byd-eang, datblygiad, a chadwraeth, ac yn gynghorydd i'r Fatican, i'r Cenhedloedd Unedig, ac i Fanc y Byd. Roedd hi hefyd yn un o lywodraethwyr y BBC ac yn llywydd y International Institute for Environment and Development o 1973 hyd 1980.

## Llyfryddiaeth ddethol

* *The Rich Nations and the Poor Nations* (1962)
* *Spaceship Earth* (1966)
* *Only One Earth* (gyda René Dubos, 1972)
* *Progress for a Small Planet* (1980)

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **economegydd**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
 *Eginyn erthygl sydd uchod am **un o Loegr**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.*
# Cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd

Cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd| Enghraifft o: | ardal ddiwylliannol, grŵp daearwleidyddol  |
| Dechreuwyd | Chwefror 1992  |
| Rhagflaenwyd gan | Yr Undeb Sofietaidd  |
| Gwladwriaeth | Estonia, Latfia, Lithwania, Casachstan, Cirgistan, Tajicistan, Tyrcmenistan, Wsbecistan, Belarws, Moldofa, Wcráin, Rwsia, Armenia, Aserbaijan, Georgia  |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/05gcnj  |
| Quora | Post-soviet-states-1  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd:
 1. Armenia; 2. Aserbaijan; 3. Belarws; 4. Estonia;
 5. Georgia; 6. Casachstan; 7. Cirgistan; 8. Latfia;
 9. Lithwania; 10. Moldofa; 11. Ffederasiwn Rwsia; 12. Tajicistan;
 13. Tyrcmenistan; 14. Wcrain; 15. Wsbecistan
Y 15 gwladwriaeth annibynnol a ddaeth allan o ddiddymiad yr Undeb Sofietaidd yn Rhagfyr 1991 yw **cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd**.

Yn iaith wleidyddol Ffederasiwn Rwsia a rhai o gyn-weriniaethau eraill yr Undeb Sofietaidd, mae'r term y tramor cyfagos yn cyfeirio at y gweriniaethau newydd-annibynnol a ddaeth allan o ddiddymiad yr Undeb Sofietaidd, ac weithiau gwledydd cyfagos eraill megis y Ffindir a Mongolia. Poblogeiddiodd Andrey Kozyrev, Gweinidog Tramor Rwsia, y term ar ddechrau'r 1990au i gyfeirio at ganolbarth a dwyrain Ewrop, a defnyddir y term yn aml, er enghraifft gan Vladimir Putin, i ddisgrifio ardal sydd yn strategol bwysig i Rwsia ac yn rhan o'i chylch dylanwad. Defnyddir i gyfeirio at nifer o wledydd yn Nwyrain Ewrop, y Cawcasws, Canolbarth Asia, ac hyd yn oed y gwledydd Baltig er bod y rhain yn tueddu i wahanu eu hunain o Foscfa ar y lwyfan ryngwladol heddiw.

## Gweler hefyd

* Rhyfeloedd yng nghyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **gysylltiadau rhyngwladol**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Vladimir Putin

|  |
| --- |
| Владимир Путин Vladimir Putin |
|
 |
|

---

 Arlywydd Ffederasiwn Rwsia
 |
| **Deiliad** |
| **Cymryd y swydd** 7 Mai 2012
 |
| Rhagflaenydd
 | Dmitry Medvedev
 |
| **Cyfnod yn y swydd** 7 Mai 2000 – 7 Mai 2008
 |
| Rhagflaenydd
 | Boris Yeltsin
 |
| Olynydd
 | Dmitry Medvedev
 |
|

---

 Prif Weinidog Rwsia
 |
| **Cyfnod yn y swydd** 8 Mai 2008 – 7 Mai 2012
 |
| Rhagflaenydd
 | Viktor Zubkov
 |
| Olynydd
 | Viktor Zubkov
 |
|

---

 |
| Geni
 | 7 Hydref 1952 Leningrad
 |
| Priod
 | Ludmila Putina
 |
| Llofnod
 |  |

Gwleidydd o Rwsia ac Arlywydd Ffederasiwn Rwsia ers 2012 a chyn hynny o Fai 2000 hyd Fai 2008 yw **Vladimir Putin** (trawslythreniad amgen: **Fladimir Pwtin**; Rwsieg: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин) (ganed 7 Hydref 1952). Fe ddaeth yn arlywydd gweithredol ar 31 Rhagfyr 1999, yn olynydd i Boris Yeltsin, ac fe'i arwisgwyd yn arlywydd ar ôl etholiadau ar 7 Mai 2000. Yn 2004, fe'i ail-etholwyd am ail dymor a ddaeth i ben ar 2 Mawrth 2008; cafodd ei olynu gan Dmitry Medvedev. Yn ôl y cyfansoddiad ar y pryd, ni allai gael ei ail-ethol drachefn. Serch hynny, datganodd y byddai yn sefyll dros sedd yn y Duma fel ymgeisydd cyntaf ar restr etholiadol plaid Rwsia Unedig (*Edinaya Rossiya*). Agorodd hynny y posibilrwydd iddo gymryd swydd Prif Weinidog Rwsia o dan yr arlywydd newydd: un o benderfyniadau cyntaf Medvedev oedd cynnig y swydd honno iddo.

Mae swyddogion llywodraeth yr Unol Daleithiau wedi honni ei fod e wedi arwain ymyrraeth Rwsiadd yn Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau, 2016 yn erbyn Hillary Clinton ac mewn cefnogaeth i Donald Trump, ond mae Putin wedi gwadu a beirniadu hyn sawl gwaith.

## Blynyddoedd cynnar a gyrfa gyda'r KGB

Ganed Putin yn Leningrad (St Petersburg heddiw) ar 7 Hydref 1952.

Graddiodd Putin o gangen ryngwladol Adran Cyfraith Prifysgol Wladwriaethol Leningrad ym 1975, ac ymunodd â'r KGB. Yn y brifysgol, daeth yn aelod o'r blaid gomiwnyddol, ac fe fu'n aelod tan fis Awst 1991.

## Bywyd personol

Rhieni Putin, Vladimir Spiridonovich Putin a Maria Ivanovna Putina (née Shelomova)
## Tsietsnia

*Gweler hefyd: Ail Ryfel Tsietsnia.*
## Wcráin

Ym mis Chwefror 2022, gorchmynnodd Putin filwyr Rwseg i oresgyn Wcráin. Arweiniodd Rhyfel Rwsia ar Wcráin ar golli bywydau miloedd o filwyr Rwsaidd, a chreu oddeutu 10 miliwn o ffoaduriaid Wcreinaidd.

## Safbwyntiau

Mae Putin yn arddel safbwynt geidwadol ar faterion cymdeithasol, diwylliannol a gwleidyddol. Mae gwaith yr athronydd ffasgaidd Ivan Ilyin yn ddylanwad arno. Mae sawl wedi dadansoddi yr hyn a elwir yn Pwtiniaeth sef credo wleidyddol a gweithredol Putin fel Arlywydd a Phrif Weinidog Ffederasiwn Rwsia.

## Cyfeiriadau
# Arlywydd Ffederasiwn Rwsia

Arlywydd Ffederasiwn Rwsia|  |
|  |
| Enghraifft o: | state position of the Russian Federation  |
| Math | Arlywydd y Weriniaeth, pennaeth y wladwriaeth  |
| Rhan o | gweithrediaeth  |
| Dechrau/Sefydlu | 12 Mehefin 1991  |
| Deiliad presennol | Vladimir Putin  |
| Deiliaid a'u cyfnodau | - Vladimir Putin (7 Mai 2012 – 7 Mai 2024),
- Boris Yeltsin (10 Gorffennaf 1991 – 31 Rhagfyr 1999),
- Vladimir Putin (31 Rhagfyr 1999 – 7 Mai 2008),
- Dmitry Medvedev (7 Mai 2008 – 7 Mai 2012)
 |
| Hyd tymor | 6 blwyddyn  |
| Rhagflaenydd | Arglwydd yr Undeb Sofietaidd  |
| Enw brodorol | Президент Российской Федерации  |
| Gwladwriaeth | Rwsia  |
| Gwefan |    |
| Dynodwyr |
| Freebase | /M/01jrl6  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia |

Vladimir Putin, Llywydd Rwsia presennol
Mae **Arlywydd Ffederasiwn Rwsia** (Rwsieg: Президент Российской Федерации) yw prif bennaeth y wladwriaeth Ffederasiwn Rwsia, yn ogystal â phrif bennaeth Lluoedd Arfog Rwsia. Mae tymor arlywyddol yn Rwsia yn para chwe blynedd. Vladimir Putin (Rwsieg: Владимир Путин) yw'r arlywydd presennol.

Yr arlywydd an-gomiwnyddol cyntaf oedd Boris Yeltsin yn 1991; a chwaraeodd ran hollbwysig yn niddymiad yr Undeb Sofietaidd.

## Rhestr Arlywyddion Rwsia

* 1991–1999: Boris Yeltsin (8 mlynedd)
* 2000–2008: Vladimir Putin (8 mlynedd)
* 2008–2012: Dmitry Medvedev (4 mlynedd)
* 2012–presennol: Vladimir Putin

## Oriel

* Baner y Llywydd
* Arwyddlun y Llywydd

## Cyfeiriadau

 *Eginyn erthygl sydd uchod am **Rwsia**. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato*.
# Carfan bwyso

Sefydliad neu grŵp o bobl sydd yn rhannu'r un diddordeb, safbwynt neu bryder yw **carfan bwyso**. Nod y fath sefydliad yw dylanwadu ar farn y cyhoedd ac i lobïo'r llywodraeth er lles ei aelodau. Gall sefydliadau megis undebau llafur, cymdeithasau proffesiynol, ac elusennau i gyd ymddwyn fel carfanau pwyso. Mae'r garfan bwyso gyffredin yn gweithredu drwy ddulliau anuniongyrchol, naill ai drwy dynnu ar nerth ei aelodaeth megis deisebau a phrotestiadau, neu drwy gyhoeddi adroddiadau a ballu i ddadlau dros ei achos. Nodir y carfanau mwyaf pwerus – er enghraifft y rhai sydd â'r nifer fwyaf o aelodau neu sydd yn meddu ar awdurdod arbenigol – gan "fynediad gwleidyddol", hynny yw y gallu i bwyso ar y llywodraeth yn uniongyrchol drwy gynghori ar faterion neilltuol neu drwy gysylltiadau agos â gwleidyddion a gweision sifil. Ystyrir y garfan bwyso yn agwedd bwysig o wyddor gwleidyddiaeth ac yn hanfodol wrth esbonio dewis ar y cyd.

## Cyfeiriadau