# Punjab (Pacistan)

Punjab|  |
|  |
| Math | province of Pakistan  |
|  |
| Prifddinas | Lahore  |
| Poblogaeth | 127,688,922  |
| Sefydlwyd | * 1 Gorffennaf 1970
 |
| Pennaeth llywodraeth | Sardar Salim Haider Khan  |
| Cylchfa amser | UTC+05:00  |
| Daearyddiaeth |
| Rhan o'r canlynol | Punjab  |
| Sir | Pacistan  |
| Gwlad |  Pacistan |
| Arwynebedd | 205,344 ±1 km²  |
| Yn ffinio gyda | Khyber Pakhtunkhwa, Sindh, Balochistan, Islamabad Capital Territory, India, Punjab  |
| Cyfesurynnau | 31.33°N 74.21°E  |
| PK-PB  |
| Gwleidyddiaeth |
| Corff gweithredol | Provincial Cabinet of Punjab  |
| Corff deddfwriaethol | Provincial Assembly of Punjab Province  |
| Swydd pennaeth   y wladwriaeth | Governor of Punjab, Pakistan  |
| Swydd pennaeth   y Llywodraeth | Chief Minister of Punjab  |
| Pennaeth y Llywodraeth | Sardar Salim Haider Khan  |
|  |
|  Ffeiliau perthnasol ar Comin |
| [golygwch ar Wicidata] |

*Am ystyron eraill, gweler Punjab (gwahaniaethu).*
Un o daleithiau Pacistan yw'r **Punjab** neu **Panjab** (Urdu: **پنجاب** ; Punjabi: **پنجاب**). Hon yw rhanbarth fwyaf poblog a ffyniannus y wlad o gryn dipyn ac mae'n gartref i Punjabiaid a sawl grŵp ethnig arall. Yr ardaloedd cyfagos yw Sindh (Sind) i'r de, Balochistan a Khyber Pakhtunkhwa i'r gorllewin, Azad Kashmir (y rhan o Kashmir dan reolaeth Pacistan), Jammu a Kashmir yn India, ac Islamabad i'r gogledd, a'r Punjab Indiaidd a Rajasthan i'r dwyrain, yn India. Y prif ieithoedd yw Punjabi, Urdu a Saraiki. Lahore yw'r brifddinas daleithiol. Daw'r enw Punjab o'r geiriau Perseg *Pañj* (پنج), sy'n golygu "pump", ac *Āb* (آب) sy'n golygu "dŵr" (cf. *afon* yn Gymraeg). Ystyr "Punjab" felly yw "(y) pum dŵr (neu 'afon')" - felly "Gwlad y Pum Afon", sy'n cyfeirio at yr afonydd Indus, Ravi, Sutlej, Chenab a'r Jhelum; mae'r pedair olaf yn llednentydd Afon Indus.

Lleoliad Punjab ym Mhacistan

## Daearyddiaeth

Dyma ail ranbarth mwyaf Pacistan o ran arwynebedd gyda 205,344 km2 (79,284 mi sgw) ac mae wedi'i lleoli i ogledd-orllewin plat daeaegol India yn Ne Asia.

Mosg yr Ymerodraeth neu'r Mosg Badshahi yn Lahore a godwyd yn 1671
Y prifddinas yw Lahore, a fu'n brifddinas hanesyddol y Punjab ehangach hefyd. Dinasoedd eraill o fewn y rhanbarth yw Faisalabad, Rawalpindi, Gujranwala, Multan, Sialkot, Bahawalpur, Sargodha, Gujrat, Sheikhupura a Jhelum. Ceir chwe prif afon yn nadreddu drwy Punjab, 5 drwy rhan Pacistan o'r Pwnjab: Indus (sy'n llifo o'r Gogledd i'r De), Jhelum, Beas, Chenab, Ravi a Sutlej. Mae bron i 60% o boblogaeth Pacistan yn byw yn Punjab.

Mae mwyafrif yr ardal yn dir ffrwythlon, ar hyd dyffrynoedd yr afonydd ond ceir ychydig o ddiffeithdiroedd ar y ffin â Rajasthan a mynyddoedd Sulaiman gan gynnwys diffeithdiroedd Thal a Cholistan.

## Ieithoedd

Prif iaith y rhanbarth yw'r iaith Punjab a ysgrifennir yn y sgript *Shahmukhi*, a cheir nifer o dafodiaethoedd oddi mewn iddi. Cânt eu siarad gan 60% o Punjabis (neu bobl o Bunjab) ym Mhacistan a'r mwyafrif llethol yn rhanbarth Punjab. Er hyn ni roddir iddi unrhyw gydnabyddiaeth oddi fewn i Gyfansoddiad Pacistan.

## Demograffeg

Amcangyfrifir bod y bobloageth yn 2010 yn 93,963,240 sef dros hanner poblogaeth y wlad.

| Popblogaeth
 |
| --- |
| Cyfrifiad | Y boblogaeth | Trefol | Gwledig
 |
|

---

 |
| 1951 | 20,540,762 | 3,568,076 | 16,972,686
 |
| 1961 | 25,463,974 | 5,475,922 | 19,988,052
 |
| 1972 | 37,607,423 | 9,182,695 | 28,424,728
 |
| 1981 | 47,292,441 | 13,051,646 | 34,240,795
 |
| 1998 | 73,621,290 | 23,019,025 | 50,602,265
 |
| 2012 | 91,379,615 | 45,978,451 | 45,401,164
 |

## Crefydd

| Crefydd yn Punjab |
| --- |
| crefydd |  | Canran |
| Islam |  | 97.21% |
| Cristnogaeth |  | 2.31% |
| Arall† |  | 0.48% |
| Y rhaniad crefyddol
†Includes Sikhs, Parsis, Hindus . |

O fewn rhanbarth Punjab credir bod 97.21% yn Fwslemiaid gyda'r mwyafrif ohonynt yn Sunni Hanafi a lleiafrif Shia Ithna 'ashariyah. Yr ail grefydd fwyaf yw Cristnogaeth - 2.31% o'r boblogaeth. Ymhlith y crefyddau eraill fe geir Ahmedi, Hindus, Sikhs, Parsis a Bahá'í.

## Prif ddinasoedd

| **Rhestr o brif ddinasoedd y Punjab** |
| --- |
| Safle
 | Dinas
 | Dosbarth
 | Poblogaeth
 |
 Lahore
 Faisalabad
 Rawalpindi

 |
| 1 | **Lahore** | Dosbarth Lahore | 10,500,000
 |
| 2 | **Faisalabad** | Dosbarth Faisalabad | 5,280,000
 |
| 3 | **Rawalpindi** | Dosbarth Rawalpindi | 3,391,656
 |
| 4 | **Multan** | Dosbarth Multan | 2,606,481
 |
| 5 | **Gujranwala** | Dosbarth Gujranwala | 2,569,090
 |
| 6 | **Sargodha** | Dosbarth Sargodha | 600,501
 |
| 7 | **Bahawalpur** | Dosbarth Bahawalpur | 543,929
 |
| 8 | **Sialkot** | Dosbarth Sialkot | 510,863
 |
| 9 | **Sheikhupura** | Dosbarth Sheikhupura | 426,980
 |
| 10 | **Jhang** | Dosbarth Jhang | 372,645
 |
| 11 | **Gujrat** | Dosbarth Gujrat | 530,645
 |
| 12 | **D.G.Khan** | Dosbarth Dera Ghazi Khan | 630,645
 |
| **Ffynhonnell:*World Gazetteer 2010 |
| **Rhestr o boblogaeth ddinesig pob dinas, nid cyfanswm y dosbarthiadau.** |

## Gweler hefyd

* Punjab, India

## Cyfeiriadau