# Susan B. Anthony

| Susan B. Anthony |
| --- |
|  |
| Ganwyd | Susan Anthony  15 Chwefror 1820  Adams  |
| Bu farw | 13 Mawrth 1906  o methiant y galon, niwmonia  Rochester  |
| Dinasyddiaeth |  Unol Daleithiau |
| Galwedigaeth | ymgyrchydd dros hawliau merched, amddiffynnwr hawliau dynol, diddymwr caethwasiaeth, ysgrifennwr, ymgyrchydd hawliau sifil, ffeminist, ymgyrchydd dros bleidlais i ferched  |
| Adnabyddus am | The Revolution  |
| Plaid Wleidyddol | plaid Weriniaethol  |
| Tad | Daniel Anthony  |
| Mam | Lucy Read  |
| Gwobr/au | 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod  |
| llofnod |
|  |

Ffeminist, swffragét a diwygiwr cymdeithasol o'r Unol Daleithiau oedd **Susan B. Anthony** (15 Chwefror 1820 - 13 Mawrth 1906) sy'n nodigedig am ymgyrchu dros bleidlais i ferched. Chwaraeodd ran ganolog a blaenllaw yn yr ymgyrch i gael pleidlais i fenywod, sef yr hyn a elwir heddiw yn 'etholfraint'.

## Magwraeth

Yn enedigol o deulu o Grynwyr, crefydd sydd wedi ymrwymo i gydraddoldeb cymdeithasol, casglodd ddeisebau gwrth-gaethwasiaeth pan oedd yn 17 oed. Yn 1856, daeth yn asiant gwladwriaeth Efrog Newydd ar gyfer Cymdeithas Gwrth-Gaethwasiaeth America (yr *American Anti-Slavery Society*).

Fe'i ganed yn Adams ar 15 Chwefror 1820 a bu farw yn Rochester, Efrog Newydd o niwmonia ac fe'i claddwyd yno, ym Mynwent Mount Hope.

## Ymgyrchu

Yn 1851, cyfarfu ag Elizabeth Cady Stanton, a ddaeth yn gyfaill a chydweithiwr gydol oes iddi mewn gweithgareddau diwygio cymdeithasol, yn bennaf ym maes hawliau menywod. Yn 1852, sefydlodd Gymdeithas Ddirwestol Menywod Efrog Newydd (*New York Women's State Temperance Society*) ar ôl i Anthony gael ei hatal rhag siarad mewn cynhadledd dirwestol oherwydd ei bod yn fenyw. Yn 1863, fe wnaethant sefydlu Cynghrair Cenedlaethol y Merched Teyrngar (*the Women's Loyal National League*), a gynhaliodd yr ymgyrch ddeiseb fwyaf yn hanes yr Unol Daleithiau hyd at hynny, gan gasglu bron i 400,000 o lofnodion i gefnogi diddymu caethwasiaeth.

Rhai cerrig milltir yn ei bywyd:

* 1866, sefydlodd Cymdeithas Hawliau Cyfartal America (*American Equal Rights Association*), a fu'n ymgyrchu dros hawliau cyfartal i fenywod ac Americanwyr Affricanaidd.
* 1868, cyhoeddodd bapur newydd ar hawliau merched o'r enw *The Revolution*.
* 1869, sefydlodd Gymdeithas Genedlaethol Etholfraint y Merched (*National Woman Suffrage Association*) pan holltwyd am gyfnod byr mudiad y merched.
* 1890, unwyd y mudiad yn ffurfiol; cyfunwyd eu sefydliad â'r Gymdeithas dros Etholfraint y Merched *American Woman Suffrage Association*, gydag Anthony yn arwain y gymdeithas newydd.
* 1876, dechreuodd Anthony a Stanton gyd-ysgrifennu, gyda Matilda Joslyn Gage, ar yr hyn a dyfodd yn y pen draw i fod yn lyfryn chwe cyfrol: *History of Woman Suffrage*.

## Ennill yr hawl i bleidleisio

Yn 1872, cafodd Anthony ei harestio am bleidleisio yn ei thref enedigol, Rochester, Efrog Newydd, ac fe'i dyfarnwyd yn euog mewn achos llys a gafodd lawer o gyhoeddusrwydd. Er iddi wrthod talu'r ddirwy, gwrthododd yr awdurdodau gymryd camau pellach. Yn 1878, trefnodd Anthony a Stanton i Gyngres yr Unol Daleithiau dderbyn gwelliant ar gynnig, a roddodd, ar ddiwedd y dydd, yr hawl i ferched i bleidleisio.

## Aelodaeth

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Weriniaethol. Bu'n aelod o Ferched y Chwyldro Americanaidd am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod (1973) .

## Cyfeiriadau